Bitartean heldu eskutik

KIRMEN URIBE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2001 Kirmen Uribe

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2001eko azaroa

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

ZUBIAK

        Bitartean. Bitartean. Hitz handiosak (Kultura, Artea, Herria, Maitasuna...) mesfidati begiratzen hasi ginenean, sinesmen horiek (edo sineskeria, berdin dio) galtzen hasi ginenean, ez gintuen hartu inolako depresio izugarrik. Garrantzizkoena genuen oraindik: bizitza (ez Bizitza, jakina, ezta orain eguneroko bizitza deitzen den mamu hori ere). Bizirik gaude eta bizitzera kondenaturik, Margaret Atwood-ek esan bezala. Emozioak eta sentsazioak geure-geureak dira oraindik. Eta keinuak. Horregatik, bizirik gauden bitartean ez ditugu nahi (ez ditugu behar) hitz handios horiek. Ez dugu Maitasunik eta kontu faltsurik nahi, baina maitasunaren keinurik gabe ezinezkoa litzateke aurrera egitea, gure bizitzaren bukaera (egia bakarra) iritsi bitartean heldu eskutik, hori da zintzoki eska dezakegun gauza bakarra. Eta bat-batean bitartean hitz xumea eta ezdeusa hitz potolo horiek guztiak baino mila aldiz esanguratsuago egiten da gure begien aurrean, gauza gehiago esaten die bitartean hitz ustez errazak gure buru-bihotzei diskurtso ustez bukatu eta ustez koherente horiek guztiek baino. Bukaera iritsi bitartean heldu eskutik, idatzi poema berriak, etorri afaltzera, lagundu hondartzara, irakurri egunkaria eta izutu, irakurri beste gauza batzuk (batez ere) eta gozatu, barre eta negar eta dantza egin, bizi, esan.

        Esan. Esan. Baina askotan ezin da esan. Ezin da ezer esan. Hitzak hor daude eta gauzak ere bai, hala dirudi behintzat, baina Kirmen Uribek ongi esaten duen bezala:

Uholak eraman du hitzen eta gauzen arteko zubia

        W.H. Auden-ek, beste batzuen artean, erakutsi zigun aspaldian gauza bera. Horregatik, agian, oraindik gutxi batzuek aitortzeak ere lotsa ematen duen zeregin hauetan ematen ditugu orduak, poemak idazten ditugu hitzen eta gauzen arteko zubi hondatuak berreraikitzeko. Eta zubi horiek berriro altxatzeko hitzak destoxikatu egin behar ditugu, garbitu, errealitatearen hondamendiak eta zatiketak hizkuntzaren hondamendia eta zatiketa ekarri digulako ezinbestez. Egiten ditugunak saiakerak baino ez dira, baina bizitza bera saiakera baino ez da. Inoiz ez dira hain loturik egon idaztea eta bizitzea. Egiaren eta gezurraren haraindi, hitzaren balio magikoei buruzko teoria aspergarriak irribarrez entzuten ditugularik, gure asmoa xaloagoa da eta, aldi berean, guztiz ausarta:

Gizakia ekarri munduaren neurrira

        Baina ez betiko gizaki abstraktu eta aidezko hura, erabat gorrotagarria (agian mesprezagarria esan beharko nuke hobeto). Liburu honetan ez dago Gizakirik, liburu honetan gizon-emakumeak daude, adin guztietakoak, jatorri guztietakoak, leku zehatzetan bizi eta hiltzen direnak, gorputza dutenak. Auskalo arima (beste iruzur bat, baina hainbeste dira) duten, gogoa bai, zalantzarik gabe. Baina badute oroimenik eta beldurrik eta galerarik eta milaka gauza humanorik, eta igandeetan hondartzara doaz. Eta badira hain gizaki ezen jainko direla. Jainko hilkorrak, jakina.

        Horregatik, beharbada, jainko ere direlako, ez dago hemen nostalgia negartirik, ez neurriz kanpo behintzat, doi-doi beharrezkoa dena bizitzen duintasunez segitzeko. Nahiz eta sufrimendu guztiak agerian egon aurrera egiteko kemena da nagusi, geroa beldurrik gabe ikustera beharturik gaude, eta beti:

Bide berri bati ekin

        Azken buruan, mundua eta bizitza definitzen duen hitz zehatzena aldaketa da, etengabeko aldaketa.

        Ez dezala kritikak esan liburu honetan eguneroko bizitza dagoela islaturik, mesedez. Hori da, hain zuzen, egunerokotasunarena diot, kritika batek aurkitu berri duen azken lelokeria. Telefonoak, autobideak, sukaldeak, hipermerkatuak, ospitaleak eta abarrekoak agertzen badira poema liburu batean berehala ekarriko dute hizpidera eguneroko bizitzarena. Zuhaitzek, hodeiek, itsasoek eta abarrekoak ez omen dute eskubiderik kategoria horretara sartzeko. Zerua egunero dugu buru gainean, baina, arestian esan bezala, inguratzen gaituen hitzen esanahien hondamendi honetan zeruak bere errealitatea galdu duela ematen du. Gutariko bakoitzari aita behin bakarrik hilko zaio, ez da hori egunero gertatzen den gauza bat. Ospitalera joatea bisitan eta kimioterapia saioetara ez da egunerokotasuna, hori bai, egunero daude ospitaleak jendez beterik, eta autobideak, eta hipermerkatuak, eta parkeak. Baina ez dira jende, bakoitza jainko bat da, heroi bat, sagarrak erosten edo medikuaren atearen aurrean zain. Egunerokotasuna ez da ezer, zerbait baldin bada bizitzak ezkutatzen eta, aldi berean, erakusten duen beste gauza ezdeus bat, beste mirari ezdeus bat izango litzateke. Zuhaitzen koloreen mudantzari erreparatzea eta etxera iristean telefonoaren erantzungailua piztea, biak dira ekintza poetikoak, biak baitira bizitza ekintzak. Liburu hau bizirik dago, besterik ez.

RIKARDO ARREGI DIAZ DE HEREDIA

Hau esku bizi hau, gaur epel eta irrikaz

estutzeko gauza dena, hotz balego eta

hilobiaren izotzezko isiltasunean,

hainbeste jarraituko lituzke zure egunak

eta izoztuko zure gau amestuak,

ezen desiratuko zenukeen zure bihotzeko odola lehortzea,

nire zainetan bizitza ager dadin berriro

eta lasaitu, horrela, zure gogoa. Begira, hemen da:

                zuregana luzatu dut.

                                                JOHN KEATS

IBAIA

Garai batean ibaia zen hemen

baldosak eta bankuak dauden tokian.

Dozena bat ibai baino gehiago daude hiriaren azpian,

zaharrenei kasu eginez gero.

Orain langile auzo bateko plaza besterik ez da.

Eta hiru makal dira ibaiak hor

azpian jarraitzen duen seinale bakar.

Denok dugu barruan uhola dakarren ibai estali bat.

Ez badira beldurrak, damuak dira.

Ez badira zalantzak, ezinak.

Mendebal haizeak astintzen ditu makalak.

Nekez egiten du oinez jendeak.

