17 segundo

KIRMEN URIBE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2019 Kirmen Uribe

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2019ko azaroa

Edizio hau: 2019ko azaroa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

                                                   Orain, nire bizitzaren erdian,

                                                   gauza guztiak zuriak dira.

                                                                        MARK STRAND

Hamazazpi segundo baino ez ditu igarotzen bisitariak koadro bati begira. Hamazazpi segundo batez beste. Horixe esan zigun Joan E. Goodman Metropolitan Museum of Art-eko gidak. Egina omen dute ikerketa. Hori da koadro bati eskaini ahal diogun astia gure garai ero hauetan.

      Pentsatzen jarrita, poesiaren erritmoa guztiz bestelakoa da. Poesia da denbora gelditzea, poesia da begirada, poesia da desagertuko denari arreta jartzea. Anne Carson-ek idatzi zuen, “nire jarrera hauxe da: nahiz eta bizitza latza izan, benetan axola duena bizian zerbait garrantzitsua egitea da. Eta honek zerikusia du mundu fisikoarekin, gauzak begiratzearekin, elurra eta argia eta atearen usaina eta zure existentzia fenomenikoa osatzen duten objektu guztiak”. Inguruari begira egon, pentsatu gauza horiek hortxe egon direla aurretik, eta hor egongo direla beharbada, aurrerago.

      Liburu honek hamazazpi urtez idatzitako poemak biltzen ditu, 2002tik 2019ra. Hamazazpi segundo bezain hamazazpi urte luze.

1
EMAKUMEAK FABRIKATIK BUELTAN

HANDIA ZINEN

Handia zinen ama, handi ikusten zintudan.

Handia gorputza, handiak besoak,

begiak ere handiak.

Argi leuna dut gomutan,

umetoki barrukoa hala.

Ni jolasten lurrean, zu sukaldean.

Oroitzapen lausoa da lehena,

argia, hotsa eta formak,

forma ez marraztuak.

Lokartzen nintzen ezkaratzetik

zetorren zurrumurruarekin.

Zuen berbaroa zen.

Ez nuen ezer ulertzen,

baina lasaitzen ninduen

han zeundetela jakiteak.

Gizonek beldurra ematen zidaten,

oihuek, keinuek, usainak.

Beti ikaratu izan naute.

Baina zuk ez, ama.

Argi leuna zen zurea,

umetoki barrukoa hala.

UME MUTUA

Eskolaurrean ez nuen hitz egiten.

Isilik geratzen nintzen

andereño Mari Karmenen magalean.

Goiz osoa altzoan.

Soilik entzun egiten nuen.

Eta tarteka begiratu.

Nola jolasten ziren kideak.

Kosta egiten zait mundua ulertzea,

ez da oraingoa.

Kosta hitz egokia bilatzea.

Beharbada horregatik naiz idazlea,

eleak hautatzen nabilelako

egunez egun, ele galduak.

EMAKUMEAK FABRIKATIK BUELTAN

Kontserba fabrikan egin zuen lan amamak.

Eta amak eta izebek.

Langileak ziren, ez etxekoandreak.

Edo hori ere bai.

Gustuko nuen lanetik etortzen zirenean

zekarten usain hura.

Arrain, izerdi eta gatzun usaina.

Nahiz eta beraiek gorrotatzen zuten.

Garbitzeko eta ahazteko horren zaila den hura.

Fabrikan lan egiten zuten etxeko emakumeek

eta, ostean, etxean.

Antxoak garbitzen zituzten sukaldeko mahaian.

Ni azpian jolasten nintzen bitartean.

Zorteko banintzen probatzeko emango zidaten.

Ogitartekoak ere antxoekin ziren.

Nik nahiago nuen hori txerrikia edo txokolatea baino.

Lagunek barre egiten zidaten arren.

Beste garai batzuk ziren.

Orduan emakumeek abestu egiten zuten fabriketan,

eta ugazabek baimena ematen zieten

haurrari bularra eman behar bazioten.

Elkarrekin hartzen zuten atseden emakumeek.

Laneko arropekin, harrizko hormaren kontra

eguzkia hartzen edo erretzen, begiak itxita.

Bake une bat bizitzen zuten horrela,

eta ahazten ziren lanaz,

senarrez eta seme-alabez.

Egun, urte andana geroago,

nik ere begiak ixten ditut,

beraien bake une hura aurkitu nahian.

Ahoa zabaltzen dut, esperoan edo,

esku batek opari egin diezadan

antxoa xerra bat.

Sukaldeko mahai gainetik zetorren oparia.

Ni azpian jolasten nintzen bitartean.

Bakarrik, beraiek lan egin behar zuten eta.

TXORIAK NEGUAN

Txoriak salbatzea zen gure mandatua,

elurretan preso geratu ziren txoriak salbatzea.

Hondartza aldean egoten ziren gordean gehienak

itsaso beltzaren abarora.

Haien babeslekutik atera eta

etxera eramaten genituen patriketan sartuta.

Txori txiki-txikiak, gure eskuetan ere

doi-doi sartzen zirela.

Etxean, berogailuaren ondoan jartzen genituen.

Txoriek, baina, ez zuten luzaroan irauten.

Hil egiten ziren bi edo hiru orduren buruan.

Guk ez genuen ulertzen zergatik,

ez genuen ulertzen haien esker txarra.

Izan ere, esnetan bustitako ogi apurrak

ematen genizkien jatera ahora

eta ohantzea ere prestatzen genien

gure bufanda koloretsuekin.

