URTZI URRUTIKOETXEA

Auzoak

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2005 Urtzi Urrutikoetxea

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2005

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

                  Bilboko euskaldunei eskaintzen diet liburu hau,

                  eta batez ere, hiria, euskara eta beste gauza asko

                  preziatzen irakatsi didan bikoteari:

                  Dori Vacas eta Koldo Urrutikoetxea gurasoei.

Santi Larrauri eta Iñaki Garcia

— Gogor zatorrek gaurkoa, gizona.

      — Ez etsi, motel. Kamioia majo kargatuta ere, bazaukak zabor gehiagorako lekua oraindik.

      — Elorrietara iristean hotza sartuko duk errekatik.

      — Joan dituk beroak, epelak eta erdipurdikoak. San Martinetan tartetxorik ez badator behintzat.

      — Tira, gauez etxeratuko gaituk gutxienez. Gorroto diat saguzar konplexua, ezta after-hour-etako bezero finenak izango bagina ere!

      — Ustel hats gutxiago izango dik merkantziak aurrerantzean.

      — Bai, zabor izoztua eta zarama zirimiri-saltsatan, nork bere gustuan.

      — Ondo heldu diok kamioiko barrari?

      — Arazorik ez.

      — Jesus, gu bagaudek! Sakaiok hurrengo auzora, ea bizkor biltzen dugun dena!

1.600 kilometro

Urri amaieran itsas aldetik haranaren gainera agertu gura duen egunsentiarekin borrokan ari da gaua, igandetik astelehenerako goizaldean. Baso itxiak inguratzen du hiru eta hiru sei erreiko asfalto tartea, eta lo dago pagadi, harizti eta pinudizko paisaia isiltasunean.

      Basurde bat aurrena eta gero piztia txiki bat izan dira oihanetik jalgi eta autobideko patxada apurtu dieten bakarrak. Ez da horrenbeste azken istripua jazo zenetik.

      Zaila da hiriaren hurbiltasuna asmatzen Gaztelatik datorren bidearen beltzean. Apurka-apurka ugaldu dira farolak Laudiotik aurrera eta, A-8aren lotura gunean, haranak zulo zabal hartara jaurti balitu bezala, erdi itsututa ibili da Jose, erretina hartaratu artean. Irratia piztuta dakar, kilometro batzuk lehenago bolumena ia hutsera apaldu duen arren. Zurrumurru fin horretara ohituta gidatu du gau mutuan, hiriko argiek distira egin dioten arte. Lotan etorri den Nereari ere begietan min eman diola igarri du. Jose ez da oroitzen beragatik jaitsi duela irratia. Samurtasunez begiratu dio, labur, berriz bideko seinaleei adi jarri aurretik. Doi bat motelago jarraitu du, radarrak erne egongo direlakoan. Goizaldeko une horietan absurdua ematen du radarren kontuak. Nahiz eta ordu pare batean inurritegia bizi-bizi egongo dela badakien, zaila da hiri handiko kaosa eta estresa irudikatzea. Eskumatik kamioi baten argiak iruditu zaizkionak begiztatu ditu ispiluan. Metro askoan ez du beste ibilgailurik ikusi, baina radarrari ezin azaldu bidea hutsik dagoela. Egunez ibiltzen diren milaka kotxeen ibilia arautzeko tresnek beste mundu batekoak dirudite kamioilarien, banatzaileen eta gautxorien errepideetan. Furgoneta bik hartu diote aurrea, gauekoen zentzugabekeriaz zerabilen hausnarketa arinetik ateraz. Egunkari baten banaketa-autoa lehenengoa, bestea Mercabilbaotik abiatua ziurrenik, arrainez eta ortuariz betea.

      Josek ere gogoz sakatuko lioke azeleragailuari, Nereari bost minutu arinago oheratzeko balioko balio. Gizonak baditu bere lan-ardurak, neskarenak baino larriagoak segurutik. Nerea, maitagarria ez eze, zorte gutxikoa da, eta hartutako jarrerak are xarmantago bihurtu du Joseren begietan. Asierrek bai, hark izan du zortea Nerea ezagututa. Ondo daki hori mutilaren aitak. Ondo dakien legez, edozein egunetan amai daitekeela Asierren zorion handiena, Nerea munduko nesketan maitagarriena izanda ere. Argi gorde gura du ideia hori Josek, zer gerta ere. Baina ez du semeari itxaron egingo dion esperantza galtzen; itxaronaldia luzea ez izatea espero duen neurri berean. Mintzalekuko berbak lar sinetsi gura ez arren, irribarre hark sortzen dion poza pizgarri zaio infernuko zuloan. Kolpea gogorragoa izan daitekeela jakinagatik ere.

      Autobideko irteeraren bila abiatu da erreirik errei, eta lehenago argiek bezalatsu, bolantearen mugimendu bortitz batek guztiz iratzarri du neska. Gizona bere buruarekin haserretu da, beharrizanik gabe horrela gidatzeagatik, ez baita zakarkeria Joseren ezaugarri.

      — Barkatu, iratzarri egin haut.

      — Ez lasai, erdi itzarrik nengoen. Bagaude, ezta?

      — Bai, laster etxean. Begira argi haiei, Abusuko parkekoak ditun.

      Irribarre egin du neskak. Bilbon izandako Ibilaldian ikusi zuten Josek eta Mirarik lehenengoz semea Nerearekin, eta oraindik ere lotsa apur bat igarri dio irri hartan Josek. Ez ziren aise hurbildu neskarengana, harremana hasi eta gutxira eroan baitzieten semea. Elkarrekin luzaro dabiltzan bikoteetan ez bezala, egun batetik bestera egin zuten elkar ezagutzea. Zaila izan zen bai Nerearentzat bai senar-emazteentzat. Amarentzat une latzetako makulu bihurtu zen. Josek beldur handiagoa zeukan, Mirariri oinak lurrean eusten lagundu behar izaten baitzuen. Zer leporatu behar zioten semearen alde dena ematen ziharduen neska hari, egunen batean beste norbait ezagutu zuela esanez baletor? Esker txarrekoa zen guraso lana: une onetarako sobera zeuden, eta drama hauskorrenetan hor egon behar. Josek ez zuen behin ere ahaztu gura bere lekua, Nereak zalantzarako ateak ixten zituela pentsarazi arren.

      Bisitatik irtenda pausoa bizkortu du autora bidean. Barruan sartuta, Asierren eta guardia zibilen begiradatik urrun, negarrez hasi da. Zalantza egin du gizonak hasieran, gero besoa pasa dio lagunkoi, neska zotin-dardaretatik babestuz, eta jarraian, bere lekura itzulita, martxan ipini du autoa.

      — Egin lasai, egin ezan negar lasai.

      Denbora asko joan da ordutik, izan da negar eta barrerako betarik amaiera gabekoa zirudien bidaian. Etxetik minutu gutxira daude jadanik. Hotza nabari zaio sortzear den udagoieneko egunari, nahiz eta autoan berogailua jarrita eroan.

      Asteburu osoan atsedenerako tarterik gabe, unibertsitatera joan behar du neskak ordu gutxiren buruan. Makillaje apur batekin agian mozorrotuko ditu begi-zuloak. «Nekez ikusiko haute nik gaur ikusi baino ederrago» berekiko Josek. Burutazioaz lotsatuta, agure gordin sentitu da. Nerearen ederrean pentsatze hutsa erdeinagarri zaio. Azken geldialdiaren ostean, kasu, aulkia atzeratu eta lo-kuluxka egiteko leihorantz kuzkurtu delarik neska, goitik behera egindako begiratu azkarraz lotsa. Ipurdi polita nabarmendu dio jarrera horrek, eta bazekien besoez eta buruez babesten zebilen bularren naroaz. Bost axola munduko izarrik ederrena ez bada, semearentzat ez dauka inork Nereak beste argi. Eta gurasoei ere sartu zaie bihotzean.

      — Arazorik? —galdetu diote guardia zibilek bide bazterrean zegoen bikoteari.

      Luzaro egon da Jose ahalegin hutsalean autoaren matxuraren nondik norakoak asmatu guran. Garabia deitzear zeudela agertu dira uniforme berdedunak, eta hasierako harridura eta ardurak errespetuzko solas laburrera bideratu dituzte. Agente gazteak ziren, adeitsuak. Motorra begiratu eta aitaren batean konpondu diete arazoa.

      — Bost kilometrora gasolindegia dago. Hobe duzue badaezpada botila bat ur erostea.

      Eskerrak emanda alde egin dute aita-alabatzat hartu dituzten biek. Ertzainak izatera, kostako zitzaiela isunetik libratzea pentsatu du Josek. Baina orain, etxera heltzear, Espainiako oroitzapenak urrun gelditu dira.

      Semaforo gorrian stop eginda, ibilgailua ralentian, udaltzain-autoa ikusi dute eskumatik abian. Ondoren zabor-biltzaileen kamioia. Enbragea askatu eta azeleragailuari eraginda, orroka egin du autoak aurrera, baina motorra ez da gelditu. Jose lotsatu egin da berriro ere gidatzeko bere era traketsaz. Nerea gustura doa, eta gizona, estuasuna joanda, berbetarako gogoz, gairik topatu ez arren.

      Azkenean auzoko kale estuetan sartu dira. Norabide bakarrekoak izanik, itzuli handia behar du Nerearen etxera joateko. Hantxe bertan uzteko galdegin dio neskak:

      — Oinez berehala iritsiko naiz.

      Aitatasunez gizontasunez baino gehiago, Josek ez dio jaramonik egin.

      — Gaua dun eta hotz zagon. Ateraino eramango haut. Auto zahar honek erantzuten baldin badu behintzat.

      — Eskerrik asko.

      «Hiri» esatekotan egon da, semearengatik egindako guztiagatik, baina «ez horregatik» lehorra irten zaio. Isilik egin dituzte azken metroak. Nerearen atarian zalantzan egon da, baina ez du motorra amatatu.

      — Tira, gutxi bada ere egin ezan lo.

      — Gustura sartuko naiz izara artera. Inori esateko zagoz zeu be, lotarako astirik bai?

      — Dutxa bizkorra eta beharrean sartu behar dinat. Ez arduratu. Badakin, ezer behar badun, deitu lasai telefonoz.

      — Bihar egongo naiz Mirarirekin. Amamaren hiletara Jon Egaña ekarriko dutela uste dut.

      Musurik gabe elkar agurtuta, kaleko hotza sartu zaio neskak autoaren atea zabaldu duenean. Berokia ixteko beta hartu barik, aparkatutako autoen artetik artez joan da etxeko atarira. Giltzen bila dabilela ahotik darion lurrunetan ikusi dio azkenez adats horia. Apur bat itxaron du Josek, zer edo zer ahaztuta-edo itzultzen ote den.

Eduardo Herrero

Argi esan zioten: Hau ez da zure moduko norbaitentzat pentsatutako lana. Gazte jendeak egin ohi du. Ikasten dabiltzan bitartean lagungarri zaie, ez askoz gehiago ordea. Inondik ere ez familia aurrera ateratzeko beste. Gure aldetik, prest bazaude, ederto.

      Gustura bidaliko zukeen popatik putakumea. Sintzeritatea eskertu behar ziola zirudien, gainera. Baina berriz ere burua makurtu, baietz labur erantzun eta beharrari ekin zion biharamunean.

      Ezinbestean hartu du. Derrigor. Langabezi saria amaituta beltzean ibili beharra dauka, autonomoetan alta emanez gero zulora doa-eta artez. Antzina ibili gabeko hiriko bazterrak ezagutzen hasi da atzera. Egunik egun jarraitu du egunsentia atzeratzen. Atzo Iralako ataritik ateratzean eguzki printza txikiak sumatu zituen, gaur San Adrianen ilun dago oraindik. Baina bezeroek lehen orduan behar dute egunkaria.

      Eta kazeten ostean beste banaketari ekin behar. Kontuak oker doaz: zorrak geroz eta gehiago, Edu gaztea adinean gora, gastuak berdin, buruko minak ere bai, eta autoak aurki hartuko du Eduardok berak behar duen baja. Ultzera gaiztotu egiten zaio auto berria hartu beharko duela eta hilabete amaieran zeinen gutxi aurreztu duen jakinik. Lasaigarri bakarra dauka: aitak ezin ikustea egoera honetan. Sasoiz hil zen hamahiru urterekin Labe Garaietan mutil sartu eta buzoko orbanei hain harro erreparatu zien gizona.

      Zorrotzatik Gurutzetara. Hemen inguruan bizi zen Enrique, makinak atzamarrak zanpatu zizkiona. Eta non dira besteak? Gerardok taberna jarri eta itxi egin behar izan zuen. Jose Miguelek aurrejubilatzea lortu zuen apur bat gehiago jarraituta. Rafaren negozioak ere porrot, eta gero bestea etorri zen, emaztearekin etetea eta hori guztia. Paulino izan zen zerbait egin zuen bakarretakoa. Nork esango zukeen hain galduta zebilen soldadoreak eurek baino aterabide hobea topako zuenik? Barakaldoko eraikuntza-enpresa batean sartu zuen lehengusuak, zinegotziak, eta denbora gutxira erosi zuen etxea errekaz bestaldean, Algortan edo Sopelan edo hor nonbait. Baina tira, ez litzateke haren larruan ere jarriko, egun osoa bizkartzaina segika. Kaskotik makal dabilela da entzun duen azkena.

      Martxa jaitsi eta motelago jarraitu du Eduardok, horrela autoaren zarata ere apalduko delakoan. Gero alkandorako poltsikotik zigarroa atera, bolantea eskuz aldatu, su eman eta irratia piztu du. «Ea zer berri dakarren egunak», esan du tabakoari atxiki luzea emanez gustura.

Lehen kafea

Maria Antonia lauretan hasten da beharrean, oraindik ere gaua dela. Bostetarako, kafetegiko pintxoak prest daude, Manuelek Lezamatik ekarritako opil eta kruasanen ondoan, barra gainean erakargarri. Eta kafe makina goiz osoan jo eta ke ibiltzeko gertu.

      Hasieran kosta egin zitzaion makinari neurria hartzea. Buruko min asko sortu zizkion. Berak dastatzen zuen kafea inori atera orduko, badaezpada ere. Nerbioak jota amaitu ohi zuen eguna, eta arduratuta zebilen makina haren sekretuak ulertu zituenerako. Egun misterio gutxi traste horrek Maria Antoniarentzat, nahiz eta ez duen kaferik hartzen. Kafeak bezain goxo egiten ditu tilak, teak, kamamilak.

      Triniri zor dio barrena erretzen zion arazo hura konpondu izana. Ordurako hasieran baino dezente hobea egiten zuen jadanik, baina Trinidadek asko zekien kafearen gainean. Eta behinola aholku eman zion:

      — Lehen baino gogorxeagoa irteten zain, baina nahiko makal oraindik. Eta benetan indartzen dunanean mikaztu egiten dun. Probatu dun 'herriko kafearekin'?

      Halaxe esan zion, el café del pueblo, Badajozko azentu nabarmenez. Ez zen Extremadurako kafea, bistan da, gerra ostetik Portugaldik kontrabandoan sartzen zuten kafe xigortua baizik, Afrikako kolonietan bildu eta eho gabe aletan ontziratua. Kafe gogorra zen, eta senideren bat herrira itzultzen zenean, kiloka ekarri ohi zuen altxorra balitz bezala. Maria Antonia ere estraperloaren multzo horretan sartu zuen Trinik.

      Bolueta, Etxebarri eta inguruko lantegiek asko zor diote Bar Toñiri. «Malko batzukaz» ateratzeko eskatzen diote gehienek, azukrea baino pizgarriago —eta gozoago— zaien txorrotadarekin, agindutako orduak eta ordaindutakoak edo ordaindu gabekoak egiteko.

      — Toñi, porra bero batzuk bost minutuan ateratzerik bai? —bezeroak denboraz estu baina leial datozkio egunero.

      Denen emazte eta amatzat hartu du usu bere burua, oraindik ere oheko berotasuna galtzear duten behargin aldrari gosaria prestatzen. Zartaginean etengabe darabiltza txurroak eta porrak. Ez du egun osoan kenduko goizeko lehen ordutik itsatsi zaion olio usaina. Ez zuen printzesatan amesteko astirik izan ametsetarako tartea laburregia izan zen haurtzaroan. Haatik, xede bakan haiek ez zeukaten orearen eta erabilitako olioaren usainik. Herrian ikasi zuen txurroak egiten, hara itzuli ziren lehen udan. 60etako amaieran, oparotasunaren lehen txanponak aurreztu eta Mantxako sorterrian eman zuten abuztuko oporraldia. Ez zen Toñik gustukoen zuen ideia, jaietara, zinemara edo hondartzara lagunekin joaten hasi berritan. Hala eta guztiz, poztu zuen etxetik irteteak, Ciudal Real asago eta ezezagunera izan arren. Txikia zela Bizkaira ekarria, lotura gutxi zeukan lautada urrun haiekin, etxean entzundakoekin nahastutako oroitzapen lausoez aparte. Gurasoen azentua, inoiz izatekotan, bizkor baztertu zuen Maria Antoniak. Iragan urrun eta txiroaren aztarnak ziren, Bilbo inguruko gaztelera agian arlote baina edozelan hirikoago eta modernoaren aldean.

      Zapatuetako goatekeetan ezagututako mutilak, euren zirriak eta ausarkeriak atzean geldituak ziren. Beharrizanak adin bereko hiruzpalau neskako taldea batu zituen uda hartan: bakarra herrikoa bertakoa eta beste biak Madrildik eta Barakaldotik joanak, Maria Antonia bezala. Beharrizanak batu bai, baina gustura joan ziren adiskide berriak elkarrekin inguruko jaietara. Horietako batean ezagutu zuen Manuel. Herrian gelditzen ziren mutil bakarretakoa zen, eta familiaren pobreziak bere garaian atzera bota arren, azkenean ezin izan zien Manuren enkantuei uko egin. Beharrez urri, poltsikoa hutsik eta guardia zibila zirikatzen ibiliagatik, ez zuen irribarrea galduko, hain gutxi edozein neskari pikardiaz betetako esaldiren bat botatzeko parada. Iparralde euritsuan gutxitan ikusi zuen irudimena eta argitasuna zerion Manueli Mantxako lautada beroetan. Adin hartan gauza arrunta zen hiriko ondasun apurrak puztuta herritar arloteei aurpegiratzea, alabaina, konplexu gutxi morrosko harengan. Etorri ala itzuli egin ziren ere ez zekiten deserritu haiek baino askoz gutxiago. Hasierako irribarre eta jolasen segida, berehala jakin zuen Antoniak zein gosebera izan zitekeen. Maite zuen Manuelekin egotea, izaera basa haren naturaltasuna. Bilboko estuasunak ahaztuz, musuka irents zezan utzi zion gauez gari sailetan, izerdi patsetan atorra eranzten ziola. Gauerditik aurrera etxeratuta aitak emandako zaplaztekoak ere ez zuen Mari Errauskinen bihotz sutsua hoztu. Artez joan zen gelara, oheratu aurretik gonapeko galburuak astintzera.

      Unea bizitzeko olgeta hark anpulu lodiak ekarri zituen opor amaieran, eta etxerako bidaia isil eta tristea. Laster jaso zuen lehen gutuna, ordea, inoizko pozik handienetakoa eman ziona: Manuelek Gasteizen egin behar zuen soldadutza. Udako beroaldiak harreman serioari egin zion bide, eta denboraz neskaren gurasoek ameto eman zioten herriko mutilari.

      Soldadutzaren ondoren lehengusu baten etxean bizitzen hasi zen, Errekalden. Goizero 4. trolebusa hartzen zuen, Recaldeberri-Castaños, Gordoniz zubitik Arenaleraino, eta Atxuriko trenean Boluetara, fundiziora. Adreilu gorriko tximinia handiak eman zion atentzioa lehen egunean, Toñiren aitak lagunduta beharrean hasi zenean. Sekula ikusi gabeak zituen labe haiek, fusiorako, tratamendurako, maskorrak... Laminaziorako zilindroak bakarrik egiten zituzten Manuel sartu zenean, nahiz eta askok zituen gogoan estoldak eta bagoneten gurpilak ateratzen zituzten sasoiak.

      Gizon isila zen Manuel fabrikan, Mantxako gazte txirenetik arras aldatua. Inork ez zion aurpegiratuko alferkeria, horratik. Gehiago kosta zitzaion lantegiko ekimenetan sartzea. Santa Ana eguneko ospakizunetan antolatzen zituzten aizkolari edo boxeo-borrokaldietan herrira eta abuztuko oporretara ihes egiten zion gogoak.

      Urte pare baten buruan ezkondu ziren, krisi zantzuren bat bai baina etortzeko zegoena antzeman ezinik. Hogei urte egin zituen lantegian guztira, eta 1983ko uriolaren ostean hasi zen etorkizun beltzari antzematen. Aitaginarrebaren eta besteen erretiroa etorri zen lehendabizi. Manuelek bazekien hurrena bere txanda zela. Sartu zen moduan utzi zuen lantegia, zarata handi barik, aukera eman ziotenean.

      Ordain-sariarekin hartu zuten kafetegia. Emaztea bera tematu zitzaion, hainbeste langilek zabaldu zituzten tabernei izu baitzebilen Manuel. Egiaz, askok itxi du geroztik, baina botatako izerdiak botata, eutsiko diote beste urte gutxi batzuetan.

      — Toñi, kobraizkiguzu kafeak eta porrak —bota dio Anton Arbolantxakoak.

      Beti etortzen dira bezero berdinak: Manuelen lankide ohiak, inguruko moldiztegietakoak eta beste enpresetakoak, eta tren-geltokiko leihatilakoa. Inoiz banatzaileren bat edo beste ere bai, sartu eta kafesnea eskatu diona, kasu. Tipo xelebrea da, errotatibatik atera berri diren egunkariz beteta daroala furgoneta, barrako bazter batean jarri da atzoko partidari buruzkoak irakurtzeko.

      Maria Antoniak orain ulertzen du senarraren beldurra. Bizpahiru urtez jarraituko dute kafetegian. Gero herrira alde, aurreztutakoarekin. Manuelek lana galdu berritan joan gura izan zuen, herrian bertan ez bazen Puertollanon birfindegian edo Ciudad Realen zerbait egin zezakeelakoan. Baina Manu semea institutuko atarian zen, eta Miren eta Aitor are gazteagoak ziren.

      Gaur badaki bakarrik joango direna Ciudad Realera. Maria Antoniak garai batean asmo horiek ekartzen zioten beldurrik ez du jadanik, maite du senarra, eta zor diola uste du. Manu iaz ezkondu zenetik zentzatuago ikusten du, gaztetxotako politika kontuak utzita. Mirenek mutil jatorren bat topatuko balu, herritik ezkontzara itzultzeko aitzakia izateko behinik behin! Baina ikasketak utzi eta egun osoan amarekin beharrean emanda, nor ezagutuko du, inguruko langile eta banatzaileez gain? Ilusioa Aitorrekin dauka. Etxeko txikia fin dabil unibertsitatean eta baliteke Ingalaterrara joatea datorren ikasturtean.

      — Hara non datorren Manuel zaharra! —agurtu dute fundizioko azken beharginek senarra atetik sartu denean.

      Lantegiko azken txanpan daude horiek ere. Oraintsu irauli zuten azken galdaketa eta aurki itxiko dute etxeak eraikitzeko. Gehienek Basaurin jarraituko dute, batzuek Reinosaraino joan beharko dute, eta zortedunak aurrejubilatu egingo dituzte. Kolega ohiengana itzuli da Manuel, opilak eta gozokiak biltegian itxi ostean. Lana izan ohi dute hizpide bakar, eta astelehenetan Athletica.

      — Ez hadi tematu, Jesus. Penalti izan edo ez, atzoko mirari bakarra dozena erdi ez jaso izana duk. Horiei bost kamisetak, koloreak, euskal harrobiak eta ostia guztiak! Hamaika aberats poxpolin baino ez dituk!

      Grazia egiten dio asfaltoak ia kutsatu gabeko mantxatarra zurigorrien tradizioa horren sutsuki defendatzen entzutea. Santa Anak alienatu, San Mamesek integratu. Begoña eta Bizkaiko beste etorkin haiekin ikasi zituen euskarazko berba bakarrak, aita, ama, agur, aizkolari, karramarro, zorionak, gorri, baltz, eskilarapeko, berezi, buruhandi... lantegian eta handik kanpo futbola ikusteko batzen zirenetan.

      Irribarrez batu eta harrian utzi ditu txurroen azken platerak, gizonek beharrera bidean elkar agurtzen zutela. Ia hustu da taberna. Moltsoa barra gainetik pasatu, eskuak garbitu eta adatsetik pasa ditu Maria Antoniak. Ahal duenean ordua eskatu behar du ile-apaindegian, ile urdinak oso nabarmenak baitira berea bezalako bilo beltzaranean.

      Alaba iritsi zaio, eta Toñik atseden hartu du. Trini datorrenean ibiltzera joango dira biak. Ona ei da barizeetarako.

Andoni Heredia eta Laura Rekarte

ANDONI HEREDIA

Metro geltokiko atarian jantzi ditu eskularruak. Ez ditu datozen sei hilabetetan kenduko.

      Isilik banatzen dio honi eta hari. Eta biri batera, jendea pilatuz gero. Ezker-eskuin. Zorro berri bat zabaldu, plastikozko estalkia kendu, eta beste eskukada bat hartu. Erritmikoki, bizkorregi ere ez. Isil, berba bakanen bat beste aldeko lankideari. Begiak mintzo dira. Hotz da ahoa zabaltzeko.

      Euskaldunak eta erdaldunak, eta beltzak eta zuriak. Eta gorriak eta arrosak, hango eta hemengo. Pausoa moteltzen dute doako egunkaria hartzeko. Edo bizkortu, banatzaileei itzuri egiteko, euren atzetik segika hastekoak balira legez.

      Hotzak dago, gorputza gogortzen nabari du, eta urduri. «Berandu dabil», pentsatu du. Edo galdu du betiko? Beharrean ditu eskuak, zalantza garunean kokatzen zaiola. Erritmikoki, bizkorregi ere ez. Gaur beste norabait joan ote da? Gaixorik dago? Edo lanetik bota dute?

      Azkenean iritsi da. Urrundik presaka sumatu dio pausoa. Eta berari soilik egingo liokeen moduan, itxaron egin dio, bazterrean gorde dio beste inori emango ez dion alea. Berandu dabil gaur, bai, metroko berogailuaz ezaxola gabardinako botoiak askatu ere ez ditu egin. Ilea nahasixeago dakar menturaz. Baina zeinen eder musua! Begiak urduri, oinak zalu, gogoa artega.

      Modako zapata takoidunak kontuz jasoz hurbildu da eskaileretara. Eta egunkaria hartzea ahaztu zaio.

LAURA REKARTE

Mukuru doa metroa. Egin du jarlekua topatzeko era, edozelan ere. Aldameneko bidaiariaren kazetara joan zaizkio begiak, Eskandalua San Mamesen: 0-3 dakar titular larriak. Geltokian sartzean ia igarri ez duen berogailua nabaritu du, izerdi hotzaren gisan.

      Hiri txikia da hau, laburrak dira metro bidaiak. Laburregiak, beharrera zoazela ohartzeko. Eskailera mekanikoetan gora makillajea begiratu du une batez kristalean. Trakets samar dauka begietako marra. Baditu bost minutu laneko komunean atontzeko. Gero, kaferako tartea bezain mugatuta dauka bainugelakoa.

      Atarian, bulegoan, eraikineko igogailuan, korridore luzean, nagusiaren ahotsa entzuten du edonon. Jose Antonio Echevarria, eskola zaharra eta enpresa modernoa. Alde guztietatik goraipatzen dizkioten ezaugarriak.

Lehoiak katututa. Defentsan negargarri, eta erasorako gaitasunik ez, diote irratiko tertuliek. Aste gogorra izango den susmoa dauka Laura Rekartek.

Welcome

Welcome to the Basque Country irakurri dute ontziko bisitariek zaldaina gurutzatu dutenean. Zuriz idatzita ageri da horma urdinean, eta argi irakur daiteke S letra estaltzen duzun arren hormaren kontra jarrita. Ez zara polita, baina ezin esan itsusi zaudenik: belaunetarainoko gona, bota garaiak, eta sama berotzen dizun polo beltza. Bidaiariak jaitsi ahala tentetu zara, gona txukundu eta bezeroengana zuzendu, ingelesez: «Ongi etorri Bilbora. Lorena dut izena, zuen gidaria izango naiz txangoan». Irribarre atsegin batekin aurkeztu duzu zeure burua, deitura aipatu barik. Lorena Gordillok ez du oso basque ematen. Dozena bat bisitari dira, adinean aurreratuxeak; fin berba eginda, zaharrak direla esango zenuke lagun artean. Gobernatzeko errazak, lehen begiratuan behintzat.

      Portugaletera joan zarete. Andra Mari eliza ederra da eta pentsamendu maltzurra etorri zaizu azalpenen erdian, zapatu gaua gogoratuz. Eliza inguruko galtzadarrizko maldetan ez dira oraindik erabat desagertu parrandaren hondarrak. Aitorregaz bero-bero eginda ikusi bazintuzte euripean adi-adi dituzun britainiar jaun-andreek!

      «Hau da Zubi Esekia edo Bizkaiko Zubia. Gisa honetako lehena munduan. Alberto Palaciok eraikia, 1893ko uztailaren 28an inauguratu zuten». Buruz dakizun erretolika kontatu diezu, anekdotak eta guzti, zenbat errematxe dituen, zein zailtasun izan ziren jasotzeko. Lehen froga ondo irten da: «Gehienontzat Portugaleteko zubia da, baina kontuz errekaz bestaldean hori esanez gero!», denek barre egin baitiote txantxa inozoari.

      — Badago gora igotzerik?