Laugarren pisuan emakume nagusi bat

leihotik arropak botatzen ari da:

alkandora beltza bota du eta gona koadroduna

eta zetazko zapi horia eta galtzerdiak

eta herritik iritsi zen neguko egun hartan

soinean zeramatzan txarolezko zapata zuribeltzak.

Hegabera izoztuak ematen zuten bere oinek elurretan.

Haurrak arropen atzetik joan dira arineketan.

Ezkontzako soinekoa atera du azkenik,

makal batean pausatu da baldar,

txori pisuegi bat balitz bezala.

Zarata handi bat entzun da. Izutu egin dira oinezkoak.

Haizeak errotik atera du makaletako bat.

Zuhaitzaren erroek emakume nagusi baten eskua dirudite,

beste esku batek noiz laztanduko zain.

BAT

Zure gorputza ez da hitza:

ez du gezurrik esaten,

egiarik ere ez.

              MARGARET ATWOOD

URRUN IZANIK

Urrun izanik

            begiraiezu

trenbideetako mitxoleta gorriei,

euren hostoak kulunkatzen.

Aineza pentsa:

            dena ez da galdu.

Ainendi berriz zure ispilu,

bidaztiarena aintzira den bezala.

Utzi pentsatzen

            berriz elkartuko garela,

iraganeko egunak itzuli ahal direla.

Gezurra ez balitz esango nuke:

ez naiz aldatu, ausart naiz oraindik.

Nire ametsetan hogei urte duzu beti.

IRLA

Horixe da zoriona,

orduka lan egiten duen behargina.

ANNE SEXTON

Igandea da hondartzan asmo oneko jendearentzat.

Hango harrabots urruna entzuten da irlatik.

Uretara sartu gara biluzik,

Anemonak, trikuak, barbarinak ikusi ditugu hondoan.

Begira, haizeak garia bezala mugitzen du urak hondarra.

Urpera sartu eta azpitik begiratu zaitut.

Atsegin dut esku eta zangoen mugimendu geldoa,

Atsegin sabelpeak itsasbelarren forma hartzean.

Lehorrera igo gara. Bero da eta itzal egiten dute pinuek.

Gaziak dira zure besoak, gazia bularra, sabela gazia.

Ilargia itsasoarekin lotzen duen indar berak

lotu gaitu geu ere.

Mendeak segundo bihurtu dira eta segundoak mende.

Udare zurituak gure gorputzak.

Anemonak, trikuak, barbarinak ikusi ditugu hondoan.

Igandea da hondartzan asmo oneko jendearentzat.

BISITA

Heroina larrua jotzea bezain gozoa zela

esaten zuen garai batean.

Medikuek esaten dute okerrera ez duela egin,

eguna joan eguna etorri, eta lasai hartzeko.

Hilabetea da berriro esnatu ez dela

azken ebakuntzaz geroztik.

Hala ere egunero egiten diogu bisita

Arreta Intentsiboko Unitateko seigarren kutxara.

Aurreko oheko gaixoa negar batean aurkitu dugu gaur,

inor ez zaiola bisitara agertu diotso erizainari.

Hilabetea arrebaren hitzik entzun ez dugula.

Ez dut lehen bezala bizitza osoa aurretik ikusten,

esaten zigun,

ez dut promesarik nahi, ez dut damurik nahi,

maitasun keinu bat besterik ez.

Amak eta biok soilik hitz egiten diogu.

Anaiak lehen ez zion gauza handirik esaten,

orain ez da agertu ere egiten.

Aita atean geratzen da, isilik.

Ez dut gauez lorik egiten, esaten zigun arrebak,

beldur diot loak hartzeari, beldur amesgaiztoei.

Orratzek min egiten didate eta hotz naiz,

hotza zabaltzen dit sueroak zainetan zehar.

Gorputz ustel honi ihes egingo banio.

Bitartean heldu eskutik, eskatzen zigun,

ez dut promesarik nahi, ez dut damurik nahi,

maitasun keinu bat besterik ez.

SUPERMERKATUAN

Bonbardaketak hasi direla jakin arren

ez dut aparteko zalapartarik antzeman

supermerkatuan. Jendeak ez ditu gurdietan

esnea, patatak, arrautzak eta olioa pilatu.

Ordaintzeko ilarara heldu orduko

kutxazainaren berriketari irribarre egin dio

nire aurreko gizonak: «Egunon».

Bi magrebtar sartu direnean

eurei begira geratu gara denok.

Zalaparta bat-batean: poltsa apurtu

zaio gizonari, eta firrilaka joan dira fruituak.

Madari mailatuen zauriak ezin dira itxi.

MAHMUD

Aipa nezake lehenik ama, Assia arreba gaztea,

eta Aita, besamotza eta edadetua, etxeko patioan.

Aipa nitzake zerurik zabalenak, albaraka lurrina,

laranja urez bustitako eskuak.

Aipa nezake Kotimo, lagunik minena,

handia eta umoretsua.

Nola ikusten genuen telebista elkarrekin,

nola egiten genuen eskolatik ihesi

Tangerko molletara joateko,

nola imajinatzen genituen Londres,

Amsterdam edo New York,

portuko urazalaren gasolina orbanetan.

Bada behin eta berriz entzun dudan kontakizun bat.

Aitak kontatzen zigun txikitan.

Toledo izeneko hiri bat aipatzen zuen,

bazela hiri hartan dorre bat,

eta dorrean ate bat hogeita lau giltzarrapoz kondenatua.

Kontatzen zigun errege bat hil bakoitzean

beste giltzarrapo bat jartzen zuela errege berriak,

aurrekoen ohiturari jarraituz.

Hogeita bosgarren erregeari jakinminak gehiago egin zion,

eta erreinuko jakintsuen esanei muzin eginez

giltzarrapoak banan-banan kendu eta

atea zabaltzeko agindu zuen.

Mundu guztiaren harridurarako,

dorre barruan margo batzuk besterik ez zituzten aurkitu.

Horixe zen hango altxor guztia.

Margoek soldadu arabeak irudikatzen zituzten,

zaldiak, gameluak.

Eta azken margoan gaztigu hau:

ate hau zabaltzean soldadu arabeek hartuko dute hiria.

Ilundu orduko sartu zen Tariq b. Ziyad Toledoko hirian,

eta berehala hil zuen bertako erregea,

jakinminak gehiago egin zion errege hura.

Aitaren kontakizuna nuen gogoan

Tangertik Cadizerako bidean.

Europako gerra batean galdu zuen besoa aitak.

Esaten zuen ez zegoela ezer itsasoaz bestalde,

kentzeko asmo horiek burutik, zahar sentitzen zela,

laguntza behar zutela etxea gobernatzeko.

Aipa nezake gauez atera ginela Tangertik,

hogeita lau ordu luze behar izan genituela

Cadizera heltzeko.

Aipa nezake ehun eta berrogeita hamar mila

kobratu zigula patroiak bidaiaren truke.

Eta berrogei gehiago, poliziak ikusi gabe

hondartzatik aterako gintuela agindu zigun alproja hark,

dirua hartu baina gure bila agertu ez zen berak.

Gero etorri ziren Madril, Bartzelona, Bordele, Bilbo.

Eraikinak, denda handiak, galsoro lehorrak.

Baita gaua eta alkohola ere

eta pikuak bezala urtzen ziren gorputz lirainak.

