William Butler Yeats

itzulpena: JUAN KRUZ IGERABIDE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© William Butler Yeats

© itzulpenarena: Juan Kruz Igerabide

© edizio honena: Susa

2022ko apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      “Konkista, zailtasuna, ahalegina”. Hiru izen horiek erabili zituen Seamus Heaneyk William Butler Yeatsen sormenaren aiurria deskribatzeko. Yeats (1865-1939), izan ere, ahots poetiko bere-berearen bilaketa etengabean aritu zen 50 urte eta dozena bat inguru poesia liburuko ibilbide luzean. Ordura arteko ingeles poesia viktoriarrarekin hautsi, eta, bere militantzia politikoarekin bat,  irlandar herriari poesia berri bat eskaintzeko ahaleginean jardun zuen. Irlandar Literatur Pizkundea deitu izan denaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen, bere proposamen poetikoengatik ez ezik antzerkiaren alorrean egindako ekarpenarengatik ere: Dublineko Abbey Antzokiaren sortzaileetako bat izan zen, eta han taularatutako dozenaka testu dramatikoren egilea. Irlandako bardoa da Yeats, eta halaxe ulertu zuen berak ere bere rola. Nobel saria jaso zuenean —historiako lehen irlandarra izan zen Nobel saria jasotzen, 1923an, sinbolismo handiz, Irlandako Estatu Askea eratu eta hurrengo urtean—, halaxe adierazi zuen: “Nago sari hau gizabanako gisa ez baizik eta irlandar literaturaren ordezkari gisa jasotzen ari naizela”.

      Eta hala ere, ez ziren beti bat etorri Yeatsen gurari eta interesak eta garai hartako Irlandako gizartearenak. Behin baino gehiagotan ageri zaigu poeta zapuztuta eta minduta bere herrikideen artean ikusten duen arduragabekeriagatik. Bestalde, Yeats, gizon suharra, grina handiz eman zitzaien bizitzan zehar sortu zitzaizkion askotariko interesguneei, gehiegikeria eta teatraltasun ukitu batez ere bai zenbait poematan, eta pentsatzekoa da interesgune horietako batzuk urrunak eta eszentrikoak gertatuko zitzaizkiela irlandar irakurleei, batez ere okultismoari eta esoterismoari lotutakoak.

      Euskal idazleen artean itzala izan du eta du Yeatsek.  Joseba Sarrionandiak haren hainbat poema jaso zituen Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak liburuan (Pamiela, 1985), eta badira hango eta hemengo aldizkari eta webguneetan Koldo Izagirrek, Andolin Eguzkitzak, Josu Lartategik, Luigi Anselmik eta Hedoi Etxartek argitaratutako itzulpenak ere. Antologia honek, lehen aldiz, Yeatsen gai eta obsesio errepikatuenen bilduma osotu bat eskaintzen du: irlandar folkloreko kantu eta elezahar berreskuratu eta eguneratuak, mitologia zeltako heroiak eta haien balentriak, Maud Gonne iraultzaile independentista eta Yeatsen musa idealizatuari behin eta berriro egindako aipamenak, orduko gertakari politiko esanguratsuenen irakurketak, zahartzeari buruzko gogoetak, mistizismoaren bidezko espiritualtasun zaharberritu baten bilaketa...

      Yeatsen asmo berritzaile eta hausleek eta haren izaera kartsuak neurri gabeko molde askeak erabiltzen zituela iradoki balezakete ere, ez da hala: “Pasiozko gai baterako pasiozko sintaxi bat behar dudanez, hizkuntzarekin batera garatu diren metro tradizional horiek nire egitera behartzen dut neure burua. [...] Kontserbatzeko, antzinako gatza da onena”. Poesia ingeleseko askotariko molde tradizionalen ezagutza zabala zuen Yeatsek, eta aberastasun eta zorroztasun nabarmenak erakutsi zituen alderdi formaletan. Eta Juan Kruz Igerabideren itzulpenak bikain jasotzen du Yeatsen bertso-lerroen kadentzia eta sonoritatea.

ISABEL ETXEBERRIA RAMÍREZ

Haur lapurtua

Haitz-mendiko goi-eremuaren sakonera honetan,

Sleuth basoan, non baitatza zuhaitz sarrien gune hau,

non koartzen hego-hotsak esnatzen baititu uretako arratoi

lokartuak, hementxe gorde ditugu gure saski magikoak,

ahabi eta gerezi gorri-gorri lapurtuez mukuru;

zatoz ba hona, oi, giza haurra,

hemengo uretara eta oihanera,

maitagarri bati eskua emanda,

ezen, munduan, zuk uler dezakezun baino negar gehiago dago.

Ilargi-errainuaren uhinak hondar gris ilunean

Rosses urruna baino harago distira egiten duen lekuan

gau osoan oinkari gabiltzaaantzinako dantzak josten

begiradak eta eskuak gurutzaturik, ilargia aienatu arte

alde batetik bestera jauzika apar-bunbuiloen ehizan,

mundua kezkaz beterik ametsetan larri dabilen bitartean;

zatoz ba hona, oi, giza haurra,

hemengo uretara eta oihanera,

maitagarri bati eskua emanda,

ezen, munduan, zuk uler dezakezun baino negar gehiago dago.

Glen Car gaineko muinoetatik urak alderrai jaiotzen diren

gunean, ihi arteko putzuetan —non nekez bustitzen baita

izarrik— amuarrain dirdaitsuen bila gabiltza, eta amets

urduriak eragiten dizkiegu belarrietan xuxurlaka

eta emeki agertzen dira errekasto sortu berrietara

malko-jario dauden iratzeen artetik;

zatoz ba hona, oi, giza haurra,

hemengo uretara eta oihanera,

maitagarri bati eskua emanda,

ezen, munduan, zuk uler dezakezun baino negar gehiago dago.

Gurekin doa begirada irmoa duen hori, ez du berriro

entzungo txahalen marrurik mendi-hegal epelean

edo te-ontzirik txistuka sutan haren bularraldea baretuz,

ez du berriro ikusiko sagu arrerik

oloz beteriko kutxaren inguruan jiraka,

etor dadinean giza haurra

hemengo uretara eta oihanera,

maitagarri bati eskua emanda,

ezen, munduan, zuk uler dezakezun baino negar gehiago dago.

Arrantzale zaharraren gogoeta

Olatuok, nire oinekin dantzan haurrak jolasean bezala

bazabiltzate ere, nahiz eta distiraz begira zaudeten,

nahiz eta urrumaka eta jauzika ari zareten,

alaiagoak zineten une hauek baino ekain epelago haietan,

orduan haurra bainintzen, bihotzean arraildurarik gabea.

Ez dabil sardinzarrik itsasaldietan

aspaldi hartan bezala, hau tristura!;

orduan saskiak kirrik ugari ateratzen zuen organ

Sligo hirira arrain saltzera zeramatenean,

orduan haurra bainintzen, bihotzean arraildurarik gabea.

Eta, oi, ez zara ez, birjina burgoi hori,

orduko haiek hondartzako sare artean

—arrats beheran arraunak ura txaplakatzen zuen unean—

paseatuz ageri ziren bezain eder eta aparta,

orduan haurra bainintzen, bihotzean arraildurarik gabea.

Munduko arrosa

Nork amestu ote zuen edertasuna amets baten pare

igarotzen dela? Ezpain gorri horietan zehar, tristura handios

hori eta guzti —tristura, bai, ez baitzaie ezer zoragarririk

gertatu—, Troia igaro zen hileta-distira latza zeriola,

eta Usnaren semeak hil egin ziren.

Gu eta mundu lanpetu hau bagoaz joan,

ur zurbila neguko ibileran bezala, zalantzati,

amore emandako giza arimen artean

bizirik irauten du aurpegi bakarti honek

izar uxoen eta zeruko bitsaren pean.

Makurtu, goiaingeruok, zuen egoitza ilunean;

zuek izan baino lehen eta

ezein bihotz taupaka hasi baino lehen,

hura bere jargoian zegoen unaturik eta amultsu;

belar-bide bihurtu zuen mundua oin alderraientzat.

Sahatsen eremuan

Sahatsen eremuan elkartu ginen maitea eta biok;

oinak elurra bezain zuri igaro zen handik zehar,

esanez poliki hartzeko maitasuna

—hostoak zuhaitzean haziz doazen gisara—,

baina ni gazte eta tentel izan, eta ezin ba amore eman.

Erreka ondoko belazean geunden maitea eta biok,

eta berak sorbalda erorian jarri zidan esku elurra bezain zuria

eta esan zidan bizitza poliki hartzeko,

belarra urtegian hazten den gisara,

baina ni gazte eta tentel izan, eta orain malkotan urtu behar.

Innisfreeko aintzirako uhartea

Zutitu eta banoa oraintxe, banoa Innisfreera;

hantxe bordatxo bat eraikiko dut buztinez eta erratz-landarez,

bederatzi babarrun-errenkada ipiniko ditut,

erleontzi bat ere bai eztia ateratzeko;

hantxe biziko naiz bakar-bakarrik, erlarotsez inguraturik, alai.

Han bake pixka bat izango dut, han bakea tantaka

isurtzen baita, emeki, goiztiriaren zapietatik tantaka,

kilkerrak kantatzen duen alderaino;

han gauerdia guztiz da zohardi, han eguerdia purpuraz dirdaitsu,

eta ilunabarra, txoken zalapartaz betea.