      Herri guztietan dago iturri eta lerdo bana, eta turista talde guztietan egon behar du azkar ustekoak, jakina. Astelehen goiza da, ez zaude azaltzeko zubia ez zutela horretarako egin eta hura kudeatzen duen enpresak dirua egiteko jarritako astakeria dela igogailua. Gaurko egun lorrinarekin zer demontre ikusteko asmoa dauka ba?

      — Bai, noski —erantzun diozu—, baina aparte hartu behar duzu sarrera.

      Beste gizon bik jarraitu diote agure hippyari. Gainontzekoek umeek zirkuan bezala zeharkatu dute itsasadarra transbordadorean, ezin hunkituago. Zorabiatuta heldu zaizu agureetako bat, eta mela-mela amaitu duzue denok Churrucaren monumentuan Abrarantz argazkiak eginez. Eskerrak minibusean berogailua indartsu dabilen.

      Umeen moduan erregutu dizute kantatzeko. Besterik ez genuen behar. Diego txoferrak galdetu dizu zer gura duten. Bilbainadak aipatu dizkiezula esan diozu. Diegok ez daki ingelesik, baina polito kantatzen du. Gaitzerdi. Portugaleteko zubia zeinen dotorea den kantatu die Areetako eta Neguriko jauregien artean zabiltzatela.

      Dena dago kolapsatuta. Avanzada, Arrontegi, Txorierritik ere sarreran arazoak izango dituzuela esan dizu Diegok. Erreka ertzetik jotzea erabaki duzu. Zerbait kontatu ahalko diezu behinik behin. Ibaizabalez beste aldeko burdinazko paisaia dekadenteak logura dakarkizu. Zirimiriak lausotzen dituen lantegien eta garabien ingeradak lo-kuluxka baterako gonbita egin diete lehorreratu berriei ere.

      «Zail da duela mende bat baino gehiago hemen zelako padurak izan ziren irudikatzea, baina XIX. mende aurreko dragatze lanen aurretik ere portu naturala izan du luzaroan Bilbok» itzarri dituzu une batez, lokartzearen errua ere zuri botako dizuten kezkaz. «Gorde irudi hau, eta Bizkaiko beste itsasadar handia, Urdaibaiko erreserba bisitatzen baduzue noizbait, gogora ezazue zelangoa izan zen hau». Turismo bulegoko liburuxketan Mundakako argazkia topatu du norbaitek, eta besteei erakutsi. Orduan pena dela esan dizu atzealdetik emakume batek, hain ederra zen ingurua horrela galtzea. Pena zuen aitarena dela esango zenioke, Labe Garaien parean zoaztela. Eta esango zenioke ACB altzairutegiak aurrejubilatuz bete zuela herria eta zuk, eta lagunek orok, tanga gainetik ageri zaizun tatuaia baino txertatuago daramatzazuela ontzioletako buzoak.

      Irribarre egiten diezu, ordea, irakatsi dizuten gisan: atsegin. Hemendik abiatzen da erreka zeharkatzen duten azken gasolinoetako bat, animatu gura baduzue, esan diezu zubiko abenturazaleei. Denek egiten dizute irri, eta Diegok bidaiariak seduzituak ditu bere kantekin. Itzulizkiezu, itzulizkiezu berbak diotsuz, Bilbora etorri zen ingelesaren abenturekin.

      Leihotik begirada galduaz uzten dituzu atzean Lutxanako alde biak, itsasadarraren zein alde ote den itsusiena erabakitzeke. Ondo begiratzen baduzue mea-zamatokia ageri da oraindik, handik zekarten minerala... Hondoa jotako ontzia very pathetic dela entzun duzu, eta euskaldunen umore berezia aipatu dutela iruditu zaizu: ondo ei datorkio eremuari desert izena.

      Handik iritsi zitzaizuen Gerla Handia irabazteko burdina, ingelestxook! esango zion gustura Pasionariaren erretratua karrajoan zeukan amama Isabelek.

      Ooooo, egin dute denek titaniozko eraikina agertu denean. Ezer buruz badakizu, inguru horren deskribapena da: museotik hasi eta Abandoibarra berria, eta bidenabar, aita Arruperen zubia eta unibertsitatea. Jesuitek ondo irakatsi zizueten zer eta zelan goraipatu.

      «Hamar minutu baino ez» esan diezu, gero joango gara errekaz beste aldera argazkiak egitera. Ez dituzu umeak maite. Arriagatik Boulevardera, kafea hartzera. Bidebarrietan gelditu dira, Zazpikaleetan ia sartu barik. Pozik dator zahar koadrila, mafiaren kolpe latzena jo balute legez, tabako kartoiz gainezka. Bizkor sartu dira minibusean eta gura duzunean alde egin dezakezuela diotsute. Kaferik hartzeko astirik ere ez dizute eman. Euritakoen azpitik dabiltza bilbotarrak, bizkor, postaletan agertzeko berariaz paratuak balira bezala.

      Guggenheim museoan argazki gehiago. Deituko ote dizu Aitorrek? Oraintxe egitea ez legoke txarto, eguna zertxobait alaitzeko. Museoan gora eta behera utzi duzu artaldea, eta erlojuari begiratu. Erdia baino gehiago eginda. Ea biao laburra egiterik duzun bazkalostean, astea gogor dator-eta.

      «Frank Gehry arkitektoaren lanak hiriaren biziberritzea sinbolizatzen du, eta desindustrializazioak ekarritako etsipenaren aurrean garaipena. Ibaiari lepoa emanda bizi zen hiriak itsasadarra berreskuratu zuen, eta Guggenheimen titaniozkoak ezin hobeto erakusten du ziutatearen eta errekaren arteko batasun hori». Raquel ikusi duzu, fakultateko laguna. Turismo bulegoan dihardu beharrean. Begirada bakarraz ondo ulertu diozue elkarri. Pin txikiak ditu azafata-jakan itsatsita: union jacka, Espainiako eta Frantziako banderak eta ikurrina. Ez zenekien Raquelek euskaraz zekienik. Postura egingo zenuke ez dakiela zuk baino gehiago.

      Berak ere ondo ikasita dakar lezioa. Fenix hegaztiaren moduan sortzen den txoria ei da Bilbo: «Franco osteko lehen urte alaien ostean etsipenak hartu zuen hiria: terrorismoaren urterik gogorrenek eta enpresa indartsuenen porrotak langabezia, miseria eta heroinaren urterik ankerrenekin bat egin zuten. 90etan hasi ginen (Areetako kaskarinaren «ginen» horri erreparatu diozu, zein sineskor irten zaion ahotik) argia ikusten eta museo honek 1997an XXI. mendera katapultatu gintuen». Ingelesez horrela esaten ote den zalantzan dago.

      Oteizaz maiteminduta datozkizu bisitariak. Erakusketa bikaina dela diote, eta basque soul horren kontuei oso interesgarri deritze. Txundituta daude artistarekin. Zuk, Euskodisney esan duzu ahapetik, ez dizute entzun. Tentazioak tentazio, ezin diezu lilura birrindu.

      Zuk ez baina Ertzaintzak bai. Polizia-sirenak gailendu zaizkie trafikoaren eta euriaren hotsei, Euskaldunara heltzen zaudetela. Atzera begira Oteizaren afixaren parean dator txalupa. Txangoa itsas-museoan amaitzeko falta zen ukitua, pentsatu duzu. Museoko moilan pilatu da jendea, kuxkuxean. Normala den, erakustaldia den, zer jazotzen den, itauna itaunaren atzetik datorkizu.

      — Han! Gorpu bat!—oihu egin du norbaitek.

      Berehala heldu da polizia-ontzia.

      — Hilda dago? —galdetu dizu morboz andre batek.

      — Bai.

      Errekak jitoan zeroan gorpua. Hazita dator, itsasbeherari ekiten dion orduan.

      Turista ez dago konforme:

      — Baina, beraz, hilda dago?

      Iaz Buenos Airesen egon zela oporretan esan dizu lagunkoi, berari ez diozula sekreturik zertan gorde. Besteak ea konfliktoarekin zerikusirik daukan. Aztoratzen hasi zara, eta hemen ez direla Txile ez Argentinakoak jazotzen ihardetsi diezu. Ez duzu Bidasoaren berri. «Han ere hori esaten zuten», zure aldameneko begiluzea sartu da tartean, ingelesez zeinen ondo dakien erakutsiz, ez dela hain arraroa, tarteka-marteka pasatzen dela, eta bera Euskaldunan zebilela angulatan egoten zela han eta behinola saretik tiraka zerraldoa atera zutela, baina ez ei zen inon agertu, suizidioen berri ez ematea baita egunkarien politika.

      Eta hik zer demontre dakik suizidioa, istripua edo senarrak kalitu duen norbait ote den, babalorea! Listuaz berbak hobeto irensten direnez arnasari une batez eutsi eta laster abiatu beharko dutela esan diezu bidaiariei, bueltako ferrya galduko ez badute. Gero isildu egin zara, ehizarako prest dagoen piztiari ez baitzaio enbarazu egin behar. Denek batera egin dute argazkia, gorpua ontziratzen zutela. Ez duzu begiratu gura izan.

      Carola garabiaren aldamenean azken argazkia egitera xaxatu dituzu, bisita horren tragikoa amai ez dadin. «Garabia, miss? Ez ezazu txarto hartu, baina Southamptonera garabi baten argazkiarekin banoa etxetik irten ere ez naizela egin esango didate. Eta euripean!».

      Hilde. Hilde izeneko bat falta dela esan dizute minibusera igo zaretenean.

      — Non sartu da ba?

      — Erreka ertzetik joan da.

      — Ziur?

      — Dudarik gabe.

      Lasaitzeko eskatu dizu Diegok, makillajea zimurretan gelditzen zaizula bestela. Olabeagako bide estutik eroan zaituzte, eta zuri Portugaleten legez piztu zaizkio begiak orain txoferrari. Zorrotzaurre, hiriko industriaren azken bilgune eta house eta progressivearen maitaleen aterpe. Besterik ez zenuen behar. Bilbainadak kantatzen dituen makinetoa.

      Hilde karraka topatu duzue.

      — Barkatu, ibilian berandutu egin zait.

      Pankarta erakutsi dizu. Itzuli egin diozu: Don't play with Norway. Ingelesez ere hoskidea da leloa. Norway? Baina fakultatean ez dizuete Olabeaga-Norvegia konexioaz arean irakatsi. Manchesterretik datorren Arklow View atrakatu da Zorrotzan, eta Limerickeko Panda. Txatarra dakarte. Deustuko kanalean Mike, altzairu-bobinak deskargatu eta Stavangerrera doa. Ezin jakin. Antiojoak sikatu eta bezeroaren alde egin duzu. Gezurren bat esan diozu Hilderi, eta aita norvegiarra duela esan dizu pozik.

      — Hurrengo batean etorri beharko duzu, auzoa lasaiago begiratzeko.

      — Bai, itzuli behar dut norvegiarrekin egotera. Eta aita ere ekarriko dut.

      Bar Noruega aurretik pasatzean esan dizu baduela ostatua non hartu, behialako bikingoen gisan. Alaba ikusita, laurogei urtetik gora behar ditu aitak. Hobe bai, bizkor etorri.

      Ziztu bizian egin duzue atzera Santurtzirakoa. Enpresak enkargatutako sardinak prest dauzkate portuko tabernan, baina ez zaizkizu asko fio bisitariak. Sardina freskue.

      — Arrantzatu eta jan?

      — Bai; kontserbak, utzizkiezue norvegiarrei.

      Hilde izan da sardin-janean Diego eta zurekin gelditu den bakarra. Besteak zorroen barrenean tabako-kartoiak ostendu eta portu ondoko estankoan sartu dira.

Lucio Arregi

Goizero bezala kalera irten denean, Lucio Arregik aitaren egin eta zerura begiratu du. Hodei ilunak ikusi ditu, erpuruari muin eman ostean. Agureak jaka urdina eta txapela ondo estutu, eta makilari bermatuta abiatu da Zabalbiden gora. Presaka dabil jendea beharrerantz. Metroko atariko inurritegiaren inguruan ahal zuen apurra bizkortu du pausoa, kalea zulatzen diharduten beharginen zaratak gogaituta. Muzin egin dio eskularrudun mutilak eskaini dion doako berripaperari, badauka bere izparringia inork eman barik ere. Goizeroko butxadura dago Santa Clara eta Mazustegi kaleen artean: autoak bigarren ilaran, banatzaileak zama-lanetan, furgonetekin bidea oztopatuz, gidariak haserre eta autobusak tipi-tapa gorantz eurentzat gordetako erreian.

      — Egunon —esan dio kioskoko saltzaileak txanda egokitu zaiolarik.

      — Jaunak halan emon —erantzun dotore gizonak, eta apaletik hartutako Deiaren alea ordaindu du.

      Atseden txikia egin du atzera, makuluari bermatuz, atzera bideari ekin orduko. Urteek gizonik artezena ere higatzen duten arren, Lucio Arregik dotoreziaz darabiltza trajea eta gorbata. Urteak daramatza ohitura berdinei atxikita.

      Umeak ardura handi barik ikusi ditu, solas eta txantxa, eskolara bidean. Poztu egin du neska-mutilak euskaraz entzuteak. «Holan seine, zuok segidu euskeraz, ze gure denporan itxi be ez euskuen egiten...» Nicolasek horrelako zer edo zer esango zien, ziur. Nicolasek maite du gaztetxoei euskaraz egitea, baina ez da gai luzaro jarduteko. Francoren erruz ahaztu zuela dio. Luciok isilik begiratu ditu ikasleak, ez da inoiz horren gizon zabala izan. «HBkoen umeak, ziur» pentsatu du. Koldo, Idoia eta Arantzazu bilobak koskortu samar dauzka, gutxitan zuzentzen zaizkio euskaraz. Ikastolan polito ikasi bai, etxean, berriz, antzina baztertu zuten. Euren aitari ere ez dio sekula aititaren gaztetako suhartasunik igarri. Gaztetxotarako ahaztu zuen behinola ikasitakoa, eta ahalegin gutxi berreskuratzeko. Anaia zaharrak, Sabinek ekarri zuen Jose Luisek falta zuen odola, EGI klandestino hartatik. Jakingo ote dute euskaraz harenek? Azken urteetan urak baretu diren irudipena dauka, etortzerik izan ez zuen amaren ehorzketatik hona batez ere. Telefonoz egon ziren azken aldian aipatu zion bisita eta bilobak ezagutzearena, baina osasun makal horrekin... Inoiz onartu egin badu ere, orain beldur da ez ote duen semea gehiago ikusiko. «Politika zikin hori!» irten zaio Arregiri. Segidan, atzera jaso du begirada, herabe, barkamen eske ustekabeko beroaldi harengatik. Oharkabean heldu da Begoñako elizaurrera Lucio Arregi. Gero, pauso motelez, mezatara sartu da, goizero bezala.

Otxarkoagako azoka

                  Zer da hori?, seinalatu zenuten leihotik.

                  Deustuko eskola. Jesuitena.

                  Ez, hangoa. Egurrezko etxe haek.

                  Ijitoak, esan nuen lotsaturik.

                                               Gabriel Aresti

Haritz Garmendiak karpeta buru gainean jarri du lurpebidetik irten bezain laster. Errepidearen azpitik, unibertsitatetik autobus geltokira darama halamoduz argiztatutako pasabideak. Ez du inorekin topo egin tunel estuan; irteeran afixa batzuei begira gelditu da, euria noiz atertuko zain. Koloretsuak dira musika kontzertuen iragarkiak, garagardo eta ron markek antolatutako unibertsitate-jaienak, eta baita ezker abertzalearenak ere. Horien gainean zailxeago nabarmentzen dira fotokopia-dendetako eskaintzak eta ikasle-pisuen oharrak: Nazioarteko pisuak (Italia-Portugal-Holanda) beste pisukide bat behar du, Agirre leh. ingurua / Neska euskalduna behar dugu Ibarrekolandan pisua osatzeko / Filologiako ikaslea pisu bila Sarrikon edo Deustuan / San Inazion pisu handia (120 m), gela bat libre, 200. Telefono zenbakiak hartzeko tentazioa izan du, orduantxe aterpetuko lukeen txoko hori edukitzea zoragarria izango delakoan. «Potrojorran egoteko inori azalpenik eman barik». Euripean eskailerak igo eta markesinan hartu du babes. Eskola orduan txikarra egiteak erruduntasunaren zaporea eta lege haustearen lilura dakarzkio oraindik, jadanik unibertsitatean, gurasoek ordaindutako jesuiten ikastetxe garestian ibili arren. Zuzenbideko eskolari luzetsita, kaleranzkoa hartu berri du. Nora joanik gabe, askatasunera heltzen ez den askapen hutsaren antza dauka.

      Eskua luzatu du autobusa ikusi duenean, gelditzeko. Azken aulkietara joan da. Erdi hutsik badoa ere, litekeena da Deustuko zubiaz bestaldeko geltokietan betetzea, eta jendea pilatzen den inguruan egokituz gero, atso zaharren bat igarriko du aldamenean zutunik, lekua utziko dion mutil jatorraren esperoan. Discmanaren entzungailuak jarri ditu, musika hautatzeaz arduratu barik. Mikelek utzitako hip-hopa hasi da bere belarrientzat bakarrik. Leihoaren kristal gandutua mahukaz apur bat sikatu du burua erosoago kokatzeko eta lasai asko eman zaio kontenplazioari. Euskaldunatik gorde zuten garabi bakarraren ingerada azaldu da langar eta behe-laino artean, errekaren gainetik nabarmentzen den Jauregiaren atzean, eta merkataritza zentro berriko beharginak, kanpoko nahiz bertoko, jo eta ke. Abandoibarrako lanak ez ditu euriak ere geldiarazten.

      Arte Ederretako museo aurrean gelditu da autobusa. Inoiz existitu ez zen hiria irakurri du Haritzek atarian, erakusketa bat, omen. Kale Nagusira irten da. Prozesioan doa trafikoa, semaforo eta udaltzainen kolpera tipi-tapa. Banatzaile motodun bat ikusi du kotxe artetik pasatzen; oina lurrera eroan, eten laburra egin eta ziztu bizian joan da. Autobusak pauso motelean jarraitu du; berehala bete da jendez, berokiz eta euritakoz. Lehenak jesarri eta gainontzekoek leku egokiena topatu, heldulekuei sendo oratu eta etsipenez daramate ibilgailuaren ibili geldoa. Ez dirudi inor artegatzen duenik, hain gutxi Haritz. Une honetan denbora da gutxien axola zaiona.

      Dendak, dendak eta denda gehiago. Zara. CK. Benetton. Mandarina Duck. La Perla. Aseguru-etxeak, bankuak, BSCH, Deutsche Bank, Barclays. Espainiako bandera besteak baino gehiago bustitzen ari da Zerga Agentziaren eraikineko balkoi luzean, urteen joanean han dirauen armarri frankistaren zaintzapean. Promod, Loewe, banku gehiago. Auto dotore baten iragarkia dakar Errekalde zumarkaleko markesinak. Eskola-uniformezko neskatxa egokitu zaio zutunik aldamenean: galtzerdi urdin ilunak eta gona berde laburra, alkandora zuria eta bularraren kontra esku biekin heltzen duen karpeta dauzka zabaldutako anorakaren azpian. Belarritako uztai handiak modako datozela otu zaio neskak begirada itzuli orduko.

      Zubi gainean hiri grisa argitu da. Txikiak dirudite erreka ertzeko autoek, faroak piztuta. Uribarriko etxe-blokeek bertigoa sortu diote. Errepidea egiteko moztu zuten mendi zatiaren amildegitik begiak baztertu eta barrura itzuli da Haritz. Zorua tantaka bustitzen duten euritakoak gorputzera hurbilduz, estuasunetik irteteko prestatzen ari dira bidaiariak. Jertse lodi gainean panazko jakaz jantzitako gaztearen haserre aurpegia ikusi du, inor bustitzeko ezaxola euritakoa zabaldu duen ile laburreko andreari begira. Amaren adina kalkulatu dio, baina kaoba koloreak itxura modernoagoa ematen dio. «Arrakada handiak, eta ilea gorriz tindatzea ere!» pentsatu du, aurreraxeago beroki lodian bilduta doan andre edadetuari erreparatuta.

      Tabernak, tailerrak. Tximinia luzea parke erdian, Etxebarriako antigoaleko fabrikaren ikur bakar. Artagan gozotegia, Mallonako etxe garestiak. Begoñako Andra Mari, Bizkaiko zaindari.

      Euria indartu egin da auzoan sartu direnean. Kaleak estuak dira. Enbragea erretzen, geldiro doa autobusa, bigarren ilaran aparkatutako autoek utzitako pasaleku estuetan milimetroak neurtzen. Auzoko aldapek asfaltozko haranak dirudite, elkarren segidako etxetzarren erdian, erlauntzen gisako zabaleran. Hip-hop doinuek irensten dute Santutxuko itolarria: euri zipriztinetatik gora jaso du begirada, eta hamalau-hamasei solairuko hormigoizko oihana dauka. Ozta-ozta gainditu dute fruta-banatzailearen kamioneta. Galiziarren tabernak beteta daude, Celta de Vigotik datorren olagarro eta piper beltz usaina har dezakeen irudipena dauka Haritzek.

      Auzoan autobusera igo den andre mordoa ikusita harritu egin da. Lehen bai, inoiz pentsatu zuen 13. linea mikrokosmos txikia zela, eta lagun ez eta ezagun doi-doi ziren jende horren taldekoa zela. Hizkuntza-eskolatik itzuleran, adibidez, ordu berean autobusean sartu eta euren bizitzak irudikatu izan zituen: begiz jotako neska ohi baino geltoki bat lehenago edo geroago jaitsiz gero, etxera ordez mutil-lagunarekin gelditu zela esan gurako zuen, edo adiskideren batekin biharamunean luzituko zuen atorra erostera zihoala. Nahiz eta inoiz berbarik egin ez, elkar ezagutzen zutenen multzo xelebrea zen, ordu berean autobusa hartzeak biltzen zituena. Ondokoen solasera ihes egiten zion oharkabean belarriak, euri egunetan batez ere, ibilgailuan estu-estu joanik. Baina antzinako kontuak ziren haiek, metroa auzora heldu aurrekoak. Horregatik harritu da orain andre horiek ikustean. Adin batetik gorakoak gehienak, zein ote dute helmuga?

      Boluetarantz jaisten, Santutxuk are erraldoiago dirudi, Artagan muinoaren tontorrean altxatutako kalexka eta etxe itzelen artean. Beste aldean Txurdinagako zelai eta berdeguneak ageri dira, ekaitz zakarrenak ere kikiltzen ez dituen korrikalariak goizeroko kilometroak egiten.

      Leiho gandututik hiriaren amaiera ageri zaio Haritzi urrunean, Boluetatik Etxebarrira errekak marrazten duen meandroan. Irudi lauso hori baino zailago zaio imajinatzen inoiz han aduanarik izan zenik, eta handik egin zuela birramamak hirian sarrera. Fundiciones Boluetan dihardu oraindik osaba Roberrek, hilabete gutxi barru erretiratzekotan. Alferrik saiatu da fabriken gainetik Gorbeia eta Anbotoko tontorrak asmatzen, Ibaizabalen haran luzearen amaieran. Horren ordez, kalearen muturrean dauden furgonetei erreparatu die: azoka-eguna da.

      Poltsikoan txanpon asko ez du, baina jaistea erabaki du Haritzek. Bide luzearen karrerapean gorderik gelditu da, langarra noiz baretuko zain. Inguruko kafetegietako bateko atea zabaltzean lurrun epela hartu du. Jendea dabil aterpean, apur bat urrunxeago dauden salmenta-postuetan baino gehiago menturaz.

      — Honek hotza, euria eta babazuza, denak hiltzen ditu, morena! Euro eta erdian berakatz-burua!

      — Euro eta erdian, zoratu egin gara!

      — Ene, eskutatik kentzen dizkidate; euro eta erdian berakatz-burua, guapa!

      Agiraka, soineko ilunez jantzitako ijitoak beilegi koloreko balantza txikian pausatzen ditu behin eta berriz berakatzez betetako poltsatxoak. Merezi duen altxorra daukatela-eta, arkupe haietako denda, taberna edo etxeen atarietatik kanpora dabilen jendea limurtu guran dihardu andre gazteak.

      Gainontzeko salmenta postuak ondoko plazan daude. Aste osoan aparkalekua izaten dena bitxikeriez eta gutiziez betetzen da azoka egunetan, alde guztietatik agertzen diren furgonetetan salgai.

      Lantzean behin beste ijito batzuk hurbiltzen zaizkio, erauntsitik ihesi. Plazan beharrezko postua ez eta behingoan beraiek ere gurako luketen lekua egokitu zaio neskatxari, euri-jasatik babestuta. Egunetako bizarra daukan gizonari erreparatu dio Haritzek. Furgonetan sartzeko eginahalean dabil tripontzia, saldu gabeko generoa babespean jarri ostean beti ere. Anaia edo semea, harekin etorritako gizona beste muturrean dago. Marra zuridun trajea soinean, urrundik nabarmentzen du bere burua gangster ukitu leun baina ezin dotoreagoz. Idun jasoko polo beixaren gainetik galtzen zaio adats kirru gominatua, eta urrezko katearen eta eraztunen distiraz dabil.

      Plazara bidea hartuta konturatu da emaztea behar duena gizona baino are ederragoa dela: beltzezko emakume hark ostu dio begirada Haritzi, irudia liraintzen dion traje taxutu harekin, gehiegi izan barik neurriko kanpaidun prakekin eta zango luzeak lerdenago egiten dizkioten takoi fineko botekin. Kulunka ibiltzen da pauso tinkoz. Ile ondulatua jaisten zaio exekutibo jakaren atzetik, dotoreziaz ixten zaio gerrian bularrak doi bat tentetuz. «Hori da makillatzea!» otu zaio Haritzi. Badaezpada ere aurrerantz jarraitu du, gehiegi begiratu barik, irudia buruan ondo gordetzen saiatuta, gaztaroko odola borborrean.

      Salmahaiak plastikoz estalita daude, eta salgaiak ahalik eta txukunen agertzen saiatzen dira. Euritakoek daukate arrakasta handiena, baina gura beste oihal eta arropa dago erakusgai, tanga ñimiñoenetik neguko jertse lodienera. Oinetakoek ere ez daukate itxura txarrik.

      — Kalitatezko larrua, señora, 20an. Hau zapata-dendan 50ean erosiko duzu, 20an hemen.

      — Hori, larrua? Gizona, lehengo astean 15ean zeneukan eta.

      Tabernetako dantza-musika, flamenkoa edo telebistako hit-en zaleek ere badutela zer topatua aldarrikatzen dute bozgorailuek. Olibondoen azpiko maitasunei eta hirugarrenek urratutako itxaropenei kantatzen dieten leloak eta zaldi ankerrak egindako kalteez mintzo diren ahots urratuak dira.

      Umetan amamarekin joan ohi zenean ez bezala, azokak exotikoago bihurtu direla begitandu zaio, buru-zapia daroaten emakume magrebtarrak eta begi zabaleko hegoamerikarrak ikusi dituenean. Larregi hurbildu barik egin du mahairik mahaiko bidea Haritzek, saltzaileek, ijito zein egaxo, etxekoandreei dei egiten dietela aprobetxatuz. Bero-beroak diruditen galtzerdi eta eskularruen mahaiak eman dio atentzioa. «Patrikako bost eurokoarekin erosketa polita izango da» pentsatu du, baina ez du atera.

      Eta orduan erreparatu dio imitazio dotoreko prakak saltzen dituen postuari.

Haritz baino etxe batzuk gorago bizi zen Cristina, Otxarkoagan, familia handi batean, bizpahiru ahizparekin logelan. Hamaika urterekin neba-arrebak, lagunak, asteburuak imajinatzen zizkion, norekin eta zein baldintzatan bizi zen edo antzeko aurreiritzi barik. Auzoko bazter gorde haietan ikusi zuen, neskek olgetari utzi eta solasaren eta txutxumutxuaren marra zeharkatu berri duten sasoian.

      Udako hastapenean oporren tartea zen ikastolan ere. Ikaskide guztiek alde egiten zuten aroa zen: bigarren edo hirugarren etxeetara, gurasoen jatorriko herrietara ere bai, batek edo bestek aitita-amamaren baserrian baitzeukan hiri erdaldun honen beste muturrean zegoen Lurreko paradisua, eta bazen inori esan barik al pueblo joaten zenik ere. Haritzek, klase-ertainean ondo txertatua —ertainaren ertainean, gorantz begiratu ezinik—, etxean bertan ematen zituen orduak, kalera irten eta topatzen zuenarekin olgetan.

      Mutilei irrikazko edo maitasunezko kanta flamenkoak abesten egon ohi zen neska-koadrila, esku-zartaka. Blokeko mutil batzuk hasiak ziren neska haiekin noizbehinkako solas eta txantxetan. Haritz gaztetxoen taldean zegoen, iruzkin lotsagabeei herabe begiratu, entzun eta baloiarekin jarraitzen zutenekin. Ez zen futbola San Joan bezperatako jolas bakarra. Sutzarrerako biltzen zituzten traste zaharrez gain, gerrikotan zen gizondu ez baina umea mutikotzeko bideetako bat. Ezkutaketaren antzekoa, baina haren alderantzizko olgeta zen gerrikotan ibiltzea: bakar bat denen bila ibili ordez, denak ziren batek ostendutako gerrikoaren bilatzaile; norbaitek aurkitutakoan, ziztu bizian irten behar zuten besteek hasierako lekura itzuli arte, honek atzetik gerrikoaz jotzen zituela. Tentsio handiko jolasa zen, eta gerrikoa ausartenek topatzen zuten beti, beldurtiak ez baitziren abiapuntutik lar urruntzen: gerrikoa harrapatuko ez bazuten ere, hark ere ez zituen harrapatuko.

