Poesia kaiera
Crusoe Ingalaterran
Beste sumendi batek egin du eztanda,
egunkariek diotenez, eta joan den astean irakurri nuen
ontzi batetik irla bat jaiotzen ikusi zutela:
lurrun-arrastoa hasieran, hamar miliara;
gero orban beltza —basaltoa, seguruenik—
hazten joan zen tipoaren prismatikoetan
eta ortzi-muga hartu zuen euli batek bezala.
Izena jarri zioten. Eta nire aspaldiko irla kaskarra oraindik
birdeskubritzeke, berrizendaezin.
Liburu batek ere ez du behar bezala jaso.
Tira, berrogeita hamabi sumenditxo ziztrin
neuzkan pauso labain gutxi batzuetan
eskalatzeko modukoak—
errauts-metak bezain hilak zeuden sumendiak.
Altuenaren ertzean eseri ohi nintzen
eta besteak zenbatu; zutik zeuden,
soil eta akituta, buruak itzalita.
Pentsatzekoa zen ezen sumendiek nire ustez
izan behar zuketen tamainakoak baziren, orduan
erraldoi bilakatua nintzela;
eta erraldoi bilakatua banintzen,
ezin nuen jasan pentsatzea zer tamaina
zeukaten ahuntzek eta dortokek,
edo kaioek, edo elkar irensten zuten olatuek
—olatu-hexagono distiratsu bat
hurbiltzen eta hurbiltzen, inoiz heldu barik,
dirdirka eta dirdirka, nahiz eta lainotu
samar zegoen zerua.
Nire irlak
hodei-zabortegi bat ematen zuen. Hemisferioan
sobera geratutako hodei guztiak etorri eta kraterren
gainean pausatzen ziren —azken horien eztarri lehorrak
bero zeuden.
Horregatik egingo ote zuen hainbeste euri?
Eta horregatik egingo zuen txistu tarteka toki osoak?
Dortokak herrestan zihoazen hara eta hona, biribil,
teontziak bezala txistuka.
(Eta urteak emango nituzkeen, edo batzuk hartu,
ura irakiteko edozein ontziren truke, noski).
Laba-olatuek, itsasora bidean,
txistu egiten zuten. Nik buelta ematen nuen. Eta orduan ikusten nuen
dortoka gehiago baino ez zirela.
Hondartza guztiak labazkoak ziren, nabarrak,
beltzak, gorriak, eta zuriak, eta grisak;
ikuspegi ederra osatzen zuten marmol itxurako koloreek.
Traganarruak ere baneuzkan. Oi,
dozena erdi aldi berean, urrutian,
joan eta etorrian, aurrera eta atzera egiten,
buruak hodeituta, ointzat kolore zuri urratuko
adabaki mugikorrak.
Kristalezko tximiniak, kristalezko apaiz-izaki
malgu, motelduak... Aztertu nuen urak
nola egiten zuen gora haien barruan, espiralean.
Ederra zen, bai, baina ez oso lagungarria.
Askotan ematen nion bide neure buruarekiko errukiari.
“Merezi al dut hau? Hala beharko du izan.
Ez nengoke hemen bestela. Bide hau
aukeratu al dut uneren batean?
Ez dut gogoan, baina baliteke hala izatea”.
Zer du txarra, ba, autoerrukiak?
Hankak ohiko moduan kraterraren ertzean
dilindan, esan nion neure buruari:
“Errukiak etxean izan behar luke hasiera”. Beraz zenbat
eta erruki gehiago sentitu, orduan eta etxeago sentitzen nuen ingurua.
Eguzkia itsasoan ezkutatzen zen; eguzki arraro berbera ateratzen zen itsasotik,
eta bera bat zen eta ni beste bat.
Irlak denetariko mota bat eta bakarra zeukan:
lur lehorreko barraskiloa, oskol fin eta kolore bioleta
argi eta urdinkarakoa, toki guztietan topa zitekeen arrastaka,
zuhaitz mota bakarrean,
zeina kedarrez estalitako gauza zirtzila baitzen.