Zutitu eta banoa oraintxe, ezen gau eta egun entzuten dut

hango ura doinu sakonez ertzak miazkatzen;

errepidean edo espaloi grisean zutik nagoela,

nire bihotzaren erdigune sakonean dantzut doinu hori.

Zahartzen zarenean

Zahartzen zarenean, buruzuri eta lozorroan,

sutondoan burua kulunkan duzula, hartu liburu hau

eta irakurri emeki, eta amestu zure begiek

aspaldi zuten begirada eztia eta haien itzal sakona.

Zenbatek eta zenbatek maite zituzten bozkariozko une haiek,

zure edertasuna, benetako ala gezurrezko maitasunez;

baina batek bakarrik zure barruko arima alderraia,

batek bakarrik zure aurpegi aldakorraren atsekabea.

Eta, txingar distiratsuen alboan makurtuta,

xuxurla ezazu, tristura apur batez, nola aienatu zen amodioa,

nola mendien gainean hara-hona ibili zen,

nola ezkutatu zuen aurpegia izar multzoen artean.

Maitagarrien kanta

Maitagarrien herriak Diarmuid eta Graniari kantatua,
mairu-baratze batean eztei-loa egiten ari ziren bitartean.

Guk, zaharrok, zahar eta alaiok,

bai, zaharrok,

—mila urte zahar, mila urte,

dena esan behar bada—

mundura datozen haur berri hauei

isiltasuna eta maitasuna ematen diegu,

eta gauez ihintza darien ordu luzeek

eta zeruko izarrek

eman diezaietela mundura berriki etorritako haur hauei

atsedena, gizakietatik urrun.

Ba ote ezer hoberik, ezer hoberik?

Esan ba guri!

Gu, zaharrok, zahar eta alaiok,

bai, zaharrok,

—mila urte zahar, mila urte,

dena esan behar bada—.

Sehaska-kanta

Aingeruak zintzilik

zure sehaska gainean,

hildako adiakariekin beti

taldean ibiltzeaz aspertuta.

Jainkoa irribarrez dago zeruan

zu hain ondo ikusita;

izar uxoak ere, zeruan alde batetik bestera,

Jainkoa bezain pozik daude.

Zuri musu emateko irrikaz nago,

zure miraz egongo bainaiz

galtzen zaitudanean

handia egitean.

Amodio-tristura

Teilatuertzeko txolarre baten txorrotxioak,

ilargi distiratsuak, esnezko zeruak

eta hostoen harmoniak

ezabatu zuten gizonaren irudia eta haren lantua.

Ezpain samintsuko neska bat agertu zen

eta malkoen handitasun unibertsala zeriola zirudien,

Ulises eta haren bidaia zaila bezain zigorturik

eta burgoi, nola Priamo bere kideekin batera eraila.

Hura agertu eta berehala, teilatuertz doinutsuak,

ilargiak zeru hutsaren gorenean

eta hostoen auhen guztiek

ezin osatu gizonaren irudia eta haren lantua baino.

Erretiratu zahar baten auhena

Nahiz eta orain zuhaitz hautsi baten

pean babesten naizen euritik,

aspaldi, denborak itxuraldatu baino lehen,

nire aulkia gertuago zegoen sutatik,

maitasunaz eta politikaz

mintzo zen jendearen konpainian.

Nahiz eta gazteek berriro makilak zorroztu

matxinadaren baterako

eta doilor zoro horiek amorratu

giza tiraniaren kontra,

itxuraldatu nauen denboraz

baino ez naiz jardungo.

Ez dago emakumerik aurpegia jiratuko duenik

zuhaitz hautsi bati begiratzeko,

eta, hala ere, nire memorian daude

maite izan nituen eder haiek.

Itxuraldatu nauen denborari

tu egiten diot aurpegira.

Arrosa gorria denboraren gurutze gainean

Arrosa gorria, arrosa harroa, arrosa tristea, nire egun orotakoa,

zatozkit albora, antzinako erara kantatzen dudan bitartean:

Cuchulain, itsasaldi garratzaren kontra borrokan,

druida grisa, basoek elikatua, begirada barekoa, Fergus-i

ezin konta ahala amesgaizto eta hondamendi ekarri zizkiona;

eta zure zeure tristura, itsas gainean zilarrezko sandaliekin

dantzan dabiltzan izar zaharkituek

beren doinu goren bakartiarekin kantatzen duten hori.

Zatoz hona, giza patuak itsutu gabe aurki dezadan

maitasunaren eta gorrotoaren adarretan,

eguna biziarazten duten gauza ergel zoroetan,

edertasun betierekoa bere bidea eginez.

Zatoz hona, zatoz hona, zatoz hona, oi!, eta utzi

leku txiki bat arrosaren arnasak bete dezan,

ezen, bestela, ohiko irrika-gaiak entzuteari utziko diot

—zizare ñimiñoa bere leizetxoan ezkutatzen,

basasagua nirekin batera lasterka belardian barrena, eta

itxaropen hilkor astunak, berea egin eta aienatzen direnak—,

eta hasiko naiz Jainkoak —aspaldi hildakoen bihotz dirdaitsuei

mintzo zitzaielarik— esandako gauza bitxiak non entzungo,

nola ikasiko gizakiek ulertzen ez duten hizkuntza kantatzen.

Zatoz hona. Kantatuko diet, hemendik joateko garaia

heldu aurretik, Eire zaharrari eta aspaldiko garaiei,

arrosa gorria, arrosa harroa, arrosa tristea, nire egun orotakoa.

Maitalea bere bihotzeko arrosaz mintzo

Gauza desatsegin eta puskatuek oro,

gauza maiztu eta zaharkituek oro

—haurraren negarra bide ertzean,

orga zamatsu baten kirrinka,

goldelariaren urrats astunak

neguko lizuna zanpatuz—

horiek guztiek zure irudia desitxuratzen dute

bihotz-hondoan arrosa bat ernearazten didanean.

Gauza desitxuratuen kaltea

kalte handiegia da, adierazezina;

gauza horiek berriro osatu eta urruneko

muino batean esertzeko irrikaz nago,

lurra berregin, zerua eta ura berregin,

urrezko kutxatila baten antzera,

hantxe gordetzeko zure irudiaren amets nireak,

bihotz barruan arrosa ernearazten didatenak.

Zeruaren zapiak nahi

Zeruaren zapi brodatuak baneuzka,

urrezko eta zilarrezko argiz azpatuak,

eta baneuzka gauaren, argiaren eta ilunantzaren

oihal urdin, ilun, beltzak,

orduan zure oinen pean hedatuko nituzke;

alabaina, behartsua naizenez, ametsak besterik ez dut

eta horiexek baino ezin jarri zure oinen pean.

Zapal itzazu emeki, nire ametsak zapalduz zoaz eta.

Aengus herratuaren kanta

Hurritz-basotik irten nintzen

burua sutan nuela

eta hurritz-makila bat moztu eta zuritu nuen,

hari baten muturrean drupa bat lotu,

eta sits zuriak hegan zebiltzan bitartean

eta sitsen antzeko izarrak ñirñirka zeudela,

drupa errekan murgildu

eta amuarrain zilarreztatu bat arrantzatu nuen.

Zoruan askatu nuenean,

sugarrei puzka hasi nintzen,

baina zerbaitek xuxurla egin zuen lurrean,

eta norbaitek nire izenez deitu zidan:

neska distiratsu bihurtua zen amuarraina,

adatsa sagar-lorez apaindurik,

nire izenez deika niri,

eta ihes egin zuen, aire dirdaitsuan aienatuz.

Nahiz eta alde batetik bestera zahartu naizen

hala lur sakonetan nola lur menditsuetan,

aurkituko dut nora joana den

eta musu emango diot ezpainetan eta helduko diot eskutik

eta ibiliko naiz belaze handi pikardatuan barrena

eta denboren amaiera arte erauziko ditut

ilargiaren sagar zilarreztatuak

eta eguzkiaren sagar urreztatuak.

Oihanaren deiadarra entzuten du hark

Hara eta hona nabil

aintzira samintsu honen ertzetik;

sasitzaren deiadarra entzuten du hark.

Izarrak inguruka mantentzen dituen

ardatza hausten ez den bitartean

eta eskuek banderei hondora

bultzatzen dieten bitartean

eta argien gerrikoa askaturik dagoen bitartean,

zure bularra ez da etzango lotarakoan

zure maitearen bularraren kontra.

1913ko iraila

Zer behar duzue, arrazoietara etorriz gero,

kutxa koipetsu bat miatzea baizik,

eta penny bati penny erdi gehitzea

eta otoitz dardarti bati beste otoitz bat,

hezur-muina erabat xukatu arte?

Gizakia otoitz egiteko eta aurrezteko jaiotzen denetik,

Irlanda Erromantikoa hilik da, eta aienaturik,

eta O’Learyrekin batera hilobian datza.

Izan ere, zein desberdinak ziren

zuen haur-jolasa isildu zutenen izenak;

haiek munduan zehar haizea bezala hedatu ziren,

eta urkatzailearen soka kiribildua zain zutenen alde

errezatzeko ez zuten denbora askorik izan.