      Ekaineko egun luze hartan, San Joan sua atondu antzean utzita, gerrikotan jolasteko proposatu zuen norbaitek, Luis basatiak edo Albertok edo Rafak, seigarreneko poliziaren semeak. Egun sargoria izan eta belaunetik behera ebakitako prakak zeramatzala konturatu zen Haritz: erre egiten zuen gerrikoak hanka biluzietan joz gero. Baina berandu zen damutzeko, zer esanik ez arropak aldatzeko. Zorteko ibili zen: lehen txanda bietan gerrikoa topatu ez arren zigorretik libratzea lortu zuen, hanka bizkor eta gerri abilekoa baitzen. Bigarrenean Albertok aurkitu eta indarrez astindu zuen gerrikoa, Haritzek ordea, hankak gora jasoz jauzi egin eta arineketan jarraitu zuen, uhalari ihesi. Hirugarren txandan berak topatu zuen: mendeku zalea ez bazen ere polito eman zion ordaina Albertori. Zapladak —eta gerora erakutsitako ubelak— argi utzi zuen bete-betean eman ziola. Baina mutil gogorra eta noblea zen, eta kexu txikiarekin onartu zuen zartailua. Gorkak ez bezala: orduan ere haserretu egin zela oroitzen da Haritz, aitzakia argi izan ez arren: salbalekura heldu eta gero ere jo egin ote zuen edo gerritik gora joan ote zitzaion eskua edo indartsuegi izan ote zen... bazuen beti muturtzeko aitzakiaren bat, nahiz eta inork jaramonik egin ez. Eta horrek are gehiago sutzen zuen. Behin baino gehiagotan etorri zitzaien Angela, denak lagun izan behar zutela eta semea ez baztertzeko aginduka. Baretu zen azkenean Gorka, ijito haiek biak agertu zirenean.

      — Guk ere jolastu gura dugu.

      Isilik geratu ziren. Inork ez zuen ijito haiekin olgetan hasi gura. Areago, berehala igarri zuten jolasak eman zuela berea. Baina inor hasi ez berbetan. Ez ziren ezetz esaten ausartzen, jolasean hasiz gero, borrokatarako baino ez zela izango sumatuta. Susmoa zuten horrexen bila ez ote zetozen.

      — Nik ezin dut, berehala joan beharra daukat —esan zuen Jonek, beldurti.

      Besteren batek bide koldar bera hartu zuen, amak etxera sasoiz igotzeko agindu ziolako.

      — Denok joan behar duzue ala zer? —harrotu zen ijito nagusia.

      Ekin zioten behingoan jolasari, eta beti bezala haserre amaitu zuten. Eurak baino urte pare bat gazteagoak izanagatik, mutiko gogorrak ziren ijitoak eta indarrez zerabilten gerrikoa. Seigarreneko Rafa izan zen aurre egin ziena, mutiko beltzaranetako batek polito berotu ostean. Gerritik gora jo zuela aurpegiratu zion.

      — Baina hik salto egin dualako izan duk.

      — Zer gura duk ba? Denok egiten diagu jauzi badaezpada!

      — Ondo zagok, baina nik ere ahalegindu beharko diat ematen!

      — Baina ez duk gerritik gora uhala jasotzerik!

      — Ez diat nik jaso, hik jaso duk, salto egitean! Gero beheranzkoan jo bahau gerrikoak, hire kalte, etxekalte!

      Argi zegoen jolasak eman zuela berea, baina zailago zirudien han bertan muturka ez hastea. Ijito gazteak kontrolpean zerabilen egoera sutzen ari zen Rafaren aurrean, baina berba txar batek okertu zituen kontuak. «Mekaguendios ijitoa!» entzunda patxada galdu zuen mutilak:

      — Erretira ezak esandakoa, kabroi horrek! Jainkoari irainik ez, gero! Gura baduk, kaka Ama Birjinarentzat, baina Jainkoaz, ixo, argi?

      Zur eta lur entzun zioten euren adinean ia jaramonik egiten ez zioten arrazoi hari, batzuek ospa egiteko esaka, besteek bero, hura ukabilkadaka amaitu behar zela sinetsita. Rafarekin batera Luis eta Alberto gangartu ziren. Haritzek isilik ikusi zuen zelan uxatzen zituzten mutiko biak, harropuzkeriaz puztuta.

      — Ondo, eta orain zer?

      — Orain lehengusuekin etorriko dituk, eta ni ez nauk hemen egongo itxaroten.

      — Zer, etxera hoa ala beste nonbaitera joango gaituk?

      — Ni etxera, kolega. Hau txungo jarri duk. Kakanarru hori Txerotarrenetakoa dela uste diat. Ostia txarra, hi, droga kontuak-eta...

      Egun batzuk geroago, gurasoentzat egunkaria erostetik bueltan, etxe-orratzetako batetik doinu flamenkoak iritsi zitzaizkion.

Barruko penai be eztotsan orain eusten begidxen

Nok sorginddu hau holango eder dauen latzidxen

Ze kalok emon jon mosu nireik gure ez deidxen?

Urrun, ta urrun, ta urrun, ta urrun, ta urrun jun

Lerelere lerelere

      Ez zen entzuten zuen lehen aldia, auzoan arrunta zen irratia ozen jarritako musika aditzea. Esku-zarta hura, ordea, musika-ekipo batetik barik zuzenean jotakoa iruditu zitzaion. Sentimendu kontrajarriak zekarzkion horrek guztiak. Ikastola, familia, lagunen ingurutik hain urruna zen musika hura ezagutzen ez denaren aurrean izan ohi den beldurrarekin nahasten zitzaion, musika bezain asago zirenez hura kantatzen zuten jendeak. Etxetik berrehun metro eskasera bizi arren.

Mitxaia non lotu dona betiko maitasune?

Egidxe bakarra ete zan zaldidxen erantzune?

Dana erun dona, ginena ta ixen behar gendune

Urrun, ta urrun, ta urrun, ta urrun, ta urrun jun

Lerelere lerelere

      Beren-beregi hara joan barik, itzulinguru txikia egin zuen kanta nondik zetorren asmatzeko. Neska-mutil taldea zen, ahotsei erreparatuta. Eta berbek maitasunaz eta desamodioaz ziharduten, eta ihesaz eta hiesaz, eta heriotzaz. Txaloen zarataren artetik ulertu zuen apurra oso tristea zela begitandu zitzaion Haritzi, eta gustura eskatuko ziela noren kantua zen edo zehatz-mehatz zeren gainean ziharduen azaltzeko. Baina orduan agertu zen Tete, egun batzuk lehenago haserretu zitzaien mutila.

      — Zer habil barrabil? Gaur ez daukak gerrikotan ibiltzeko gogorik?

      Izututa gelditu zen. Begirada bizkorra egin zuen ingurura, Teterekin zihoazen lagunek etxerako bidea itxi zioten.

      — Nik...

      Barre egin zioten mutil ikaratuari, eta Haritz ez zen ohartu ezkutuko kantu haiek ere amaitu zirela. Han goitik neska-mutil koadrila zeukan begira. Haien artean zegoen Cristina. Ez ziola isekarik egiten iruditu zitzaion ikusi zuen liparrean, serio zeukala aurpegi polit hura. Adats luzeak zati bat estalita ere dotoreziaz eraman zuen belarri atzera eskuarekin, begi beltz sarkorrak osotasunean agertuz.

      — Zer daukak hor? —bota zion Landrok, taldeko buru zirudien mutilak.

      — Egunkaria —el periódico esan zuen, baina hura ez zen eguneroko periodikoa, auzoko gehienek erosten zutena.

      — Hori euskaraz zagok, ez duk?

      — Bai.

      — Beraz, hik badakik euskaraz.

      — Bai.

      — Orduan lagundu behar diguk! —esan zion, koadrilakideei argi utziz ordura artekoak amaitu zirela eta gradua igo berri zuela mutilak.

      Badaezpada ere ez zen ausartu Tete txikiari begiratzen, haren amorruaz jakitun. Haritz lasaiago zegoen baina artega oraindik, beste hark eskatu beharrekoa zer ote zen.

      — Cris, erdu hona! Eta zuek, segi beste norabait.

      Ezpondatik behera jaitsi ahala hobeto antzeman zion neskatoaren ibilera irtirinari, minigona beltzean aldakak mugituz eta nerabe bularrak mahuka gabeko atorran harrotuz.

      — Arreba, hoa kelara bizkor, eta esaion amari señoritaren paperak emateko.

      Arineketan alde egin zuen neskak inguruko etxeen artetik. Orduan deseroso sentitu zen, biak bakar-bakarrik zeudela konturatuta.

      — Hik ez daukak ezer gure aurka, ez duk?

      Buruaz egin zion ezetz.

      — Hara, nik bazauzkaat asmo batzuk, eta eskola ez duk niretzako kontua, baina komeni duk zerbait edukitzea inoiz zerbaitera iritsi nahi baduk..., jarraitzen didak?

      Gutxi gorabehera ulertzen ziola adierazi gura izan zion, berbarik esan barik. Ikasketetan laguntzea gura ote zuen mutil hark? Bizkor itzuli zen Cris, hiruzpalau orrialde fotokopiatu zekartzala. Begietako marra beltza pintatu zuela ohartu zen. Arrebari joan zitekeela esan arren, Haritzen ondoan geratu zen Cris, eta gustatu zitzaion oharkabe itxuran besoarekin ukitu zuenean. Neba orriak txukuntzen hasi zen.

      — Hara, Eskola-Agiria emango didatela esan zidatek, baina horretarako euskara ere gainditu behar diat. Eta badakik, zuentzat bai, baina niri zertarako balio zidak horrek? Bada, hori gabe ez didatela emango-eta, motel, lanak behinik behin egiteko esan zidatek. Hiretzat erraz askoak izango dituk!

      Bizpahiru aditz eta hutsuneak betetzeko ariketa irrigarria zen, ingelesa ikasteko ere erabiltzen ez zituztenak.

      — Oso erraza da. Baduzu boligraforik?

      — Di-da batean amaituko diagu. Baina nik idatziko diat. Ea, lehengoa, zer duk?

      «Gara», «dira», «bihar», «etxera», «lagunaren»... banan-banan diktatu zizkion hutsuneetan falta zirenak. Mutilak haria galtzen zuen tarteka, gauzak letraz letra eskatuz. Neska geroz eta lotsagabeago zebilen barrezka, eta Haritz ezin gusturago unea gozatzen. Azkenean irainduta bota zion Landrok:

      — Nahikoa dinagu, Cris! Horrela ez zizkionat berbak ulertzen!

      — Hago isilik, bestela ere doi-doi dakik irakurtzen eta! Berak bai, berak bazakizkik kontu asko, mutil listoa duk! Zein izen daukak?

      — Haritz.

      Bera Cristina zela erantzunda musu bi eman zizkion, nebak agiraka etxera bidali orduko.

      — Ez iezaiok kasu eman, etxeko txikia duk eta aztoratuta zabilek.

      Haritzek, ustekabeko goxo hartatik itzuliz, ezetz erantzun eta azken ariketak egiten lagundu zion.

      — Portatu haiz, motel; honekin kito eskolarekikoak!

      — Baina... ziur zaude ez dizutela galdetuko zer edo zelan egin duzun... Ez zaie antzematen zaila egingo, zera, zuk ez...

      — Lasai, txo, nik eurak baino eurek ni begi-bistatik galtzeko gogo handiagoa ditek!

      Beste bizpahiru aldiz ikusi zuen uztailean, oporretan joan orduko. Eta geroz eta gogo handiagoz abiatu ohi zen kalera olgetan, handik edo hemendik saltsa-maltsaren batean ikusiko zuelakoan. Gustura jarraitu zuten baloiarekin, ezkutaketan edo gerrikotan, baina nabari zuen zerbait aldatzen ari zitzaiola. Tarteka blokeko nagusixeagoekin gelditzen hasi zen, neskatan nork nori zer egin zion adi-adi entzuten, Joana zeinen beroa zen edo zortzigarreneko Laura ilehoriaren atzetik ote zebilen. Horren guztiaren atzean zeuden sekretu, asmo eta itxurakeriak ulertzen hasi zen, konturatu zen neskak etortzen zirenean mutil taldean zegoen aldarte aldaketaz. Hormonen dantza eta borroka hura edozein tangoren urratsetan labaintzen zela konprenitu zuen urte batzuk geroago, bata hurbildu eta bestea urrundu, gero alderantziz, baina elkarrengandik bereizi ezinik.

      Gustura entzuten zituen nerabeagoek neskekin zeuzkaten ateraldiak, zorrotz eta zuzen, ikastolako girotik apartean. Baina sarritan burua beste norabait zihoakion, lagun arteko esku-zartaren bat aditu edo bere ijitoa inguruan sumatuz gero. Auzoan gora ikusi zuen behinola, beste hiru lagunekin zihoala. Manu beltzarana hasi zen zirika, baina neskak Haritzi jaramon. Elkar agurtu baino ez zuten egin, altxatu ala ez zalantzan egon ostean neskak harroxko pausoa bizkortzen zuela sumatuta. Euren paretik pasa eta aurrera jarraitu zuten. Bidea zeharkatzean horratik burua jiratzen ikusi eta irribarre zabala eskaini zion.

      — Ene, Haritz, ijitotxo horrek a zer begirakunea bota dian!

      Aurpegia gorritzen igarri zuen, eta ingurukoen algarak. Ez zioten alabaina barruko poza itzali ziri haiek. Udak ez zuen askoz gehiago ekarri auzoan. Haritz udalekuetara joan zen Nafarroara, gero gurasoekin Kataluniako kanpin batera, eta lagun berriak eta ustezko maitemintze gehiago bizi izan zituen harik eta ikasturtea hasi arte.

      Iraileko egun batez Cristinaren lagunak ikusi zituen amarekin ikastolatik bueltan zetorrela.

      — Hola, Haritz —entzun zuen nesketako batek ziotsola.

      Samantha zela pentsatu zuen, ordurako ahizpa nagusien kamiseta estuak eta oinetako takoidunak janzten zituena.

      — Irten behar duk? —galdetu zion neskak.

      Erantzun barik itxi zuen amak portaleko atea, neskari erreparatuta. Txantxa tonuz baina argi ebakiz berbak, «Kontuz, gero, kaskarin horiek Aitziberrek eta Anek baino lotsa gutxixeago darabilte-eta» bota zion. Semeak ez zuen ahaleginik egin azaltzeko ikastolako neska haiek aspaldi egotzi zituela bihotzetik, inoiz egon baldin baziren behintzat. Umetako kontuak ziren, denek norbait gustuko izan beharraz, baina Haritzen baitan nerabeak ziharduen umezaroaren aurka kanpora azaleratzeko borrokan. Etxeko lanak eginda jaitsi zenean, futbolean zebiltzan lagunak, eta laster sartu zen Rafa eta Albertoren taldean. Erdipurdiko futbolaria zen, ez beti atezain jartzen zutenetakoa, baina ez zituen Imanol bizkorraren hankak ere. Partida polito zihoan batean eta bestean golak sartuz, neska taldea kaleko izkina batean jesarri eta txutxumutxuan hasi zen arte. Gehienek jaramon egin barik jarraitu zuten, eta nagusienak saiatu ziren gangarra atera eta euren erakustalditxoa egiten. Haritz alferrik saiatu zen birritan atezainaren aurrean bakarrik, biak gelditu zizkion kolegiotik uniformeaz jarraitzen zuen Alexek. Axola gutxi neska haiei, nonbait. Geroz eta ozenago hasi ziren Alberto eta Haritz bera goratzen. Samanthak Albertori mutil puska zeritzon. Udako modako kanta elkarrekin abestu ostean, aldiz, beraren gainean zihardutela begitandu zitzaion Haritzi.

      Partida amaituta banan-banan etxerantz joaten hasi ziren mutilak, eta geroz eta gutxiago zeudela profitatuz, bertaratzeko hots egin zioten. Poztu zen etxeko balkoiak beste aldera ematen zuelako, ama gustura ibiliko zen-eta zelatan.

      — Zer behar duzue?

      — Crisek gauza bat esan nahi dik —erantzun zion Samanthak.

      — Bai, eta? —saiatu zen ahalik eta naturalen esaten. Urduritzen ari zela sentitu zuen.

      Beste neskak ordurako altxatu eta apur bat urrundu ziren.

      — Zera, hasi gaituk eskolan eta... pentsatu diat, agian lagun nazakeala euskarako lanak egiten. Hik ondo egiten duk eta, tira... nahi duk zapatuan gelditzea?

      «Bai» totela baino ez zitzaion irten, eta neskak egin zuen hitzordua. Hasierako pozak urduritasunari leku egin zion hurrengo egunetan, bere buruari galdezka zita bat ote zen hura, zerbait egin behar ote zuen, gurasoei zelan ostendu kontua, ikastolako lagunei esaten ausartuko ote zen.

      Asteburua orduko, hala ere, goitik behera nahasi ziren kontuak. Asteazkenean auzoko familia ezagun bateko kide bi zauritu zituen bonba batek. Biharamunean ez zuten kale egin eta gizon hura bete-betean harrapatu zutenean zalantza gutxi izan zen droga-trafikatzaileen atzetik zihoazela. Itxaropen txikiari eutsi gura izan zion eta zapatuetan ohi zuenez egunkari bila irten zen Haritz, bidenabar hitzordu lekutik osteratxoa egiteko. Astiro egin zuen bidea, bertan agertuko balitz ere, baina susmoa zeukan gauzak asko ilundu zirela. Bizpahiru lagun, ijito zein egaxo, ikusi zituen autoan konponketak egiten ari zirenaren itxuratan, eta furgoneta lepo betetzen ziharduen beste familia batek ere atentzioa eman zion. Azkenean, futbolean ibiltzera itzuli zen blokera, agerian zeukan bihotzeko lehen zauria baloikada batzuez ixteko itxaropenean. Rafari berari ere grazia egin zion familia haiek euren aitak ohikoa zuen badaezpadako langintzan ikustea.

      Ikastolatik etxera eta alderantziz pasa zituen egunak, amestutako maitasunak piztu gabe itzaliz, eta auzoan eta hiri osoan egiten ziren drogaren aurkako manifestazioez arduratu barik. Nerabetarako zubi ahulean atzera egin zuen atzera ere umezaroko kontuetan babestuz, buruko min haiei aterik ez zabaltzeko, denboraren eta biologiaren aurka alferreko borrokan. Eta ustez maiteminak eta antzeko kontuak betiko estali zituenean, Rafa etorri zitzaion arratsalde batez.

      — Hi, Haritz, entzun duk azkena? Hire laguntxoarengana joan dituk!

      — Zein laguntxo?

      — Jimeneztarrena. Ijito polit hori ez daukak begitan, ala?

      — Bai eta zera ere!

      — Ondo zagok, orduan ez zaik ardurako euren etxera joan direla jakitea.

      — Kontaidak behingoan, zer jazo duk?

      — Bart joan dituk Txerotarrengana, zirt edo zart, erabakitzeko. Trapitxeoa utzi edo alde egiteko esan ei zietek.

      — Crisen gurasoei?

      — Ez zakiat eurei edo besteei. Badakik ijito jende hori zelangoa den, beste familia batekin bizi zituan, dozenatik gora lagun etxe berean...

      — Inork etxerik ematen ez zielako!

      — Nik ez zakiat, kontua duk makila eta guzti joan zirela eurenera abisu ematera.

      — Nortzuk baina?

      — Beste ijitoak, motel! Euren izena aski zikindu dutela ziotek, eta garbitzekotan auzoa ere garbitu beharra dagoela!

      Egaxoen manifestazio eta erronden legez, eurenak abiarazi zituzten ijitoek ere. Haritzek ez zuen gehiago Cristina ikusi. Umezaroko azken maitasuna edo nerabetako lehena izan zen, zelan begira. Etxean negarrari eman zion gelan gatibatuta.

Kanpai apur bat daukatenak, bat ere gabeak, gerri baxukoak gehienak, urdin zein gorri... neurri guztietako prakak daude. Haritzen antzeko adina behar duen gazteak aldarrika dihardu:

      — Markako bakeroak, inoiz baino merkeago, hiru biren prezioan! —eta antzekoez limurtu guran erosleak.

      Emaztea behar duena, aldiz, eginahalean dabil, goiko plastikotik jausten diren tantek ez dezaten salgairik alferrik gal. Neska ederra iruditu zaio atzetik begiratuta, praka eta jaka beltzez. Adina asmatzen saiatu da: ez da bera baino zaharragoa izango. Auhen txikia entzun du orduan mahaipean, eta prakak gordetzeko kaxen artean haurtxoa agertu da. Lozorrotik esnatzen dabil gosetia.

      — Trankil, seina, oraintxe emango dizu amatxuk bazkaria.

      Ahotsa ezagun zaiola uste izan du Haritzek.

      Haurtxoa jasotzera makurtu eta hura besoetan altxatu duelarik, gazterik zahartutakoaren makarrak ikusi ditu makillaje azpian. Begirada akitu batekin egin du topo, inoiz bizi-bizi zelatatu duten begi sarkorren distira itzaliarekin. Haritzek berehala baztertu du soa. «Ez da bera» pentsatu du. Edo agian bai. Ez daukan presarekin abiatu da etxera, parke aldamenetik, azokako doinu flamenkoak gogotik kendu ezinik.

Pedro Aretxaga

Irratiz jakin du autobideko ilaren berri. Errepidetik jarraitu du, sasoi gogorretako aurrien parean: txatarrazko mendiak, kristal hautsizko lantegiak, gasbide agortuak, mineralen garraioko hodi uherrak, eta inoiz jausi behar ez ziren hormak borroka galduen pintadekin. HB, PSOE, Nuklearrik ez, PCE, EE. Hondea-makinek ahaztutako murru bakoitza ezagutzen du Pedrok.

      Lutxanatik aurrera, Nieves herdoila ageri da Erandioko aldean hondartuta. Galindoz gaindi La Iberiararantz Navaleko azken beharginak ikusi ditu kalean, buzoak soinean eta pneumatikoak pilatzen. Itzulera nondik egin zalantzan egin du porturakoa, gaur ere bidea moztuko dute.

Arabella C-k ikatza Pasaiara. Bremer Saturn aginduen zain. Laudio amonio sulfatoarekin Waterford-era. Nieves B-k edukiontziak Algecirasera. Doerte-k edukiontziak Dublinera. Rheintal-ek edukiontziak Tiburyra. Cgni Chagres Dunkerquera. Arreta handi barik begiratzen du eguneko operazioen zerrenda. Luzea da, erdibidean galdu egin da. Thor Pilot. A San Petersburgo irakurri du. Leningrado dakar parentesi artean. Asteburuan libratuz gero aitagaz Zugaztietara itzultzea polita litzatekeela bururatu zaio. Denbora da Larrañetako funikularrean igo ez direla, xanpainez bustitako indaba-jana egiten.

      Kaian galdu du begirada Pedrok. Abra aurrez aurre dauka bere zabalean, Luzero lurmuturreko murruak itxita. Moilan, hozkailu biltegi berriak, zubi-garabiak, arku-garabiak, ro-ro arrapal haiek, gordailutegi frankoak eta, bukaerako estazioak edozertarako prest, sueltoko likido zein solido, edukiontziak...

      Transtainer-garabiek atseden barik dihardute beharrean, 20 eta 30 tonako edukiontzien garraioan. Pedrok zigarroa atera du apur bat lasaitzeko, lana amaitu eta ahalik eta bizkorren autobidean behar du atzera. Nekatuta hasi du astea, eta gasolioa gorantz etengabe.

Arklow Bridge Immingham-dik gariarekin. Dornum Newportik altzairuzko bobinekin. Wilster Avonmouth-etik burdina-txatarrarekin. Sidsel Knutsenek gasoila Amsterdam-dik. Dakartik Berkay N (Turkiako bandera) 1.723 tona burdina-txatarra.

      Babo hura han sartu ote da? Zoroa edo desesperatua behar du. Ausarta, edozelan ere. Portuko hesian hurbildu zaio neska afrikarra, etsita, galdetzeko mesedez, inork ez dienez arean esaten. Badakite ez zela Kanarietan lehorreratu. Itxaron egin zuten eta berririk ez. Eskifaia gezurretan dabilela ontzian inor ez zegoela esanez, Dakarren igo baitzen. Eta itsaso zabalean... pentsatu ere ez duela egin gura diotso odolez gorritutako begi ilunekin begira. Sentitzen duela baino ez dio ihardetsi Pedrok, saiatuko dela baina hori Poliziari, abokatuei, epaileei esateko. Berak edukiontzi batzuk jaso eta berehala alde egin behar duela.

      Kanarietan ez zen inor jaitsi. Ferrolen ere ez. Polizoirik ez, desagertzerik ez. Edukiontziak ondo zigilatuta dauden begiratu du Pedrok, eta portutik irteteko paperak prestatu ditu. Ez du arazorik gura. Bidaia luzea dauka oraindik.

Santutxuko gazteak

                  oztopoak oztopo, munduko sorgintxulo

                  guztietan biltzen jarraitzen dutenei

Gurea da poteorako ohiturek indartsuen iraun duten auzo bakanetakoa: jende asko leku txikian, taberna ugari; auzo bizitza, zertxobait apaldu arren azken urteetan, osasuntsu dabil oraindik. Arrastian beteta egon ohi dira tabernak, eta eguerdiko bermutak hartarako aukera daukan jendea erakartzen du. Erretiratuak batez ere.

      Gurera igoko ziren eskailera mekanikoak jartzeko ekinean ari ziren beharginak egun haietan. Bageneukan metroa, baina auzoak han goian jarraitzen zuen, malda amaigabeen gaineko muinoan. Hiri modernoko agure-atsoek behar zuten erosotasunik.

      Hesitu zuten bide zaharra, desbideratu zituzten oinezkoak, eta hasi ziren eskailerako maila zaharrak kentzen. Ontzioletako, portuko, fundizioetako langile ohiak, erretiratuak, bizkor bildu ziren eskaileretan zihardutenei begiratzera.

      Guk ez genion jaramon handirik egin kontuari. Nahikoa geneukan geure arazoekin. Adi-adi alde egiten genuen goizero, eta iluntzean dena ondo zihoala ziurtatu. Goiz edo berandu, bagenekien etortzekoak zirela. Saiatuko zirela gu gaztetxetik egozten.

      Ondo atondu genuen etxea, planoak egin genituen, Poliziak sartzeko zeuzkan ateak eta etxeko pasabide ezkutuak miatu eta zelan jokatu pentsatu genuen. Lehen helburua, bistan da, ez zitezela sartu. Auzoko edonorentzat beti parez pare zabalik egon ziren ateak sendo hertsi genituen mehatxua indartu ahala, taket lodiak jarri genituen haien kontra, eta sartzea eragozten zuten beste neurri batzuk ere bai, azaltzerik merezi ez dutenak.

      Eta sartuz gero? B plana berehala goiko solairura igotzea zen, harako zurubi estuan barrikada paratuta. Eta han ahal zen denbora gehienean eustea.

      Hala ematen genituen egunak azken hilabetetan. Bagenekien etorriko zirela. Berriz, esan nahi da. Lehenago etorri baitziren. Erdi lo hartu ninduen bolanderak, gainontzeko gehienok legez. Fin ibili zen bota zuen gaztea zorionez, eta bolandera gehiago jaurti zituen zerura. Poliziak sartzeko ahaleginik egin orduko prest geunden barrutik eusteko. Kanpoan ere jende andana bildu zen segituan.

      Tentsio handiko orduak joan ziren. Kanpoaldean gehienbat, gurekin ezertan saiatu orduko bildutako guztiak uxatzea ezinbestekoa baitzen. Baina gure alde zihoan denbora. Ekintza azkarra behar zuten, ahalik bizkorren hartzea etxea eta, nahiz indar handia erabili, labur egitea, eskandalurik gabe.

      Baina orduak joan ahala, alferrik ziharduten. Bagenekien alde geneukala erlojua, jendea bilduz baitzihoan, hedabideak bertan... Azkenean, deia jaso zuen polizia-buruak, bertan behera utz zezatela dena. Hurbil zeuden hauteskundeak, eta irudi haiek ez zekarkieten onik. Irabazia genuen lehen bataila.

      Ordurako defentsa ez eze, indarra bildu beharra ere argi gelditu zitzaigun. Eta horretarako iturri nagusia eskaileratarako lan haietan zeudela erreparatu zion norbaitek. Hasieran zementu zakuren bat, harlauza batzuk... izan ziren. Erraza zen: bertan zeuden obrak, inolako zaintza barik, hesi txikia gainditu eta hartzeko moduan. Errazegi, gero ikusi genuenez. Lehen egun haietan txandaka jaisten ginen, tarteka, gaztetxeko defentsa egituratzeko komeni zitzaizkigun baliabideak batzera. Lanabesen bat ere sartu zen behin edo behin. Hortik aurrera jabetu ginen ez zela normala hain erraz, hain sinpleki eskuratzea tresna haiek guztiak. Egun batean ezer gutxi zegoela esanez itzuli zen obretara joana zen biko taldea. Gauza zail zegoen. Norbait konturatu ote zen gauean desagertzen ziren kontuez?

      Beste arrats batean, Poliziaren furgonetak auzoko beste aldean bilduta zeudela esanez etorri zitzaigun gazte bat. Okerrenerako prestatzen hasi ginen. Ez ziren gaztetxeraino etorri, baina aurrerantzean tentsioa igotzen hasi zen: behin eta berriz ibiltzen ziren eraikinaren inguruan, eta argi zegoen edozein unetan egin zezaketela ekintza bizkor batean etxea husteko ahalegina.