Bada behin eta berriz burura datorkidan amesgaizto bat,

amesgaiztorik latzena.

Benetan jazoriko horiek baitira latzenak.

Ezin ahantz dezaket Kotimo, liskar batean hila

hondartzako alproja harekin topo egin ondoren.

Zorigaitzaren kontuak.

Ezin ahantz, berrogei mila horiengatik

egin zutela bat komun hartan odolak eta elurrak.

Patioan utzi ditut lagunak. Galerietarantz egin dut.

Urrun da albaraka lurrina,

urrun laranja-urez bustiriko eskuak.

Burdinazko ateak zeharkatzen ari da

labanderiako gurditxoa.

Begira egoten naiz horrelakoetan.

Barrote artetik kaleko atea ere ikusten dut suerterik bada.

Ongi zenbatuak ditut hemendik kalera dauden ateak.

Hogeita lau giltzarrapo besterik ez dira.

VOLGA

Apirila. Urtu da Volga ibaiko izotza.

Hasi dira nabigatzen baporeak

hilabete lehenago gurdiak igaro ziren leku beretik.

Anton Txekhov Sajalin-era abiatu da. Irla kartzelara.

Ezetz esan dio amak, ezetz esan dio anaiak.

Argi dauka ordea berak:

Izena jarri nahi dio infernuari.

Abendua. Txekhov iritsi da Moskura.

Ama eta anaia joan zaizkio bila.

Fardelak dakartza paperez beteta.

Baina bere begiak nekatuegi daude,

lauso urdin batez estaliak,

egunen joanari ezin eutsi dion

izotz kapa leun batez beiratuak.

SAGUZARRA

Saguzar bat dut sabelean.

Zure osin lohitik jaio da, salamandrak bezala.

Nire barruko horma arrosetan egiten du lo,

eta lodituz doala nabari dut egunez egun.

Esnatu egiten da gauez

pentsamenduak iluntzen zaizkidanean.

Eta bira eta bira egiten du hegaz, txilioka.

Mugi ditzaket besoak,

mugi ditzaket zangoak,

baina ez naiz sabeleko giharren jabe.

Saguzarra kanporatzeko nire garuna ez da nor.

Gela zuri batera eramanda

xurgagailu bat sartu didate barrenak husteko.

Orain brontzezko irudi bat naiz parkean,

huts-hutsik eta geldirik.

Lasaiago nago

        negar egiteko.

KARDIOGRAMA

— Deskriba iezadazu bere bihotza.

— Laku izoztu bat ematen du,

        eta haur itoen aurpegiak

        ezabatzen ari dira bertan.

BI

Ipuinik ederrenak txikitakoak dira. Nire gustukoena hauxe da: Behin, hezurrezko botoi bat irentsi nuen. Egun hartan negar egin zuen amak.

ZBIGNIEW HERBERT

GERRAOSTEA

Antzarak igaro dira urrian magal bipiletatik.

Haurrak konturatu eta korrika doaz atzetik.

«Ezkontza, ezkontza» egiten dute oihu.

«Puntako biak ezkongaiak dira»

esan dio neskatiletako batek ahizpa gazteari,

«eta hegaletakoak gonbidatuak».

Antzarak igaro dira urrian magal bipiletatik.

Korrika doaz haurrak atzetik.

Adokin bustietan beren oin biluziek

negu gorria aurreratzen dute.

«Ezkontza, ezkontza».

EGUN HURA

Esango didazu ez dela egia baina batzuetan ematen du

mundua geratu egiten dela. Bira egiteari utzi eta,

gurekiko behingoz abegitsu eta gaztigu eginez bezala,

une hori luzatzen digu betiko.

Esango didazu gehiegikeria dela nirea,

eta esaten ditudanak ez direla hain muntako,

hain berebiziko, beste gertaera batzuen aldean.

Baina uztaileko arratsalde hartan,

oraindik gazte, oraindik herabe,

etxekoak zelai hartan futbolean ikustean,

neska koskor ala nagusi izan,

orduan konturatu nintzen,

gutxi barru gutariko batzuk,

eta baita lekua bera ere,

desagertu egingo zirela.

Ez zen egun hartan ezer berezirik gertatu

baina une hura,

esnezko erle eta argizarizko zelaien eguna,

bakarra izango da beti niretzat.

URRIKO POEMA

Iritsi dira notiziak

iritsi dira eskutitzak

baina ez zureak.

Igaro ziren hegazkinak,

erre zituzten zubi denak,

isildu bazterrak.

Galdetu diet hegaberei,

galdetu pago biluziei,

ez dakite ezer.

ARRISKUA

Arriskua zenuen maite.

Zenbaiten ustean haurtzaro latzak

betiko markatu zizkizun esku ahurretako erreka lehorrak,

eta horregatik mugak hauste hori,

bazterrera, zulora hurbiltzeko joera.

Irlandatik, Danimarkatik zetozen kamioiak arraina biltzera.

Atzeko kolpe-leungailura abantean igo eta

abiada hartzen zutenean jauzi egitea zenuen gogoko,

hirulau urrats egin eta lurrera erortzeko.

Bonba zaharrak hartzen zenituen eskuan,

gerra zaharreko frontean erdietsiak,

sasi artean lubakiak antzematen ziren,

ezin sendatuzko zauri sakonegiak bezala.

Arriskua zenuen maite,

eta konturatu naiz ezer ez garela arriskurik gabe,

atea zeharkatzerik ez, itsasoratzerik ez, maitalerik ez.

Denbora igaro da urte haietatik

eta, gaur, zure akabera aurreratzen zutenen begiak

neguak hildako kardantxiloenak dira.

LOREN

Lehorreratu dira ontziak,

korrikan doaz umeak.

Lorenek gorriz du ilea,

oinetan takoiak.

Cocacolakin whiskya eta

elur malutak patrikan.

Hari segiko dionik ez da

jaio mundu zabalean.

Nola egin duzu, esan diote,

soineko hori josteko?

Oihal beltzean klarion zuriz

izarrak marraztu ditut.

Min egiten du ipar haizeak

ene aurpegian.

Min egiten du

sortu ez den mundu berriak.

GEREZIONDOA

Hil egin da etxeko gereziondoa,

lorean zegoela leihotik begiratzen genuen hura,

gogoan al duzu?

Hain xinglea itsaso handiaren ondoan.

Gereziondoa zuhaitz minbera da.

Hala esan zuen osabak, badakizu,

ernanien habiak non zeuden esaten zigun hark.

Gereziondoak ez du gehienetan

hogeita bost baino askoz urte gehiago betetzen.

Etxeko zakurra ere hil egin da.

Tira, albaitariak hil zuen txerto batekin.

Zoratu egin zen goizetik gauera zakurra.

Hasieran, ez zuen etxolatik irten nahi.

Gero ardiak akatzen hasi zen eta etxekoei hozka egiten.

Zu hil eta egun gutxira hil ziren.

TEKNOLOGIA

Aitonak ez zekien irakurtzen,

ez zekien idazten. Hala ere kontalari

ezaguna zen herrian. Berak pizten zituen,

haurrez inguraturik, sanjuan suak.

Aitaren kaligrafia etzana zen, jantzia.

Doiki ehuntzen zuen papera,

arbela zizelatuko balu bezala.