Eta, Jainkoak lagun gaitzala, zer salba zezaketen ba?

Irlanda Erromantikoa, hilik eta aienaturik,

O’Learyrekin batera hilobian datza.

Horregatik ote zuten antzara basatiek

hegala zabaldu itsasaldi ororen gainetik,

horregatik isuri ote zen hainbeste odol,

horregatik hil ote ziren Edward Fitzgerald

eta Robert Emmet eta Wolfe Tone?

Eldarniozko ahalegin hori guztia horretarako?

Irlanda Erromantikoa, hilik eta aienaturik,

O’Learyrekin batera hilobian datza.

Baldin eta urte horietara itzultzeko aukera bagenu,

eta erbesteratu horiei deitu

bakardadean eta saminez dauden bitartean,

oihuka esango zenukete: “Zenbait emakumeren

ile horiak amaren seme oro zoratu du”.

Hain arinki eman zuten beren eskaintza;

baina utz itzazue bere horretan, hil eta aienatu baitziren

eta O’Learyrekin hilobian baitautza.

Zeruko konstelazioen parte zeneko
iragan-handitasuna gogoan

Gazteen Herrialdeko garagardoa edan dut

eta orain negarrez nago, gauzak oro baitakizkit:

izan naiz hurritz, eta nire hosto gorenetatik

Hartz Nagusia eta Iparrizarra zintzilik egon ziren

denbora hura oroimenetik harago doakit;

bihurtu nintzen zaldiek zanpaturiko ihi,

bihurtu nintzen gizaki, haizeen etsai;

gauza guztietatik hara, ezagutu nuen bat, bakartia,

bere burua ezin etzan zuena emakume maitearen bularrean,

ezin ezpainak ipini haren adatsean, hil arteraino.

Oi, basamortuko piztia, aireko txori hori,

zure maite-garrasiak jasan behar ote ditut ba?

Dooneyko biolin-jolea

Dooneyn neure biolina jotzen dudanean,

herriak dantza egiten du itsas uhin baten pare;

nire lehengusua Kilvarnet-en apaiz dago,

nire anaia berriz Mocharabuiee-n.

Anaiarekin eta lehengusuarekin gurutzatu nintzen,

beren otoitz-liburuak irakurriz zihoazela;

ni, berriz, neure doinu-liburua irakurriz,

Sligoko azokan erosia hain zuzen.

Hirurok azken egunera iristen garenean,

Pedro ahaltsuaren aurrera,

hark irribarre egingo die hiru arima zaharrei,

baina lehenbizi niri deituko dit atetik igarotzeko,

ezen onak beti alaienak baitira,

zori okerren baten eraginez izan ezik,

eta alaiok maite dugu biolina

eta alaiok maite dugu dantza egitea.

Eta jendeak han begiz jotzen nauenean,

denak nigana etorriko dira,

esanez “Hona hemen Dooneyko biolin-jolea”

eta dantzan hasiko dira itsas uhin baten pare.

Gizakiek hobera egiten dute adinean aurrera joan ahala

Urteek aurrera egin ahala, maizturik nago;

haitzurdinezko uhandre bat ni, eguratsak marruskatua

errekastoen artean,

eta egun osoan zehar

andere horren edertasunari begira nago,

edertasun hori liburu batean irudikaturik

aurkitu banu bezala,

atseginez beterik begiak ase ditudalako,

belarriak erne atseginez beterik,

zuhur petoa bainaiz, ezen gizakiek hobera

egiten dute adinean aurrera joan ahala;

eta, hala ere, hala ere,

hau ote da ba nire ametsa, edo egia?

Oi, elkar aurkitu izan bagenu

nik gaztetasunaren sua neukanean,

baina amets artean zahartzen ari naiz,

haitzurdinezko uhandre bat ni, eguratsak maiztua

errekasto artean.

Edozerk tenta nazake

Edozerk tenta nazake bertsoaren lanbide honetatik aldentzeko;

behin, andere baten aurpegia izan zen, edo okerragoa,

zoroek gidaturiko nire herriaren ustezko beharrak.

Orain ezer ez zait etortzen bizkorrago eskura

ohiko langintza hau baino. Gazte nintzenean,

ez nion penike bat ere eskaini kantuari.

Ez al zuen ba poetak kantatu halako kemenez

non ezpata jasorik zeukala baitzirudien?

Orain, baina, oi nire desirak hotzagoak balira!,

eta mutuagoak eta gorragoak, arrain batenak bezalakoak.

Zeru hotza

Tupustean, beleek atsegin duten zeru hotza ikusi nuen;

izotz errea zirudien, hots, izotzagoa are, eta, ondorioz,

imajinazioa eta bihotza hain bortizki erakarri zizkidan, non,

hari eta honi buruzko ezusteko edozein gogoeta deuseztaturik,

oroitzapenak baino ez baitzizkidan utzi, garaiz kanpokoak

gaztaroko odol beroarekin aspaldi topatutako amodioarentzat;

eta erruduntasun orori zentzu eta arrazoi oro erauzi nion,

harik eta oihu, dardara eta hara-hona balantza egin nuen arte,

argitan blai. Oi! Noiz hasi zen izpiritua berpizten,

hil-oheko nahasmendua aienaturik, noiz izan zen

bideetan barrena biluzik bidalia, eta, liburuek diotenez,

zeruaren injustizia dela-eta zigortua izatera kondenatua?

Arrosa sekretuari

Urrun-urruneko arrosa, ezkutuena, ukigabea,

ingura nazazu nire orduaren orduetan,

ezen anabasa eta zalaparta

eta ametsen porrot artean bizi dira

zure bila ibili zirenak

Hilobi Sainduan nahiz ardo-upelean

nahiz betazal zurbil astunen sakonean

nahiz gizaki lokartuek edertasuna esaten dioten horretan;

zure orri handiek biltzen dituzte Errege Magoen

bizar zaharrak nahiz errubizko eta urrezko lemak,

eta orobat errege hura zeinak bere begiez

ikusi baitzituen esku iltzez josiak eta Gurutze Zaharrena

druiden lurrunetan igotzen

eta zuziak itzalarazi baitzituen

harik eta eldarnio hutsalak esnarazirik hil zen arte,

eta orobat beste hura zeinak, haizeak inoiz jotzen

ez zuen urertz grisean Fand ihintzezko sugarretan

oinez zebilela topaturik, musu baten truke

mundua eta Emer galdu baitzituen,

eta orobat beste hura zeinak

jainkoak beren harresietatik kanpora eraman

eta ehun egunsenti gorri oxkardun loratu arte

orritsez orrits ibili eta bere hildakoen tumuluak

negarrez busti baitzituen,

eta orobat errege burgoi hura zeinak,

koroa eta saminak harrika botata

bardoari eta bufoiari deiturik,

baso sakonean ardoz orbandutako

eskaleen artean egin baitzuen bizimodua,

eta orobat beste hura zeinak,

soroak eta etxea eta ondasunak saldurik,

ezin konta ahala urtean lurrez eta itsasoz bila ibili

eta azkenean barre eta negar artean

emakume eder distiratsu bat topatu baitzuen,

hain halakoa non haren txirikordatxo bat ebastearen truke

gizonek gauerdira arte zuritzen baitzuten artoa.

Ni neu ere, haiek bezala, maitasun eta gorrotozko

zure haize bortitzaren zain nago.

Noiz jaurtiko ote ditu zeruak izarrak

burdinolatik airean hiltzera irteten diren

txinpartak bezala?

Iritsi al da zure ordua,

zure haize bortitza joka ari al da, oi,

urrun-urruneko arrosa, ezkutuena, ukigabea?

Pasioaren samina

Lauteen doinuan aingeruen atea sutan zabaltzen denean,

pasio hilezkorrak buztin hilkorrean arnasa hartzen duenean,

gure bihotzek jasan behar zigorra,

arantza txirikordatuak, aurpegi garratzez inguratutako bidea,

esku-ahurretako eta saihetseko zauriak,

ozpinetan bustitako belakia,

Zedron errekastoaren alboko loreak;

belauniko jarri eta adatsa askatuko dugu ihintzez beterik

gainera eror dakizun lurrin leun bat,

heriotzaren lili zurbilen itxaropena,

pasiozko ametsaren arrosak.

Coole-ko beltxarga basak

Zuhaitzak udazkeneko eder betean daude,

basoko bidezidorrak idor,

urriko arginabarrean putzuak

zeru barea ispilatzen du,

ura harri artean mukuru

eta ur-azalean berrogeita hemeretzi beltxarga.

Hemeretzi udazken etorriak zaizkit gainera

beltxargak lehen aldiz zenbatu nituenetik;

kontaketa amaitu aurretik,

bat-batean hegaldatzen ikusi nituen,

eta inguruka, biribilketa etenez, sakabanatzen,

hego-hotsen artean.

Izaki liluragarri horiei begira egon naiz,

eta orain bihotza saminez beterik daukat;

dena aldatu da lehen aldiz urertz honetan

ilunabarrean nire buruaren gainetik zebilen

hegoen txilin-hotsari adi egon nintzenetik.

Nekagabe astintzen dituzte oraindik ere erreka

hotz abegitsuak, maitalea maitalearekin,

edo airean zehar hegan ibiltzen dira;

haien bihotza ez da zahartzen,

limurkeriaz edo grinaz beterik

berekin baitaramate edonora doazelarik ere.