      Ustez defentsarako prestakuntza ondo antzean egon arren, ez genekien harekin irauterik ote genuen. Auzoko nagusiek, eraikuntzan zebilen gurasoren batek, ohartarazi gintuen gure gabeziez, non zer hobetu, zelan hesitu pasabideak... Etxeko lanabes zaharrak ere ekartzen zizkiguten lantzean behin.

      Behinola ezagutzen ez genuen gizon bat sartu zen. Zikin zetorren, izerditan eta mahoizko prakak lokatz eta zementu zipriztinez lohi. Zertxobait aterako genion galdetu zigun, ahots lodiz, makarrenek izaten duten hizkera xelebrean. Ron botila begiratu zuen eta kopatxoa atera zion barraren beste aldean zegoenak. Gizona bazterrera joan, patrikatik ogitartekoa atera eta bizkor irentsi zuen.

      — Lanera itzuli behar dut. Zenbat da?

      — Behingoagatik, gaztetxearen kontura.

      Esker onez agurtu zigunean erreparatu genion ezpain gainean zeukan orbanari.

      Biharamunean hiru behargin agertu ziren. Jatekorik ba ote geneukan galdetu ziguten, euren ogitarteko hotzez aspertuta zeudela-eta.

      — Jatekorik ez, baina aipatuko dut lagunekin eta ahaleginduko gara biharko zeozer prestatzen.

      — Estimatuko dizuegu... Egizue gauean osteratxo bat!

      Gauean torloju kaxa bat agertu zen obretan, «ustekabean». Gaztetxean sartzen zen lehen poliziari torloju haietako batez bete-betean emanez gero, birritan pentsaraziko zion aurrera jarraitu gura ote zuen.

      Ezin ukatu: desastre hutsa ginen sukaldean. Egun batzuk lehenago, gu baino nagusiagoak ziren lau lagun heldu eta afaltzen harrapatu gintuzten. Auzo osoan hustutako espraiak zekartzaten eskuetan.

      — Ez zagok txarto!, gu Tele Puzza eta Putza Hut pintadak egiten eta zuek koipegintzan. Koipea eman eurei eta euren koipea hartu, 69 nazkagarri batean.

      Betiko moduan aurre egin zien Tximuk:

      — Guaietan guaiena hi bahaiz, zorionak, baina ez zioagu inori azalpenik emango zer eta zelan afaltzen dugun. Txarlik ekarri zizkiguk gainera. Baina, jakina, hik aitaren negozioan bero-bero daukak ipurdia.

      Ederra marka orduantxe etorri balira gaztetxea ixtera! Pizza kaxak nongura, eta elkarrekin muturtuta eta deskuiduan bi borrokan hastekotan. Hura zen gure eredu asanbleario eta antisistema.

      Azkenean pizzekin batera geure kontraesanak irentsita, onartu genuen sukalde hari bazegoela onura hobea ateratzerik. Eta langile haientzat zerbait prestatzea akuilu bikaina zen, bidenabar gauerako ere zerbait egiteko. Hala eta guztiz, orduan ere eztabaida. Euskaldun bi nahikoa dira elkarrekin haserretzeko. Eztabaidarik gabeko gaztetxea ez da ez gaztetxea ez ezer. Biak nahastuz gero, koktela lehergailu bihurtuko da.

      — Janariarena ondo zagok, baina ez zagok animaliarik zertan hil!

      Akabo. Batzuek sukaldea libre, besteek begetarianoa, eta azkenik, beganoen taldea, okela ez eze, animaliaren eratorririk ez zegoela zertan jan.

      — Horrela, geroz eta itxiago eta zatituago —moztu zuen eztabaida bospasei urte lehenago lekua okupatu zutenetatik batek—. Hemendik botatzen gaituztenean kalean segituko dugu eztabaidatzen zelangoa behar zuen sueteak!

      Sandwitxak eta tortillak prestatu genituen, beraz. Arrautzaz eta gaztaz. Eta beharginek hamaiketakoa gurean egiteko ohitura hartu zuten. Batek edo bestek antolatuta geneukan egiturari ere erreparatu zion; txukuna iruditu arren, non zer hobetua aipatu zigun. Zenbait baldosa handi, zementua, torlojuak... luzaroan irauteko ez eze, aurre egiteko ere polito hornitu ginen.

      Sueteko lanak dezente hobetu ziren, nahiz eta egoerak gura adina afari eta ekitaldi prestatzea galarazi. Edozelan ere, etxeak hantxe eusten zion, espekulazioaren tiraniari iheska dabilen amets baten moduan.

      Gaur ez da beharginik agertu. Lehengo asteko sukaldaria ez zen onena, egia, baina horren tortilla txarrak egin ote zituen ba?

      Beharginik ez, bai ordea udaltzainak. Plazan agertu dira, eta denok hasi gara luzaroan ikasitakoa prestatzen. Dirudienez, hauxe da unea. Aurre egitea lortuz gero, litekeena da bakealdia ematea. Auzoko giroa gure alde baitabil aspaldion, udalaren egitasmoen gezurrak agerian utzita: agureentzat baldin bada lekua, imajina dezaketen egoitzarik dotoreena eraikiko ei diete. Gerra urrunean gudari ibilitako batek gogoan zuen espetxetarako erabili zuten sasoia. «Berriz espetxera eta abadez inguratuta bialdu gura nabe? Ezta kaskarretik jota be!». Bost axola egitasmoak. Disneyland bera ere planifikatuko lukete, umeak horrela limurtuz gero.

      Kontua geu botatzea da, gero gerokoak.

      Eta orain beharginik ez eta atean dira udaltzainen autoak.

      Hau da erresistentziarako tenorea, beraz.

      Bolanderak bota ditugu. Jendea laster bildu ezik guk geuk bakarrik egin beharko diegu aurre. Baina auto lartxo dira.

      Tropelean heldu dira kazetariak.

      — Alkatea ere hor kanpoan da! —aldarri egin du norbaitek.

      Izuak izu, gaur goizekoa segituan amaitu da: etxea ondo gotortu badugu ere, inor ez da gutaz arduratu. Alkatea beharginak egon ziren lekura hurbildu, zinta moztu eta argazkilarien flashen artean zinegotziari bostekoa emanez esan du: «Eskailera mekanikoa inauguratuta dago».

Dionisio Ramirez Condado

— Iritsi zarete, beraz.

      — Adar jotze gutxiago, e, Ramirez! Goizean nobedaderik?

      — Ezer gutxi. Gure gizona etxean egon da ia denbora osoan: goizean goiz ikastolara eroan, betiko tabernan gelditu, inorekin berbarik ez, badaezpada albora begiratu kafea hartzen zuela, Correoko orrialdeak pasatu, kioskoan Gara erosita zuzen etxera. Betikoa. Eta gero ordenagailuan, hamaikak arte. Esan diezue sistemetakoei...

      — Aspaldi esana dago hori, Ramirez. Nik uste honezkero ibiliko direla morroia dabilen foroak eta mezuak ikertzen. Besterik?

      — Hamaiketan bisita: Idoia.

      — Ostia! Ez dakit gure gizona zer den: bizkorregia edo erabat ergela.

      — Bat gehiago behintzat ez da. Edo arriskutsuegia edo bere matrimonioa baino hauskorragoa. Baina susmoa dut gezurretakoak ote diren irrintzi eta oihu guztiak.

      — Film pornoetako teknika? Hori da begirunea, bidenabar lasai konspiratzeko intzirien azpitik. Tira, printzipioz maitale arruntak, ez? Guri horrek bost. Eguerdian...?

      — Hortxe dator manboa. Idoiak metroa hartu eta gure gizonak autoa atera du aparkalekutik, izkin egingo zigulakoan.

      — Bo, bo, oraindik amarru zaharrekin? Geltoki bi, ezta?

      — Hori da. Abandoko estazioan batu dira atzera... gaur bazkari polita zeukaten, gainera: Larrabetzun.

      — Lehengoan ere hortxe afaldu zuten. PNVkoekin?

      — Amerikanoa eta Giputza agertu dira. Agirretxu sukaldariak prestatu die erreserbatua.

      — Mendezek honezkero pasatuko zizuen ezer, ezta? Zeozertarako lortu genuen zerbitzari sartzea.

      — Argentinoak? Menua bakarrik: zizka-mizkak, entsalada, arrain-zopa eta bisigua edo azpizuna. Errioxa, Arabakoa noski.

      — Eta ordaindu peneuvistek, bistan da.

      — Bistan da. Betiko moduan batasunoak ondo elikatuz eta bazkari onena emanez.

      — Lan ona, Ramirez. Ea zer daukaten esku artean, eta zer dakarren arrastiak. Nire kontu filtrazioa.

Itsasontziak

Ezkontza polita izan dela esan diote Sergeiri iritsi denean. Ez arranditsua, lau berba xume soilik.

      — Oso polita gelditu da. Bazkalostean ere kantatuko ditugu abesti ukrainarrak.

      Georgiu eta bere banda apuntatu da otordura, neskaren gurasoek gonbidatuta.

      Sergeik soldadutzan ikasi zuen kantuan. Itsasoa maite zuen, Odessako portuan gelditzerik izan ez zuen arren. Baltikoko haizeetara sekula ohitu ez bazen ere, Kaliningradeko kuarteletako erreklutek hotzarenak baino ardura handiagoak zeuzkaten udagoien amaiera hartan. Aldamio gainean lankideek zubi honetako borroka latzak aipatu dizkiotenean, 1980 amaiera izan zela latza erantzun die. «Kasernan jantzita oheratzen ginen lotarako ahaleginean, jakin barik gau erdian Poloniara bidean jarriko ote gintuzten indar erreakzionarioak zapaltzera». Ordu pare batera zegoen Gdansk. Eta elektrikaria eta bere artaburu koadrila soka apurtu artean tenkatu beharrean.

      Nagusiak ordubete baino ez dio eman Sergeiri Abandoibarrako aldamiora itzul dadin.

      Inguruko aldaketen lekuko izan da museotik kongresu-jauregira doan ibaiertzean. Palmondoak, arte-lanak, pasealekuak, hotelak... asko aldatu da eremua. Zail da irudikatzen bazter haiek garabiz beteta (nork esan behar zien bakarra gorde behar zutela: museoko pieza), zubia altxatuta zamaontziak pasa zitezen, edo zahar koloreko irudiok, kea nongura, ontzioletako beharginak habailaz harriak jaurtikiz, poliziak tira eta tira... oso urrun gelditzen den errealitate bati dagozkio. Ukraina urrunari, adibidez. Haurtxoa bakarrik falta da karroan, eskaileretan behera! Asko aldatu da paisaia.

      — Na zdorov'ya! Gora ezkonberriak!

      Pozarren ari dira lagunak ospakizunean. Valeryk Kale Nagusian ezagutu zituen moldaviarrak, eta eurekin batera jotzeko konbentzitu zuten. Arrastian batzen ziren, Valery zoriontsua zen. Emaztearen heriotzatik bururik altxa gabeko gizona barrez ikusi zuen atzera. Aldamioa eta lan-baldintzak ziren gaiztotzen zuten bakarrak. Eta egun batez hari ere uko egin zion. Ez ei zeukan beharrik.

      — Egin ezak kontu, zenbat diru bidali duan hilez hil etxera. Horrenbeste aurreztu diat nik. Denboraldi baterako lasai asko musikan jarduteko behintzat.

      — Erdi ijito horiek euren zatia gurako dute, horratik.

      — Baina sos batzuk egiten ditiagu egunero, denen artean banatu eta gero ere.

      — Valery, zentzatu hadi eta pentsa ezak ondo, titiriterotarako zahartuxe habil eta.

      — Nahikoa diagu, aizak. Inbidiatan habil, ez duk jasaten hi behar alienatzaile horretatik lur jota itzuli eta ni pozik ikustea.

      Doinu berrien bila uzten zuen laguna goizez, doinu berrien bila aurkitu etxeratzerakoan. Bazeukan zerbait, ostera. Odessatik itxaropenez eta diru-gosez abiatutako Valery adiskidea, Alemania edo Ingalaterra buruan, Sergeik aldamiotik ikusten zuen hiria baino gehiago aldatu zen. Porturik portu ibili ostean Bilbon amaitu zuten. «Espektatibez» eta «perspektibaz» egin zieten berba, eta eurek sinetsi.

      Ezteietan urdaidun potapsia eta Ukrainako beste zizka-mizka batzuk atera dituzte: azaz, sagarrez, pernilez, pepinoz eta tomatez eta indioilar zatiez egindako pintxoak. Aurpegi xelebrea jarri du Itziarren aitak. Gizon zintzoa dirudi, egoerak gainditu egiten du baina. Dastatu ditu mokaduak edozelan ere, berehala txorizo egosira eta tortillatara itzuli aurretik.

      Lan kontuei buruz Sergei ez zebilen oker, eta azkenean aitortu zion Valeryk. Kontuz ibiltzeko aholkua eman zion, irten zirela arazo batetik baino gehiagotik Itsas Beltzeko bazterretan eta gogoratzeko hango buruhausteak. Lanerako prest etorri ziren arren, bizitzaren bigarren erdian sarturik, bizimodu lasaia ere aintzat hartzekoa zen.

      — Gutizia badaukak, segi emakume horrekin —esan zion Sergeik—, baina arretaz ibili, zertara etorri ginen ahaztu barik. Etxean gelditu direnak...

      Hor sartu zuen hanka Sergeik eta aurre egin zion adiskideak:

      — Hik bai, han dauzkak denak. Baina nik zer utzi diat Odessan? Ibili ere ez dabilen Lada zaharra? Han ez zaukaat besterik.

      Artean ez zuten hiriaz berri askorik. Lana, etxea, aurreztea, paper kontuak begiratzea eta horretara mugatzen zitzaien eguna. Inoiz sorterriko ontziren bat heltzen zenean Nataliak bidalitakoak afaltzen zituzten, edo pattar bereziren batekin jai txikia egiten.

      Barkamena eskatu zion Sergeik, lagun moduan ari zitzaiola.

      — Ohitura ezezaguneko lurralde arrotzean gaudek, eta hire emakume hori, Itziar, nazionalisten artekoa duk.

      — Eta?

      — Valery, guk ez ditiagu politika kontu horiek ondo ulertzen, eta gutxiago nazionalista baina gero erdi komunista diren horienak.

      — Horrek zer ikusi dauka nirekin?

      — Hik kontu egin badatorrela nik zer zakiat nongo bat... moldaviarra, adibidez. Hori da, moldaviarra, edo turkoa, eta etorri eta andrea kentzen diala. Zer esango luke jendeak?

      — Zer esan behar dute elkar maite badugu?

      — Tira, nik ez zakiat hemengo nazionalistak zelangoak diren, bakarrik batzuk tiroka dabiltzala. Eta hik esan hidanez, Itziarren gizona ez duk ba...

      Valery gizon zoriontsua zen. Azken hamarkada eta erdian urteko bizpahiru zahartzen zen eslaviarra gaztetu egin zen bat-batean. Ardurak ardura, poztu egin zen Sergei, kontua argi ikusi ez arren.

      — Senarra edo dena delako hori barik ere zer? Tipoa noizbait irtengo duk kalera. Eta gero, hemen gelditu behar duzue?

      Sustraiei buruz erantzun ziona une hartan askorik ez adituagatik, egunek eta hilabeteek Sergeiren baitan ere egin dute bidea. Nataliagaz berba egiten duenean, diru apur bat gehiago bildutakoan batuko direla diotso; baina nabari du joan-etorriko bidaiak ez direla existitzen. Europa zabala, Kieven hasi eta Wroclaw, Dresden, Frankfurt eta Parisen barna, azkenean hego-mendebaldeko bazter honetaraino, barne-bidaia ere bihurtu zaio, atzean utzitakoaren eta aurrez aurre jotzen duten errealitateen arteko gatazka.

      — Itziar ez zagok hemendik alde egiteko, ulertu egiok. Deserrotu batekin nahikoa diagu. Hau bere lurra duk, eta nik nirea galdu ostean ametsetan ere topatzen ez nuena lor zezakeat: beste etxe bat!

      Sergeik ez zion jarrera berehalakoan ulertu. Eta giro horretan sartu ahala, badaki bertakoen begirunea ere kosta behar zaiola lagunari. Ezkontzea batik bat. Besteak errazagoak dira. Ezteiak horratik haserreak eta esamesak ekarriko ditu. Ospakizun polita darabilte, nolanahi dela. Antzerki handi bateko funtzio orokorrean papera ulertu barik jokatzen ari dela iruditu zaio Sergeiri. Baina Valeryren arazoa da.

Borscha zerbitzatu dute eta Nataliaz oroitu da Sergei. Etxean baino goxoago igarri du platera menturaz, erremolatxa eta gainerako barazki haiez emaztearen oroitzapenak gozatzen ditu, ordea. Azkenekoz hitz egin zutenean arduratuta igarri zuen, hiria gogorregia baldin bazitzaion aldatzeko ziotsola, eurak banatu ziren legez Valeryrekikoak ere ez zuela zertan...

      Baina zelan esan ez dituela atzera sustraiak erauziko?, gauzak ez direla hain errazak?, eta Valeryk beti bezala arrazoi zuela, itzultzen denean ez dela abiatu zeneko gizona izango?

      Funtsean, nori axola zaizkio ezagutu berritan ezkontzen ziren zoro bi haien istorioak? Txoko hartan bildutako familia txikiari. Eta etorri ezinetan bere burua defendatzerik izan ez duen gizajoari.

      Georgiu mozkortzen ari da, eta ardoa hartuta euskaraz ekiteko ere gai da astakirtena. Azken batean, paperetarako edo denerako, behin mozorrotzen hasita, hobe ondo egitea, ezta? Sergei izan da lekuz kanpo gelditu den bakarra: errumaniarrek espainola aise ikasi eta bertokoenarekin saiatu gura izan dute, kanta eder askoak ei dauzkatelako; Valeryk Itziarren akuilua izan du, baina berak dirua eta denbora ikastaro haietan xahutu orduko... okerrena da zereginik ere ez daukala.

      Lekuz kanpo eta lekutu behar ote duen jakin ez. Bazkari-modu ederra egin dute, Atlantiko zabaleko arrainez berdindu Ukrainako mokaduak, Sergeik bere txokoa topatu barik jarraitzen badu ere, burua han eta gorputza hemen.

      Gauzak oharkabean joan dira, Joxe harginak aipatu dion legez:

      — Orain jabetu gara amaitu direla barrikadak. Gaur egun etorkin koitaduak soilik ikusten dira karrakan zakua lepoan; ez zuek bezalakoak, e!, besteak, sudakak eta beltzak.

      Hamaika ikusteko jaioak, harginari ikasi dion legez. Haatik, etorkin haien moduan dabil Sergei, batetik irten eta errealitate haren trenbidearen erdian jarrita, lokomotorak nondik datozen asmatu ezinik.

      Tamara txikiak ere alde egiteko gogoa zeukala esan zion Nataliak. Hazten ari da eta bera bakarrik ez ei da gai bide onera ekartzeko. Odessako portuko estraperloak «aitak baino hobeto» ikasiko dituen beldur dela aipatu zion, eta laster itzuli ezean, bera ez beste guztia galduko zela. Itziarren senarrarekin bezala —senar ohia, ordurako—, urrats batek, erabaki batek idatzitako lerro guztiak halabeharrez aldatzen dituela dirudi.

      Ordua aurrera, Abandoibarrako aldamiora itzuli behar duela jabetu da Sergei. Bihar abiatuko da Monika Muller Mediterraneo ekialderantz txatarraz beteta. Mahaitik altxatu eta Valery agurtu du:

      — Banoak, laster nagusia haserretu egingo da-eta.

      Ez dago dacharik ez Itsas Beltzeko uda sargoririk, baina ederra da hau bere berdean. Ederto jan ohi da hemen, eta neguak ez dira hain gogorrak. Herri lasaia da, albisteak albiste. Gainera emazte bizkorra dauka, ikasiko du hizkuntza, behar izanez gero. «Ze demontre, agian gustatu ere egingo zaio» egin dio bere buruari iruzur, txokotik lanerako irten denean.

Olatz Fernandez eta Marta Arana

— Teie, esniegaz?

      — Bai, apur bet, mesedez. Eskerrik asko. Azukera gehidxaurik?

      — Kutxarada bi. Bero dau ondino.

      — Lasai hartuizu, eztau prisarik. Ederto berotuko zatu, holango egunien.

      — Salda beroa hartuten gabizela emoten dau.

      — Nik eskuek arrimau biodaz ba. Hotzitute nabil.

      — Ekastezuz eskutxuok. Bero-bero igurtzikotsudaz, inok igarri barik.

      — Mmm... Edaizu kafie, hotzitu orduko.

      — Bart zugez in dot ames.

      — Gurotsut.

      — Zer?

      — Ezebez. Lelokeri bet.

      — Ni'pe bai.

      — Zer?

      — Ezebez. Itxizu.

Basurtuko erietxean

                  Has debido de llorar

                  pues la noche brilla en tus ojos de silencio.

                  Es difícil aceptar

                  ver romperse un sueño y otro en mil pedazos

                                                     Doctor Deseo

Anbulatorioko horma berdeetan galdu du begirada Amaiak. Euria ari du kanpoan. Kristalen aurka hiltzen diren eulien gisan talka egiten dute tanta lodiek leihoan, emeki beheranzko erretenak osatu, beste tantaren batek jo, erretena zartatu eta atzera lasterketari ekin arte.

      Ateri zen Basurtuko erietxera iritsi direnean. Erauntsia barrutik baitzihoan. Eta larrialdietara bidean ere ez zaio trumoia baretu. Orain isilik da Amaiaren baitako enbata. Maite du euriari begiratzea, etxeko berotasunetik kanpora, bakarrik. Une honetan hori guztia oroitzapen urruna badu ere.

      Ez ditu ospitaleak maite. Baliteke txikitako gomuta izatea, umetan pasatako apendizitisarena. Edo amamarena, hil hurren bisitatu zuenekoa. Bizkor zuen burua atsoak, bizkorregi bizitza ihesean zihoakion gorputz makal hari ez igartzeko. Mingarria zen aurpegi laruan mihia zeinen zorrotz zerabilen ikustea. Geroztik ez da askotan izan ospitaleetan, eta etorri den guztietan, antzeko goragalea sentitu izan du.

      Horregatik agian ihes egin dio behakoak kanpora, bizirik den hirira. Jendea atsekabetu egiten da lanetik, eskolatik, tabernatik irtetean, arrastia zelan ilundu den ikusita, zeinen hits iragartzen duen udagoienak negu luzearen etorrera. Baina atsekabe orokorraren zati dira. Ondokoari diotso eguraldiak etxean sartu eta ez irteteko gogoa ematen duela, aterpetuko dituen kafetegia bilatzen duten artean.

      Hutsik dago itxarongelako korridorea. Aulkitik altxa eta leihora hurbiltzeko alfer, horma mutuetara itzuli ditu begiak Amaiak. Erizainak Isiltasuna eskatzen duen afixan iltzatu ditu, atzamar erakuslea ezpainetara eramanez. Beste nonbait ere ikusia du argazki hura. Gero oharren arbelean sendagile eta praktikanteen batzar-deiak eta sindikatuen iragarkiak irakurri ditu. Erretzea debekatzen duen orriak nikotina gosea piztu dio Amaiari.

      Begirada hormatik jaitsi eta zoru berdetik jarraituz bere zapatei erreparatu die. Oinaren dilindan gora, takoi leunek zangoa edertzen diote. Erakargarritasunez mugitzen du, bere buruari ere sexya izan litekeela erakutsiz. Ondo pentsatzen hasita, Jabik ere aski desiragarri sentiarazi du behin baino gehiagotan.

      Deustuko jaietan hasi zen dena, gaueko ordu txiki eta kritiko horietan. Oroimenaren bihurguneetan galtzen zaizkio irudiak, txosnak itxi eta Izangoan pubera bidean mamitutako harreman haren hastapenaz oroitu guran. Ez ziren sekula iritsi tabernara. Kosta zitzaien, hala ere, batzuetan ez egitea egitea baino zailagoa baita. Ur-lasterraren aurka igeri egin behar izan zuten. Mozkortuta egon arren mutil lotsatia zen Jabi, irudimentsua bezain isila. Amaiak irribarre egin zuen pausoa zelan moteltzen zuen antzeman zionean, aurretik zihoazen koadrilak betiko galdu guran. Mirenek burua atzera jiratu zuen, badaezpada ere, eta keinua egin. «Dena ondo, segi aurrera». Ez zuten gehiago behar elkar ulertzeko. «Bihar kontatu beharko didan, sorgin horrek», adierazi zion begiez. «Bai, bai, baina orain desager hadi». Dena oso bizkor joan zen. Beste gau pare bat eta elkarrekin irteten hasi ziren. Ez zekien maiteminduta zegoen, baina mutil maitagarria zen egiaz, eta gustura egoten zen berarekin. Aski zuen horrekin. Gainontzekoa denborak ekarriko zuen. Ordura arte bizitako sasoi aztoratuen, buruhausteen ostean, eskertu zuen harreman sendoaren lasaitasuna.

Ez zen Amaiaren lehen maitasuna. Jabirena ere ez. Ez zegoen nerabetako txolinkeriarik. Hala eta guztiz, bien artekoa azaleko kontu horiek baino sakonagoa zela sinetsi gura zuen neskak. Ez zekien noiz izan zuten lehen eztabaida. Hasi eta gutxira, edozelan. Geroztik asko egon ziren, biak ere ez baitziren izaera errazekoak. Tabakoa, Amaiaren lagunen bat edo beste, Jabirenak, speeda... denak izan zituzten haserretzeko motibo. Bazegoen ordea zutabe sendo bat, diskusioek gutxi inarrosten zuten lotura tinko bat. Sexua, agian.

      Sentitu zuen inoiz, sexurik gabe harremana berdina ote zatekeen. Ez zen hertsi agertzea, baina inoiz sexuak bakarrik lotzen zituela ere pentsatzen zuen... egia osoa ez bazen ere, baina tarte txikia zegoen, Jabi irudimentsu, ateraldiz xelebre hartatik Jabi gozakaitz eta borrokazalera. Ezin zehatz esan zenbatgarren garagardoan zegoen muga, hura zeharkatutakoan ordea, zalantza gutxi. Eta sarri zeharkatzen zuen. Irria orroa bihurtzen zen; umorea, borroka; dantza, lagunen aurreko oilartzea, mespretxua.

      — Goazemak Jabi, ez hadi horrela jarri.

      — Utz nazan behingoan, lagun artean gauden, ez? Zer nahi dun, hire lagun neskazahar aspergarrien modukoa izatea? Eman bakea, eta topazan hire moduko etxeko gizon bat, baina ez nazan ito...

      Indarrez egon zenetan, bertan utzi izan zuen hiruzpalau bider mutil-laguna. Erabat nahastuta jaisten zen taxitik etxaurrean, amorruz eta zalantzez beteta: zerk eusten ote zion harreman hari, une goxoak gogora ekarri guran. Biharamunean Jabi barkamen eske zetorkionean, begiak malkoz, bakarrik uztearen erruduntasuna itxaropen izpi batekin nahasten zuen. Zuloa ikusi zuelarik aurrean argia baino egon ez zitekeela sinetsi behar zuen Amaiak, gizaki damutu eta apal hark gauez ments izandako gozotasunez garrantzitsua zela sentiarazten zuelarik.

      Baina erabakita dauka gaurkoa izango dela Jabirekikoa etengo duen eguna. Oso noizbehinka baina oharkabean irteten zaion alde horrek Amaia bera zipriztintzen duela nabari du, mutilaren arazoek apurka-apurka higatu eta suntsitzen dutela. Berehala egin ezean, horrenbeste zelan iraun dezaketen ulertzen ez dituen emakumeetarik bat bihurtzeko arriskua igarri du.

      Horrekin batera erruduntasunezko labana batek ziztatu du. Ospitalean, ateaz bestaldean dauka mutil-laguna, ez jakin zein egoeratan. Eta laguntza gehien behar duenean bertan uzteaz dabil hausnarrean. Hain txarra ere ez dela pentsatu du, ondo pasa izan duela berarekin, eta sexuaz ederto gozatzen dutela biek ere. Aspaldi ikasi zuen ametsetako mutilik ez dagoela, filmetako maitasunak zeluloidean baino ez direla existitzen. Bera ere ez da ez ametsetako ez filmetako neska.

      Jabiren irribarrea irudikatu du, haren ezpainak hurbil, eta begirada, konplize. Nostalgiazko irriñoa marraztu zaio aurpegian Amaiari, antigoaleko argazkiei so balego legez. Asko dira elkarrekin pasatakoak. Tristuraz otu zaio, aireportuetan agur esatean datorren isiltasun horrekin. Hutsik dago erietxeko korridorea.

      Ziur dago eman beharreko urratsaz? Hala uste zuen atzo Jabiri telefonoz dei egin zionean. Ziurtasunez igo da gaur autora, beste eremu batera igarotzeko azken froga balitz bezala. «Biontzako onena» pentsatu du, eta laster jabetu da esamoldearen gezurraz. Amaiaren salbabidea da, gehienez. Jabi txarto dago oraindik, eta zulotik irteteko txikota erretiratu behar dio, bera ere hartara bultzatu orduko.

      Jabi zakarraren osteko mutila izan ohi da xalo eta maitagarriena. «Ekaitzaren ostean barea, orgasmoaren ostean sentiberatasuna», pentsatu du. Aitortu behar du horratik aldatu egin dela azken hilabeteetan: alkoholari neurria hartu dio, eta harremana bide berri batetik gidatu dute. Estuegi ibili zirela erabakita, uneoro elkarrekin barik nor bere lagunekin bakarka gehiago irtetea ebatzi zuten. Biek sumatu zuten hobekuntza. Elkarrekin zeuden uneak mundua amaitu behar balitz bezala gozatzen zituzten. Orduantxe hasi zen harremanaren hastapenean falta izan zen maiteminduen txotxolotzea... eta handik gutxira jazo zen. Jabi inoiz baino maitagarriago egon ohi zen, lelotuta begiratzen zion, lotsarazi ere egiten zuen.