Mahaian dut soldaduskatik igorritako postala:

«Yo bien, tú bien,

mándame cien».

Gure sasoian mezu elektronikoak

bidaltzen dizkiogu elkarri.

Hiru belaunalditan, egia da,

idazketaren historia luzea igaro dugu.

Dena den, kezkak, beldurrak

beti-betikoak dira, eta izango:

«Yo bien, tú bien...».

JOHN KEATS-EN HILARTITZAZ

Idatzi neure izena ere urarekin

euriak zehazten ditu-eta

gurean gizakion siluetak.

HIRU

Lotara joan behar dugu maitea, amaitu da jolasa.

Hanka puntetan. Kamisoi zuriak hanpatu dira.

Gurasoek esango dute ingumak ibili direla gauez

gure hatsak trukatzen ditugunean.

                                  INGEBORG BACHMANN

ZUHAITZEN DENBORA

Zugan da zuhaitzen denbora

elkar maitatu ondoren.

Ohean lo, betazalek

soilik estaltzen zaituzte.

Ez jarraitu beldurrari,

ez esan beti, ez esan inoiz ez,

utzi libre denborari

bidea egiten.

Zugan da zuhaitzen denbora

elkar maitatu ondoren.

Plazer-urak biltzen zaitu

malkoak begia legez.

Ez jarraitu beldurrari,

ez esan beti, ez esan inoiz ez,

utzi libre denborari

bidea egiten.

Zugan da zuhaitzen denbora

elkar maitatu ondoren.

MUSUA

Nire titiak txikiak dira eta begiak biribilak.

Zure zangoak, luzeak eta freskoak

iturritik behera datorren zurrusta bezala.

Hozka egin dizut zaman,

sendoa duzu, heldu gabea oraindik,

intxaur erori berrien antzeko.

Nire gainera igo zara eta musuka hasi sabelean,

uhin umelak barreiatu dizkidazu azalean,

orain hemen, gero han,

ekaitza hasi baino lehen erortzen diren

lehen tanta lodiak bezala, pla, pla, pla.

Lo geratu gara bizkar eta bular,

biltzen diren moduan ezpainak

hasperenaren ostean.

ARIMA GAIZTOAK

Amaren amona hartu dut gogoan.

Bazuen arima errarien berri.

Bazekien, goizean suaren hausterreei erreparatuz gero

gauez arima gaiztoak ala parte onekoak ibili ziren.

Behin, baltseotik bueltan,

etxetik kanpo aurkitu zuten amak eta ahizpek.

Etxera ez sartzeko agindu zien,

kamisoia soinean eta argizaria eskuan,

han barruan arima gaiztoren bat zebilelako.

Oheko maindireei erreparatu diet goizean.

Zure usaina darie eta zure zainetako ur arrastoak dituzte.

Zure arimaren aztarnak.

Gaiztoa ala parte onekoa zen ez dakit.

Horregatik, erritu zaharrak artoski errepikatuz,

bart entzun genuen musika jarri dut berriro,

eta ohera sartu ezari-ezarian.

Maindireak estutu ditut nire kontra,

azala laztandu,

eta gogora ekarri ostera ere, bata bestearen atzetik,

bart gaueko mugimendu oro.

Izan dut zure arimaren berri.

Zalantzarik gabe, gaizto horietakoa da.

EZKUTUKO MAITEA

Neuk ere izan nuen ezkutuko maite bat

zazpi edo zortzi urte nituela.

Berak ez zekien ezer.

Ez nion inoiz ezer esan.

Irribarre bat zen harekin zubi bakarra.

Duela gutxi amets egin nuen berarekin.

Girnaldak, zaldi urdinen urrezko iduneria.

Bazterrera eraman eta itaundu zidan:

«Ondo ibili haiz munduan barrena?

Zorterik izan duk?».

Ezetz esan niola uste dut.

Eta abismora erori baino lehen esan zidan:

«Beti jakin dut maite nauzula».

Ez dakit atzera itzultzea zilegi zaigun,

albo batera lagatako bidegurutzeak

berriz aukeratzeko modurik badugun.

Baina egia da lantzean behin

iraganean sentitutakoa egiazko bilakatzen dela,

amiñi batean bada ere.

Ametsetik astebetera

elkarrekin topo egin genuen kalean.

Girnaldak, zaldi urdinen urrezko iduneria.

Ez zuen elkarrizketak

ametsaren antzik izan.

Hainbat urte lehenago bezala,

irribarre bat gorabehera,

ez nion ezer esan.

LEHENAGO BEZALA

Batzuetan iragana

oraina bihurtzen da.

Ezer gertatu ez balitz bezala

Deitu ahal banu zeurera.

Itzul gaitezke atzean

utzitako bideetara?

Jakin daiteke

behera eta behera goazela

hondoa jo arte?

Non zaude maitea?

Non dago argia?

Lehenago bezala

kanta belarrira.

Gogoan hartu ume haiek

bainatzen zubipean.

Gogoan hartu esan nizkizun berbak

egiazkoak zirela.

Zenbat aldiz alda gaitezke?

Zenbat aldiz hobera?

Ba al dakizu zer izan zen benetan

urrundu gintuena?

SAGARRAK

Homerok hitz bakarra zerabilen

gorputza eta azala izendatzeko.

Safok lagunen bularretan hartzen zuen lo.

Etxeparek emazte biluzgorriekin egiten zuen amets.

Aspaldi isildu ziren denak.

Gaur badirudi perfektuak izan behar dugula ohean ere,

supermerkatuko sagar gorri horiek bezala,

perfektuegiak.

Larregi eskatzen diogu geure buruari

eta norberaz, ondokoaz

espero duguna ez da ia sekula gertatzen.

Legeak bestelakoak dira gorputzak korapilatzean.

Homerok hitz bakarra zerabilen

gorputza eta azala izendatzeko.

Safok lagunen bularretan hartzen zuen lo.

Etxeparek emazte biluzgorriekin egiten zuen amets.

Gogoan dut oraindik

elkarri besarkatuta lo egiten genuen garaia,

tigrekume ikaratiak gu, gaubeilan.

HAIKU

Hiru gorputz biluzik ohean.

Gau epela egin du baina

ihintza dute azalean.

LAU

Non bildu

pertsona beraren

milaka zatiak

        YORGOS SEFERIS

BIDAZTIA SORTERRIAZ
MINTZO DA

Betiko aberri galduaren

oroimen urruna. Ez dakigu

noiz galdu genuen: atzo ala bihar.

SOPHIA DE MELLO

Gure desertuan ez da harearik.

Metalezko hesia zeharkatu eta

autopistan futbolean jolasten duten

mutil koxkorrak badira.

Gure itsasoan ez da urik.

Mila zaldi urdin ziren uhinak.

Mila soldadurekin batera

eraman zituzten behin.

Gure desertuan ez da harearik.

Baina bada harresi erraldoia,

ezin ikusi dugun arren, hurretik,

oso hurretik inguratu gaituena.

Gure itsasoan ez da urik,

ez eta iraganaren uberarik.

Etorkizunak hondartzan dautza

malkoz eta ispilu hautsiez izorra.

Gure desertuan ez da urik.

Gure itsasoan ez da harearik.

AMESGAIZTOA

Haurrekin amets egin dut gaur ere,

gerrako haurrekin.