Barraskilo-oskolak pilatzen ziren horien azpian
eta, urrunetik,
lirio-mantuak ziruditen.
Baia mota bat zegoen, gorri iluna.
Probatu nuen, orduak utzita aleen artean.
Azido samarra, eta txarra ere ez, kaltegabea;
beraz edaria egin nuen harekin. Zera
gasdun, garratz, nazkagarria edan eta
zuzenean igotzen zitzaidan burura
eta neuk egindako txirula jotzen nuen
(uste dut munduko eskala arraroena zeukala)
eta oihu eta dantza egiten nuen, zorabiatuta, ahuntz artean.
Etxean egina, etxean egina! Baina ez al gara denok horrelakoak?
Atxikimendu handia nion
irlako nire langintzetan txikienari.
Ez, ez txikienari, txikiena
filosofia tamalgarri bat baitzen.
Ez bainekien nahikoa.
Zergatik ez nekien nahikoa arlo batzuen inguruan?
Antzerki greziarra edo astronomia? Hutsunez
beteak zeuden irakurri nituen liburuak;
poemak —tira, saiatu
nintzen nire lirio-mantuei errezitatzen,
“Bat-batean agertzen zaizkio barruko begi horri,
poza baita...”. Zeren poza?
Hori bilatzea izan zen
itzuli nintzenean egin nuen lehenengo gauzetakoa.
Irlak ahuntz eta guano usaina zeukan.
Ahuntzak zuriak ziren, eta baita kaioak ere,
eta biak ziren otzanegiak, edo bestela uste zuten
ni ere ahuntza nintzela, edo kaioa.
Bee, bee, bee eta txilio, txilio, txilio,
bee... txilio... bee... Artean ere ezin
ditut atera belarrietatik; min ematen didate orain.
Galderazko txilioek, erantzun okerrek
euri txistukari eta dortoka txistukari
eta ibiltarien eremuan
nire onetik ateratzen ninduten.
Kaio guztiek aldi berean egiten zutenean hegan gorantz, haien soinua
haize zakarrak hartutako zuhaitzarena zen, haren hostoena.
Begiak itxi eta zuhaitza irudikatzen nuen,
haritza, demagun, benetako itzala ematen zuena, nonbait.
Entzuna nuen irletan gaixotzen ziren abereez zerbait.
Iruditzen zitzaidan ahuntzak hala zeudela.
Aker bat Mont D’Espoir edo Mount Despair
deitua nuen sumendira inguratu zen
(denbora nahikoa neukan izenekin jolasean ibiltzeko)
eta balaka eta balaka egin, eta airea usaindu.
Bizarretik heldu eta begiratu egin nion.
Haren pupila horizontalak mehartu egin ziren
eta ezereza adierazi zuten, edo maltzurkeria apur bat.
Koloreek beraiek ere nazkatu ninduten!
Behin gorri biziz tindatu nuen antxume bat
baia gorriak erabiliz, beste barik
zerbait desberdina ikusteko.
Eta gero ama ez zen kumea ezagutzeko gai.
Txarrena ametsak ziren. Janariaz eta maitasunaz
amesten nuen, noski, baina amets horiek nahiko
atseginak ziren. Baina gero amesten nuen haurtxo baten
lepoa mozten nuela, adibidez, antxumea
zela pentsatuta. Edo nirearengandik
urruntzen zihoazen irlen
amesgaiztoak izaten nituen, irlak
kopuru infinituetan, irlak irlak erruten,
igel-arrautza gisako irlak, zapaburu-irla
bihurtzen, jakinda guzti-guztietan
bizi beharko nuela noizbait
eta luzez, haien flora, fauna
eta geografiaren berri jasotzeko.
Minutu bat gehiago jasaterik izango ez nuela
uste nuen unean, Ostiral heldu zen.
(Horri buruzko azalpenak guztiz okerrak dira goitik behera).
Ostiral atsegina zen.
Ostiral atsegina zen, eta lagunak ginen.
Oi, emakumea izan balitz!