Orain halere ur geldian igeri doaz,

misteriotsu, zoragarri;

zer kanabera artean egingo ote dute habia,

zer urmael edo aintzira ertzetan

gozatuko ote dituzte gizakien begiak,

nik egunen batean neureak irekitzean

joanak direla ikusten dudanean?

Arrantzalea

Oraindik ere ikus dezaket

gizon oreztadun hori tente

muinoaren gainalde griserantz oinez

Connemarako arropa grisekin

egunsentian euliak jaurtitzera,

baina aspaldi hasi nintzen begiz jotzen

gizon jakintsu eta xume hori.

Egun osoan bilatzen nuen haren aurpegian

nire arrazaz eta errealitateaz idazteko zioa

eta eginbide hartatik espero nuena.

Bizirik dagoen gizona, hura dut gorroto;

hilik dagoen gizona, hura dut maite;

bere aulkian lasai dago gizon koldarra,

zigorrik jaso gabe, lotsagaldua,

onarpen mozkorra lortu duen alproja;

gizon burutsuaren zirtoa, aldiz,

belarri arruntetara baino ez da iristen,

gizon bizkorra oihuka dago

pailazoaren garrasiak bereganatuz,

gizon zuhurra makilaz zigortu dute

eta Arte handia jipoitu.

Hamabiren bat hilabete igaro dira

bat-batean hasi nintzenetik

entzuleei muzin egiten,

eta irudikatzen gizon bat

aurpegi oreztaz betearekin

eta Connemarako arropa grisekin

bitsaren pean arroka ilunak dauden

leku hartara igotzen

eta eskumuturra jiratzen

euliak korrontean murgiltzean;

ez den gizon bat,

ametsa besterik ez den gizona.

Eta oihu egin nuen:

“Zahartu baino lehen poema bat

idatzi behar diot,

hotza eta kartsua aldi berean,

egunsentiaren antzekoa”.

Hamasei hildako

Oi, honetaz eta hartaz mintzo ginen

hamasei gizonak tirokatuak izan aurretik,

baina nor mintza liteke emateaz eta hartzeaz

izan behar duenaz edo ez duenaz,

hildako gizon horiek inguruka dabiltzan bitartean

irakiten dagoen eltzea nahasten?

Diozue herrialdeak eutsi egin behar diola

Alemania garaitua izan arte,

baina nork jarriko du eztabaidan

Pearse gor eta mutu dagoela?

Eta haien arrazoiak osatuko al du

MacDonagh-en erpuru hezurtsua?

Nola amets dezakezue entzungo dizuetela,

topatu dituzten kide berriei baino ez baitiete entzuten,

hots, Lord Edward eta Wolfe Tone-ri,

nola izango dira ba gure harremanetan bitartekari,

hezurretik hezurrera baino mintzatzen ez diren horiek?

Irlandar hegazkinlari batek
bere heriotza iragartzen du

Badakit neure patuarekin topo egingo dudala

goiko hodeien artean, non edo han;

borroka egiten diedanak ez ditut gorroto,

babesten ditudanak ez ditut maite,

nire herrialdea Kiltartango Bidegurutzea da,

nire herrikideak, Kiltartango behartsuak,

inolako eraldaketak ez die ezer kenduko,

ez ditu halaber lehen baino zoriontsuago bihurtuko.

Ez legeak, ez betebeharrak, ez ninduen eraman borrokara,

ez gizaki publiko bihurtzeak, ez jendetzaren txaloak;

irrika bakarti atsegin batek

ekarri ninduen hodei arteko anabasa honetara;

dena orekaturik dakart oroimenera,

zetozen urteak alferrik galduak izango zirela zirudien,

iragan urteak, berriz, arnasa galtze hutsa;

bizitza hau orekatuz, heriotza hau.

Kyle-Na-Noko urtxintxa bati

Zatoz nirekin jolastera;

zer dela-eta zuhaitz kulunkarian

zehar ihes egin behar hori,

ni zu hiltzera datorren armatzat

hartu baninduzu bezala?

Hauxe besterik ez nizuke egingo:

igurtzi burua

eta joaten utzi.

Txerri beltzaren harana

Ihintz tantak poliki erortzen ari dira

eta ametsak pilatuz doaz;

tupustean, azkonak igaro dira ziztuan

ametsak esnatutako nire begien paretik,

eta orduan zaldun erorien zalapartek

eta suntsitzen ari diren armada ezezagunen lantuek

kolpatzen dizkidate belarriak.

Gu oraindik urertzeko mairu-baratzean lanean ari gara,

harrespil grisa ageri da muinoan,

eguna ihintzetan murgilduz doa,

eta gu munduko inperioez nekatuta

zure aurrean belaunikatzen gara,

izar geldien eta ate sukartsuen jaun hori.

Olioa eta odola

Urrezko eta lapis lazulizko hilobietan

gizon eta emakume sainduen gorputzei

mirarizko olioa darie izerdian, bioleta-lurrina.

Baina buztin zanpatuzko mukuru astunen azpian

banpiroen gorputz odolez bete-beteak dautza,

hil-atorrak odolez orbanduta, ezpainak heze.

Bigarren etorrera

Jira eta bira, handituz doan espiralean,

belatzak ezin entzun belatz-jabearen deia;

gauzak gainbehera datoz, ezin eutsi erdiguneari,

anarkia abailtzen ari da mundura,

odolezko uholdea dator, eta alde orotan

hondora doa errugabetasunaren erritua,

onenek uste sendoa galdu dute, eta txarrenak

grinaz eta bizitasunez beterik daude.

Gertu dago, inondik ere, errebelazioren bat,

Bigarren Etorrera ziur asko gertu dago.

Bigarren Etorrera! Hitz horiek esan orduko,

Spiritus Mundi-ren irudi erraldoi batek

ikusmena lausotzen dit; non edo han, basamortuko harean,

lehoi-gorputza eta giza burua duen irudi bat,

eguzkiak bezalako begirada hits eta gupidagabearekin,

izter mantsoak mugitzen ari da, inguruan

hegazti haserretuen itzalak biraka dituela.

Badator berriro gaua, baina orain badakit

hogei mendeko harrizko loa sumindu zuela

sehaska kulunkari bateko amesgaiztoak.

Eta zer piztia gaizto, bere azkeneko orduan,

doa arrastaka Belenen jaiotzera?

Hanrahan Gorria Irlandari kantari

Cummen Strand-en gainera kraskatzen dira elorri zahar

nabarrak haize hotz beltzak ezkerraldetik jotzen duenean;

gure kemena ere zuhaitz zahar bat bezala hausten da,

haize beltzak jota, eta hil egiten da,

baina gorderik daukagu bihotzean

zure begien sua, Cathleen, Houlihan-en alaba.

Haizeak hodeiak pilatu ditu Knocknarea-ren gainera,

eta trumoiak jo du harrien kontra

—nahi duena esango du Maeve-k—.

Hodeitzar burrunbatsuen moduko haserreek

hartu dituzte gure bihotzak,

baina guztiok makurtzen gara behin eta berriz

zure oinei muin egitera, Cathleen, Houlihanen alaba.

Putzu horiak gainezka egin du Clooth-na-Bare goraino,

ezen haize bustiek astintzen baitute aire likina;

uholde lodien antzeko dira gure gorputza eta gure odola,

baina Gurutze Santuaren aurreko argizari garaiak

baino garbiagoa zu, Cathleen, Houlihanen alaba.

Euli hankaluzeak

Zibilizazio hau gainbehera etor ez dadin

borroka handia galdu ondoren,

lotu txakurra, estekatu zaldia

urruneko zutabe batean.

Gure jaun Zesar bere dendan dago,

non mapak zabalik baititu,

begiak ezerezean itsatsita,

eskua kokots azpian pausaturik.

Euli zapatariak ur gainean bezala

mugitzen da haren gogoa isiltasunean.

Dorre gailenak erretzeko

eta gizakiek aurpegi hori gogoan izan dezaten,

mugitu ahalik eta emekien

leku bakarti honetan.

Neskak pentsatzen du

—heren bat emakume da eta bi heren ume—

inor ez daukala begira, eta haren oinek

dantza jolasti bat egiten dute,

kalean ikasia.

Euli zapatariak ur gainean bezala

mugitzen da haren gogoa isiltasunean.

Neskek pubertaroan beren lehen

Adam topa dezaten gogamenean,

itxi Aita Sainduaren kaperako atea

eta utzi kanpoan neska horiek.

Aldamio horretan etzanik dago

Michelangelo.

Ez du ateratzen sagu batek baino hots handiagorik

eskua hara eta hona mugitzean.

Euli zapatariak ur gainean bezala

mugitzen da haren gogoa isiltasunean.

Mamu bati

Hirira bisitan itzuli bazara, itzal mehe hori,

beharbada zeure oroitarriari begira egotera

(neure buruari galdetzen diot ea ordaindu

ote zenioten hura eraiki zuenari),

edo beharbada, umore ederrean, egunaren

amaieran itsasoaren arnasa kresaltsua edatera,

kaio grisak igarotzen diren unean, ezen ez gizakiak,

eta etxe higatuak handientsu ageri direnean,

asebete zaitez horrekin eta zoaz hemendik berriro,

lehengo lepotik daukate-eta burua.