Automobil batean zihoazen

muga zeharkatzeko asmoz, nagusirik gabe,

bakarrik, gidatzen ere doi-doi zekitela.

Gurasoek, etsiturik,

nahiago zuten haurrak auto-istripuz hiltzea

egunero bonbek urratzen duten hirian baino.

Ihesi zihoazen, halabeharrak utzitako

azken aukera profitatu nahian.

Esnatzeko eginahalak egin, baina

behin eta berriz hondoratzen nintzen

amesgaizto hartan.

Beti amets bera.

Haurrekin egin dut amets. Gerrako haurrekin.

Neu ere haurra nintzen. Eta ihes egiten genuen,

mugarantz, kantari:

«Nora goaz? Ez dakit!

Nora goaz? Gu pozik!».

SOLDADU MONGOLIARRAK

Bigarren Mundu Gerra bukatzear. Italia.

Soldadu mongoliarrak

bi aldeetan borrokatu ziren;

sobietarrekin hasi, gero alemaniarrek preso hartu

eta hauen armadan sartzera behartu zituzten.

Orain alemaniarrek atzera egitean

abandonatu egin dituzte mongoliarrak.

Etsiak hartuta, kamioi baten jabe egin dira.

Biharamuneko ihesari adorez ekin baino lehen

erabaki dute apirileko gau epela profitatzea.

Ez da erraza izango sorterrira itzultzea

kontinentean barrena. Ezinezkoa ia.

Jopu dira galtzaileentzat,

traidore irabazleentzat.

Ebatsitako likore botiletatik dzanga eginez

kantuan aritu dira gau osoan.

Goizalban kamioia abantean jarri,

atzealdera igo eta

Po ibaira amilarazi dute.

Han ito dira denak.

BIDAIA KAIERA: BHUTAN

Ahiturik iritsi dira turistak bordara.

Malkartsua izan da mendi arteko bide luzea.

Afari beroa paratu die etxeko nagusiak.

Leihoan ilargi betea, Himalaiako gailur zuriak.

Turistetako batek besteari:

«Oraindik ez dute jakingo menturaz

gizakia ilargian egon denik ere».

Etxeko nagusiari kontatu dio konkista.

Pentsakor jarri da bhutandarra. Ez du, ordea,

harridura eta miresmen keinurik adierazi.

Apal ihardetsi die begibitartea zimurtuz:

«Eta zenbat sherpa behar izan zituzten

ura hara goraino eramateko?».

BIDAIA KAIERA: ASILAH

Asilah-ko talapean itsasoa.

Harkaitzetan oinotsak.

Itzal artegak harat-honat.

Hainbat gizon-emakume fardelak aldean.

Lipar batean desagertu egin dira,

sugandila ikaratiak balira bezala, ihesi.

Saidek hautsi du isiltasuna:

«Hegoaldeko nekazariak dira.

Europara iritsi direla uste dute.

Horregatik dabiltza horren isilean.

Tarifa edo Kanariar irletako kostatik

hurbil daudela esaten diete bateletako lemazainek,

itsasoan bira eta bira ibili ondoren.

Lehorrekoak izaki ez dira konturatzen

Marokoko uretatik atera ere ez direla egin,

ez dakite abiatu diren lur berberera iritsi direla,

atzera».

GATIBUAREN BALADA

Badira zazpi ate

sarrailarik gabe

Duela zortzi mende

igaro nituen

Ezagutu nuen infernua

elurtez elurte

Ezagutu nuen infernua

nire aurrean zabaltzen

Hitzak ahoan hausten zaizkit

harri koskorrak legez

Hitzak eskuetan hausten zaizkit

onik atera nintzen

Ezagutu nuen infernua

komisaldegietan

Ezagutu nuen infernua

zigor zeldetan

Ni nintzena ikusi dut

patioan paseatzen

Ni izandako gazte haren

begiak lausotzen

Ezagutu dut infernua

nire aurrean zabaltzen

Ezagutu dut infernua

onik atera nintzen

Zazpi ateak berriz igarotzean

nagusitu zait zalantza

Zazpi ateak berriz igarotzean

hustu egin zait gorputza

Ezagutu dut infernua

begi aurrean zabaltzen

Ezagutu dut infernua

onik atera nintzen

MEMORIA HISTORIKOA

Londres. Brixton auzoa. Eskuot batean hiru japoniar.

Afaria egin dugu. Bihar hegaldia daukat Bilbora.

Te beroaz Bigarren Mundu Gerra hizpide.

Japoniako zaharrek horri buruz ez dute ezer esaten,

kontatu du batek. Are gehiago, eskola-liburuetan

ez da gerrari buruz ia aipamenik agertzen.

Gutxi gorabehera, esaldi bakar hau:

«Bigarren Mundu Gerra

1942-1945 urteetan gertatu zen eta

Hiroshima eta Nagasakiko bonbekin amaitu».

Hegaldian noa Bilbora.

Txiki-txikiak dira hemendik Bizkaiko etxeak.

ABIOIAK ZERUA URRATZEN

Isiltasuna eta ihintza dakarte haren begiek.

Ikusi ditu gorpuak erretenetan,

abioiak zerua urratzen,

bakardade zilborrak ereiten

sororik soro, herririk herri.

Ez du nora itzuli, norantz bideratu urratsa,

urtegi batek estali ditu haren oroitzapenak.

Ez dakar konturik,

nozitu egin ditu egiak, ez dute izenik.

Goxo har dezaten nahi du soilik,

beti arrotz izan, herririk herri.

Ez du nora itzuli, norantz bideratu urratsa,

urtegi batek estali ditu haren oroitzapenak.

Urrunera begira dabil, herririk herri.

HODEIAK

Ihesi doaz hodeiak. Neguko

eguzkiaren usaina maindireek.

Goiz da oraindik.

BOST

Hitz lehorrak eta zaldunik gabeak,

zaldi aztalen zarata nekaezina.

                        SILVIA PLATH

EZIN ESAN

Ezin da esan Libertatea, ezin da esan Berdintasuna,

ezin da esan Anaitasuna, ezin esan.

Ez zuhaitz ez erreka ez bihotz.

Ahaztu egin da antzinako legea.

Uholak eraman du hitzen eta gauzen arteko zubia.

Ezin zaio esan tiranoak erabaki irizten dionari heriotza.

Ezin da esan norbait falta dugunean,

oroitzapen txikienak odolusten gaituenean.

Inperfektua da hizkuntza, higatu egin dira zeinuak

errotarri zaharrak bezala, ibiliaren ibiliz. Horregatik,

ezin da esan Maitasuna, ezin da esan Edertasuna,

ezin da esan Elkartasuna, ezin esan.

Ez zuhaitz ez erreka ez bihotz.

Ahaztu egin da antzinako legea.

Alabaina «ene maitea» zure ahotik entzutean

aitor dut zirrara eragiten didala,

dela egia, dela gezurra.

BADA BELDUR BAT

Bada beldur bat abisurik gabe eta erabat hartzen gaituena.

Otsaileko albatrosak itsaslabarretan bezala

gure gogoan pausatzen da,

dena ospel, dena uzkur, dena ahul bilakatuz.

Berehala etxera deitzera behartzen gaitu,

ahots ezaguna entzun eta lasaitzeko.