      Asteak zeramatzan kontu berari bueltaka: zergatik ez zuen modu bertsuan ikusten Jabi? Zer zela eta izaten zuen lagunekin parrandan ibiltzeko gogoa berarekin zegoenean? Ez zen hura harremaneko une txarretan desio izan zuen maitalea? Beranduegi heldu zela baino ez zuen ondorioztatu. Beheko suan epel gorde behar da maitasuna, baina erre egin zitzaien. Edo agian hozkailuan izandako tartetik inoiz ez zen atzera berotu. Kontua da ez dakiela inoiz mutil hartaz zinez maiteminduta egon ote den, baina bai jadanik ez duela maite.

      Jabi berandu heldu da hitzordura. Telefonoz abisatu dio Erriberara irten dadin, bertatik pasatzekoa baita. Zerbaiten susmoa ote dakar? Inoiz baino ederragoa iruditu zaio mutila. Apur bat argaldu da, eta musua estilizatu egin zaio. Bigarren eskuko arropen dendan erositako larruzko jaka ikusgarri darabil.

      — Barkatu, laztana, baina aparkatu ezinik nabilen. Igo eta ea lekurik topatzen dudan.

      Musu emateko hurbildu da Jabi, begiak asfaltotik kendu barik. Amaiak burua jiratu eta masaila eskaini dio. Erriberatik jarraitu dute. Nerbioak kontrolatzen saiatzen zebilen, baina aztoratuta sumatu du. Ez zen bakarra izango trafiko haren erdian. Auto ugari dabil, euria egiten duen guztietan bezala. Isilik egin ditu metro batzuk, bidera adi-adi, Mesedeetako zubitik errekaz bestaldera daroan ezkerreko erreia erdiesteko.

      — Ostia, utziko didazue lekuz aldatzen ala zer, putakume halakoak!

      Trabeska gelditu da bideak zati bi egiten dituen lekuan, zubiko erreian sartu barik eta aurrerantz doazenak kostata pasatzen zirela. Atzekoak patxadatsuak izatea erregutu du Amaiak berekiko, ez dezatela klaxonik jo aurreratzeko maniobratan zebiltzala.

      Mesedeetako zubiko semaforoa berdera aldatu da. Bilbo Zaharreko trafikoa bizkorrago dabil, zorionez. San Antongo zubiraino jaitsi dira, Ibeniko moilan agian autoa uzteko lekurik izango delakoan. Jabirekin batera urduritu da Amaia ere. Ondo pentsatu du esan behar diona? Argi dauka?

      Orduan jazo da. Bizkor zetozen San Frantziskotik, bizkorregi. Kaleak zubiarekin bat egiten duen zabalgunean, ohartarazteko egin dio garrasi Amaiak, Urazurrutiatik ziztu bizian sartu den autoa ikusita. Jabik eskuak bolantean tinkatu, balazta beheraino zanpatu eta ozta-ozta saihestu du bozgorailuak lehertu beharrean dakartzan autoa. Tunning urdina, herensugetzarra alborik albo marraztuta ihes-hodi lodi bietatik marruka, errebuelta itxia eginez sartu da zubi erdiraino, kolpe-leungailu baxuak eta gurpil zabalek lagunduta. Jabik autoa malabarismo handiz gelditu eta irristatzeko akrobazia bailitzan jo du ezkerrera. Zurbil gelditu da, aurreko autora begira. Amaiak ekin dio orduan, sututa:

      — Horiek jota daude, edo?

      — Ez, jota ez, beste barik makineto putasemeak baino ez ditun. Ez daukazue bizitzeko eskubiderik, kabroi zikinok!

      Amaia ez da gai kontuak zenbat iraun duen zehatz esateko. Jabik argiak eman dizkie atzetik oihuka, baina semaforoan gelditzean konturatu da neska gauza txarto zihoala. Gidariaren ondokoa burua jiratzen igarri du Amaiak. Aldamenekoari berba pare bat esan eta leihoa jaitsi du:

      — Zerbait gertatzen zaik? Arazoren bat daukak ala beste barik aurpegia txikitzea gura duk?

      Gaztea zen, ile labur eta beltza eta uztai bana belarrietan. Mutil-laguna zelan kikiltzen den konturatu du orduan, jende harekin gauza onik ez dagoela-eta. Gidaria autotik irten eta Jabirengana artez. Ez du atea ixteko erreflexurik izan. Hura zabaltzeaz bat lehen ukabilkada muturretan jaso eta San Anton zubi erdira atera du autotik.

      — Esadak orain berdina, pailazo horrek, esadak orain! —agiraka bota du zorura.

      Adiskidea hurbildu eta hiruzpalau ostikada jotzen ikusi ditu Amaiak, bakean uzteko oihuka eta kotxetik irteteko uhala askatu ezinik.

      — Hi isildu hadi, putatzarra!

      Izualditik itzultzerako gurpil zapal haiei kea dariela abian dira gazte biak, Atxuriko tren geltokirantz.

      Autotik irten eta mutil-lagunaren aldera joan denean jende-multzo bat dago Jabiren inguruan.

      — Ondo hago, gazte?

      Senera etortzen ari zen. Ibilgailuko behe-aldeko olio arrasto beltzetan distiratsu ageri zen odol marra. «Amaia, Amaia» izena ahoskatzen zuela entzun du neskak, eta eskua eman dio lasaitzeko.

      — Hemen nagok, egon lasai.

      — Goazeman, txiki.

      Egunez zen erietxera heldu direnerako. Baina gautzen zebilen jadanik, eta are ilunago zihoazen neskaren gogoetak. Ez daki zenbat denbora joan den ospitalera heldu direnetik. Gehiegi, edozelan ere, gauzak behin bakarrik pentsatzea komeni ez den legez ez baita ona ideia beraren inguruan espiralean galtzea. Ezer ez daukala argi, horixe argi ikusten duen gauza bakarra.

      Korridorearen beste muturrean atea zabaltzen sentitu du. Benda batekin bildu diote ezkerreko besoa, eta aurpegia handituta dakar.

      — Erdu datorren astean buruko puntuak kentzeko.

      Kontsultako atea itxi eta Amaiarengana hurbildu da. Itxura negargarria dauka.

      Masailean musu txikia eman eta begietara begira mintzatu zaio:

      — Jabi, hirekin berba egin behar diat.

Rafael Pereira

Bilboko metro berria hiritik irten eta Bilbo Handia deitzen dioten herrietatik dabilenean erreka ertzetik, gehienek paisaia negargarria, kutsadura eta anabasa baino ez dituzte ikusten itsasontzi, ontziola, enpresa kimiko eta industria ohien orubeetan. Erromantikoek, nostalgikoek eta komunistek zirrara berezia sentitzen dute irudi horren aurrean. Ez dakite argi zer egin moila, kanal, garabi, tximinia eta bestelako aurriekin, baina borroka partikularrari eusteko arrazoi bat gehiago ematen diete aldioro.

      Autobusak Larraskituko azken geltokian utzi eta Pagasarrirantz abiatu delarik, Rafael Pereirak ez ditu ez baten higuina ez bestearen nostalgia igarri, edo agian sentimen biak batera agertu zaizkio. Botxotik itsasoraino hedatzen den haran zabalean askoz irudi gehiago datozkio Rafaeli. Han dago Elorrieta, kanalaren inguruan bazter batean, hirian izandako lehenengo bizilekua. Oharkabean joan dira hamabost urte urrezko erretiroa eskaini ziotenetik, zarata handi barik bakea eman zezaten enpresan. Ourensen nonbait etxea egin eta kartatan, paseoan eta bere ortu txikian emango zituela urteak esan zuen batek baino gehiagok, emazteak uzten zionetan Galiziako bidea hartuz.

      Pereiraren ihesa bestelakoa izan zen. Hasieran gustuko zuen lankide ohiekin bizitakoak gogoratzea auzoko tabernetan. Mila anekdota eta pasadizo zeuzkaten. Emilio margolariarena adibidez. Dutxako berogailua piztea zen zeukan egiteko bakarra, eta tenperatura egokian egon zedila, langileek ur beroa izan zezaten itzuleran. Gainontzeko orduetan pintatu egiten zuen Emiliok, Euskal Herriko paisaiak batez ere. Rafaelek eta lagunek denek zeukaten koadroren bat etxean, Emiliok borondateaz gain dohain gutxi zuela aitortuta ere.

      Egun batean lanetik bueltan, dutxako ura hotz zegoen. Rafael bera joan Emiliorengana, eta egunero legez pintatzen aurkitu zuen.

      — Zer pasa zaio urari?

      — Zer du ba?

      — Ur hotza, hori da daukana. Jendea amorratzen ari duk.

      Sasoi hartan langile asko zeuzkan enpresak eta gogorrak ziren ontzioletakoak horrelako txikikeriekin etortzeko.

      — Ene! Ez diat ahaztu, ba! Tira, jarriko diat martxan eta berehala aterako duk epel. Baina ez ezak ezer esan, ederra zaukaat osterantzean!

      Barre-algara ederrak egiten dituzte istoriook gogoan. Baina Rafaelek buruz dakizki denak eta gurago izaten du han goian bere buruarekin topo egitea: azken baserritar haiekin berbetan gelditzea maite du, eta irudikatzea zelan egingo ziokeen Luisak errieta letxugekin, tipulekin edo azelgekin etxeratzean, prezio onean eta zorro bete intxaur opari eman ziotela esanez.

      Portuan, Zorrotzaurren kokatutako La Aeronautica SAn entzun zituen lehenengoak arratiarrak izan ziren. Haiekin batera ezagutu zituen Txorierrikoak, goizero trenez etortzen zirenak, eta Ernesto bera, Arbolantxako kojoa, eskumako zapatarik behar ez zuena. Otxarkoagako aurreneko etxeetan bizi zen ordurako Pereira, eta auzoaren gaineko baserritik jaitsi ohi zen herrenka Ernesto. Txakolina zeukaten, nahiz eta Rafael Pereira beste interes batzuek eramaten zuten haraino: Ernesto el aldeanoren arreba Luisari portutik beren-beregi igotzen zizkion Gineatik ekarritako kokoak. Ernesto haserretu egin zitzaion hasieran, lanetik etxera eroan eta arreba gorteiatzen zebilela jakin zuenean. Zer eman behar zion gosekil gailego hark, nebak berak eroan zitzakeen gai exotiko haiez gain?

      Han entzun zuen lehenengoz libre antzean portuan besteek ezkutuka zerabilten berbeta iluna. Adinean aurreratu ahala gutxitan egiten bazuten ere, haserretzen zirenean polito irteten zitzaien mordoilo ulergaitz hura. Orain nekez ikusiko du Deustuan zein Otxarkoaga gainean txakolinik, eta Egirletara doan autobiaren lerro finetik baserria kokatzen saiatu da.

      Geroz eta goizago iluntzen du jadanik, euria dakarrela esan dio bernak gainera. Baina polita behar du aspaldiko partez Zolloraino segitzeak. Ze demontre, esan egingo dio Angel Mariri, sanmartinetarako buzkantza ederrak jateko era egin dezala. Eta ez badu gura, eroan dezala ama autoan eta bere kontu bilobak. Pozik joango dira beragaz Ganekogorta eta Ustaratik. Eta Laredora doan hurrengoan, ea olagarroren bat ekartzen duen, Luisak ez dezan esan suetean endredau baino ez duela egiten.

Azken bisita

Jose Ramonek ezpainetatik kendu barik eman dizkio azken atxikiak zigarroari, kea beretzat gordez, zigarrokin beilegien multzo hartan utzi aurretik. Gainezka dago autoko hautsontzia, iragazki ertzeraino erretako zigarro hondakinekin, eta inguru guztian sakabanatuta errautsak. Begitartea ilundu egin zaio tunelaren ingurura iritsi denean, baina berandu da ezer aldatzeko. Hiriko irteerako satartean jausi da, behinola Poliziaren atzaparretan bezala. Baina aukeran okerragoa da gaurkoa. Gizon berria dela errepikatu dio jende guztiari aurpegi hezurtsu hartan distira biziz begiratzen duten begi urdinekin, eta azkenean berak ere sinetsi badagoela aukeraren bat aurrera egiteko. Ondo ari dela esan diote, estutu barik baina makaldu barik jarraitzeko. Bizitzak gogor zigortu du, bera ere ez zen on-hutsa izateko jaio. Tunelean galtzen den ilarari begiratu dio lehendabizi eta autoko erlojuari gero. Bata bestea bezain geldi dago, nahiz eta badakien berandu dena. Eta ez diote barkatuko. Argi esana diote: «Huts egite bakar bat eta ederto damutuko zaik». Jainkoari jotako erronkak itzuli egiten dizkiola pentsatu du, Estatua barkabera bihurtuagatik ere.

Jonek urduri egin du bidaia furgonetan. Isilik joan dira bide osoan, arazo barik. Baina ezin sabeleko tximeletak baretu. Hamahiru urte dira hirian izan ez dela, lau amama ikusi ez duela.

      Marka da, azkenean elizatik pasa behar republikana zaharra. Ezta aititak gurata prestatu balu ere. Zelan ote dago aitite Jon Andoni?

      «Ondo» erantzun dio begiak gorri, umel. Triste dago. Besarkatu ahal izan duenean, mukiak xukatu ditu negarrari eusteko. Atarian sartzeaz bat, lehor mintzatu zaio polizia: «Ikuskizunik ez, arazorik ez; zu lasai, gu lasai, denak gustura eta kito». Etxe barruan esku-burdinak kentzeko erregutu dio Jonek, besterik ezer ez. Zalantzakor egon da eta buruaz ametitu dio, errepikatu orduko: «Ikuskizunik ez, arazorik ez». Denak daudela urduri nabarmendu du, eta ezeren zantzu txikienera pikutara doala dena. «Argi dago, ezta?». Epailearen agindua une horretaraino omen dago indarrean, eta hortik aurrerakoa bere esku. Ahots gogorra dauka, ia militarra.

Irratia piztu du Jose Ramonek, istorioa buruz dakien arren: norbait oharkabetu egingo zen eta aurrekoa jo. Andreren bat, ziur, pentsatu du. Bere modukoek autoa irauli dezakete, bidetik atera, atzetik jotzea ere litekeena da, baina txapa kontu hutsa baino gehiago izango da orduan, eta han ez da anbulantzia arrastorik ageri. Andre despistatu eta madarikaturen bat, esan du berriz. Eta 80tik inoiz pasa ez baina ispilura begiratutakoan aurrekoaren matrikula irakurri duen putatzar horregatik dena pikutara ote doa? Eskuak izerditan hasi zaizkio bolantearen bueltan. Alferrik saiatu da gogoratzen psikologoak une horietarako diotsona. Hemen egon beharko likek azti-mazti horrek!, pentsatu du, zainetan odola borborka sumatzen duela. Aldameneko auto-ilara apur bat mugitu da. Dozena bat kotxe, ez gehiago. Jose Ramonek ere tenis-oinetakoa enbragetik altxa eta metro batzuk egin ditu. Astiro doa aurrerantz. Astiroegi. Ez nauk iritsiko, pentsatu ere ez. Ezkerreko ispilutik begiratu du ustez bizkorrago dabilen erreian kokatzeko. Alferrik dela jakinagatik ere. Autoek laster hartu diote aurrea eskumatik.

Hamahiru urte eta furgonetatik daukan irudia telebistaz ikustearen antzekoa da. Hor dago, pantailaren atzean, lekorean, berea ez den eremuan. Bizkor pasa dituzte kaleak, argiak emanda. «Ikuskizunik ez», esan dio. Euren eskuetan dagoen panpina baino ez da Jon, ziztu bizian doan furgoneta hartan, begiak eta buruak deskodetu ezin duen abiadan kalez kale. Etxean desberdina da. Irratiz jakinarazi diete atarian daudenei, heltzen ari dira. Eta han banan-banan atzeman ditu irudiak Jonek. Ezer gutxi aldatu da aititaren etxean. Berdintsu dago ataria, eskailerak, hormako koadroa. Bat-batean umezarora itzuli da, asteburutan aitaren gurasoenean bazkaltzera. Orduan bezala, Jon da orain protagonista, eta egongelan aurkitu ditu denak, umetan legez, kaletik gaiztakeriaren bat egin berri, itzuleran. «Atean geldituko naiz» esan dio poliziak. Jon bera berriz ere nahigabeko protagonista, denak berari so. Aititak besarkatu du, estu baina tinko, negarrari eutsiz, eta gero besteek: amak negarrari eman dio eta gelatik irten da malkoak lehortzera, izeko Lolak musu bi eman eta senarra aurkeztu dio. Xabier lehengusuak ere gogor besarkatu du. Duela aste bi egon zen bisitan. Hala agurtu ditu egongelan zeuden hamar lagunak. Sofan jesartzeko esan diote eta lotsatuta sentitu da Jon, ea zelan dauden, eta amama ea... lasai egoteko, kandela baten moduan itzali zela eta asko gogoratzen zuela biloba kuttuna, beti aurpegia ateratzen zion Jontxu errebeldea. Hunkidura igarri du bularrean. Eskertu du eskuak libre izana malko iheskorra xukatu eta gehiago ez isurtzeko.

      Txirrina jotzeaz bat Dani sartu da. Jonen aitak zabaldu dio, lehor baina serio, eta presoari iruditu zaio beste gizon bat gelditu dela atalondoan. Berea ez den polizia bat. Esana zioten, bizkartzainarekin zebilela lehengusua, baina harritu egin da. Orduan eta orain. Hain garrantzitsu bihurtu al da ba?, bota zuen inozentziaz.

      Denak altxatu dira Danieli agur egiten, eta isiltasun estu hori nork apurtuko zain gelditu dira. Bata bestearen atzetik agurtu ditu senideak, gizonei eskua eta bizkarrean kolpetxoak emanez, eta masailean musua emakumeei. Isilik itxaron du Jonek, urduri. Beregana heldu denean eskua luzatu eta bostekoa eman diote elkarri. «Dani» baino ez dio esan Jonek, «Jon» erantzun du Danielek uzkur. Une labur batez elkarri begiratu eta atzera bereizi dira, egongelako bazter batean bakoitza. Heldu berriarentzat aulkia ekarri du izeko Rosik, eta isiltasuna gailendu da atzera.

      Izeko Lolak eztarria garbitu du baimen eske legez, eta kafea prestatzera doala esan du. Karmelek, Jonen amak, sukaldeko armairuren batean pasta gehiago daudela eta ekartzeko eskatu dio. Tentsioak tentsio, semearengana itzuli da, ea kontuak zelan dauden. Urduri erantzun dio Jonek, ondo dagoela, karrera amaitzear daukala eta, urrun egon arren, han barruan beste espetxe batzuetan baino hobeto daudela. Oharkabean atera zaio plurala, eta beste nonbaitetik jotzea erabaki du. Ez da berba askoko mutila, inoiz izan ez denez. Xabierri alabaz galdetu dio, gaia beste leku batetik bideratu guran. Laster itzuli dira harengana eta Amaiurtxoren kontuek apur bat lasaitu dute Jon. Dani ere isilik dago. Behin baino gehiagotan egin dute topo bien begiradek, artega, ezelango haserre edo amorrutarako herabeegi.

Aurpegi amorratuak, haserrekorrak, etsipenezkoak, lasaiak... giza-ohituren galeria da tunela, auto-ilara prozesioan doala. Jose Ramonek tabako kaxako azken zigarroa piztu eta aurrekoak baino motelago erretzea erabaki du. Gozatu beharra du egoerak eskaintzen dion plazer bakarra. Zigarroa atzamar artean, keaz autoko kristala lausotzera hasi da olgetan. Baina tabako-lainoa argitzen den bakoitzean antzeratsu jarraitzen du denak: argi zuriak tunelaren goialdean, eta ilara luzea aurrean, auto garestiak, furgonetak, kamioiren bat, banatzaileenak, dekorazio garestiko tunningak makina-musikaz gogaituta jadanik... Urrunean ageri dira argi urdinak, trafikoa artezten. Berehala behar du bertan bazterretik aurrera egin duen motorrak.

      Filmetan legez horietako batera igo eta listo, pasa zaio burutik. Duela ez hainbeste horrelakoren bat lasai asko egingo zuen.

      Eta orduantxe gertatu behar. Zalantza egon da abiatu aurretik, Boluetatik errazago ez ote zen joango, eta azken unean erabaki du autobidea hartzea. Pentsatu du horrelako erabaki ustez hutsalek aldatzen dutela etorkizuna. Badaki ordura artekoek euren pisua dutela, baina edalontzia gainezka jartzen duen azken tantoa aurreko guztiak baino askoz ezdeusagoa izan daiteke eta, hala ere, hari fin hori da gillotina askatzen duena.

      Ikasi du irakurtzen, psikologoaren aholku txepelenak hitzetik hortzera bete ditu, goizero joaten da obrara, isilik eta txintxo bere egoeraz aprobetxatzen direla berba erdirik esan barik.

      Malmasin arratoi-zulo hark kendu behar ote zidak baldintzapekoa!

Cola-cao oraindik ere Jontxu? esan dio amak. Kafea, besterik ez dagoenean baino ez du hartzen. Danielek, berriz, esne gutxirekin hartu du eta lehengusu gaztea gizonduta dagoela iruditu zaio. Tartea hain handia ez balitz txantxa ederrak egingo lizkioke jaka dotore horren harira. Apain janzten da, zapata beltz eta modernoz, praka bakeroz eta pikodun kamisetaz. Bere itxura ez da hain ona, ordea. Dezente loditu da eta begi-zuloek salatzen diote ez dagoela sasoi betean.

      Badator ordua. Ez diote elizkizunean egoten utziko. Ikuskizunik ez, argi esan diote. Ez dute egunkariko argazkirik gura. Barkamen eske legez atea erdi zabaldu eta ertzainaren aurpegia azaldu da. Agur esateko baimena eskatu dio Jonek, minutu bat baino ez. «Bizkor», agindu dio. Emozioa handia da. Amaren hasperena entzun du eta lasaitzeko agindu dio Jonek, bera ere anpuluaren mugan dago. Aititak musu luzea eman dio, umetan legez. Nerbioek bizar apur bat irtenarazi diote jadanik. Ez du pentsatu gura besarkatzen duen azken aldia dela. Dani ere hurbildu da, baina ez dio bostekoa eman. Sorbaldatik heldu eta besarkada baten antzeko hurbilketa bat egin du, estutu barik, beharrezko tartea utziz bien artean. «Eutsi, Jonni» esan dio maitekiro. «Animo, primo» Jonek. Gurasoak izan dira azkenak. Aitak ez arduratzeko esan dio, ondo dagoela aitita, nahiz eta badakien laster askatu ezean nekez ikusiko duela atzera. Amak asteburuan joango zaizkiola bisitan esan dio, eta euskal presoen amak eta gainontzeko amak arduratuta daudenean egiten duten moduan gaineratu dio semeari kontuz ibiltzeko.

      Jon lasai doa furgonetan. Espetxean egun guztiak bereziak dira, egunerokotasuna bera, ahalik eta ordenatuen eroaten saiatuta ere, ez baita arrunta. Baina kanpoa ere berezia dela pentsatu du, eta gero esan ez dizkien guztiak gogoratzen hasi da. Astirik badauka gaur bertan gutuna idatziko duela pentsatu du, eta bidaliko diela gurasoei, aititari edo beste norbaiti.

Lehertu beharrean dago Jose Ramon, zigarroa ahituta. Erritmo apur bat hartu dutenean atzera ere gelditu da dena, sirena hotsa datorrelako atzetik. Autoak bazterrerantz joaten hasi dira. Marka da, gero, anbulantzia horrek... ni baino larriago badabil jai dauka gaixoak! Baina ez anbulantzia. Ene, zipaioak! Ba ez diat majaderoongatik galduko baldintzapekoa, ez horixe! Popatik hartzera! Bide bazterretik jarraitu du bidea Jose Ramonek, gainontzeko gidariak polizia-autoaz arduratuta daudela-eta. Sirena-hotsei jarraika tuneletik irten eta autobideko lehen irteera hartu du Basaurirantz. Ez daramatza oso urrun furgonetaren argi urdinak.

      Pixkanaka dena ulertzen hasi da. Eurek ere Basauriko irteera... ez dira bada... ba ote? Lasai, gizona, hor bazoak norbait-eta. Preso politikoren bat, ziur. Nork esan behar zidan, espetxera garaiz iristeko Poliziaren atzetik ibili beharko nuela? Marka da, bai gizona, talegora sartzeko legea hautsi beharra.

Mamadou Bal

Eguneko azken orduak geroz eta gogorragoak dira jadanik. Aipatu zidaten lagunek. Esan zidaten, gosearekin zetorrela herrimina, eta orduan izan behar nuela indartsuen, burua lasaitu eta beste norabait eroan.

      Familia daukat gogoan. Hiru egun barru berba egiteko gelditu ginen, erraz irudika ditzaket, ostera, ilunabarrean ospakizunerako prest. Telefonoz diharduen beste horren modura, pozez bera ere, aurpegian bertan nabari inbidia. Wolofez esan diot prezioa, berak ere besteren bat darabilen arren. Niri bost. Toucouleurrez telefonoz soilik egin dut azken hilabeteotan.

      — Mamadou, eman hiru donete, pipak, txikle bi, fritos matutano eta... hik cheetos pelotazos, ezta? Ba hori, eta cheetos pelotazos pakete bat.

      Plastikozko zorroan esku koipetsuak sartu eta jan irten dira mutikoak lokutoriotik. Ordubete falta gautu dezan. Baina ez nago ospakizunetarako. Herri hotz, euritsu eta fedegabe honetan Ramadana oso desberdina da.

      Ismaelek arraina arrozaz jarriko zuen ziurrenik. Salifen lagunari, Youssouri, agur esan behar diogu. Ausarta da tipoa. Pisukideak dira familiako ohiko jaitik hurbilen daukadana. Hemengo etxeko izpiritualitatea, ordea, hutsaren hurrena... kaleko begirada eta susmoak baino hobeak dira, behinik behin. Ismael, adibidez, sererea da, eta begirunez bizi gara.

      Hala eta guztiz, balantzaka igartzen ditut sinesmen errotuenak, hori barik ere. Barauak ez dakarkit betiko barne bakerik. Dirua da ia dena hemen. Ulertzeko eskatu dit Ismaelek, pobreagoak direla natiboak, eusteko horratik eta ikusiko dudala, hemen ere zer nolako ospakizunak dituzten. Gabon kristauak ikusgarriak direla esan dit, argi pilo bat eta janaria nongura. Baina niretzako daukat, Afrikako Ramadaneko ilunabar koloretsuen kopia garestia baino ez dela izango.

Maldan gora

Eskolako atarian berokiak janzten ari dira umeak. Gero banan-banan bere bideari lotu zaio bakoitza: gurasoen autora batzuk, hiriko kaleetan barna nagusienak, asteburuaz berbetan, olgetan, txantxetan. Ikerrek markesinara bideratu ditu urratsak. Lagun gehienak oinez joan dira, beti bezala, baina gaur ez diote irri egin, ama kotxez bila datorkionean egiten duten legez. Bestelatsu begiratu diote, behingoz zilegi baitzaio harroxko agertzea. Izan ere, ez du ama zain. Musika eskola ondoko autobus geltokian itxaroten dago Iker. Etxera bakarrik joango da estreinakoz. Zehatz azaldu dio amak egin beharrekoa, non itxaron ibilgailuari, bakoitzaren kolore eta zenbakia zein den. «Adi egon okerrekoa hartu barik. Galduz gero beti dago beste autobusen bat». Artega dago, bonobusa eskuan, arretaz, ez tolesteko, ez bustitzeko eta ez dezan haizeak eroan. Barraketako ilaran txanda hurbiltzen denean izaten duen zirrararen antzekoa nabari du Ikerrek.

      — Bakarrik etorriko da txikerra?

      — Bai.

      — Hain garrantzitsua da rusoaren ezkontza? Ia ez duzu ezagutzen.

      — Ez da errusiarra, ukrainarra baino.

      — Berdin zait Ukrainakoa edo Gizaburuagakoa izan.

      — Itziar ezkonduko da, eta ez dut huts egingo. Zer da kontua, Martinekin utzi duela ala Valery ukrainarra dela? Edo biak agian? Matxismotik apur bat eta arrazismo txorrotadatxoa.

      — Tira, Nekane, utzi lelokeriak. Niri bost Itziar norekin dabilen. Hala ere, Martin gizajoak...

      —Martinek, ondo zein txarto, bere bidea erabaki zuen. Egoerak izorratu arren, ziur naiz zuek denok baino hobeto ulertzen duela. Zuek gurago Jasone Abusukoagaz moduan ezta?; neska koitaduari hobe ezer esan ez.

      — Jasonek badauka nahikoa arazo barruan horrelakoak ere jakiteko.

      — Ba Aitorri ez zenioten ezer aurpegiratu. Mutilak beste beharrizan batzuk zituen... hara bestea!

      — Gura duzuna, emakumea. Orduan, ez zara umearen bila joateko libratuko?

      — Eta zu, joango zara behingoagatik bere bila?

      Urduritu egin zen Iker, helduek haserre dauden uneetan ustekabeko akordioak lortzen baitituzte. Hala ere, etxera bakarrik etortzeko adina baduela deliberatu zuten, eta pausoz pauso azaldu zizkioten autobusaren nondik norakoak.