Zure baitako gizon atsegin zerbitzari suhartsuak

esku betean eskaini dizkie gogoeta gorenak

haien umeen umeei, jakitun izan daitezen,

eta zirrara gozoenak ere bai, zainetarainokoak,

odol atsegin gisa, baina gizon hori lekutu egin dute

eta irainez estali beraren ahalegin neketsua,

eta laidoz bete beraren eskuzabaltasuna;

zure etsai ahobero zahar horrek

piztia talde bat bota dio gainera.

Zoaz, alderrai larri hori, eta Glasnevingo

estalkiaz babestu burua, belarriak hautsez gortu arte,

ez baitzaizu iritsi kresalaren arnasa dastatzeko garaia,

ez halaber izkinetan haizea entzutekoa.

Nahikoa samin izan zenuen hil aurretik.

Alde, alde! Salbuago zaude zeure hilobian.

Odola eta ilargia

I

Bedeinkatua bedi toki hau,

are bedeinkatuagoa dorre hau,

arraza honetatik altxatu baitzen

odola, ahalmen harroa,

bertan mintzatuz eta nagusituz,

ekaitzak jotako etxola horren

hormak bezala altxaturik.

Ikur ahaltsu bat eraiki dut erdeinuz

eta errimaz errima kantatu dut

gailurrean erdi-hilik dagoen

garai bati iseka eginez.

II

Alexandria baliza-dorre zen,

eta Babilonia, zeruen mugimenduaren irudia,

eguzkiaren eta ilargiaren

bidaiaren erregistro-liburua;

eta Shelleyk ere bazituen bere dorreak,

gogoetaren ahalmen koroatuak

deitu zienak behin.

Nik, berriz, diot dorre hau

dela nire sinboloa;

nik diot eskailera sigi-sagatsu,

birakari eta espiralez osatua

dela nire zurubi antzinakoa;

Goldsmith, deana, Berkeley eta Burke

han zehar igarotakoak dira.

Deana, Swift, bularra kolpatuz

misteriozko eldarnio itsu batez,

ezen bihotzak bular odoleztatutik

gizateriarengana bultzatu zuen;

Goldsmith, bere gogamenaren

ezti-ontzitik xurgaka,

eta Burke harroetan harroa

Estatuari zuhaitz bat erakutsiz,

txorien labirinto menderaezina,

mendez mende hostoak botatzen dituena

heriotzan etzanik matematikoki berdinduz,

eta Berkeley Jainkoak hautatua,

gauza guztiak amets gisa erakutsi zituena,

nahiz eta mundu zerri, pragmatiko, zentzugabe

honen erditzeak hain sendoa dirudien,

ezen desagertu egingo baita

gogamenak gaia aldatu ahala;

Saeva Indignatio eta gure odola,

desiraren arima-handitasuna;

Jainkoa ez den oro su intelektualak suntsitua.

III

Hodeirik gabeko ilargiaren garbitasunak

zorua geziz josi du,

zazpi mende igarota, hala ere garbi,

errugabetasunaren odolak ez du orbanik utzi.

Han, odolez blaituriko lurrean tentesoldadua, hiltzailea, borreroa.

Dela eguneroko zoritxarragatik,

edo erabateko gorrotoagatik, edo odol-isurketagatik,

ezin izan zuen inolako turrustarik

bota horren guztiaren gainera.

Odolaren usaina antzinako zurubian!

Gu, odolik isuri ez dugunok,

elkartu gaitezen hantxe

eta egin dezagun deiadar eldarnioz

mozkorturik ilargiaren alde.

IV

Hautsez beteriko leiho distiratsuetan itsasten dira,

ilargiak argituriko zeruan itsatsiko balira bezala,

asun-tximeletak,

pauma-tximeletak;

horra gau-sits batzuk hegan.

Nazio moderno bakoitza

dorrearen antzeko ote da?

Hor, erdi hilik, muinoan? Ez dio axola zer esan dudan,

heriotza da-eta jakinduriaren jabe,

bizitzarekin bateraezina; eta bizitza, berriz,

indarraren jabe, odolaren

orbana duen beste edozer bezala;

baina inolako orbanik ezin da igo

ilargiaren aurpegira, hodei batetik

loriaren loriaz begiratzen zaionean.

Irlanda datozen urteetan

Jakin gogoan izango nautela

anaiarteko kide benazkotzat,

Irlandako gaizkia arintzeko kantatu nituelako

hala baladak eta istorioak, nola lelo eta doinuak,

eta ez gai horiek baino gutxiago

emakume baten gona

arrosa gorrizko ertzez apaindua,

emakume horren historia hasten baita

Jainkoak aingeruen korua sortu aurretik

eta alderik alde zeharkatzen baitu orrialde idatzia.

Denbora amorruz orroka hasi zen

eta haren oin arinen erritmoak

Irlandaren bihotza taupaka abiarazi zuen

eta Denbora horrek agindu zuen

kandela guztiak pizteko

han eta hemen erritmoari argi egitearren

eta Irlandaren pentsamenduak osa zitezen

gelditasun erritmikoaren habian.

Ez ahal naute estimatuko Davis,

Ferguson eta Mangan baino gutxiago,

ezen ondo epaitzen dakienarentzat

nire bertsoek haienek baino gehiago diote

sakonean aurkitzen diren gauzei buruz,

non gorputza soilik baitatza lo.

Izaki elementalak dabiltzanez

nire mahaian alde batetik bestera,

bizkor ibili behar erritmorik gabeko gogamenetik

amorruz ihes egiteko, uholde zein haizete;

baina urratsa erritmoz egiten duenak

jakingo du noski begirada baten ordez bestea ezartzen;

gizonak beti hala egiten du bidea

arrosa gorrizko ertzez apainduriko gonaren atzetik.

Oi, ilargipean dantzan zabiltzaten maitagarriok,

druiden lurrak, druiden doinuak!

Ahal dudan artean, zuretzat dut idatziko

bizi izan nuen amodioa, ezagutu nuen ametsa.

Jaio ginenetik hil arterainokoa

begi-kliska bat besterik ez da;

eta gu, geure kantua eta maitasuna,

Denboraren Erritmoak goian argitzen duena

eta gauza ezkutu ororen igaroa

nire mahai gainean alderik alde,

badoa guztia, benetako estasian urtuz,

amodioarentzat eta ametsarentzat

inongo lekurik ez dagoen aldera;

izan ere, Jainkoaren urratsak

arrasto zuriak uzten ditu.

Bihotza iraultzen dut ene bertsoetan,

hala, datozen denbora nahasietan,

jakin dezazun nola nire bihotza doan

arrosa gorrizko ertza duen gonaren atzetik.

Thoor Ballylee-ko harri batean grabatzeko

Nik, William Yeats poetak,

errota-ohol zaharrekin eta arbel itsas berdearekin

eta Gort-eko burdinolako forja-lanekin

zaharberritu nuen dorre hau George emaztearentzat,

eta karaktere hauek iraun dezatela

hau guztia berriro hondakin bihurtzean.

Bizantziorantz itsasoz

Herrialde hori ez da zaharrentzat. Gazteak

elkar besarkaturik, txoriak zuhaitzetan

—belaunaldi agoniko horiek— kantari,

izokin ur-jauziak, itsasoak berdelez mukuru,

arrain, okela edo hegaztiki…; udan zehar ernaldu,

jaio eta hildako zernahi gomendatzen da hor.

Musika sentsual horrek bereganaturik, denek alde batera

uzten dituzte adinik gabeko adimenaren monumentuak.

Gizaki zaharra gauza hutsala da izan,

beroki piltzar bat makila batean zintzilik, non eta

arimak txalo eginik ozenki kantatzen ez duen

bere jantzi hilkorraren tarrata guztien alde;

han ez dago non ikasi kantuan, monumentuak

beren handitasunean aztertuz baino;

hala, bada, itsasoak zeharkatu ditut

Bizantzio hiri santura heldu naizen arte.

Oi, jakintsuok, Jainkoaren su sainduan tente zaudetenok

horma baten mosaiko urreztatuaren antzera,

irten su sakratu horretatik, hasi jira-biran

eta izan zaitezte nire arimaren kantu-maisu.

Erraustu nire bihotza, desiraz eri eta

animalia agoniko bati lotua baitago,

ez baitaki zer den ere, eta gorde nazazue

eternitatearen eraikinean.

Naturatik kanporaturik, inoiz ez dut hartuko

neure gorputz-itxura inolako natura-izakitik;

aitzitik, greziar urregile baten emaitza izango da

urre zizelkatuz eta urre-esmaltez egina,

enperadore lokartu bat esnatzeko modukoa,

edota, urrezko adar batean jarrita, Bizantzioko

jaun eta andereei kantatuko diena

zer gertatu den, zer ari den gertatzen, zer gertatuko den.

Swiften hilartitza

Swift betiko atsedenerantz itsasoratu da;

han, haserre basatiak ezingo du

gehiago zauritu haren bularra.

Imita ezazu, ausartzen bazara,

munduan zehar zoazen bidaiari ergel horrek;

hark giza askatasunaren alde jokatu zuen.