Eta, tamalez, aldika beldur hori

gaizto izaten da eta zehatz,

eta haize berdeak ekaitza halatsu

iragarri egiten du dohakabea.

Berri txarra aditu bezain laster hurbildu ginen ospitalera.

Osabak besoarekin inguratu eta alboratu egin ninduen.

Belarrira egiten zidan hitz eta nik bere eskua ikusten nuen soilik.

Txalupan mozoloak harrapatzeko gauza zen esku kakotu hura.

«Bizitzan gauza batzuk onartu egin behar dira.

Honek ez du batere itxura onik. Ausart izan behar duzu».

Inoiz ez naiz hain bakarrik sentitu.

ARROTZA

Ez dakit noiztik izan zen, ezin dizut esan.

Duela hilabete bat jabetu nintzen eta

gauero gertatu zen geroztik.

Kontu handiz egiten nituen egiteko denak,

autoa ohiko toki seguruan utzi,

ateak ondo itxita zeudela ziurtatu. Baina alferrik.

Biharamunean zabalik aurkituko nuen.

Hasieran autoa beste auzo batzuetan

uztea deliberatu nuen. Alferrik.

Zabalik aurkitzen nuen. Agi denean,

norbaitek lo egiten zuen barruan.

Eta haren usainarekin joaten nintzen lanera.

Gero pentsatu nuen, lo besterik egiten ez bazuen

ez zela hainbesterako. Azken batean,

ez zuen autoa lapurtzen. Areago,

atsegin zitzaidan urruneko lurrin hura.

Nongoa ote zen galdetzen nion neure buruari,

nolakoa, beltza ala ezti kolorekoa.

Lore bat utzi nion behin. Hartu egin zuen.

Hurrengo egunean, mezu bat utzi nion.

Alferrik. Ez da geroztik agertu.

AUTO ISTRIPUA

Autopistako bi norabideen artean belardi estua.

Belardian behi andana.

Hesia eta bidea zeharkatu eta belardian babestu dira.

Ez atzera ez aurrera, aztoraturik mugitzen dituzte buruak.

Gaua da beren begietako hemisferioetan.

AUTOBUSEAN

Mugarantz naraman autobusean

entzun dut atzeko bikotearen solasa:

— Maite zaitut —dio mutilak.

— Zergatik? —neskak.

— Ez dakit... polita zarelako, agian.

— Horregatik bakarrik maite nauzu?

— Ez, beste zerbaitegatik ere izango da.

— Zergatik orduan?

— Ez dakit. Orain ez zait ezer bururatzen.

— Beraz, ez nauzu maite.

— Ba ez, ez zaitut maite —dio mutilak.

— Zergatik? —neskak.

Veronan Trentora lanera doazen

puta nigeriar lirainak igo dira;

kantari egin dute ordubeteko bidea.

Adornoren liburua hartu dut berriro:

«Alemanez, boterea eta indarkeria hitz bera dira».

Munichera narama autobusak.

GADDA

Arauzko nobelarik behinena egitea zuen helburu

Carlo Emilio Gadda idazleak.

Ez zuen inoiz proiektua bukatzerik erdiesten.

Luzaroan izaten zen gogoeta egiten

eta esaldiak moldatzen

balizko nobela bukatu nahian.

Baina ez zuen inoiz lortzen.

Asmo horri amore ematen zionean bakarrik

argitaratzen zituen liburuak.

Bukatu gabeko kontakizunak ziren,

halabeharrez.

Izan ere, zatietan datza

errealitatearen muina.

HALINA

Aurpegi alaia zuen Mirenek, atsegina berbaldia,

zauriak sendatu uste dituenarena,

zerotik hasi berriarena.

Ez nuen aspaldian ikusi.

Gure etxe barrukoa zen eta haurtzaroan

bi familiok gertatu izan ginen igandeetan.

Miren urteak helduagoa zen ni baino.

Gazte ezkondu zela banekien,

eta banuen bere banaketaren berri.

Harritu ninduen berarekin hard-core

kontzertu batean topo egiteak.

Ondoan zuen lagun bat, eszenatokira begira.

Lantzean behin kirika egiten zion

eskuartean nahasten ari zen kostoari.

«Tadek izena du, poloniarra da.

Kartzelatik atera berritan ezagutu nuen

pasa den astean. Elkarrekin bizi gara etxean.

Larrua jotzen dugu etengabe, eta erre eta erre.

Ez diot ezer ulertzen. Polonieraz eta

errusieraz mintzo da soilik. Egia esan,

hitz bakarra ateratzen da bere ahotik,

emakume baten izena: Halina.

Ez du beste berbarik».

Tadekek eten egin zuen gure jarduna.

«Halina» hots egin zion

kanutoa egina zela gaztigatzeko:

«Halina, Halina».

PEDRO

Gaueko hamaikak.

Zaindariek azken zenbaketa egin dute.

Beheko kamainan Pedro.

Telebista piztu du. Lehiaketa bat.

Goizeko bostak.

Itzartu egin nau telebista hotsak.

Ilun da barroteez bestalde.

Telebistan emakume bat

alferrikako gauzak saltzen.

Pedrok esna jarraitzen du

ohe gainean etzanda eta jantzita.

Telebistari begiratzen dio ikusi gabe.

Bi ordu barru aterako da aske.

ZUBIAN

Haren garuna mandioa zen.

RAYMOND CARVER

Lanetik etxera zubian gelditu naiz

azpitik pasatzen den autobideari beha.

Zerua hodeitsua, leuna haizea,

leunak dira euriaren eskuak.

Nahasi dut burua, urteen ganbara,

haserreena, betiko kezka horiena:

kaosari itxura ematen ahalegindu,

gizakia ekarri munduaren neurrira.

IGOGAILUA

Arreba eta biok

ospitalera itzuli gara hilabete geroago.

Eraikinean sartu ahala

urduri begiratu dugu hara eta hona,

haurrek plastikozko poltsetan eramaten dituzten

arrain gorriek bezala.

Ezkerrean, ebakuntzaren zain izan ginen gela.

Bertan igaro genuen azken gaua

umea espero zuen familiarekin batera.

Korridorearen bukaeran, igogailua.

Bi hilabetez eta egunean bitan

igotzen ginen bosgarren pisura,

zainketa berezien gelara,

egunero zer aurkituko,

berri onik noiz entzungo.

Azken txostenak sinatu ostean

irtetear gaudelarik,

igogailura begiratu eta esan diot arrebari:

«Igoko al gara gora?

Agian oraindik hantxe dago gure zain, ohean».

Begirakunea egin dit arrebak.

Urtsuak ditu begiak, txikiak

mendiko marrubien pareko.

HARRA

Denok behar dugu beste zerbait

barruko harra asetzeko.

Denok dugu hitz bat gutxiago

besteri esateko.

SEI

San Simon eta San Juda

joan zen uda

eta negua heldu da.

                  GABRIEL ARESTI

ARESTI-DUCHAMP
XAKE PARTIDA

ARESTI:

          Hire txanda, Marcel.

DUCHAMP:

          Ez zagok presarik.

          Xakea marraztea bezala duk.

          Buruan marrazten dituk mugimenduak

          eta gero taulan.

          Onena duk xake-taula ez dela koadro bat,

          behin bukatu eta hilik geratzen dena.