Nik jarraipena eman nahi nion leinuari,
eta berak ere bai, nik uste, gixajoa.
Batzuetan antxumeak laztantzen zituen,
edo haiekin lasterketak egin, edo bat altzoan eraman.
—Polita zen ikusteko; gorputz polita zeukan.
Eta gero egun batean etorri egin ziren eta eraman egin gintuzten.
Orain hemen bizi naiz, beste irla batean,
irla denik ere ez dirudien arren, baina nork erabakitzen du hori?
Nire odola betetzen zuten irlek; nire garunak
hazi egiten zituen. Baina artxipelago hori
agortzen joan da. Zaharra naiz.
Aspertuta nago, gainera, benetako tea edaten,
interesik gabeko trastez inguratua.
Apaleko aizto hori...
esangura-kiratsa zerion, gurutze bati bezala.
Bizia zegoen. Zenbat urtez eskatu,
erregutu nion apurtu ez zedin?
Buruz ezagutzen nion koska eta marra bakoitza,
aho urdinkara, mutur apurtua,
heldulekuko zur-zuntzen lerroak...
Orain begiratu ere ez dit egin nahi.
Haizeak eraman du haren arima bizia.
Nire begiak harengan pausatzen dira, eta beste norabait igaro.
Herriko museoak dena utz diezaiedan
eskatu dit:
txirula, aiztoa, zapata zimurrak,
galtze bidean dauden ahuntz-larruzko prakak
(sitsak hartu ditu),
parasola zeinaren hagatxoek non joan behar zuten
gogoratzea hainbeste kostatu baitzitzaidan.
Oraindik ere funtzionatzen du, baina tolestuta dagoenean
etxe-hegazti lumatu eta argala dirudi.
Zertarako nahiko ditu inork gauza hauek?
—Eta Ostiral, nire Ostiral maitea, elgorriz hil zen
orain hamazazpi urteko martxoan.
Crusoe in England
A new volcano has erupted, / the papers say, and last week I was reading / where some ship saw an island being born: / at first a breath of steam, ten miles away; / and then a black fleck—basalt, probably— / rose in the mate’s binoculars / and caught on the horizon like a fly. / They named it. But my poor old island’s still / un-rediscovered, un-renamable. / None of the books has ever got it right. // Well, I had fifty-two / miserable, small volcanoes I could climb / with a few slithery strides— / volcanoes dead as ash heaps. / I used to sit on the edge of the highest one / and count the others standing up, / naked and leaden, with their heads blown off. / I’d think that if they were the size / I thought volcanoes should be, then I had / become a giant; / and if I had become a giant, / I couldn’t bear to think what size / the goats and turtles were, / or the gulls, or the overlapping rollers / —a glittering hexagon of rollers / closing and closing in, but never quite, / glittering and glittering, though the sky / was mostly overcast. // My island seemed to be / a sort of cloud-dump. All the hemisphere’s / left-over clouds arrived and hung / above the craters—their parched throats / were hot to touch. / Was that why it rained so much? / And why sometimes the whole place hissed? / The turtles lumbered by, high-domed, / hissing like teakettles. / (And I’d have given years, or taken a few, / for any sort of kettle, of course.) / The folds of lava, running out to sea, / would hiss. I’d turn. And then they’d prove / to be more turtles. / The beaches were all lava, variegated, / black, red, and white, and gray; / the marbled colors made a fine display. / And I had waterspouts. Oh, / half a dozen at a time, far out, / they’d come and go, advancing and retreating, / their heads in cloud, their feet in moving patches / of scuffed-up white. / Glass chimneys, flexible, attenuated, / sacerdotal beings of glass ... I watched / the water spiral up in them like smoke. / Beautiful, yes, but not much company. // I often gave way to self-pity. / “Do I deserve this? I suppose I must. / I wouldn’t be here otherwise. Was there / a moment when I actually chose this? / I don’t remember, but there could have been.” / What’s wrong about self-pity, anyway? / With my legs dangling down familiarly / over a crater’s edge, I told myself / “Pity should begin at home.” So the more / pity I felt, the more I felt at home. // The sun set in the sea; the same odd sun / rose from the sea, / and there was one of it and one of me. / The island had one kind of everything: / one tree snail, a bright violet-blue / with a thin shell, crept over everything, / over the one variety of tree, / a sooty, scrub affair. / Snail shells lay