Gizakiaren lau aroak

Gorputzaren kontra borrokatu zen,

eta gorputzak irabazi; tente dabil.

Gero bihotzari ekin zion,

eta xalotasuna eta bakea aienatu.

Hurrena buruarekin izan zuen dema,

bihotz harroa alde batera utzita.

Eta orain Jainkoaren kontra hasi du gerra,

eta gauerdian Jainkoak irabaziko du.

Magoak

Orain, beti bezala, neure gogamenaren begiez ikus ditzaket

beren arropa tente koloretsuekin, zurbil eta asegabe,

agertuz eta desagertuz zeruaren sakonera urdinean,

euriak zigortutako harrien antzeko aurpegi zaharrekin guztiak,

beren zilarrezko kasketak hara-hona kulunkan dituztela,

begiak tinko oraindik ere, ea non aurkituko beste behin

—ez baitziren asebete Gurutze-bidearen zirimolarekin—

zoru basatiaren misterio kontrolaezina.

Mohini Chatterjee

Galdetu nuen ea otoitz egin behar nuen,

eta brahmanak esan zidan:

“Ezta ezergatik ere;

esan gauero ohean

“errege izana nauzu,

mirabe izana nauzu,

ez dago ezer

bufoi, alproja edo maltzur,

izan ez naizenik,

eta hala ere nire bular gainean

elemenia buru pausatu izan da”.

Gazte baten egun zirimolatsuak

baretze aldera,

hauxe esan zion Mohini Chatterjeek,

edo honelako zerbait behintzat

—iruzkin bat gehituko diot—:

“Maitale zaharrek izango dute halere

denborak ukatu zien guztia,

hilobiak hilobien gainean pilaturik

asebete daitezen;

belzten ari diren lurretan

armada zaharrak ilaran doaz,

jaiotzak jaiotzekin pilatzen dira,

halako kanoikada batek

eztandarazi dezan denbora,

jaiotzako orduak eta heriotzakoak

bat egin dezaten, edo, jakintsuen esanetan,

gizakiek oin hilezkorrez dantza egin dezaten”.

Egun handia

Gora iraultza eta datozela kanoi-eztandak!

Zaldiz doan eskaleak oinez doan eskalea zigortu du.

Gora iraultza eta berriro harekin batera datozen kanoiak!

Eskaleak lekuz aldatu dira, baina zigorrak hor dirau.

Jane zoroa apezpikuari mintzo

Apezpikua topatu nuen bidean

eta ederrak bota genizkion elkarri:

“Hire bularrak zapal eta eroriak zauden,

laster ihartuko zaizkin zainak;

bizi hadi jainko-etxe batean

eta ez txerri-korta batean”.

“Narrasa eta txukuna kide dituk,

txukunak narrasaren beharra dik”, egin nion oihu;

“Nire lagunak aienatuak dituk, baina, egia esango diat,

ez niean ukatu ez ohea ez hilobia,

hori ikasi bainuen gorputzaren apaltasunetik

eta bihotzaren harrotasunetik.

”Emakumea harro eta ttentte izan daitekek

amodioz ari denean,

baina maitasunak bere egoitza gorotzaren

orubean eraikitzen dik,

ezin baita ezer osorik eta bere kasa izan

aldez aurretik urratu gabe”.

Ego dominus tuus

Hic.

Hondar grisetan, erreka mehearen alboan,

haizeak jotzen duen dorre zaharraren azpian, non sutan

baitago oraindik kriseilua Michael Robartes-ek zabalik

utzitako liburuaren ondoan, hortxe zabiltza ilargipean,

eta, nahiz eta bizitzaren zatirik onena igaroa duzun,

hala ere lilura menderaezinak kateaturik,

irudi magikoak marrazten dituzu.

Ille.

Irudi baten laguntzarekin

neure aurkariari deitzen diot, gutxien baliatu

eta gutxien begiratu dudanari deitzen diot.

Hic.

Eta neure burua topatuko dut, ezen ez irudi bat.

Ille.

Horixe da gure itxaropen modernoa, horren

argitan piztu dugu geure ulermen leun sentikorra

eta eskutik askatu antzinako ezaxola hura;

hautatu xixela, idazluma ala pintzela,

kritikoak baino ez gara, erdizka sortzen dugu,

uzkur, korapilaturik, hutsik eta aztoraturik,

lagunek ematen duten orekarik gabe.

Hic.

Hala ere, kristauen artean irudimen-maisu zenak,

Dante Alighierik, hain erabat eraiki zuen bere burua,

non bere aurpegia zeharo zargaldurik irudikatu baitzuen,

irudimenaren edozein begik begietsi duen baino

argiago, Kristoren aurpegia izan ezik.

Ille.

Berak bakarrik egin ote zuen hori,

ala goseak eragin zion zargaltze hori,

hots, adarrik urrunenetik zintzilik dagoen

sagarraren goseak? Eta irudi espektral hori

Lapok eta Guidok ezagutu zuten gizonarena ote da?

Nire ustez, aurkariaren bidez osatu zuen

irudi bat, harrizko aurpegi bat beharbada, zaldi-zurdaz

eginiko teilatu beduino baten gainean itsatsia,

atedun eta leihodun labar baten buruan,

belar zakarraren eta gamelu-gorotzen artean.

Harririk gogorrenari ekin zion zizelaz.

Guidok barre egin zion haren likiskeriari;

iseka jasan, iseka egin, bultzatua izan zen

eskailera hori igotzera, ogi garratz hori jatera,

hark topatu zuen justizia zorrotza, hark topatu zuen

gizonak inoiz maite izan duen damarik gorenena.

Hic.

Hala ere, izango dira gizonak beren artea

gerra tragikotik atera ordez, bizitza maite dutenak,

zorionaren bila doazen gizon oldartsuak,

hura aurkitzean kantuka hasten direnak.

Ille.

Ez, kantuka ez, baizik eta ekinez jartzen dira munduaren alde

hura maite dutenak, aberats, ospetsu, itzal handiko izateraino,

eta idaztean edo margotzean ere hartantxe ari dira:

euliak marmeladan egiten duen borroka besterik ez da hori.

Erretorikoek lagun hurkoari ziria sartzen diote,

sentimentalak bere buruari bezala;

artea errealitatearen ikuskari bat baino ez da.

Zer espero dezake munduan

amets arruntetik esnatu den artistak

etsipena eta lasaikeria baino?

Hic.

Hala ere, ezerk ez dio eragozten Keatsi mundua

maitatzea; gogoan izan haren zorion berariazkoa.

Ille.

Haren artea zoriontsua da, bai;

nork ezagutzen du, ordea, haren gogoa?

Eskola-ume bat baino ez dut ikusten

harengan pentsatzen dudanean,

aurpegia eta sudurra goxoki-denda baten

erakusleihoaren kontra jarrita dauzka;

bide batez esanda, bihotza eta zentzumenak

ase gabe hilobiratu zen,

eta, txiro, eri eta ezjakin izanik ere,

munduko luxu oroz gabetua,

sehaska zakarreko umea, zaldizain baten semea,

hala ere kantu joria sortu zuen.

Hic.

Zergatik utzi kriseilua pizturik

zabalik dagoen liburuaren ondoan

eta arrastoak egin hondarrean?

Eserita egiten den lanean oinarritzen da estiloa,

maisu handiak imitatuz.

Ille.

Ni irudi baten bila ari bainaiz, ez liburu baten bila,

beren idatzietan jakintsuagoak diren gizon horiek

ez dute beren bihotzetan itsumena eta ergeltasuna baizik.

Nor misteriotsu bati deitzen diot, zeina oinez

baitabil errekaren ertzeko hondar hezearen gainean;

nire antz doi-doia izanik, nire doblea da-eta,

nirekiko desberdintasunik handiena erakusten du

irudika daitekeen beste ezerk baino areago, aurkaria baitut;

hor zutik arrasto horien ondoan, agerian uzten du

nik bilatzen dudan guztia, eta xuxurlan adierazten dit,

txorien beldur balitz bezala —ozen ari baitira txioka

egunsentiaren atarian unez une—, gizon biraolarienganaino

eraman ez dezaten adierazitako hori.

1916ko Pazko Eguna

Haiekin gurutzatu naiz egunaren amaieran;

aurpegi bizi-biziekin zetozen,

idazmahai edo leihatilaren batetik altxatuta,

hemezortzigarren mendeko etxe grisen artean.

Buru-keinu bat eginez igaro naiz,

edo zentzurik gabeko hitz adeitsu batzuk esanez,

edo pixka batean geratu naiz

zentzurik gabeko hitz adeitsu batzuk esanez,

eta esaten amaitu baino lehenago bururatu zait

adar-jotze edo mardaila bat,

klubean su inguruan

besteei grazia egiteko esaten den horietakoa,

ziur bainago haiek eta ni ez garela bizibufoiz betetako leku batean baino;

dena aldaturik, aldaturik zeharo,

edertasun beldurgarri bat jaio da.

Halako emakume haren egunak igarotzen ziren

ezjakinaren borondate onean,

gauak purrustaka,

ahotsa zakartzeraino;

izan ere, non harena baino ahots leunagorik,

gazte eta eder zelarik,

erbi-txakurren atzetik zaldiz zihoanean?