          Bizia duk, Calder bat bezalakoa.

          Ez zagok presarik. Mugimendu on batek,

          lan on batek bezala,

          bere denbora eskatzen dik.

ARESTI:

          Halako zerbait gertatu zitzaioan

          margolari txinatar hari ere.

          Enperadoreak karramarro baten marrazkia eskatu

          ziolarik, margolariak jauregia eta

          hamabi zerbitzari galdegin zizkioan trukean.

          Eta bost urteko epea.

          Bost urte igarota artean hasi gabe zegoelako

          beste bost urteko epea eskatu zioan

          enperadoreari. Hark eman.

          Azkenik, pintzela hartu eta istant batean

          marraztu zian karramarroa,

          denik eta karramarrorik perfektuena.

(Duchampek zupada eman dio puruari eta dorrea jan)

DUCHAMP:

          Dena den, aukera guztiak zitian

          besoa moztu edo urkamendian bukatzeko.

          Lana ez bukatzea zen litekeena.

          Atera kontuak, neuk ere hamar urte

          igaro nitian «Beira handia» egiten.

          Aspaldi utzi nioan pintatzeari,

          hogeita bost urte besterik ez nituela.

          Ezertxo ere egiten ez nuela uste zitean.

          Neurri batean egia zuan, bizitza bilakatu zuan

          garai batean nire artelanik behinena.

          Baina tarteka ekiten nioan proiektu eskerga horri.

          Zorigaitzaren kontuak, azkenik

          bukatu gabe zegoela saldu nian,

          diru gabe eta gogaiturik.

ARESTI:

          Zakurrek egiten ditek dantza diruagatik.

DUCHAMP:

          Gasturik ezean ez duk dirurik behar.

          Zenbat eta gauza gehiago nahi

          orduan eta zor handiagoa.

          Ezer gutxi izatea duk onena.

(Arestik bi pieza jan dizkio mugimendu bakar batean)

ARESTI:

          Ezer gabe geratuko haiz

          horrela jokatzen baduk.

          Ez duk batere defentsa onik.

DUCHAMP:

          Soldaduska ez egitearren izango duk.

ARESTI:

          Nik neuk ere ez nian luzaroan egin.

          Soldaduei idazten eta nagusiei

          ingelesa irakasten niean.

          Etxetik arra bete bidera.

DUCHAMP:

          Abokatuak eta medikuak

          hobe moldatzen zituan gurean.

          Eta baita arte langileak ere.

          Grabatuak egiten zitian aitonak.

          Neu ere grabatugilea nintzela

          agindu niean erroldakoei.

          Jakina, ez nian ideiarik.

          Hala ere, ganbara miatu,

          aitonaren xafla zaharrak hartu

          eta horrelaxe agertu ninduan tribunalera.

          Oso-osorik sinetsi zitean.

ARESTI:

          Gaztetan ere plazagizon.

DUCHAMP:

          Ez zagok arterik entzulerik gabe.

          Picasso eta Metzinger zatozkidak burura.

          Kubismoa famako egin aurretik

          Metzinger zegoan ahominean.

          Azaldu egiten zian hark kubismoa.

          Gero konturatu gintuan ez zela azalpenik behar.

          Picasso agertu eta bandera bilakatu zuan berehala.

          Jendeak ez zian besterik nahi.

          Metzinger gaixoa ahaztu egin zitean.

ARESTI:

          Poesiak ere ez dik esplikaziorik behar.

          Lizardi konprenitu egiten duk,

          heldu egiten duk.

          Isiltasunak inguratzen dik hitza.

          Isiltasun horretan zabaldu behar dituk leihoak.

          Pentsa, Amazoniako indiarrek

          zuloak zabaltzen ditiztek oihanean.

          Lurra landatu eta urte beteren buruan

          berriz luzatzen dituk zuhaitzak.

          Oihanean zuloak egin behar ditiztek hitzek.

          Soilik behar beharrezkoak diren zuloak,

          oihan guztia biluztu gabe.

          Baina arrazoi duk,

          idazle batentzat inportanteena

          irakurria izatea duk.

(Duchampek pieza mugitu du pentsakor)

DUCHAMP:

          Zer botatzen duk gehien faltan?

ARESTI:

          Etxekoak, lagunak, oinak lurrean izatea.

          Beti flotean ibili behar honek

          nekatzen naik. Nork esango

          hilondoan flotatzen egongo ginela denok

          hodeiak bezala, lantzean-lantzean

          norbaitekin elkartuz, dela erromatarra,

          dela bikingoen garaikoa,

          dela Etxeberri Sarakoa.

          Onena elkarrizketak dituk,

          hainbeste jenderekin gertatzea.

DUCHAMP:

          Nik ez nian honelakorik espero.

          Infernuko ideiak ere tentatu egiten nindian.

          Halako errepublika libre bat izateak,

          inolako araurik gabea.

          Nik uste Cravanek ere

          halako zerbait espero zuela

          Mexikon desagertu zelarik.

          Lagun guztiei deitu, portuan agurtu

          eta txalupa batean alde egin zian bakarrik,

          ur handietara.

          Oraindik ez diat harekin topo egin.

ARESTI:

          Bilbon izan nahiko nikek nik,

          berriro errioan bainatu

          eta Abadiñoko harriak ikusi,

          dozena bat antigoaleko harri

          biribilean jarririk, batzarrak egiteko.

DUCHAMP:

          Ez zituan ba margolariak batzeko izango?

ARESTI:

          Ez, gizona.

DUCHAMP:

          Idazleak?

ARESTI:

          Ezta ere. Baina gogoan diat

          behin batean bi idazlek

          nortasun txartelak trukatu zituztela

          literatur kongresu batean:

          Oihenartek Miranderen argazkia paparrean

          eta Mirandek Oihenartena.

          Barregarria izan zuan.

(Arestik patrikatik errekarri txiki bat atera du)

ARESTI:

          Harriak botatzen ditiat faltan.

DUCHAMP:

          Hik harriak eta nik beira.

          Ez diagu bikote txarra egiten.

          Beirak ezkutukoa uzten dik agerian,

          beirazkoak dituk leihoak,

          beirazkoak godaletak,

          beirazkoak hareazko erlojuak.

(Harrizko dorrea mugitzeko keinua egin du Arestik)

ARESTI:

          Ez zaiguk jokatzeko pieza asko geratzen...

DUCHAMP:

          Nik ez diat gogoko partidak bukatzea.

          Badakik liburu bat idatzi nuela

          oso gutxitan gertatzen den

          xake mugimendu bati buruz.

          Mugimendu horretan

          ezin ziok batek besteari irabazi.

          Oso gutxitan gertatzen duk;

          gu biok elkar topatzeko bezain

          aukera gutxi zaudek,

          planeta guztiak lerroan jartzea bezain.

          Onena beste kasualitate baterako

          ixtea izango duk.

          Mendeak eta mendeak ditiagu

          aurretik, Gabriel.

ARESTI:

          Ados.

(Duchampek eskua luzatu dio Arestiri)

DUCHAMP:

          Plazer bat izan duk.

ARESTI:

          Laster arte.

(Trapezistak balira bezala elkarri tira egin eta bat alde batera eta bestea bestera joan dira, geldo, hodeien gisara).