      Afrikarren telefono lokutorioan bidaiarako gozokiak erosi eta markesinan dagoen jende artean aurkitu du txokoa. Ohartu da ez dela geltokiko gazteena: solfeoko eskolara doan neskatoak ere markesinako aterpea bilatu du. Gutxi ezagutzen du, Vicky deitzen diote eta oso polita begitandu izan zaio beti. Gaztain-koloreko ile leuna jausten utzia du kolegioko uniforme gainetik, eta begirada urdina pizten dio hotzak, beroki eta tapaukaz jantzita dagoen arren. Ikusi ez balu bezala, zorura begira gelditu da Iker, burua altxa barik, neskatoak zerbait esango ote dion herabe. Gustura dago deserosotasun lotsatian, ikaskidea antzeratsu igarriz, mutu. Eguneroko adiskideekin aipatu ezineko sekretu txikia partekatzen du isilpean kolegioko neskato erdaldunarekin.

      Bizkor heldu da autobusa horratik, berbetan hasteko beharrik gabe. Neskatoarekin batera igo dira geltokian zeuden gehienak, eta berdin egin du Ikerrek. Amak azaldu legez txartel berdea behar bezala kutxatilan sartu eta ibilgailuan da. Mukuru doa, baina moldatu da leiho ondoan zutunik lekua topatzeko. Kanpoan euria, dendak, tabernak eta farolek argitutako zirkuluak. Barruan jendea estu pilatuta. Vickyren arrastorik ez. Hor nonbait galdu da, agian jesarlekuren bat topatuta. Beroki lodi batean bildutako andre baten atzean ikusi du, lerro pare bat atzerago jarrita. Emakumea ondokoarengana berbetan jiratzen denean azaltzen da, tapauka kenduta eta tenperatura aldaketaz masaila gorri. Neskato polita da, moja eskolako uniforme eta guzti. Bizkar zorroa zoruan uzteko makurtu denean, gonazpiko azal zuriari begiratu dio. Zauri baten orbaina dauka belaun batean.

      Zorro astuna hanketan daroa Ikerrek. Lan askorik ez daukala gogoratu du, eta ama ez dagoenez eta afaria aitak egin behar duenez, telebista ikusteko astia izango duela. Eta pentsatu du zer egingo ote duen Vickyk etxeko lanen ostean. Zelan erdalduna den ziur aski neba izango du, eta agian ahizpa ere bai, baina neba seguru eta orduan elkarrekin jolastu ahalko dute, nahiz eta erdaraz egin, ze inork ez baitie esango erdaraz ez egiteko, ze erdaraz egin ezean isilik egon behar baitute. Eta bai ba, horixe da familia erdaldunaren abantaila, ez dutela inoiz, edo oso gutxitan, ume bakarra izaten, ze ume bakarrak etxeko lanak amaituta ETBko marrazki bizidunak ikusi behar ditu, baina euskaraz ez badaki a ze komeriak, eta ume bi, hiru edo gehiago ekarrita olgetan ibili ahal dute marrazki bizidunak ikusi barik, eta gainera erdaraz egin dezakete. Eta gero Vickyren logela irudikatzen saiatu da: panpinak, jostailuak, hormen kolorea, ikasmahaia...

      Bat-batean neskatoaren aldamenekoa altxatu eta hurrengo geltokian jaitsi da, autobuseko beste bidaiari askoren legez. Dagoen lekuan gelditu da Iker zutunik, aldamenean jesartzen ausartu barik. Ez zuen espero orduan jazo dena, Vicky altxatu eta Ikerrengana etorri da, autobusaren erdira. Bizkor baztertu ditu begiak, lotsaz, geroz eta hurbilago sumatuz. Lepoa emanda gelditu zaio ondoan. Hurrengo geltokira heltzeaz bat ateak zabaldu eta autobusetik jaitsi da Vicky. Ibilgailuko leiho handitik adi-adi segitu dizkio urratsak kale ezezagunetan Ikerrek, begi-bistatik galdu duen arte.

      Jendea igo, jendea jaitsi, geltokiz geltoki jarraitu du bere bidea autobusak. Arrotzak zaizkio zeharkatzen dituzten bideak. Leihoko gandua kendu du eskuaz, saiatu da bere burua kokatzen lagunduko dion erreferentziaren bat topatzen, izkinaren bat, kaleren bat, parkeren bat ezagutuko duen itxaropenez. Semaforoetan eta beste geralekuetan lotu da autobusa; txoko guztiak iruditu zaizkio antzekoak, denak ilunegi, denak arriskutsu. Ezagunen bat igoko balitz behinik behin! Ez da horren hiri handia ere, eta gurasoak sarritan gelditu ohi dira honekin edo harekin berbetan autobusean. Gaur, aldiz, dena da arrotz. Abailduta doa hirian barna. Ama haserretu egingo dela pentsatu du, argi esan baitzion arretaz ibiltzeko, irakurtzeko oharrak eta etxera hurbiltzean botoiari sakatu eta autobusetik jaisteko.

      Orduan erreparatu dio gidariaren gaineko panelari. Okerreko autobusera igo da. Gorria da, amak esan bezala, zenbakia eta helmuga ordea ez datoz bat behin eta berriz errepikatu zionarekin. Norantz ote doa orduan? Hiriko zein lekutan dabil? Negarrari eman gura dio Ikerrek, nahiz eta horren lotsa ere baden, inori ezer esateko ahalke. Lehertu beharrean doa, babes barik, inguruko bidaiariak madarikatuz. Ez ote dit inork lagunduko? Ez ote da inork konturatuko galdu den mutikoa doala autobus honetan?

      Hurrengo geltokian aurreko aulkietarantz joan da. Ezetz esan behar dio gidariari, okertu egin dela. Ez du haren begirada topatu. Ezkerreko ispilutik begira dabil, berriz ere bidera irteteko prest. Ikerri ez zaio ahotsik irten. Eta hustuz doa autobusa, estutuz kaleak. Botxoko auzoren bateko maldan gora, noraino urrundu behar du? Autobusaren geldialdi bakoitzak maila bat igoarazten dio bere okerrean.

      Sasoiz gorde du begi ertzean igarri duen malkoa. Damua nagusitu zaio azkenean, amorruz beteta. Ezin errurik inori bota, gainera. Ondo erreparatu izan banio zenbakiari, amak esandako moduan! Vickyren atzetik igo naiz eta akabo, mozolo ederra! Zer egin behar dut orain? Gidariari hementxe bertan gelditzeko esanez gero nora joango naiz? Zelan esan aitari galduta nagoela eta bizkor etortzeko?

      Azken geralekua behar duenera iritsi da autobusa eta azkar jaitsi da andre argal eta luze bat, bidaikide bakarra.

      — Iritsi gaituk, mutikoa! —bota dio gidariak.

      Non nago? Hemen bakarrik geldituko naiz? Kalean lo egin beharko dut! Baina atertzen ez badu?

      — Zerbait jazotzen zaik?

      Ezin izan du gehiago eutsi. Negarrez hasi da.

      — Egon lasai, umea! Ea, esadak, non dauzkak gurasoak? Ez negar gehiago egin, dena konponduko diagu.

      Hasperenka kontatu dio amak autobusa hartzeko esan ziola, zein koloreko eta zein zenbaki eta ze helmuga, baina erratu egin dela.

      — Benetan urrun hago, seina.

      Bidaiari berriak sartu dira autobusean.

      — Badauka norbaitek segapotorik mutikoaren gurasoei dei egiteko?

      Neska beltz batek bere zorro arrosatik atera eta Ikerri etxeko zenbakia galdetu dio. Zintz egin ordez mukiak irentsiz esan dizkio banan-banan.

      — Aita! —oihu egin du umeak, eta ezin izan du jarraitu, hunkituta.

      Gidariak hartu du neskaren telefonoa eta esan dio ordu erdi barru izango direla udaletxeko geltokian.

      Lasaitu da Iker, gustura doa orain autobusean, neska beltzaren ondoan.

      — Barbara izena dut. Nire herrian ez du honelako hotzik egiten eta hondartzara joaten gara Gabonetan. Ez beti, ze zure adineko mutiko asko beharrean aritzen baitira han zureak bezalako oinetako ederrak egiten. Zuk asko ikasi, asko irakurri eta gizon garrantzitsua izango zara. Zorte handia daukazu.

      Oso polita eta maitagarria begitandu zaio Barbara, ezpain lodi horiekin.

Ramon Sanz

Gogorrena jasan ostean, bost axola niri hona bidali izana. Lehen bai, lehen bizi behar zen hura. Orduan zen hau gogorra. Egun batean bai eta hurrengoan ere bai. Oraingo agente berrien abenturatxoekin ez dago kolorerik... beno, bai, kolorea da dagoen aldea: exotikoagoa izango da, senegaldarra edo nigeriarra delako prostituta, Kamerungoa trafikantea... Arazo handi barik, ordea, dena oso ordenatuta... Ikusi nahiko nituzke orduko istiluetan. Baina ez, orduan ondo zaildu ginenak hemen gabiltza, trafikoa artezten.

      Ijito hori ere etorriko da non edo nondik. Ni nekatu naiz, ez dut arazorik gura. Ea ahalik eta arinen amaitzen den txanda, eta bakea. Merkantzia ostu hori ez dezala uste berehala salduko duenik.

      Hiri paso emango diadalakoan? Arin egingo diat paso nik hiri!

      Ea, doala Berlingo hori. Apustu langile txukunagoa dela, norbaiten etxeko sukaldea konpontzen-edo.

      Arrazista naizela ez zidan bota ba lehengoan Amaiak? Gure alaba geroz eta tuntunagoa da, unibertsitatean aurrera eginagatik. Hara, beltzekin adibidez: tarteka liskarren bat edo beste salbu, batere arazorik ez, eta ez dut uste kexurik izango dutenik nire gainean ere. Gaur bertan lokutorioko senegaldarrari erosi diot tabakoa.

      Ijitoak ordea? Denak ez, ados, baina badirenak... badira. Orain arrazista ez izateko ijitoak gustatu behar, aizu, hori besterik ez genuen behar. Berbetan baino ez dakitenen pitokeriak!; eta gero, arazoak daudenean, beti gugana. Utzi, utzi gura dutena egiten, aldarrikatu euren eskubideak, egin argazkiak eurekin hauteskunde-kanpainan —beltzek bozkatzen ez dutenez, hobe ijitoen ondoan agertu—, eta eman dena: laguntzak, janaria, arropa, etxea... Hori bai, Indautxuko zuen pisutzarretatik urrun. Eta auzokideak nazkatu, kikildu; eta zereginik ez dagoenean, orduan bakea geuk jarri behar.

      Etorkin gehienak diferenteak dira. Nik beltzak ditut gustukoen. Eta mairuez ere kontu gutxi, jendeak mesfidati ikusi arren. Duela hamar urte nork esango zigun koitadu afrikarrok izango zirela gure bake iturri.

      Segi ezak, ijito horrek, hire litxarreria guztiarekin! Bai, besteok ere bai! Tira, tira, txilibitua jo behar dut ala, señora? Lokartu barik, aurrera, bizkor, oraindik auto saldoa dabil-eta.

      Antzina ez zegoen auzo honetan lan egiterik. Batetik jo, bestea egin... eta alferrik zenbiltzan sentipena ez zenuen behin ere gainetik kentzen. Gogorrenera jota familiaren bat auzotik bota eta beste bik betetzen zuten haien lekua. Heroinaren prezioa neurrigabe igotzen ari ziren, edozein ordutan aurrekoa baino sinesgaitzagoa zen deia jasotzen zenuen, hemen edo han lapurreta izan zela, borrokaldiak, gaindosiak, saltzaile txikiak handiagoek irensten zituzten, lehertu arte erabiliz... eta halako batean, afrikarrak heltzen hasi... eta konturatzerako, akabo arazoa.

      Hasieran gogorra izan zen, egia da: borroka latza eremua irabazteko. Baina beltzek irabazi zutenetik bake ederra. Sestaokoen kalte, hara joan baitira ijitoak. Eta gu? Inoiz baino hobeto, esanak esan.

      Ea ba, Zabalburutik zatoztenak, segi bizkor, garai batean legez ateak ondo itxi eta leihoak igota Bilbo Zaharretik. Eman, eman, auto-ilararik sortu barik. Zuek bai eta nik ere bai, denok joan gura dugu etxera.

      Hankak nekatzen ari zaizkit hainbeste denbora hemen zutunik. Ziur zirimiri hau ere oso ona dela hezurrentzat, redios.

      Sutu egiten dira sartu berriak, inpotentziaz-edo. Lasai hartzeko diotsegu, arazoa ertzainena dela, eta guri dagokiguna kontua lar ez haztea baino ez dela. Hor eusten diegu, San Francisco eta Palanca artean. Eta norbait ur handitan sartuz gero, apur bat estutu eta kito.

      Lehengoan Erriberan, errekaz bestaldean, negozioa zabaldu zuen batek. Egunero bertatik txangotxoa egin eta gameluei argi gelditu zitzaien kontua. Laster itzuli ziren atzera hona gora!

      Ene, Abdullah kalean dabil berriro! Pasa, gizona, hoa Cortesen gora hire pirata zulora! Ea orain zabor hobea banatzen duen, ze aspaldian zerabilen kakarekin hiria jonkiz garbitu behar zigun.

      Kontuak kontu, errazago eusten diegu, arnasa hartzen baina airea guk neurtuta. Nolanahi ere, txarragoa da zaldirik ez dagoenean, orduan bai buruko minak monoaz dabiltzanekin. Ze, okerrera joango balitz ere, koloreak salatzen ditu. Atzera Afrikara eta kito. Gutxik dauzkate paperak eta, azken batean, zer egingo dute etorri diren gizarteak hori eman badie? Eskaintza eta eskaria, hori da dena. Hori, eta batzuk majo aberasten dabiltzala, eta laster eskubideak ere erosi ahalko dituztela, tribu osoa ekartzeko.

Gaueko artistak

Ia denok gaude. Karlos baino ez da falta, eta inor gutxi harritu da. Txarli Txarli da.

      Frantxik, Ioiok eta Mikelok badaroate ordu laurdena hemen, eta ni oraintsu etorri naiz.

      Erreparatu diozue? Txarli, Ioio, Frantxi, Mikelo... eta ni. Marka da! Ni ere kolega ei naiz, baina eurek bakarrik dituzte izengoitiak. Noizean behin izena laburtu eta Jani deitzen didatenean ere, eskerrak eman behar dizkiet, konfiantzaren sexismoan harresia urratzen hasi garelako. Gerra-izenik ez, ordea. Gizon kontua da hori, nonbait.

      Zoratu egiten naiz Karlosek Jani deitzen didanean. Erakarpen hori amorruz sentitzen dut sarritan, txolinaren gisan sentiarazten baitit bere lidergoak. Tipo jatorra da, egon izan gara biok bakarrik eta zoratzeko modukoa da, baina bere buruarekiko konfiantza harrokeriaren muga-mugan dabil. Mutil ederrek ez duten umore puntua dauka. Gainera aurpegiz ez da horren polita, ez da kalean jirarazten zaituztenetakoa ipurdia begiradaren parekoa ote daukan ikusteko. Karlosek ez du gutxi zaintzen bere burua, gerri bueltatik garagardo arrastoa desager dadin. Itxura, beste horrenbeste: ia astero desberdin etortzen zaigu, batean kokospekoa utzi duela, bestean patillak honela edo horrela ebaki dituela, hurrengoan arrakada aldatuta, uztaitik urrezkora eta hortik zilar itxurazko amnistiaren ikurrera. Berba asko egiten dutenen akatsa dauka: euliak ahoan sartzea, perla bikainenen artean kaka zipriztinak.

      Aurten utzi du ikastetxea eta moduluren batean dabilela uste dut. Beharrean ere hasi da motorrarekin. Jadanik ez diot lotsarik, gainetik kendu ditut txolinkeriak. Konfiantza apur bat ere badaukagu, nire kalterako: ez dut lehengo zirrararik sentitzen, nahiz eta lantzean behin liluratzeko gauza den oraindik. Okerrena da berak badakiela. Beldurgarria da zelako kontrola daukan; kabroia da horretan, bati baino gehiagori burua —eta bihotza— galarazten.

Ba horixe, Karlos bakarrik falta dela. Bere gainean txarto esanean hasi denean Ioio, hor dator. Apur bat irrikaz nago, badira aste bi arean ez dakidala Karlosi buruz.

      Hau dezepzioa! Uniformez dator, ezelango berrikuntza barik: zapatila beltzak, bakero beltzak eta kirol-jertsea. Ea oinetakoen lokarriak lotzea egokitzen zaion, makur dadin, ze sudadera zabal horrekin ipurdirik ere ez zaio nabarmentzen.

      — Txarli, zerbait jazo zaik? Aldatzen habil. Hamar minutu berandu baino ez. Gizondu egin haute hamazortzi urteek, txo!—bota dio Frantxik, txikitako lagunak.

      Zelan demontre ikusiko nuen ba asteburuan Karlosen urtebetetzea izanik? Majo ibiliko zen alproja parea betiko tabernetatik urrun, sekulakoa botatzen!

      — Banaketa izan diat. Gero ere agertzeko esan zidak nagusiak. Jai hartu duzue unibertsitarioek gaur ala? Denak zabiltzak pizza-eskean eta etxean mozkortzen! Gau gogorra datorrela ematen dik.

      Unibertsitatearen jeloskor da Karlos, laguna ostuko diolakoan-edo; aurten arte ikasgelan beti elkarrekin ibilitakoak. Espero dut motordun txuloputa ez bihurtzea. Makarra zantzuak baditu, eta unibertsitatera sartu ez denetik harroago dabil. Frantxik Karlosek ez daukan aurpegi polita dauka: begi bel-beltzak, orraztu barik eroatearen itxura daukan ile kirrua, musu biribilduetatik kokotsean estutzen zaion azal beltzarana. Eta irribarre kutsakorra. Ni baina, Karlos zale beti. Kosta zaio hemen nagoena konturatzea horratik. Gu hauentzat lagunak gara, edo okerragoa dena, burkideak. Eta besterako —bestarako— besteak, Portun edo Galerietako diskoteketakoak. Gora iraultza!

      — Jani, hi ere hemen? Ño, gure institutu sasoian ez zunan neskarik animatzen gau-lanetan.

      — Obariorik ez ukitu gero! Zuen sasoian... instia iaz utzi huen-eta!

      — Ioiok esandakoa egia bada, berandu gabiltza, ez? —Mikelok diplomaziaz hoztu nahi izan du sua.

      Izan ere, ez zen bizkorregia izateko jaio koitadua, eta gure artean dagoen kimikaz konturatzerako...

      — Lasai, jarraitu ditiat pare bat aldiz, eta berdin-antzeko ibilbidea zaukatek. Hori bai, batzuetan zipaio furgona bat atzeraxeago gelditzen duk, eta horrekin ibili beharra zagok kontuz —Karlos beti buruzagi—. Ioio, zenbat esprai hartu dituk?

      Lau bat esprai pote izango dira, eta bizkar-zorroan elkarren aurka jotzean ateratako soinuak bete-betean igo dit adrenalina. Ez da sentsazio razionala; bere horretan huskeria izan liteke margotzera irtetea, eta arriskua ere ez da handia beste kontu batzuekin alderatuz gero... Hala ere, ezin zirrara berezi hau uxatu.

      — Txirritxua? —bota du Frantxik.

      Berandu gabiltzala-eta, bidean erretzea erabaki dugu. Ez dakit presaka emandako zupadak lasaigarri diren edo kontrako eragina daukaten: erretzea, ondokoari pasatzea eta ingurura adi ibiltzea, dena batera. Niri behintzat ederto sartu zait, eta lizun begiratu diot Karlosi nire listuz bustitako paper zatia ahoratzen.

      Badaezpada itzuli arina egin diogu auzoari. GETekoak oraindik ez dira gurean sartu. Ofizialki, Garbiketa Espezialeko Taldea dira, nahiz eta, egiten dutena eginda, Garbiketa Etnikoko Talde izena eman jendeak alkatearen garbitzaile kutunei. Ioioren lehengusu Iñaki zabor-biltzaile dabil, eta berari atera ei dio noiz eta zenbatero irteten den patruila berezia gure arte-lanak ezabatzera. Ondorioz, gehienezko iraupenaren alde egin dugu: euren atzetik joan eta ezabatu ahala guk berriz pintatu.

      Geu ere egunean-egunean narrasagoak gara, lau pintadagatik dagoen egurrarekin, ezin detaileei erreparatu. Gainera, ahalik bizkorren ezabatuko badituzte, ezin hasiko gara espraiak xahutzen sekulako graffitia egiteko, ezta? 80ko hamarkadako batailatxoen zaleek aipatzen dute auzoko horma bat zatika banatuta zegoenekoa, elkarte bakoitzak bere pintada koloretsua egiteko. Guri Belfasteko muralak bezain urrunak zaizkigu.

      Zabalbideko tuneletik joan gara Txurdinagara, Santutxu sobera pintatua baitago eta gaur ez bada, bihar etorriko direnez grisez garbitzera. Lurpebidean bertan ikusi dugu GETekoen lehen lorratza. Zorua bustita dago oraindik, baina pintura grisa arin lehortzen denetakoa da. Zelango irudia osatuko zuten, euren makina tuneleko atean eta tutu malguz eta pinturaz barrura jotzea, atean ertzainak zelatan daudela.

      — Hara Karlos, pasa duk irakaslea ortografia ikas dezaan!, baina oraindik igartzen duk hire independendentzia pinturaren azpian.

      Denok egin dugu barre, Karlosek berak izan ezik.

      — Ioio, utzidak espraia. Beste aldean nork pintatuko du?

      Neronek hartu dut potea, aritzea lakorik ez baitago nerbioak uxatzeko. Bero sentitzen dut gorputza. Badakit pasa berriak direla eta hauxe dela etorriko liratekeen azken lekua, baina bestalde ez da horren berandu eta beste norbait baletor... ez dut atsegin oinezko arrunten batek edo bestek zelango izuz begiratzen gaituen. Batzuei harroago izatea eragiten die, gangartu egiten ditu, bestela ments duten zerbait lortuz bezala. Nik ez dut barrabil faltarik.

tele-puzza kaka-kola

zabor-kontratuak, zabor-janaria: ABLEei sua!

      Karlosek begirada kontraesankorra egin dit pintada ikusita, kontraesana berea du ostera. Badakit, nire ikasle lekutik hori esatea erraza da. Esan izan diot inoiz gazteria hipotekatzen ari dela berak eta motorrak gehiago edan dezaten.

inoiz jo nahi baduk etzak inoiz jo!

gora emakumeon borroka

      Politago irten zait, lerro artezagoa, letrak ere biribilago... nabarmenegi, beharbada, neska batek idatzi duena.

haginak edo hortzak, baina erakutsi

      Amaitu dudanean berea burutzear dabil Karlos, beharrean zorrotz samarra izan baita beti. Amorruz begiratu diet beste hirurei, nireari jaramonik egiten ez ziotela ikusita, baina Ioiok begi-kolpez eta isilik bestaldera so egiteko agindu didanean nik ere ezin izan dut irribarrea ostendu. Pintadatik atzeratu denean barrez lehertu gara laurok. Karlos ere arin konturatu da bere INDEPENTZIAz.

      — Ostia! Astakirtena nauk —barre egin du berak ere.

      Besteak aurrerantz doazela, Karlos eta biok bizkar-zorroan espraiak sartzen gelditu gara eta atzetik jo dugu, eurekiko tartea utzita. Ni, pozarren.

      — GETekoak nondik dabiltzan baduzue ideiarik?

      — Parkeko pintadak garbitzen ibiliko ditun. Beharbada hik egindakoren bat...

      — Ez, ni Santutxun bakarrik ibili izan nauk, eta inoiz Boluetan. Baina hara ez dituk jaisten garbitzera ere. Ia ez zagok pintatzeko lekurik!

      — Ño, oraindik eskerrak eman beharko zizkienagu! —barre egin dugu eta oso gustura sentitu naiz bere aldamenean.

      Gero zorroa bizkarrean hartuta besteen urratsera hurbildu gara. Ioiok horma eder askoa ikusi du nonbait.

vicente, zenbat langile balio ditu zure autoak?

      Letra handi-handitan idatzi du, eta diana itxurako lardaskeria batean izena sartu gura izan du. Ez dakit horregatik atxilotuz gero mehatxurik leporatzerik ote daukaten, zer den ere ez da igartzen eta. Frantxik beste esprai bat hartu eta berak bai, itxurosoago marrazten du. 'V' letra kapitularrez hasi du troskista zahar eta aberats berriaren izena.

      — Ole! hire ABLE-buruak eskerrak eman beharko zizkidak! Ziur inork ez diola hain mezu kuriosorik idatzi! —Karlosi begira biribildu du Frantxik bere marrazkia eta erreberentzia egin digu.

      Ukitu berezia dauka, lar berezia ausaz, nor izan den asmatzeko modukoa. Artista da, ordea, eta noiz izan da artistaren lana erraza, non eta Euskal Herrian? Sarritan kaskotik joaten dela uste dut, asko ezagutu ez arren. Badirudi Arte Ederretakoen faunan oso ondo murgildu dela.

      Ioiok antzina amaitu du lana eta Frantxiri asmoa gelditu behar izan diogu, bere esku balego beste inora joan barik etxe guztia goitik behera margotu luke eta, behin eta berriz hobetze aldera, Monty Pythondarren filmean bezala. Konbentzitu behar izan dugu, kontua dagoen bezala, hainbeste atxiloketa eta gezur, enpresaritxo horrek ez duela hainbeste arrisku merezi.

      Egia da, beldur naiz. Besteak ere badirela uste dut, nahiz eta ezin asmatu egin beharraren kontzientziak ala arrisku zantzu horrek bultzatzen dituen. Edonondik ager daiteke otsoa.

      Aldapa jaitsi dugularik, kontuz joan gara itzulinguruka, hurbil baitago ertzainen kuartela bere kamera eta guzti. Hiri osoan leku garbirik egotekotan, polizia-etxea da: auzo onean, adreilu gorrizko eraikin itxurosoa daukate, Ertzaintza sofistikatuagoa baita, europarragoa, lorategi eta guzti kasernan.

      Gabriel Aresti kalean behera jo dugu. Hutsik dago, inoiz autoren bat pasatzen da; osterantzean goizaldean gaudela ematen du eta ez dira hamarrak baino askoz gehiago. Esandakoa, Europa. Gauez, lapurrak eta mozkorrak baino ez dabiltzan eremua. Gaizkileago bihurtzen gaitu auzo honek.

nire aitaren etxea defendatuko dut,

ze nirea daukadanerako...

gabriel: lehen hobea zen etorkizuna

      Diesel hotsa entzun dugu eta izerdi hotzak geldi lotu gara, geure baitara bilduak besterik ezean. Ikaragarria da zelan ohitu garen zarata horretara, autoez eta motorrez arean jakin barik ere. Diesel usaina, atearen hots metalikoa eta sirenak desberdintzeko gaitasuna ere barru-barruraino sartuak ditugu. Kale egin dugu: itxuraz furgoneta arrunta izan da.

      — Ostia, zelango beldurra! Auzo puta honek uzkiko zulotik ematen du gero! —Mikelo izan da.

      Nik taupadak baretzen nahikoa neukan. Erregelaz egindako auzune dotorea da, kale zabalez eta parkez josia, bizitza gutxikoa, auto-eskolako autoz betea egoten da, praktiketan, hortik atera kontuak. Ikastetxeengatik ezagutzen dute gehienek; tira, eta gurasoak etxean direnean bikotearekin lupetzetan ibiltzeko Santutxuk ez dituen berdeguneak ere badituelako.

      Ioioren institutu ondotik pasa gara parkean. Askotan esaten du GU ikastolako burbuilatik irten barik gaudela, beste mundu batean bizi garela. Potrozorri fina ere bada:

      — AEKn urteak egin eta zertarako? AEKkoekin hitz egiteko!

      Beti egiten diogu erdaraz... gure artean egiten dugun legez, bestalde. Egia da gainera, elkarren ondoan bizi izanda ere, ez dakigula ia ezer bere jendeaz. Egitxuekin amorru edo amorru-maitasun harremana behintzat badago baina erdaldunekin... Ioioren antzeko kasuan bakarrik, gugana etortzen direnean.

      Inguru honetan GETekoek jadanik lana egin dutela ikusi dugu. Joan dira hil batzuk Andonirekin egon nintzenetik. Alegia, egon-egon. Gau bakarra izan zen, uneko beroaldia. Gero gurasoen herrira joan zen uda pasa eta... ez dut esango minik hartu ez nuenik. Amorrua behintzat, horrela alde egin eta berririk ez. Zorionez ez zitzaidan sakon-sakon sartu ere. Gurago bihotzeko min guztiak horrelakoak balira!

      Bizkar-zorroa zabaldu dugu espraiak ateratzeko... Frantxi berea astintzen hasi da, eta Karlos ere makurtu da bizkar-zorrora. «Isilik!», eten du kontua Ioiok, parkeko hesitik gora lekorean begirada galdurik.

      — Eurak dira, ezta?

      Argi urdina ematen du, itxuraz parkeko sakonunean dabiltza. Beldurtzen hasi naiz eta Mikelo ere ez dut gustura ikusten. Karlosek begirada zolitu du, ikuspuntu hobea ahalbidetzen dion muino txikiraino igoz.

      — Kontuz aizak! —xuxurlari egin dio errieta Mikelok, izuak irentsi beharrean.

      Balentria eginda, gugana itzuli da, ez jakin ausarti ala burubako dabilen. Ala ni inpresionatu guran. Irribarretsu dator, ni behintzat ez nau konbentzitu. Euren atzetik joan gura du, pintadak ezabatu ahala gu gibeletik berriz margotuz... Jota habil ala?

      — Ikusten bagaituzte, bizkor banatu eta auzora galopan. Baina bitartean, egin dezagun behingoan barre euren kontura.

      Okerrena da Ioio eta Frantxi limurtu dituela, eta mutilak lerdoak izanagatik, ez naiz neskaren aitzakiatan gelditu koldarkerian. Mikelo ere barrabilak oka egin beharrean dago.