under these in drifts / and, at a distance, / you’d swear that they were beds of irises. / There was one kind of berry, a dark red. / I tried it, one by one, and hours apart. / Sub-acid, and not bad, no ill effects; / and so I made home-brew. I’d drink / the awful, fizzy, stinging stuff / that went straight to my head / and play my home-made flute / (I think it had the weirdest scale on earth) / and, dizzy, whoop and dance among the goats. / Home-made, home-made! But aren’t we all? / I felt a deep affection for / the smallest of my island industries. / No, not exactly, since the smallest was / a miserable philosophy. // Because I didn’t know enough. / Why didn’t I know enough of something? / Greek drama or astronomy? The books / I’d read were full of blanks; / the poems—well, I tried / reciting to my iris-beds, / “They flash upon that inward eye, / which is the bliss ...” The bliss of what? / One of the first things that I did / when I got back was look it up. // The island smelled of goat and guano. / The goats were white, so were the gulls, / and both too tame, or else they thought / I was a goat, too, or a gull. / Baa, baa, baa and shriek, shriek, shriek, / baa ... shriek ... baa ... I still can’t shake / them from my ears; they’re hurting now. / The questioning shrieks, the equivocal replies / over a ground of hissing rain / and hissing, ambulating turtles / got on my nerves. / When all the gulls flew up at once, they sounded / like a big tree in a strong wind, its leaves. / I’d shut my eyes and think about a tree, / an oak, say, with real shade, somewhere. / I’d heard of cattle getting island-sick. / I thought the goats were. / One billy-goat would stand on the volcano / I’d christened Mont d’Espoir or Mount Despair / (I’d time enough to play with names), / and bleat and bleat, and sniff the air. / I’d grab his beard and look at him. / His pupils, horizontal, narrowed up / and expressed nothing, or a little malice. / I got so tired of the very colors! / One day I dyed a baby goat bright red / with my red berries, just to see / something a little different. / And then his mother wouldn’t recognize him. // Dreams were the worst. Of course I dreamed of food / and love, but they were pleasant rather / than otherwise. But then I’d dream of things / like slitting a baby’s throat, mistaking it / for a baby goat. I’d have / nightmares of other islands / stretching away from mine, infinities / of islands, islands spawning islands, / like frogs’ eggs turning into polliwogs / of islands, knowing that I had to live / on each and every one, eventually, / for ages, registering their flora, / their fauna, their geography. // Just when I thought I couldn’t stand it / another minute longer, Friday came. / (Accounts of that have everything all wrong.) / Friday was nice. / Friday was nice, and we were friends. / If only he had been a woman! / I wanted to propagate my kind, / and so did he, I think, poor boy. / He’d pet the baby goats sometimes, / and race with them, or carry one around. / —Pretty to watch; he had a pretty body. / And then one day they came and took us off. // Now I live here, another island, / that doesn’t seem like one, but who decides? / My blood was full of them; my brain / bred islands. But that archipelago / has petered out. I’m old. / I’m bored, too, drinking my real tea, / surrounded by uninteresting lumber. / The knife there on the shelf— / it reeked of meaning, like a crucifix. / It lived. How many years did I / beg it, implore it, not to break? / I knew each nick and scratch by heart, / the bluish blade, the broken tip, / the lines of wood-grain on the handle ... / Now it won’t look at me at all. / The living soul has dribbled away. / My eyes rest on it and pass on. // The local museum’s asked me to / leave everything to them: / the flute, the knife, the shrivelled shoes, / my shedding goatskin trousers / (moths have got in the fur), / the parasol that took me such a time / remembering the way the ribs should go. / It still will work but, folded up, / looks like a plucked and skinny fowl. / How can anyone want such things? / —And Friday, my dear Friday, died of measles / seventeen years ago come March.