ZAZPI

Bizitzaren zentzua azaltzen duten irakasleei

galdetu nien zorionaz.

Eta milaka pertsonaren lana gobernatzen duten

exekutibo famakoei hurbildu nintzaien.

Denek kokotean kolpetxoak eman eta barre egiten zidaten

adarra jotzen ari nintzaiela pentsatuz.

Eta behinola, domeka arratsalde batez, ibai ondoan

oinez nenbilela hungariar aldra bat

ikusi nuen zuhaizpean, eta andreak eta umeak

eta garagardo upel bat eta eskusoinua.

CARL SANDBURG

NAHIKOA DIRA

Zerua goian

eta lurra behean zaudela,

             etxea suntsituta,

zenbait oroitzapen,

lagun bakarra,

asmo bakarra,

             nahikoa dira.

Eta atzera zerotik hasi,

bide berri bati ekin.

ZELAI BERDEAK

Atsegin ditut zelai berdeak zabaltzen dituzten leihoak,

ezagutzen ez ditudan hiriak, ezagutzen nauten drogak.

Atsegin ditut erreboltak, bizikletak, kantuak, aintzirak,

etxe zaharrak, gorputz biluziak, betiko zalantzak, elurra.

Atsegin ditut atsegin direnak, egur usaina, neguko portuak,

lehengo kontuak, begirunea, egunez erditzen diren gauak.

MOTXAILEAK BURUAN

Gomutan ditut lantzean behin

elkarrekin bizi izandakoak:

kartzelako patioko solasaldiak

Irlandako kostaldeaz, erresistentziaz, kondairez,

eta zerk egiten gaituen zorigaitzeko

munduaren alde honetan.

Motxaileak jaiotzen zaizkit buruan

neguko patio izoztuan kantari.

Jaiotzen zaizkit xake-jokoak afrikarrekin,

zigorrak, burusiarekin aireratuz preso laguna

agurtzen genuen iluntze bakoitza.

Egun horiek ditut gomutan lantzean behin

eta zutaz naiz oroitzen.

Ez dira bi minutu igaro

eta telefonoz deitu didazu.

OROIMEN ARIKETA

«Ez dut negarrez aritzea besterik

esku-ahurrak desegin artean»

idatzi nuela daukat gogoan.

Carverrek hil baino hilabete bat lehenago

erosketetako papertxoan idatzi zuena ere

badatorkit: «Gurina, arrautzak, txokolatea...

Antartidara joan ala Australiara?».

Uholak dakartzan adar eta plastikozko

ontziak dira egun oroitzapenak.

Eta kalean galdu nuen lagunminaren

betarte zurbila ere badakarkit.

Bere irribarre konplizea.

«Ez dut negarrez aritzea besterik

esku-ahurrak desegin artean»

idatzi nuela daukat gogoan.

Gordean ditut halaber

neurria hartu nahia, aldatzeko ahalegina,

nire mamuekin irauteko premia,

eta denbora arretaz ehundu

begiekin, malkoekin, eskuekin,

itzalen luzapenak bizirik harrapa nazan.

PAGOA

Altzoko Imazek pagoa landatu zuen

Basaitz mendian, andrea ezagututako urtean.

Bizitza osoan arretaz egin zion kontu,

gerrikoarekin neurria hartuz lantzean-lantzean.

Pello Errotaren esanetan bertso jartzen puntakoetarik,

andrea baino 25 egun lehenago zendu zen, 1893an.

Pagoari zabalera hartzeko, gaur egun

bost metroko gerrikoa beharko luke agian.

APARTE-APARTEAN

Sei urterekin egin zuten lehen itsasoratzea aitak eta osabak,

eta patroitza Bustio baporean ikasi.

Gogorrak ziren garai hartako patroiak,

ekaitz egunetan ukabilak estutu eta zerura begira

«bizarrik badaukazu etorri hona!»

Jainkoari amenazo egiten zieten horietakoak.

Mutil koskorrak zirenean, igandeko mezetara

txandaka joan behar izaten zuten lau anaia nagusiek,

traje bakarra baitzen etxean. Bata elizatik etorri,

trajea erantzi, besteari eman

eta horrela joaten ziren mezetara,

nor bere orduan, nor bere zapatez.

Umetan, aita itsasotik iristen zen egunean,

portuko morro luzeenean egoten ginen zain

mendebaldera begira. Hasieran

ezer ikusten ez bazen ere, laster

antzematen zuen gutariko batek hodeiertzean

puntu beltz bat, pixkanaka itsasontzi bilakatzen zena.

Ordu beteren buruan heltzen zen ontzia morrora,

eta bira egiten zuen gure aurrean portura sartzeko.

Aitak agur egiten zigun eskuaz.

Ontzia igaro orduko, arineketan joaten ginen

atrakatu behar zuten tokira.

Aita ohean azkenetan zegoela ere

gorazarre egiten zion bizitzari,

eguna bizi behar dela esaten zigun,

beti arduratuta ibiliz gero ihes dagiela bizitzak.

Eta agintzen zuen: Beti iparralderago

joan behar duzue, ez da sarea bota behar

arraina ziur dagoela dakizuen tokian,

aparte-apartean bilatu behar da,

daukazuenarekin konformatu gabe.

«Heriotzak ez du irabaziko»

idatzi zuen Dylan Thomasek,

baina nonoiz irabazten du,

eta halaxe amatatu zen aitaren bizitza ere,

mendebaldera eginez

hodeiertzean galtzen zen itsasontzia bezala,

uberan oroitzapenak marraztuz.

ITZUL EZAZUE

Eta hego haizeak eramango nauen egunean

itzul ezazue ene gorpua sorterrira,

ehortzi itsasertzeko adiskideen hilobian,

gogo oneko jendez inguraturik:

arrantzalearekin,

drogazalearekin,

idazlearekin.

MAIATZA

Utzi begietara begiratzen.

Nola zauden jakin nahi dut.

RAINER W. FASSBINDER

Begira, sartu da maiatza,

Zabaldu du bere betazal urdina portuan.

Erdu, aspaldian ez dut zure berri izan,

Ikarati zabiltza, ito ditugun katakumeak bezala.

Erdu eta egingo dugu berba betiko kontuez,

Atsegin izatearen balioaz,

Zalantzekin moldatu beharraz,

Barruan ditugun zuloak nola bete.

Erdu, sentitu goiza aurpegian,

Goibel gaudenean dena iruditzen zaigu ospel,

Adoretsu gaudenean, atzera, papurtu egiten da mundua.

Denok gordetzen dugu betiko besteren alde ezkutu bat,

Dela sekretua, dela akatsa, dela keinua.

Erdu eta larrutuko ditugu irabazleak,

Zubitik jauzi egin geure buruaz barre.

Isilik begiratuko diegu portuko garabiei,

Elkarrekin isilik egotea baita

Adiskidetasunaren frogarik behinena.

Erdu nirekin, herriz aldatu nahi dut,

Nire gorputz hau albo batera utzi

Eta maskor batean zurekin sartu,

Gure txikitasunarekin, mangolinoak bezala.

Erdu, zure zain nago,

Duela urtebete etendako istorioa jarraituko dugu,

Ibai ondoko urki zuriek uztai bat gehiago ez balute bezala.