      Paiten urmael ertzetik pasa garenean, bikotea ikusi dugu zirritan.

      — Ostia, hemen papaoenak ere ikasten du —inbidiaz Ioiok.

      Txikitako ikaskidea ei da mutila, ez oso bizkorra nonbait. Edo bizkorregia agian. Neska ezagutzen dut, baina ez dut kokatzen non.

      Beherantz jarraitu dugu, GETekoak eta bizkartzainak noizbehinka bistaratuz. Banan-banan ezabatzen dituzte pintadak, pintura grisa gainera botata. Atzo bertan itsatsitako afixek ere fusilatzen dituen ur txorrotadaren errekastoan behera amaitzen dute. Atzetik, parkearen bakardadean lasai, ertzain-autoa. Hau ez da etsaien territorioa.

      Frantxik ez du espraia gorde eta sutsu dabil beharrean, besteek alde egin bezain laster. Morboa izango du arriskua horren hurbil ikusteak, behin eta berriz gelditzen gara bere zain. Parkearen amaierara heldu gara.

      — Zotz, hemen polita idatzi nian ba! —Frantxik.

      Ioiok komedia biribildu gura du eta kiroldegiko tunelean adierazpen askatasunaren gainean dihardu. Laguna ere 68ko bihurtu da, eta honokoa zirriborratu du:

faxisten isiltasunaren aurrean, gora irudimena!

      Txarlik berriz:

hasieran hormak garbitu zituzten

gero jendea fusilatzeko erabili zituzten

      Neroni ere berotzen hasi naiz, begirik galdu barik, beti ere. Gazteak. Emakumeak. Zapaltzaileak. Zapalduak. Torturak. Espetxeak. Horma horrek eman zezakeen guztia eman du. Gelditzen zen azken tartean kitedla etseb utarigeb idatzi du gure artistak.

      — Bihar alkatea etortzen bada, ez die soldatarik ordainduko GETekoei!

      Barrezka hasi zaizkit denak, eta gaurkoz behar fina egin dugula iritzita, bertan behera uztea erabaki eta kiroldegiaren bueltan auzorakoa hartu dugu.

      Orduantxe entzun dugu diesel motorearen zarata berriz ere, metro batzuk falta zaizkigula oraindik. Sirena barik datoz, argia itzali barik. Karrakari ekin diogu eta bigarren zarata beldurgarria entzun dut, furgonetaren hots metalikoa, atzeko atea zabaltzeko irristan dela. Ez dakit ziur norantz jo duten besteek, Karlosek eta biok inora begiratu barik gurutzatu dugu bidea eta auzoko aldapan gora hasi gara.

      Geratzeko agindu du gizon armatuak. Behin eta berriz entzuten ditut «geldi, geldi» berbak garunean, ito beharrean kalean gora goazela. Etxarte batzuetatik sartu gara eta izkina batean lotu, arnasestuka. Ez dirudi auzoraino sartu direnik.

      — Ene, eskapada ederra egin dinagu!

      — Bai, ni han behean bizi nauk eta... besteak zera, uste duk...?

      — Ez, libratuko zitunan haiek ere. Furgonak basati atzerantz jo ez badu ez zitunan harrapatuko... Hori bai, hobe arin alde egitea. Zertan ibili garen ikusita barre handirik ez diten egingo. Guk bai, baina bihartik aurrera.

      Arrazoi du, bihar izan beharko du, ze oraingoz etxalde iluneko patioan gaude. Kaleak hutsik eta agian gure bila dabiltzala jakinda.

      Ez dakit luzaro egon garen, ni gustura nenbilen behinik behin, gurasoen kontzientziak astindu nauen arte. Ikastegun bezpera, eta etxeratu barik: histeriak jota daude deskuidatuz gero. Arriskua pasa dela badirudi ere, gure trikimailuak erabiltzen ere jakin behar dugu. Bere gizontasuna aterata, etxeraino lagunduko nauela bota dit. Feminista, ez mamala horratik. Kalean gora joan gara pizzeriarantz, motorra duen lekuraino.

      — Ez dinat uste motorraren bila dabiltzanik.

      — Bai zera, kasko gorriarekin euretakoa emango duk!

      Barre zoragarria eskaini dit eta pizzen kaxa jatetxean utzita haraxe igo dut ipurdia, bere atzean. Oso kitzikagarria da. Beldurra banu legez indartsu besarkatu dut; nire bularrak ez dira handiegiak baina ondo estututa igartzen dituela uste dut. Bai, bera ere gustura doa! Bide laburra behar zuen nire etxerakoak eta itzulinguru ederra egin du auzoko kaleetan. Isil antzean joan da, hasierako hiruzpalau berbetan jabetu baikara ez geniola elkarri entzuten. Eta hala ere isiltasun atsegina da, sama eder hori begi-bistan eta bere adatsa nire aurpegian. Itzulinguru eta guzti, laburregi iritzi diot bideari. Berak ere bai, menturaz.

Alejandro Etxebarria

Emanaldia amaitu eta aretoa hustu denean, Alejandro agertoki hutsera begira gelditu da bere aulkian; gero astiro altxatu eta astiroago ibili da aulkien artetik, eta azkenean taula gainera igo eta ezker hegaletik barrena jaitsi da aldageletara.

      Zain dauzka denak, arropaz aldatuta ordurako.

      — Altxa burua, gizona. Hileta onenetan bezala ospatu behar diagu: eguna argitu arte mozkortu!

      Kostata egindako irribarrea eskaini die Alejandrok, baietz, arrazoi dutela eta lasaitu ederra hartuko duela buruko min hauek guztiak kenduta.

      — Denok gaudek triste, baina bihar egingo diagu negar.

      — Hara, laztana, neuk esango diat, baina uste diat mari-zirtzil banda osoa bat datorrela: bihotz-bihotzez eskertuko diagu beti... beti-beti.

      — Hi orain erdu geugaz. Mariloka talde honetan malkorik ez da izango; eta izatekotan, denok batera egingo diagu negar, mozkor-mozkorrik.

      — Inportanteena, bihotza, bakarrik ez gelditzea duk. Azkenean sasiartista jendeak kutsatu egingo hau... eta astakeriarik egin ez dezaan...

      Berriz ere baietz egin die Alejandrok, baina eskatu die tartetxo batean utz dezatela bakarrik, berehala bilduko dela eurengana. Aurretik, azken musua ematen zaion maitaleari legez, berari ere uzteko agur esaten antzokiari.

      Ez dabil auto larregi pasaeran. Taxiren bat edo beste, jai gogoz dabiltzan exekutibo arlote mozkorrak barruan. Antzokiko ateak parez pare itxi dituenean pentsamenduak uxatu gura izan ditu. Gaueroko ekintza berbera dela baino ez dio errepikatu gura bere buruari. Bihar-etzi itzuli beharko du gauzak batzera, txukuntzera, eta gero arropa-dendako multinazionalari erakutsi beharko dio berriz ere, paperak egin... oraindik egun batzuetan etorri beharko du antzokia zelan desegiten den ikustera.

      Badaki bere burua engainatzen diharduela, gaurkoa ez dela gaueroko ekintza, eta sarrailari ematen dion buelta bakoitza garroteari emandako sakada dela.

      Pertsiana metalikoa jaistean, zergatik egiten duen bururatu zaio: Zer axola du antzokia zabalik uzteak? Agian norbaitek beharko dituen gauzak egongo dira hor, berak eta, zer esanik ez, arropa-dendariek baino probetxu handiagoa aterako diotenak. Baina pertsiana jaitsi, zoruan sarraila tinkatu, giltza sartu eta itxi egin du atea.

      Kalean behera joan da Alejandro.

Rally Bilbao

Asteroko elkarretaratzea amaitu ostean ez dabil jende askorik herriko plazan. Alde zaharreko tabernetatik heltzen da berbaro mehea, ezer gutxi hamar urte lehenago egon ohi zen giroaren aldean. Roberto Garai bezperako partidetako emaitzei begira ari da egunkarian auto barruan, atea zabalik. Kanpoan berbetan dihardute beste bi gidarik.

      — Etxera —erdaraz esan dio autoan sartuz batera gizonak.

      Handia eta zaharra da, gorputz sendokoa. Ibilera baldarrez igo da, bizarra egin barik eta ile apurra urdinduta. Hirurogei urte bota lekizkioke, baina hamar gehiago edo gutxiago ere izan litzake. Txikiteoan ibili dela sumatu dio, alkandorako goiko botoia aske eta musua gorri.

      — Bigarrena naiz ilaran. Aurreko gidariarekin joan behar duzu.

      — Baina zuk eraman ninduzun lehengoan. Horrek ez daki non bizi naizen ere!

      Roberto saiatu da gizonaz oroitzen. Alferrik. Asko dira herritik baserrietara edo auzora eroaten dituenak. Baliteke asteburu hordiren batean Erletxeko putetxetik irteeran eroan izana. «Urtean birritan igo eta gogoratzea gura ditek!» pentsatu du. Baina horiez oroitu egiten da gehienetan, inbidia perbertsoz. Herriko sekretuek ez diete ihes egiten taxi-gidariei.

      — Lasai, gizona, berak ere arazo barik egingo du bide bera. Esaiozu eta eroango zaitu. Toño!, tira gizon honekin.

      Baserritarra gogoz kontra irten da autotik eta aurreko taxian joan da. Heldu da lehen lekura Roberto. Beretzat izango da hurrengo bidaiaria. Ilundu badu ere, baliteke azken bidaia bat egitea etxeratu orduko. Astea ez du lar ondo hasi, gasolioa gora batetik eta espero ez zuen txangoa auto-tailerrera bestetik. Jai hartzeko zuen zapatua ere erabili beharko duela pentsatu du.

      Egoera oker litekeela dakar egunkariak, petrolioak oraindik goia jotzeke daukalako. Ustiapen eta birfintzean dauden mugimenduak islatzeko ezintasuna salatu dute petrolio konpainiek... Ekialde Hurbileko gatazkek bere horretan dirauten artean ez da petrolio merkerik aurreikusten... Garraiolariek gasolioaren zergak arintzea eskatu diete administrazioei... Gaiaren nondik norakoez gehiegi jakin barik irakurtzen du egunkaria, gasolioa zer arranok garestitzen duen aditzeko ahaleginean.

      Athleticen gorabeheretara itzuli da. Bizkaiko edozein taxi-gidarik herriko kaleak ezagutzea bezain beharrezkoa du futbol-taldeaz gutxieneko jakituria bidaiariarekin berba egin gura izanez gero.

      — Egunon —autoan sartu zaio gizona.

      — Baita zuri ere.

      — Aireportura joan beharra daukat.

      — Loiura, beraz?

      — Bai.

      «Tira ba, azkenean kontua ez diagu hain txarto amaituko!» esan du berekiko, gauzak hobe bidean jarri zaizkion seinalea dela sinetsi guran.

      — Atzean ezer eroaterik behar duzu?

      — Ez, premiazkoak eskuko maletatxoan daramatzat.

      — Goazen ba.

      Zalantzan izan da hasieran, bidaiaria berbetarako gogoz ote dagoen. Buruz albisteen gainbegiratua azkar egin eta ez du gizonarentzako kontu egokirik aurkitu. Mendi eta baserrietara axolagabe begirada galduta doa, ispilutik Robertok noizean behin egiten dion begiratuaz ohartzeke edo ezikusia eginez. Gustura edo, gutxienean, inork molestatzerik gura ez duenaren patxadan doala ondorioztatu du gidariak. Eta bakardade horretan, ez da haren munduan sartzen ausartu. Lanbide honetan diharduenetik asko ikasi du jendearen jesartzeko era, begirada edo keinuak irakurtzen. Bera ere isil samarra izan baita beti, jakin ere jakin egin behar da horratik besteak gustuko duen mintzagaia aurkitzen. Hori ez da erraza gure herrian, baina zorionez gehienei erraz antzematen zaie berbetan hasi eta segidan. Eta bestela, hortxe dago Athletica.

      Irratia baxu piztu du, erabateko isiltasunak jasangaitzak direlako. Baina albistegia hasi orduko amatatu behar izan du, telefono dei batek lasaitasuna hautsita. Bere bakardadean barneratuta zihoala, ezustean hartu eta aulkitik mugiarazi du bidaiaria sakelakoaren doinuak.

      — Esan, Jorge. Aireporturako bidean. Estutxo baina garaiz hegazkina hartzeko. Lasai, gizona. Zer? Zelan? Benetan?

      Gura barik ere ispilutik jarraitu ditu Robertok bidaiariaren aurpegi aldaketak, hasierako seriotasunetik osteko ustekabera eta azkeneko bozkariora. Izan ere, taxi-gidariak izpirituak bezalakoak dira eta behar baino askoz gehiago entzuten dute. Baina Robertok ez du utziko horrelakoetan, muturluze, lankide askori ematen dioten erantzun haserrekorra jasotzen. Neurria hartua dio kontuari, zer-nori-noiz galdetu. Erraza izan da oraingoan, amua bota aurretik ekin baitio bidaiariak, ordura arteko berbakera lehorra erabat aldatuta:

      — Milioia. Milioia irabazi berri dut, laguna. Beste lanik bai ala badaukazu gurekin etortzerik gaur gauean?

      Loiuko aparkalekuan deitu dio Robertok emazteari. Asko maite duela, eta litekeena dela lanean berandutzea. Lasai oheratzeko. Baietz, ziur aski asteburua lasai hartu ahalko dutela. Gorka eta Itsasori musu bana.

      Bidaiaria bere adineko gizon batekin agertu da, trajez eta gorbataz jantzia. Pertsona grisaren traza hartu dio Robertok, batetik bestera alde handirik ez dagoen exekutiboetako bat, aldeak izugarriak izan daitezkeela jakin arren. Eta badaki exekutibo horiek guztiek, beren grisean, gainontzekook baino putakume handixeagoa daramatela barruan. Zelango handia ote den asmatzea da gakoa, poltsikoan darabiltzaten kreditu-txartelen arabera.

      — Bilbao —esan du hasperenka.

      Morroi berezia begitandu zaio Robertori, bere buruan egindako putakumeen galerian sailkatzeko zaila: zaharregia trepalari hutsa izateko, harroegia eta zabalegia izaeraz inoren ordezkari ibiltzeko... baldin eta azken merkatu-estrategiak hortik ez badoaz.

      Uste bezala, ondo ezagutzen du Bilbo. «Sibarita bat» pentsatu du Robertok, Artxandako tunelek taxia Salve zubira jaurtiki eta Colon de Larreategi kaleko jatetxerantz joateko agindu dionean, euskal sukaldaritzako txoko garestienetakora. Bidaiariek laster ekin diote elkarri zorionak, txantxak eta bizkarreko kolpetxoak emateari, hura ospatu beharra dagoela eta dena ederto irten dela, aspaldion egindako operazioetatik —berba hori erabili dute— biribilena izan delako, eta denak ei daudelako pozik. Ustezko bozkario eta jatortasun horretan esaldi oso neurtuak sumatu ditu hala ere Robertok. Gidariaren beraren presentziak eragindakoa agian, baina azpian elkarrekiko erabateko mesfidantza ere badagoela iruditu zaio taxistari.

      Jado plazako jatetxe txinatarrera joan da, besteak restaurant ederrean utzita. Uste baino errazago topatu du asko molestatzen ez duen aparkatzeko leku bat, eta eroateko tailarinak eskatu ditu, okela eta curry saltsarekin. Afari luzea izango dutela uste du, baina jende modu horrekin ezin jakin; posible da lehen mokadua eskatu eta zerbitzatu orduko sekulako eztabaida hasi eta bezeroak berehala alde egin gura izatea ere. Ezinbestekoa du beraz han inguruan zain egotea. Larruzko tapizerian ezer ez jausteko kontuz jan ditu tailarinak aluminio paperezko ontzian, tarteka-marteka jatetxerantz jasoz begirada. Dena ondo doa, nonbait. Hiria isilik dago, auto gutxi dabil, eta jatetxetik ere ez dator hots handirik. Afari-modua eginda, korrokada txiki batek ihes egin dio eta dudan egon da, aulkia atzeratuta biao txikia egin edo kaferen bat hartzea, gaua luzatuz gero ere. Afaria pisua izan da, ohi bezala platerkada ederra atera baitiote txinatarrek. Eta halaxe, aldameneko tabernara irten da autotik, apur bat ibiltzea komeniko zaiolakoan. Abandoko kafetegi txikira zuzendu ditu urratsak. Leku egokian dago, autoa begi-bistan, eta gorbatadunen jatetxea ere ikusmiran, irten bezain laster euren zerbitzura egoteko. Lasai hartu du kafea, eta berdin hartuko zituzkeen beste bizpahiru, hartara jarriz gero. Kirol-egunkariko orriak azkar pasa eta autora itzuli da. Aulkia atzerantz bota du atseden apur bat hartzeko, lorik ez hartzea erabakita badaezpada.

      — Segi trankil gizona.

      Oharkabean lo hartu du Robertok, pentsamenduak emaztearengana eta hark berotutako ohera joanda. Kanpoan daude biak, ondo janda eta edanda ez okerrago, itxuraz. Kanpotik etorritakoak alkandoraren goiko botoia askatu du eta biek ere kendu dituzte gorbatak. Lehen bidaiaria hurbildu zaionean puru garesti usaina hartu dio hatsean.

      — Segi patxadan hortxe, eta geroxeago etorri La Ochoarenera gure bila.

      — Eroango zaituztet hara.

      — Ez. Gau giro polita lotu da.

      Eta euren artean jarraitu dute:

      — Bilbo modukorik ez diat inon ezagutu, eta ez diat bilbotarra naizelako esaten.

      — Baina hi ez haiz Bilbokoa.

      — Izatez Durangokoa, beraz Bilbokoa banintz bezala. Madrilen ederto bizi nauk, baina sorterria modukorik ez zagok. Edozein kanpotar inteligentek aitortuko dik hori. Badakik zer eskertzen duten bene-benetan?

      — Sukaldaritza?

      — Bai, urdailetik irabazten ditiagu lehendabizi, baina benetan maite dutena lasaitasuna duk. Goizeko hiruretan hirigunetik trankil-trankil ibiltzea, inolako arrisku barik, paseoan. Hori luxua duk sasoiotan. Halaxe esan zidaan lehengo batean bezero amerikano batek, hori luxua dela; eta ni betikoaz hasi ninduan: euskal senaz, hitza betetzeaz eta hori guztia, ze batzuek zarata baino egiten ez duten bitartean asko lagundu diagu beste batzuek kanpotik herri honen irudia hobetzen, e, ezer eskatu barik, nahiz eta gero esker txarra baino jaso ez hemen eta... Zertaz ari ninduan?

      — Amerikanoaz.

      — A, bai, ba horixe esan nioan morroiari, eta nirekin enpresako beste ordezkaria zegoan, badakik Pinilla eta Negurikoen taldekoa, eta hark ziotsok: bai, baina bakea azalekoa da, sir, terrorismoagatik. Fenomeno demostratua da, terrorismoa dagoen lekuetan delinkuentzia baxua dela beti... eta antzeko zaborra zabaltzen hasi zuan, eta amerikanoa ere gogaitarazi zian bere pitokeriekin goizeko ordu txikietan.

      — Zer espero jende horrekin? Negoziotarako ere ez ditek euren herria goratzen.

      — Entzun, entzun hark bota ziona: Joño, hemengo terrorismo residual horrek horrelako eragina badu delinkuentzian, patentatu eta esportatu egin beharko zenukete! Atera kontuak, adiskidea, ni barrea eutsi guran eta beste majaderoa zur eta lur.

Heros kalean nekezago topatu du Robertok taxia uzteko txoko bat, bazter batean, Otxoa pubeko joan-etorriak jarraitu ahal izateko. Barruko lurruna eta trabestien kanten hotsa iristen zaizkio atea zabaltzen duten aldi bakanetan. Negozio polita egiten ari dela errepikatzen dio Robertok bere buruari, bikotearen ibilerek autoan arrastorik utziko dioten beldur den bakoitzean. Zer gerta ere, plastikozko poltsak ipini ditu atzean, gin-tonicen batek okerreko lekuan amai ez dezan.

Afaria luze joan bada, tabernetako ibilera amaigabea izan da. Herostik Henaora. Juan de Ajuriagerra. Mazarredo. Autoan sartzerako balantza latza dakartela baino ez zaio bururatu, eta Guillermok —lehen bidaiariaren izena ikasi du— zer ahoskatzen duen ulertzeko lanak baditu ere, berehala ulertu du etxera joateko gaztigatu arte Miguel Angelena dela aginte-makila. Kokainak arteztu dio alkoholak okertutako berbakera.

      Zalantza izpirik gabe agindu dio Miguel Angelek:

      — Palancara.

      Robertok duda egin du, ez ondo ulertu ote dion, bere burua bilbotartzat jo arren azken urteotan hiritik ibili ote den baino, behinolako kale alaia heroinak eta erabateko gainbeherak aspaldi irentsi zuela ez jakiteko.

      — Aspertuta nagok hoteletako eta egunkariko iragarkietako puta silikonatuez eta ilehori tindatuez! Zer ordaindu hura egiten duten sexuaren funtzionario hutsak dituk neskato fin horiek! Tira ezak Cortesetarantz, Raimundak oraindik ere profesioari dedikazioa eta beharrezko berotasuna ematen dio-eta.

      Zabalburura iristerako borborra jaitsi eta baretuko diren itxaropena dauka Robertok, eta ahalik eta semaforo gehienetan gelditu da. Jaiak makalaldirik gabe jarraitu du auto barruan.

      — Hire moduko golfoak, gutxi —esan dio Guillermok Miguel Angeli, plazako itzulia eginda Cantalojasko zubia zeharkatu dutelarik.

      Gustura beheratuko luke autoko segurua, atzekoek koplak aterako zizkiotela jakin ez balu.

      — Batzuek janariak erakartzen ditik, besteak kaleen lasaiak eta segurtasunak. Ni kale honek erakartzen naik: El Gato Negro, Palanca...

      Antzinako sasoiez diharduela pentsatu du atzera ere Robertok: «Ez ote da konturatzen zelan dagoen kalea?». Neoia han-hemen, eta izkina egiten duten bakarrak afrikarrak.

      Baina gorbatadunak ondotxo daki non eta noiz dagoen. Besteek baino irudi hobea ez daukala iruditu zaion lokal baten aurrean gelditzeko agindu diote atzetik. Kaleko prostitutak hurbiltzerako atean barrura joan dira, eta egoera aztertzen saiatu da Roberto: Cortes kale erdian dago Mercedes honen barruan, goizaldeko ordu txikietan eta... orduantxe irten da Miguel Angel soineko estua jantzita daroan emakume lodia besotik dakarrela. Adina ezkutatu barik ere dotore ibiltzen da oinak leherrarazi behar dizkioten takoien gainean, eta lotsarik gabe nabarmentzen zaio haragi biguna saredun media horietatik.

      — Erdu lasai barrura zeozer hartzera, gizona. Gau osoa gure moduko golfo parea jasaten eta, hartuko duk trago bat. Sar hadi Raimundarenean, Angelitoren lagunak nire lagunak dira-eta. Angelito, billete bat utziko didak?

      Ardi baten otzantasunaz pasa dio billete urdina. Mutil bati eman dio,

      — Auto hau ukitu ere ez, argi?

      Ijitoak irrikaz eutsi dio diruari, ibilgailuaren kontra eserita. Ijitoen eta beltzen artetik pasartea egin eta tabernara sartu da Roberto ere. Sexu usaina dario aretoari. Neoia nongura, larru beltzezko sofak eta berogailua indartsu, gizon bakoitzak neska bana —bi ere bai batek edo bestek—inguruan, txantxei irriz. Argi moreek kulero, tanga eta kortse zuriak nabarmentzen dituzte. Neskak baino nagusixeagoa dirudi tabernariak, eta parpailadun sujetadoreak ez dio jadanik inoiz izan zitueneraino jaso bularrak.

      — Hartu nahi duzuna —esan dio Robertori Guillermok—. Baina golferiarik gabe, e, zuk gizon txintxoa dirudizu-eta.

      Hogei urte eskas dituen ilehoriak eskutik helduta eraman du aretoaren iluntasunean barna. Ura baino ez duela gura esan du, gidatu beharra aipatuz zelan edo halan, eta korapilo moduko bat igarri du eztarrian. Botilaren muturra mahukaz garbitu, ahoratu eta barra gainean utzi duenerako, Miguel Angel ere desagertua da. Poztu ere egin du horrek neurri batean, laster amaitu eta alde egingo dutelakoan.

Raimundak zigarroa eskatu dio tabernariari. Robertok ere adore hartu du taburetetik.

      — Whiski bat. Gutxi, baina ona.

      Badaki autobidean egon daitekeen kontrol bakarra Guardia Zibilarena dela, eta horiek ez dabiltza alkoholemia kontutan.

      Pattarrak eztarria berotuta piztu zaio argia: «Raimunda, noski! Nork esan, hainbeste urteren bueltan!». Soldadutzara orduko ekarri zuen aitak, kintako beste batekin. Juan Andresi egokitu zitzaion Raimunda. Eta Robertori...

      — Zelan dabil Regina?

      Zupada luzea eman dio Raimundak zigarroari. Gero begiratu barik hasi da berbetan:

      — Regina? Ez dituk gazte eder hauek atsegin ala? Argalak, pottolak, bulartsuak, gerri estuak, ilehoriak, beltzaranak... eta Reginaz diostak? Laguna, egidak mesede, ez gaua izorratu. Regina! Puta galanta! Nori axola dio? Ez nuke bere lekuan egon gura, ez gero! Baina banengo ere, hor konpon, akabo buruhausteak! Hauek guztiak, berba erdirik ulertzen ez didaten eslaviar sorta, beste norabait doazelakoan? Reginak ondo ulertu zuen erretiratu behar zuela, di-da, azken zamalkaldi hark zuetariko edozeini ateratako orgasmoa baino hobea behar zuela. Eta izango zen, alajaina! Puta zaharra!

      Malmasingo tunela atzean uzterako indar betean jarri du autoa Robertok. Zintzo-zintzo doaz bidaiari biak atzean, haurtxoen moduan lo. Ehunekoz betetako kartazala pasa dio Guillermok, beharrezkoak hartzeko. Fakturarik ez.

      — Eta berbarik ere ez.

Youssou Ndiaye

Zorro handia lepoan, Youssouk hiriko kaleak zeharkatu ditu autobus geltokira bidean. Kaleak hutsik, auto gutxi, semaforoak zereginik gabe aldatzen dira kolorez. Inork ez die Youssouren urratsei jarraitzen. Gauaren ilunean galdu da, pauso irmoz, atzera begiratu barik. Ez du azken oroitzapenik gordetzeko ahaleginik egin, ez du indar gehiago hiri heze honetan galdu gura. Alde egiteko behar dituenak doi-doi.

      Badoa Youssou. Esan ziotenik ez du aurkitu. Salif da utziko duen bakarra. Oraindik posible dela uste du gizajoak, hor nonbait dagoela bere aukera. Ez zuen abegi onik eskatu, ez zuen irribarrerik eta zintzotasunik eta etxerik nahi. Lana. Hori zen dena. Nork pentsatu, ordea, ezintasunak itoko zuenik, hain arrotz eta hain hurko zuen gauza zuri horrek.

      Iparra aipatu diote. Hau ez ei da benetako iparra. Han dena ei da hotza. Gogorra dela esan diote. Horregatik direla aberats. Baietz. Horren bila dabilela, hizkuntzen, irribarreen eta besarkaden aurretik. Hemen ez dagoen, hemen erdietsi ez duen horren guztiaren bila. Ez zela maitasun bila abiatu, eta Afrikaz gero ez dagoela kolorerik, usainik, sustraituko duenik.

      Badoa Youssou. Ez daki nora, baina badoa hemendik. Izango da beste hiriren bat, izango da aukera gehiago emango dion txokorik, izango da nonbait Youssou ments duten lekuren bat. Iparreko hiriren bat. Autobusera igo da. Badoa, atzera begira hiriak eta hiriak, itxaropen urrunak. Eta familia, urrunago. Autobuseko leihotik, hiriko azken argiak, autobideko farolekin nahastuta. Distira marra bat gau beltza ezabatzen.

Sex-shop

Mozkortuta nengoen bera agertu denean. Eta ordurako ez banengoen, laster igo zait atzera berriz. Ezertan irakasle izatekotan, bloody maryak prestatzen nintzela esaten zidan. Vodka ona zela ezinbestekoa, erantzuten nion, eta tomate zukuari neurria hartzea. Hala ere, tekila-sunrise zen bere edari kutuna. Nonbait irakurriko zuen afrodisiakoa dela. Gereziena zen magia, antza, tekilarena baino gehiago. Ez dakit. Basatia zen Jone. Asegaitza. Beti gordetzen nuen parranda eta gero azken arraia bat etxerako. Lehengoaren ostean hartzen nuen, komunera altxatzen zenean, eta zakil puntan igurtzi mesanotxean gelditzen zen txuztarra.

      Denda itxi dudanean jende gutxi zebilen kaletik. Majo kargatuta irten naiz, aspaldian ez bezala eman diot ron botilari beharrean. Azken morroiak alde egin eta kabinak apur bat txukuntzen hasi naizenean konturatu naiz alkohola borbor zebilkidala. Komuneko papera atzera bere lekuan ipini eta azken begiratua eman diot, aldizkariak, bideoak eta DVDak nahas-mahas handiegian ez uzteko: titi handidunak batean, gaztetxoak bestean, luxuzkoa erdi inguruan, bondagea, sadomasoa, euriak eta bestelako perbertsioak bazterrean. Ez dakit tragoek defentsak jaitsi dizkidatelako-edo, kontua da odola bizkor sentitu dudala hankarte bueltan. Ez da gutxi, oraindik ere plastiko pilo horrek buztana berotzea. Baina kontrolatu beharra neukan. Arrastian bota dut bat, zer gerta ere berehalakoan ez nadin joan gauez, baina bigarrena ez da komeni. Ez gabiltza hain fuerte.