Gizon hori eskolaren arduradun zen,

eta gure zaldi hegoduna zamalkatzen zuen;

beste hori, haren laguntzaile eta adiskidea,

bere kemena adierazten hasi zen;

ospea irabaztera irits zitekeen,

hain baitzirudien sentikorra haren izaerak,

hain ausart eta ezti haren pentsaerak;

beste gizon hori ere amestu nuen,

mozkorra, hantuste trauskila,

txarkeria garratzenak egin zizkiena

nire bihotzaren txokoan zeuden batzuei,

eta hala ere kantu honetan aipatzen dut,

ezen hark ere eman du bere partea

ezusteko komedia honetan,

hura ere eraldatua izan da txanda iristean,

erabat bestelakotua;

edertasun beldurgarri bat jaio da.

Bihotzak —asmo bakar baten atzetik

nahiz uda nahiz negu—

sorginkeriaz harri bihurtua dirudi,

ur laster biziak oztopatzeko.

Bidean datorren zaldia,

zalduna, hodeitik hodeira

ziztuan txerpolari dabilen txoria,

minututik minutura aldatzen dira;

hodeiaren itzala errekan

minututik minutura aldatzen da;

zaldi-apatxak irrist egin urertzean

eta zaldiak plost egiten du uretan,

basoilo hankaluzeek murgil egiten dute,

basoilarrak dei egiten die basoiloei;

minututik minutura bizi dira horiek guztiak,

harriak guztien erdian dirauen bitartean.

Denbora luzeegian sakrifikatzeak

bihotza harri bihur dezake.

Oi, noiz izango da aski?

Zerutiar eginkizuna da, gure eginkizuna,

izena izenaren atzetik xuxurlatzea,

amak bere umeari xuxurlatzen dionean bezala

azkenean loak harturik eta

zangoen egonezin basa bareturik.

Zer da hau ilunabarra ez bada?

Ez, ez, ez da gaua, heriotza baizik.

Azken batean alferrikako heriotza izan ote zen ba?

Ezen Ingalaterrak euts diezaioke

egin eta esandako guztiari.

Ezagutzen dugu haien ametsa; aski da

jakiteko amets egin zutela eta hilik daudela.

Eta zer, maitasun neurrigabeak

nahasi eta heriotzara eraman bazituen?

Hau guztia bertsotan jarriko dut:

MacDonagh eta MacBride

Eta Connolly eta Pearse,

orain eta gero,

berdea margultzen den edonon,

denak aldaturik, aldaturik zeharo,

edertasun beldurgarri bat jaio da.

Hiru eremutar

Hiru eremutar zaharrek arnasa hartzen zuten

itsaso hotz eta bakartiaren alboan,

batak otoitz xuxurlan,

bigarrenak arkakuso bat harrapatu nahian,

harri gainean haizearen mende hirugarrenak.

Bere ehun urteek durduzaturik, hirugarrena

oharkabean kantuan ari zen txori baten antzera:

“Heriotzaren atea gertu eta haren atzean

dagoena zain badaukat ere,

egunean hiru bider hartzen dut lo

—nahiz urertzean zutik egon—

otoitz egin behar dudanean”.

Lehenbizikoak ere gauza bera, baina bigarrenak:

“Eman duguna baino ez zaigu ematen,

pentsamendu eta ekintza oro kontuan harturik;

beraz erraza da ikustea

ezen kemen ahulagatik huts egin duten

gizon santuen itzalek

berriro Jaiotzaren Atea igaro behar dutela

eta jendetzaz inguraturik bizi

harik eta ihes egiteko grina duten arte”.

Besteak auhen egin zuen:

“Modurik beldurgarrienean

jaurtitzen dituzte bizitzara”.

Baina bigarrenak iseka egin zion haren auhenari:

“Jainkoa maite izan badute,

ez dira bihurtzen

poeta edo errege baino,

edota emakume eder eta bizkor bestela”.

Ile artean aztarrika jardun eta

arkakusoa harrapatu eta kraskatzen zuen bitartean,

hirugarrena, bere ehun urteek zorabiaturik,

kantuan hasi zen oharkabean, txori bat bezala.

Ribh estasian

Zer axola hitz bat ere ulertzen ez baduzu!

Nik noski esaldi etenez entzundakoa

esaten edo kantatzen dut. Nire arimak bere baitan

aurkitu du zorion ororen sorburu eta oinarria.

Jainkoa Jainkoari, sexu-dardarizoan, Jainkoa sortuz.

Itzal batzuk abaildu ziren. Nire arimak ahaztu egin zituen

isiltasunetik zetozen amodio-garrasi haiek,

eta egunaren ohiko itzuliari ekin behar berriro.

Han

Han osatzen dira upel-uztaiak,

han hozkatzen suge-isats oro,

han egiten dute bat biribilek,

han biltzen dira planetak Eguzkian.

Kristau-maitasuna gutxi iruditzen Ribh-i

Zergatik ibili behar dut amodio bila edo hura aztertzen?

Jainkoarena da hori, giza adimenetik haragokoa.

Arreta handiz aztertu dut gorrotoa,

neure mende dudan grina baita,

erratz moduko bat —arimatik uxatzeko

esangurarik edo zentzurik ez duen oro—.

Zergatik diot gorroto gizonari, emakumeari edo ezeri?

Nire arima arretatsuak bidaltzen didan argia da.

Izutik eta atzipetik askatuta, aurki ditzake

zikin-hondarrak, erakuts dezake azkenean

nola arimak aurrera jo dezakeen halako gauzak amaitzean,

nola ibil zitekeen halako gauzak agertu baino lehenago.

Orduan, nire arimak amore eman eta bere kasa ikasiko du

ezagutzarik ilunena eta gorrotatuko du gizadiak Jainkoaz

izan duen pentsamendu oro.

Pentsamendua soineko bat da, eta arima andregai bat,

eta ezin ezkutatu ez zaborretan ez apainduretan:

Jainkoa gorrotatzeak Jainkoarengana bideratu dezake arima.

Gauerdiaren ukaldian, arimak ezin iraun

gorputzaren edo buruaren altzari barruan.

Zer har dezake, bere Maisuak eman arte!

Non begira dezake, Hark erakutsi arte!

Zer ezagut dezake, Hark proposatu arte!

Nola bizi, beraren odolean Hura bizi arte!

Hura (ar) eta hura (eme)

Ilargiak gora egiten duenean

eme hark ere gora egin behar du.

Ilargi izutuaren bidaiak bezala

egin behar du eme hark ere aurrera.

Ar haren argiak itsuturik utzi ninduen

eta gelditzera ausartu nintzen.

Eme hark ilargiak bezala kantatzen du:

“Ni naiz ni, naiz ni;

zenbat eta gehiago handitu nire argia

urrunago egiten dut hegan”.

Unibertso guztiak dar-dar egiten du oihu ezti horrekin.

Eskola-umeen artean

Ikasgela zeharkatzen dut pausoan, galdezka;

buruzapi zuriko lekaime xahar atsegin batek erantzuten dit:

ume hauek zenbatzen eta kantatzen ikasten dute,

irakurketa- eta istorio-liburuetan ikasten dute,

orobat ebakitzen eta josten, edozertan txukun jarduten,

metodo modernorik onenean; umeen begiak

harriturik begira dauzkat une batez

hirurogei urteko gizon publiko irribarretsu honi.

Ledaren gorputza amesten dut itzaltzen ari den

suari begira, eta hark kontatu zuen istorioa

errieta gogor bati buruzkoa, edo gertaera hutsal bat

tragedia bihurtu zenekoa haurtzaroko egun batean;

esango nuke gu bion izaerak uztartu zirela

gaztaroko sinpatiaren esferaren barruan,

edo bestela, Platonen parabola eraldatuz,

arrautza-oskol bereko gorringo eta zuringo gisa.

Eta saminezko edo amorruzko oldar horri buruz gogoeta

egiten dudan bitartean, horko eta hango haur horiei begira,

pentsatzen dut Leda ere horrelakoa ote zen adin horretan

—beltxargen alabek ere jaso baitezakete

palmipedo ororen ondoretasunen bat—,

halako koloreak ote zituen hazpegian edo adatsean,

eta, bat-batean, bihotza iraultzen zait:

aurrez aurre daukat haur bizidun baten itxuran.

Aurrez aurre igeri dabilkit haren irudia buruan

—Quattrocentoko hatz batzuek eman zioten itxura:

masail hondoratuak, haiekin haizea edanez,

eta itzalen nahaspila haren haragia irudikatzeko—,

eta pentsatzen dut Ledaren modukoek inoiz

ez zutela izan lumaje ederrik; aski dut, bada;

hobe irribarre egitea irribarre betean, eta erakustea

txorimalo zahar moduko hau atsegina dela.

Zein ama gaztek —altzoan irudi bat duelarik,

sortzearen eztitasuna alde batera utzi,

eta gero lo egin behar, garrasi, ihes egiten saiatu

oroitzapenak edo sendagaiak bultzatuta—

pentsatuko luke bere semea —ikusirik irudi hori

hirurogei negu edo gehiago kaskoan dituela—

haurgintza-minen edo haurra aurrerabidean

jartzearen ordainsaria dela?

Platonek bits gisa irudikatu zuen izadia

gauzen eredu espektralen gainean itxuratzen;

Aristoteles, sendoago, puxtarriekin jolastu zen

erregeen erregearen ipurgainean.

Munduan ospetsu eta urrezko izterren jabe zen

Pitagorasek biolin-arkuaz eta -sokez jo zuen

izarrek eta musek axolagabe kantatu zutena,

arropa zaharrak makila zaharretan

zintzilik jarrita txoria uxatzeko.

Lekaimeek nahiz amek irudiak gurtzen dituzte,

baina argizariek argitzen duten horrek ez ditu

ama baten ametsak pizten,

ezen haitzurdinezko edo brontzezko egonean daude,

eta hala ere bihotzak erdiratzen dituzte

—oi presentziok, zuengandik ikasten dira grina,

gupida eta estimua, zeruko aintzaren sinbolo—,

oi, berez jaiotakook, giza ekimenez trufatzen zarete.

Loratzea da langintza, edo dantza egitea,

arima gozatzeko gorputza zigortzen ez den lekuan;

edertasuna ere ez da etsiaren emaitza,

ez halaber jakinduria gauerdiko beila lausoa.

Oi, gaztainondo, sustrai handikoa eta lorez josia,

zer zara zu: hosto, lore ala enbor?

Oi, gorputz musikaz kulunkatua, oi begirada distiratsua,

nola bereiz ditzakegu dantzaria eta dantza?

Arimaren eta izatearen arteko elkarrizketa

Nire arima.

Dei egiten diat antzinako eskailera kiribilera,

jar ezak arreta guztia mailaz mailako igoeran,

hautsirik gainbehera datorren almena horretan,

izarrek argitutako aire arnasa geldikoan,

polo ezkutua seinalatzen duen izarrean,

finkatu gogoeta gorabeheratsu oro

pentsamendu oro amaitzen den gune horretan.

Nork bereiz zezakek arima iluntasunetik?

Nire izatea.

Nire belaunen gaineko ezpata sagaratua

Satoren antzinako ezpata dun, eta lehen bezala ziraun,

oraindik zorrotz, oraindik ispiluaren antzeko,

orbanik gabe menderen mendetan;

zetazko broderia loretsu zaharkituak

—gorteko damaren baten soinekotik erauzirik—

biltzen eta lotzen din zurezko ezpata-zorroa,

bere zirtzilean ere babesgarri eta, kolorge, apaingarri.

Nire arima.

Zergatik gizonaren irudimenak,

bere loraldia aspaldi igarota, oroitzen ditu

maitasunaren eta gerraren eredu diren gauzak?

Antzinako gaua gogoan harturik,

irudimenak lurra alde batera utzi

eta adimena hona eta hara

beste kontu batzuetan dabilelarik,

aska daitekek jaio eta hiltzearen krimenetik.

Nire izatea.

Montashigik egin zinan hura, familiako

hirugarrenak, duela bostehun urte,

auskalo zer nolako broderiazko lorez estalia

—bihotz-purpurazkoak—, eta horiek guztiak

hartzen ditiat egunaren eredutzat, gaueko

dorre-ereduaren aurka aldarri eginez,

soldadu honen eskubidea balitz bezala,

krimena beste behin egiteko pribilegioa.

Nire arima.

Ilbeteko aro honek gainezka egin dik

eta gogamenaren hondoraino jaitsi duk,

gizakia gor, mutu eta itsu uzteraino,

eta adimenak ezin aurrerantzean bereizi

Izatea Eginbeharretik, Jakinduria Jakitunetik;

bestela esanda, Zerura igo duk;

hildakoek soilik izan zezaketek barkamena, baina,

horretaz pentsatzean, mingaina harri bihurtzan zaidak.

Nire izatea.

Bizirik dagoen gizona itsu zagon, bere tanta edanez.

Zer axola erreteneko ura lohi egotea?

Zer axola, beste behin bizi behar badut gauza bera,

handitzearen langintza jasan behar badut,

umezaroko bidegabekeria, gizon bihurtzera

doan gaztetxoaren larrimina,

gizaki osatu gabearen samina

—buruz buru bere buruaren baldarkeria jasanez—

eta arerioen artean amaiera izan beharra?

Nola, Jainkoaren izenean, saihestuko din ba

irudi lohitu eta desitxuratu hori,

gure begi maltzurren ispiluak

haren begien aurrean jartzen duenean

harik eta irudi hori bere irudia dela uste duen arte?

Eta zer balio du saihesteak, gero neguaren

erauntsian harekin ohorez topo egiteko?

Pozik nengoken berriro guztia biziko banu,

eta berriro berriz, nahiz eta bizitza izan igelen

errunaldira murgil egitea gizaki itsu baten erretenean

—gizon itsua gizon itsuei kolpeka—

edo denik eta erretenik ugalkorrenean,

gizonak egiten duen eta nozitu behar duen

erokeriarik handienean, zeina baita emakume burgoi bati

gorte egitea haren arima biki izan gabe.

Pozik nengoken ekintza edo pentsamendu

ororen jatorri horretara joko banu,

patuari neurria hartu eta neure buruari barkatuko banio.

Ni bezalako batek zimikoa aldentzen duenean,

hain handia dun bularra betetzen dion eztitasuna

non barre eta kantu egitea baino ez baitzaigu geratzen,

edozer bihurtzen dun bedeinkazio guretzat,

bedeinkatua dun ikusten dugun guztia.

Nondik etorri ote ziren?

Grina da betikotasuna; neskak edo mutilak

beren sexu-jolasaren hasieran oihu egiten dute

“betiko betierean”, eta esnatzen dira

Dramatis personae hark esandakoa ahantzirik;

grinak bozkarioz gidatzen duen gizonak

inoiz pentsatu gabeko esaldiak kantatzen ditu;

zigortzaileak ipurgain otzanak zigortzen ditu,

antzerkigileak agintzen duena ezagutu gabe,

zigorra zein maisuk egin zuen jakin gabe.

Nondik etorri ziren ba eskua eta zigorra

Erroma frigidoa mendean hartzera?

Zer drama sakratuk zeharkatu zion bortizki gorputza

mundua eraldatuko zuen Karlomagno sortu zenean?

Meru

Zibilizazioa bata bestearekiko lotura da,

arau baten pean, bake-itxuraren pean,

irudipen-bildumaren bidez, baina gizakia

bere gogoak bizi du, eta, izu-laborria gorabehera,

ezin sarraskia gelditu menderen mendetan,

sarraskia, amorrua eta iskanbila eraginez

harik eta inguruaren hondamendia ekarri arte;

adio Egiptori, adio Greziari, adio Erromari!

Meru mendiko edo Everesteko ermitauek

—elurraren erauntsiaren pean gauez makurturik,

edo elurrak eta neguak modu izugarrian

haien gorputz biluziak zigortzen dituztela—

badakite egunak gaua dakarrela, eta

egunsentia iritsi baino lehen

aienatzen direla aintza eta monumentuak.

Ben Bulben mendiaren oinean

Irlandar poetok, ikasi zuen lanbidea,

kantatu ongi eginik dagoen oro,

utzi alde batera orain garatzen ari den hori,

erabat itxuragabea goitik beheraino,

saihestu halako bihotz eta buru ahanzkorrak,

sasiko emaitzak sasiko ohetik sortuak.

Kantatu nekazariari, eta ondoren

landa-eremuko zaldun zailduei,

fraideen santutasunari, eta gero

garagardo beltz edaleen barre umoretsuari.

Kantatu jaun eta andere alaiei,

buztinean hondoratu baitituzte

zazpi mende heroikotan zehar,

jarri gogamena beste garai batean;

beharbada datozen garaietan oraindik

irlandar menderaezin izaten jarraituko dute.

Azken aitorpen bat

Zein mutil ederrek gozatu ninduen gehiago

nirekin etzan zirenen artean?

Erantzuna da neure arima eman nuela

eta lazeria jasan nuela maitatzean,

baina gaztetxo batekin gozamen handia

izan nuen gorputzez maitatu nuelarik.

Haren besoetatik ihes eginez barre egiten nuen

pentsatuz ezen berak grinaz irudikatzen zuela

nik berari arima ematen niola

gure gorputzak elkartzearekin soilik,

eta barre egiten nuen haren bular gainean pentsatuz

piztiek ere ematen diotela hainbeste elkarri.

Eman nuen beste emakume batzuek

arropa kendurik ematen duten hori,

baina arima hau, gorputz gabetua,

biluzitik biluzira doanean,

hantxe aurkituko du beste inork

ezagutzen ez duen zerbait.

Bere gisara emango du, bere gisara hartuko

eta bere kabuz jokatuko du,

eta, maitatzean lazeria jasan baleza ere,

hain lotura estuz elkartuta

ez dago egun argiko txoririk

gozamen hori deuseztatzera ausartuko denik.

Ben Bulben-eko muino soilduan

Ben Bulben-eko muino soilduan,

Drumcliff hilerrian datza Yeats.

Arbaso bat izan zuen hango erretore

duela urte asko; alboan eliza dago,

bidearen eta aspaldiko gurutze baten ondoan.

Ez haitzurdinik, ez ohiko esaldirik;

inguruan erauzitako kareharri batean

haren aginduz zizelkaturiko hitz hauek baino ez:

Begirada hotzez

bizian hala heriotzan,

jo aurrera, zaldun!