      Tabernan sartzerako pattarra zainetan indartsu zebilela nabaritu dut, eta oraindino ordu laurden falta da hitzordurako. San Frantzisko sarreran mairuari erositako kebabak urdailerantz bidea egin ahala mozkorra bere puntura ekarriko dudan esperantza daukat.

      Lekua ez dut ezagutzen. Rulasek aipatu zidan zulo hau, iluna, DJ onak askotan, eta Batzokia baino anonimoagoa. «Batzokia?» galdetu zion Gorkak. Artaburu hutsa da, bizitzan urrun heltzen direnetakoa. Pisua eta unibertsitatea gurasoek ordaintzen dizkiote baina farlopa garesti dabil eta dendan hasi zaigu lanean.

      «Kafe Batzokia» errepikatu genion barrez. Egunik egun inuzenteagoa da koitadua. Ez du merezi daukan moduko emetzarrik. 20 urteko txakur gosetua, halako bular tenterik! Zenbat bakarlan joan diren mozolo horri egingo dizkion zupadak imajinatzen. Ea kabroia jabetzen den behingoan marikoia dena eta libre uzten duen titihandia.

      Hau da perkala hemen biltzen dena. Gure harategian baino ganadu hobea, azal ugari bistan eta inongo hotz barik. Aldameneko neskei begira gelditu naiz garagardoa datorren artean. DJaren doinuetara ari dira dantzan, zigarroa esku batean, edariak bestean. Hirurak dira politak, baina zapiaz ilehoria atzerantz bilduta daroan begi urdinduna bonboi hutsa da. Idun zabaleko kamiseta beltza dauka, azpiko tirantedun nikia eta bularretakoaren zinta moreak agerian utziz. Ez naiz begiluze bakarra. Makillajearen kolore hotzek barrualde epela ezkutatzen dutelakoan, botilari dzangada luzea eman eta oharkabean balitz bezala sakatu du Arte Ederretakoa-edo behar duen mukizu erdi hippy batek. Arrisku handirik gabeko taktika da, begiradak gurutzatzean segundo bakarrean aukerak ebaztekoa: barkamena eskatu eta lagunarengana itzuli ala pitzadura hartatik aurrera egiteko erarik ote dagoen. Halaxe adierazi diote ilehoriaren begi bihurriek gaztetxo tximadunari.

      Ez dut gogoan inoiz garito honetan sartu izana. Mugida itxurosoa dago, pastiak gura adina, nor bere zoroarekin, eta mukizu kaskamotza eskuma aldean goian. Ez du txarto pintxatzen. Ohi bezala arrazoi Rulasek, leku bikaina da lehen enkontrurako.

      Nire asmoa Gernikara joatea zen, motorra hartuta. Sara behingoz etorriko hona-eta, plan polita zirudien ustekabean legez urriko azken astelehenean topo egitea. Baina laguna hemen inguruan bizi bada, hobe honen gisako tabernak. Eta zorte apur batekin, datorrela nirera.

      Ordu bietan egin dugu hitzordua, barra ertzean. Buruz dakit bere deskribapena, baina pena da argazkirik bidali ez izana. Agindu legez Voll-Damm botila daukat eskuan, eta larru itxurako jaka sorbaldatik.

      Sara Zaragozakoa da eta gustuko nau. Ezagutzen nau, eta konforme dago; ez galdetu zergatik. Poxpolin aparta da urrunean, ea distantzia hurbiletan are hobeto moldatzen den. Messengerretik sarritan elkar berotu izan dugu, inori esango ez genizkion gordinkeriak bota dizkiogu, eta ezagutzen ditu nire fantasia eta perbertsio ezkutuenak. Ondo —txarto, alegia— portatuz gero atzetik ematen ere dezente gozatzen duela esan dit, suabe-suabe hastea sartzen eta gogor jotzea jarraian.

      Ados, badakit, urduri nago, inoiz izan ez nuen nerabetako lehen zitan baino gehiago. Aitziber izan zen lehenengoa. Koadrila osoa zalditzarra hartuta zebilen eta mutil-laguna KO zeukala aprobetxatuta zamalkatu ninduen argoseak. Ederto funtzionatzen nuen, zer demonio, herriko kanpaijole handiena izanda ere prest izaten nuen fusila behar zenerako. Behor hura gainean jarri orduko botako nituen pare bat egunean zehar bakar-bakarrik, baina zut-zut irentsi zuen barruraino.

      Orain berriz, zelan portatuko naizen zalantzati, zein ote den alkohol puntu egokia, Interneten bezain gordina, bezain putatxoa izango ote den... urdanga askoak ezagutu ditut bizitzan, baina aspaldion diru apur bat bildutakoan soilik bota izan dut. Eta Rulasek Pisciseko jaietara gonbidatzen nauenean. Bikote-trukeko klubak sex-shopak baino etorkizun hobea daukala dio tipoak. Jendea geroz eta likitsagoa da, baina ezinbestekoa ei dauka bereiztea pertsona publikoa, jendaurrean ageri den funtzionario agurgarria, eta gaueko perbertsioetako piztia. Ez dakit beste zerbaiten bila hasi beharko dudan edo sex-shopa pasako didan Rulasek. Diru apur bat lortuta egin liteke zer edo zer nik uste. Zuzenekoan dago giltza, ikuskizun pare bat ekialdekoren batekin eta beste latinaren batekin. Kabinak baino garestiagoak dira, baina funtzionatuko lukeela uste dut. Eta gizon ezkonduentzat zaila da materiala Internetez etxeratzea.

      Gorkak ordea, etorkizuna gaya dela dio. Ez dugu material gutxi, horratik, baina tipoak gehiago behar dela, egunik egun libreago dihardutela eta armairutik irteten den bizioso piloari eskaintzen duena eman behar zaiola. Hain abertzalea ez balitz majaderoa, laster joango zen bera ere beste aldera, teoriko alaena. Ez nintzateke harrituko edozein egunetan hemen inguruko taberna zuloren batean erabat trabestituta ikustea. Baina ez, horren ordez politikakeriatan dabil mozoloa. Aurreko zapatuan ia-ia ukatu egin zidan arraia! Gero merke uzteko eskatu dit hurrengoan.

      — Ez mobidu txo, poltsie zabalduten najabik-eta. Zer dok hori baina? —hasi zitzaidan.

      — Ze pasetan dok? Imini egik hautse tiro pare baterako!

      — Eztok DNIdxe, horraitino!

      — Txo, guitue bide txarretik igon jak edo?

      — Nik etxoat karnet espainolan ganeko ezer sartuko. Eztekok ENArik?

      — Kolunpiotan nigaz ez, e. Auskeldunen karneta? Eztok gureko esnifadorien dokumento poliziala ixetie, ezta? Ala unibertsitatean IAk emoten'tsuez: Espidzale Nazionalisten Agiria, no te jode!

      — Tire, tire, kenduik hori eta eutsi hautsek, ENA atara artien. Ia ba, eizek raia eder bi haonen ganien.

      Marka da horrelakoekin galtzea generoa. Gramotik ezer gutxi gelditzen zait, hiru tiro, fin samarrak eginez gero. Beharko ditut bai, buruko bidaia txar hauek kentzeko. Zer demontretan nabil haurtzaindegi honetan txakur gosetia baino irtenago? Ez dakit noiz zerbitzatu zuten, baina niri arroza aspaldi pasa zitzaidan. Eta okerrena usaindu ere ez dudala egin zelan joan diren kontuak. Lehen behintzat, pasatutako gramoren batekin lortzen nuen txortaldiren bat behin edo behin, baina aspaldion hori ere ez.

Así es la vida, mala y jodida, esaten zuen zaharrak. Ez zen egiazko aita bat. Kabroi hutsa, bazekiena seme-alabak eta konpromisoak nolabaiteko zigorra zirela, emakumeek zuloa erabiltzeagatik ezarritako ordainsaria. Gorroto zuen ama. Eta neurri batean ni ere bai, handik sortua nintzenez.

      Alproja maltzurra zen. Kolegen kolega. Batzuetan aldarte oneko ibiltzen zen nirekin, eta gogorregi jipoitzen baninduen, diru apur bat ematen zidan laster. Erre nuela antzeman zidan lehen aldian adibidez.

      — Erre duk?

      — Ez.

      Belarrondoko bakarra izan zen, baina bero-bero utzi zidan aurpegia. Zorionez, sumatu nuen zetorrena eta gogor eutsi nion lurrera ez jausteko.

      — Niri bost erretzen duan ala ez, baina gezurrak, beharrezkoak baino ez, aditu?

      Goitik behera begiratu zidan. Nitaz harro nabari nuen: ez nion begietara begiratzen, noski, baina tinko eusten nuen zutik, zirkinik egiteke eta malkorik isuri barik. Segidan tabako paketea atera, zigarro bat piztu eta atxiki luzea emanda pasatu egin zidan.

      — Ea zelan moldatzen haizen.

      Gutxitxo errea nintzen ordurako, eta aitaren tabako beltz hark berehala eraso egin zidan. Saiatuta ere ezin eztula eragotzi. Barrez lehertu zen zaharra eta berehala kokoteko bat emanda belarrira egin zidan berba, tonua jaitsi barik:

      — Kalean ez haiz marikoien moduan eztulka hasiko, ez duk? Har ezak paketea eta ikas ezak behingoan erretzen kanpaia jotzen ikasi duan bezain ondo!

      Egiaz, niri gizontzetik gehien gustatzen zitzaidana hura zen, edatekoak, erretzekoak eta beste edozer baino gehiago: emakumeei begiratzea, fantasiak egitea, eta zakila urratu arte masturbatzea.

      Herri xelebrerik bada, gurea hori, ostia. Ez zen hain zaila baxu hegan egitea, inoren atentziorik piztu barik. Bada ez, hor ere nabarmendu behar zuten gurasoek. Sasoiz alde egin zuen amak gurekin batera —ez zen hain ergela, azken finean— bere senar eta nire aita zen kabroia kontserba-fabrikatik itzuli orduko.

      Institutuan zer egin behar nuen bada, lagunik gabeko hiri honetan? Urte osoa alferlanean eman, eta hurrengoan, aitari pasa zion zama sorgin halakoak. Munstroak kontaktu pare bat ukitu eta birritan pentsatu barik mutil bidali ninduen itsasora.

      Txikitan ez nion beldurrik heriotzari. Hiltzeari bai, bizitza joaten zeneko une horri, baina heriotzari berari, kia. Ez zen inolako amaieraren seinale, hain gutxi haraindiko kontu kristaua. Orduan heriotza zen zu protagonista bihurtzea eta jendeak zutaz gauza txarrik ezin esatea eta eskelak Eginen eta Correon, zure familiaren eta lagunen arabera, eta agian Deian ere bai. Orain bakea ematea da, inork gehiago ez izorratzea eta inori kaparrada emateari uztea.

      Hemen papaoarena gehiago ez egitea izan daiteke, adibidez. Zelan pasa behar zait mozkorra hirugarren Voll Damm-a irensten nabilela, eta aurreko ronak oraindik abantean? Plantatuta utzi behar nauen beste putatzar bat Sara, nonbait. Eta ni kabinetako goseztoak baino beroago, neskatxa hauen botetan gora miazkatzeko irrikaz.

      Ez nintzen ni itsasorako egina, baina ez nuen gutxi ikasi. Askatasun eremua ere bazen espetxe kulunkari hura, aldizkariak lasai asko pasatzen zizkidaten, euskaraz han baino ez dut egin natural, eta nerabetarako diru apur bat ere baneukan. Mutil sartu gintuztenei esker erosten zuen koadrilak zaldia, denentzako lain egon zedin. Ikusi gurako nuke orain orduko estudianteren bat, bizirik-edo jarraitzen dugunotatik. Interno bidali zituzten guztiak ere ez dira gaur arte heldu. Aitziber beroa zainak izoztuta joan zen gaixoa.

      Ni aitaren egurrak libratu ninduen neurri batean. Behin bakarrik harrapatu ninduen, eta ez zuen ezer egin. Bazekien berdin zela orduan, larrutan dabilen txakurra askatzen saiatzea bezain alferrekoa zela zalditzarraren atzaparretatik ekartzea. Mendeku hotza hartu zuen handik gutxira, bere buruari zin egin bezala. Menpekotasunak biderik egin orduko une baxu batean parez pare oilo-garia sumatu eta, ez naloxona ez naltrexona ez ostiarik. Edo bai, ostia piloa jausi zitzaidan.

      — Mukizu astakirten horrek, pattarrarekin, tabakoarekin eta buztanari eragiten ez daukak nahikoa? Edo oraindik larrutan egin ez duen ume mokoa baino ez haiz?

      Berehala hasi ziren lehenengoak erortzen eta besteok zelan edo hala egin genuen aurrera. Egiteko askorik ere ez zegoen sasoiak ziren. Aldamioan bai, baina ez nuen itsasoa utzi hiri euritsu honetan tximinoarena egiteko eta gaur ez bada bihar lepa-hezurra txikitzeko, ez horixe. Lantxoak eta trapitxeo apur batekin, inoiz amarenean, inoiz lagunenean biziz tiratu genuen.

      Zeregin gutxi eta etorkizun gutxiago. Zer demonio, oraingo antzera. Ordu biak aspaldian jo dituzte. Geroz eta txarrago, motel. Bizi-bizia izateko ez nintzen sortu baina beti jakin izan dut tenorean erretiratzen. Orain berriz, ezin antzeman jokoz kanpo nagoela, hau ez dela nire lekua. Zein da baina nire lekua?

      Neska beltzaranari erreparatu diot. Ez nau ikusi, baina bera behar du. Lokalaren ilunera ohitu artean begi txikiak doi bat zabaltzen saiatu da. Begirada polita daukala uste dut, gainontzean ez da esan zidan bezain ikusgarria, bular ederrak bai, mokorrak apur bat nabari zaizkio, eta non heldua ez zaio falta. Ordenagailuko teklatuan bezain beroa dirudi oherako ere. Ziur tanga ñimiñoa dakarrela, niretzat depilatu berri duen pottorro hori iradokitzen. Postura egingo nuke ezpainak ere markatzen dizkiotela praka horiek.

      Barrako beste aldean jarri da. Merezi du, bai horixe. Goazen, artista, berba gutxi eta artez etxera lehertu arte ekitera.

      Ustezko Sararengana joateko pauso bat eman dudanean agertu da bera.

      — Manu, aspaldikoa! Bizirik oraindik?

      Esan dut mozkortuta nengoela, ezta? Joneren begietako marrari erreparatu diot kliskatu dituenean, eta ezker bekaineko arrakada zoragarri gelditzen zaiola otutzerako gerritik hurbildu eta denbora joan ez balitz bezala hasi naiz dantzan. Badakit suizidio totala izan zitekeena, baina ondo pentsatuta —egin ez dudana, egia— beste bat nintzela erakusteko bide bakarra ere bazen. Tipo alaia, kontrolatua baina berak maitatu zuen zoroa. Gora jaso ditu eskuak irribarretsu, zigarroa eta edariak babesteko batetik, eta, bidenabar, ez zaidala hain erraza izango argi uzteko. Apur bat gehiago hurbiltzeko ahaleginari itzuri egin eta gerri kolpez nire beso gatibatzailetik askatu da.

      Beti bezain bero mugitu zait aurrez aurre, ipurdi zoragarri hori brageta parean higitzen. Barrako neskari lepoa emateko aprobetxatu dut, eta zurrutada bakarrean hustu dut Voll-Damma. Hobe Heinekenekin segitzea.

      — Dudan ibili nauk apur batean, hi ote hintzen. Makal ikusten haut —sorgin halakoa beti bezain zuzen eta beti bezain guapa zegoen.

      — Baina tente oraindik. Dorre garaiagoak eroriko ditun ni jausterako.

      Behar beroari goitik ekin behar zitzaion, bestela ere gaina hartuko zizun-eta. Plazer hutsa da Jone moduko emeak gainean sentitzea, erabat aske eta sutsu.

      — Ziur, alproja. Zera... ezer barik gelditu nauk eta, badakik, pentsatu diat hik beharbada izango duala pasatzekorik...

      — Ez, neska, horiek antzinako kontuak ditun. Zintzotu gaitun, badakin. Baina aurkituko didan gaiztakeria apur bat praka barrenetan bilatuz gero.

      — Postura baietz. Ez daukak ezer orduan...

      — Pasatzekorik ez ba, polit hori. Baina har ezan niretik apur bat nahi badun. Joandako sasoiengatik tirotxo bat?

      Zer egin osterantzean? Etxera gonbidatu, kargamentua han daukadala-eta eman? Gauza bakarra dago oraintxe bertan Jonerekin larrutaldi basatiena botatzea baino gehiago gura dudana. Bihar egitea, indar betean. Eta etzi. Inoiz ikusi gura eta ikusi ez zuen gizona hementxe nabari dezala, beti bezain zoro, inoiz baino helduago. Ez dut beste neska ikusten, beltzarana. Damu gutxi.

      Komuneko atea itxi eta sarraila ipini du. Sasoi bateko katu begi grinatsuak igarri dizkiot. Hauts-marra bi egin ditut, berea nabarmen lodiagoa, eta aurpegira hurbildu diot. Zoriontsua nintzateke orduantxe kisketa betiko apurtuko balitz. Esnifatu eta burua atzerantz botatzen zuela sudurreratu dut nik ere. Begiak doi bat gorrituta begiratu dit, irribarretsu.

      — Ez duk pasatzen beraz? Material ona daukak horratik.

      — Hiretzat beti izango dinat onena, baita ipurdi eder horretan igurzteko ere.

      — Suabe, Manu. Aspaldian ez diat hire berri; gauza asko aldatu dituk?

      — Erabat. Negoziotxo batean ari naun, neure pisua zaukanat, eta gaztetxotako zorakerietatik... badakin zein gordetzen dudan. Zer kulero daraman?

      — Ez duk jakingo gaur, Manu.

      — Bada hik agian jakin gurako dun praka hauen azpian betiko martxa berean ote gabiltzan.

      Eskua heldu eta pakete gainean ezarri diot. Ez da asaldatu.

      — Larrua jo nahi didak?

      — Gogo faltarik ez zaukanat, baina titi bero horietan galduta ere konformatuko naun.

      — Asko txintxotu haiz.

      — Bai ba. Bazauzkanat negozio proiektu pare bat kontu txarretatik erretiratzeko. Baina, hire ipurdi hori ikusita, gaur bazagon negozio hoberik.

      — Ez ezak etsi, eta ikusiko diagu. Orain goazemak inork susmo txarrik hartu orduko. Onartuko didak birratxo bat arraia truk.

      — Noiz eman zionat ezetzik hire proposamenen bati?

      Gezur erreka bat zen, ados, gure harremana izan zen legez. Horrela hautsi genituen hautsi beharrekoak. Baina ahaleginak ez ziren faltsuak, sexua baino gauza egiazkorik ez zegoen, kontrolagaitz. Mundua zen egokitzen ez zitzaiguna. Saiatu ginen, esaten zidan nire atzamar bihurriek bere gorputzaz gain balio zutela kokteletarako. Nire trapitxeoak utzita zabaldu genuen taberna zuloan osatu nituen konbinatu batzuk, baina laster ulertu genuen barraren zein aldetakoak ginen. Koktel politak osatzen ditut oraindik ere astia dudanean, geroz eta urriago ditudan lagunentzat. Afrodisiakoak batzuk, omen. Horrelakorik egon balego!

      — Voll-Damma oraindik?

      — Ez, alkohol gabea atera, ondo gogoratu nahi dinat hire mihiaren zaporea.

      Zabor hura ahoratu dut, bere zuku goxoak milikatuko banitu legez. Izugarri eder dago, bere orgasmo amaiezinen ostean baino goxoago. Beltzaranaren arrastorik ez. Hobe horrela.

      — Bai, neska, gauza batzuek beren adina zaukaten. Eta berandu bada ere, badun kontu zaharretatik erretiratzeko sasoia.

      — Benetan? Ikusi beharko genikek hori.

      — Ikusiko dun, laztana. Nire negoziotxoa zabaltzeko asmotan nabilen eta bazauzkanat epe laburrean handitzeko asmoak ere.

      — Zentzatu haizela sinetsi beharko diagu oraindik.

      — Orain bertan gauza bakar batek galaraziko lidake burua. Beranduegi ez baldin bada.

      Egun batez, hasi bezain natural, hasi bezain basati amaitu zen dena. Gureak ez zeukala etorkizunik bota zidan moxal bero hark, zerbait garrantzitsua esaten balego legez. Hasieratik genekien hori, ez geneukala zeregin handirik unean unekotik aurrera, baina merezi zuten haiek, redios! Buztan hoberik aurkitu bazuen niri ez zidala zertan azalpenik eman, esan nion. Egia zen, inoiz ez nion konturik eskatu, ez nion sekula ezer aurpegiratu. Jarraiko bala galduren bat, ziur, trikuharriak baino abertzaleago.

      Amaierako bat bota genuen eta gero fardelak egiten lagundu zidan. Gaurko zulo ustela topatu nuen Zabalan, Cortesetatik hur. Laster hasi ziren mairuak eta sudakak heltzen eta kalea txokolatezko putez bete zen. Erraz bidea hartu nuen, oreka moduko bat: gutxi ematen zidan gizarteak eta nik gutxiago itzuli. Auzoko txapuzaren bat, business txikiren bat tarteka, bazterrean mantentzen saiatuz beti ere.

      — Aizak, beste bi jarri. Atzera topo eginak beste bat merezi din.

      — Bat eta kito, Manu. Lana zaukaat bihar.

      — Lana gaur egin beharko geniken, katutxo. Azkena, ados?

      Ez dut ezer jakin gura. Umerik, gizonik edo planik duen ezagutzeko asmorik ez dut. Munduan gu biak baino ez gauden hegaldia desio dut, eta ea ondo lur hartzeko gauza garen.

      — Tira ba, azken hori, eta ospa.

      — Berehala joango gaitun eta kenduko ditinat kuleroak.

      — Ziur! Zer negozio iluni daragoiok orain?

      — Ilunik ez, txiki, otzandu dun txakur zaharra. Sex-shop batean beharrean eta Interneteko harreman batzuk bideratzen, hori dun dena. Pasa hadi egunen batean.

      — Bai, noski —sentsualitatez hurbildu zait—. Lehen ondo dantzatzen huen hirugarren zerbezatik aurrera. Ahaztu haiz zelan konkistatu huen neskatila poxpolin hura?

      — Ohe-dantzan moldatzen gintunan hobeto. Lotsati bihurtu naun dantzarako... baina jakingo dun ni eroaten, betiko moduan.

      — Erdu hona, gezurti hori.

      Kontrolatzen egin dugu dantza, urrats okerren batean labain ez egiteko erne. Beltzarana izkina batean dago, hogei urte eskaseko gazte batekin berbetan.

      — Zerbait ikasi dinagu, polita. Segi ezan jiraka eta berehala ohartuko haiz hire Manu berriaz.

      — Isildu behingoan, eta gozatu unea. Sasoi zaharrengatik.

      — Eta etorriko direnengatik, katutxo. Joan ditun biharamunari beldurrez botatako gezurrak. Zer gura dun gosaltzeko?

      Barre egin du, antzina ez bezala. Gero DJ putakumeak auskalo zer moldaketa pintxatu duen. Jone bereizi egin zait eta aterantz joan gara.

      — Barkatu, laztana, alde egin behar diat.

      — Eroango haut nire zaldian.

      — Vespa zaharra?

      Arraioa, beti harrapatu behar ote nau sorgin eder honek?

      — Bilbon ibiltzeko primerakoa. Gura badun emango dinagu osteratxoa, polit hori.

      Tabernako atarian gaude, aurrez aurre. Animo, neska, ez ezan beldurrik har. Itzar hadi nire bularrean.

      — Hurrengoan, Manu, hurrengoan fijo. Asko poztu nauk hi ikusi izanaz.

      Errekatik zetorren haize umela baino bizkorrago jarri da puntetan Jone eta musu eman dit. Ezpain heze eta beroak lotu dizkit, ez dakit zenbat iraun duen plazerak. Gero apur bat bereizi da, atzamarrak lokietatik aurpegirantz ekarri eta munduko laztanik goxoena egin dit.

      — Ondo segi, artista.

      Mesedeetako zubirantz joan da kalean behera, ipurdi bikain hori berak bakarrik dakien gisan mugituz. Ez banizkio berbak hain erraz ulertuko, inoizkorik basatiena botako genuen gaur gauez. Tabernako komunean, kale bazterrean, zubian bertan. Hiri osoa surtan jartzeko gai ginen. Baina ez da gehiago egongo. Lar ondo ezagutzen nau, lilitxo halakoak.

      Alferrik bere atzetik joatea. Edo agian ez. Hortxe dago ibaia, zabal, heriotza bezain hotz. Taberna barrura sartu naiz. Jende gutxiago dabil. Hor dago nire beltzarantxoa, bakarrik, garagardo botilarekin dantzan.

      — Sara?

      — Sí.

      Ez dakit bera lotu zaidan ala nik besarkatu dudan. DJaren hatzekin nenbilen bere gorputzean gora eta behera. Laster eman dit pota saman, gosebera, bularrak itsatsiz nire aurka. Gerri-kolpe bortitzez aurrera egin eta hankak erdi zabaldu ditu, lizun igurzteko. Behorrak belarria miazkatu eta xuxurlatu dit:

      — Eroan nazak hemendik.

Artxanda gainetik noa Egirletarantz, itsasadarraren alde biak eta hiri osoa azpian. Hotz lehorra aurpegian egin ditut kilometroak hiriko argiei begira, oskarbi, kutsadurak eragindako gandu fina soilik gainean.

      Ezin izan dut. Urduritasuna, diotsot nire buruari gezurretan, baina hori gero etorri da. Gustura egin dut erreka ertzeko bidea, nire buruaz ziur, Euskaldunako zubitik, Lutxanatik jadanik kresala nabari zela, kaioak, zamaontziak, atoiontziak... eta atzean, estu besarkatuta bular oparoak itsatsiz, neska polit hori.

      Ezin izan dut. Gustura nindoan, motel eta arretaz gidatzen badaezpada ere, pasatu samar nengoela jakitun, baina ez nabilela konturatu naiz. Eta urduritzen hasi. Burua lepotik kendu dit ondo ote nindoan galdetzeko, eta baietz, zer bide hartu galdetu diot.

      Ezin izan dut, eta konturatu naiz. Etxeko atarian gelditu gara une batez. Berak kendu dit kaskoa, berak bilatu dizkit ezpainak. Burua jiratuz erantzun diot, eta berotzen nenbilela nabaritu dut. Agian bazegoen aukeraren bat. Saman behera jaitsi zait aseezin, mihia belarrira hurbilduz, nik lokietatik heldu eta zinta kenduz ilea askatu diot. Gero beherantz jarraitu dut eta neskaren dardara igarri dut, eskuak kamiseta azpitik sartu ditudanean. Sukartsuago gurutzatu ditugu ezpainak. Motorretik jaitsita etxeko atearen kontra gelditu gara. Bularretakoak betegarria dutenetakoak ziren. Sararen titiak, ziruditen bezain handiak ez baziren ere, aski tente eta zut zeuden bertan luzaroan galtzeko.

      Ezin izan dut. Game over. Mutila ez zebilen. Pasatuegi zegoen. Barkatzeko esan diot, eta osatu dut esaldiren bat lotsatu beharrean, igoko nintzela nahi bazuen, lagunduko niola. Elur apur bat gorde izan banu behinik. Lasai egoteko, ez duela ardura.

      — Ni ere mozkortxu nabilek. Gelditu lasai etxean, gura baduk.

      Eskertu diot, baina hobe bakoitza berera. Irribarre egin du. Ez dut uste gelditzea gura zuenik. Eskertzen duela alde egitea. Hobe horrela. Portalean galdu arte itxaron dut, geldirik, segapotoaz olgetan, zer eginik ez dugunean legez. Mezu bat neukan: Gernkn ng. Jon ezgtu dt. Enaiz agrtko. Brkt ta skrrik sko. Musu bt, Sara.

      Artxandako putetxearen atarian zeuden auto garestiak aurreratu eta Egirletako argiek botxoa azaldu didate, erreka laztantzen itsasorantz. Otxarkoaga, Santutxu, Begoña, hemen; Miribilla, Errekalde, Abando, han. Hor dago hiri langilea, itzartzear, eta bestea, lorik egiten ez duena, farola eta argi guztiekin ere ikusezin.

Iñaki Garcia eta Santi Larrauri

— Gogor eutsiok horri, azkena duk eta!

      — Jesus, tira aurrera, gaurkoz nahikoa diagu!

      — Atertu dik, baina kamioi kanpoalde honetan hezurretaraino sartzen duk hotza, erredio!

      — Lasai, gizona, txarragoak dituk kaleetako argi farola guztiak! Gauez ere itsu utziko gaitik edozein egunetan kamioiko argiak!

      — Hatsa ere ez duk ba edozelangoa. Egunik egun zabor gehiago sortzen dik jendeak.

      — Motel, gurpil amaigabea duk. Hik ere ez diok lan gutxi ematen heure buruari.

      — Arrazoi. Bateko erosketa, besteko otordua eta andreak ez dakit non erosten dituen kontu guztiak, txatarratarako ere ez gaudek aspaldion!

      — Hori ba, etorriko dituk hotzak, beroak, eurite eta sikateak, baina hemen gu eta beste bi baino ez gaituk ezinbesteko.

      — Zer?

      — Ezer ez. Uztak. Heldu gaituk.

      — Ederto ba. Hire autoa ekarri duk?

      — Bai. Segi ezak trankil etxera.

      — Bihar arte beraz.

      — Bihar arte, bai. Ondo lo egin.