Alferrik, baina, hil egiten ziren.

Gurasoek, haserre, esaten ziguten

ez ekartzeko txori gehiago etxera,

hil egiten zirela gehiegizko beroagatik.

Eta natura jakintsua dela

eta iritsiko zela udaberria bere txoriekin.

Pentsakor jartzen ginen gu une batez:

“Beharbada gurasoak zuzen izango dira”.

Hala eta guztiz, biharamunean berriro

joango ginen hondartzara txoriak salbatzera.

Gure ahalegina itsasoan elur malutak

bezain alferrekoa zela jakin arren.

Eta txoriek hiltzen jarraitzen zuten,

txoriak salbatzea baitzen gure mandatua.

ZUHAITZA

Zazpi bat urte izango ditu mutilak. Amak agindu zion Gasteizera joango zirela autoz asteburuan, Gamarrako igerilekuetara, eguraldi ona bazen. Ateri eta eguzkitsu jaio da goiza udaberriaren hondarrean. Ama txangorako gauzak prestatzen ari den bitartean atera da umea balkoira, ezin da etxe barruan zain egon. Balkoiko burdinazko barandan trostan darabil jostailuzko zaldia, alde batetik bestera. Han goitik, orubearen azpian errepidea ikusten du eta errepideaz haraindi kuartela. XX. mende hasieran jasotako gaztelu ainubea da, bi dorrerekin. Beldurrezko ipuinetakoa dirudi baina badu detaile bitxi bat: dorre bakoitzak barraskiloen harrizko gargolak ditu, ematen du aldapan gora doazela beren maskor eta adar txikiekin. Mutilak pentsatu du sekula ere ez direla iritsiko tontorrera.

      Badirudi ezer ez dela mugitzen herri hartan, dena da lasaia. Igande goizez ez da berbotsik aditzen kalean, auto urrun bat, mutila bere bostean hizketan. Kuartel aurreko espaloian zuhaitz luze bat dago, altzifrea, eta haren abarora guardia zibil bat zaindari. Oinezkorik ez da igarotzen espaloi hartatik herriko gazte hura kuartel barruan tiroz hil zutenetik. Mutilak ere badaki hori, amak esana dio han aurretik ez pasatzeko, eta kalea zeharkatzen du bertara iritsi orduko.

      Mutilari zalditxoa erori zaio eskuetatik. Zorionez, balkoi barrura jausi da baranda ahoaren zorteak hala erabaki duelako. Jostailua hartzera makurtu denean zarata bat entzun du. Burua atera eta errepidean jarri du arreta. Gizon bat korrika doa pistola batekin. Atzean utzi du guardia zibila, zauriturik. Guardiak ezin dio zutik egoteari eutsi. Zuhaitzaren enborra gogor besarkatu du, eta ezari-ezarian, besarkadari eutsiz baina enbor azalean narras eginez, lurrera erori da zerraldo. Ama aztoratuta atera da balkoira eta barrura sartzeko agindu dio mutilari, besotik zakar helduta. Balkoiko atea itxi eta pertsianak jaitsi ditu. Begietara begiratu dio mutilari, kumea galdu duen katamaren urduritasunarekin.

      — Ama, ez goaz Gasteizera, ezta?

TROTSKI NIRETZAT ZEN

Trotski niretzat zen traktorearen

atzealdean igota joatea.

Trotski niretzat zen laguntxoekin

baineran biluzik bainatzea.

Trotski niretzat zen bizikletaren

eskulekuan igota joatea.

Trotski niretzat zen lizarrarekin

Amerikako siuxen geziak egitea.

Gure familia troskista omen zen.

Baina nik ez nekien zein zen Trotski.

Trotski niretzat zen belar-metara

igo eta itsasoa zeharkatzea.

Trotski niretzat zen lepokoan gurutzearen

ordez harri koloredunak eramatea.

Trotski niretzat zen alboko gelan

emakume bi elkarrekin lotan ikustea.

Trotski niretzat zen irudimena,

kamiseta apurtuak eta belar usaina.

Badakit beste batzuek ere

egiten zituztela gauza horiek.

Gu ez ginen hain bereziak.

Trotskik zituen zapaburu gorputza,

izurde begiak eta katamixarren ile gorria.

Hori zen niretzat Trotski, zer bestela.

Baina besteek ez gintuzten ikusten horrela.

ANTZO-MENDIKO BILLARRA

Antzo-mendi tabernara

joaten ginen mutil koskorretan.

Lokala handia zen

eta billar bat zeukan erdian.

Oholezko zorua.

Entzuten zen Velvet Underground,

Ziggy Stardust.

Atzealdean gazteak egoten ziren,

bankuetan eserita eta berbetan.

Mutilak ileak kolorez,

larruzko praka eta takoiekin.

Neskak ileak gora eta

leopardozko elastikoekin.

Billarrean irabazten zuenak

nagusiekin jokatzen zuen ondoren.

Horregatik nahi izaten nuen gailendu,

beraien aurka aritzeko.

Makilaz bola jotzean

beren lepoko kateek eta pultserek

soinua ateratzen zuten.

Batzuentzat deabru hutsak izango ziren,

baina niretzat aingeruak.

Haiekin ikasi nuen hegan egiten.

SOLOKOETXEKO GREBA

Unibertsitateko lehen urtean

kale garbitzaileen greba.

Zabor poltsen natura hila,

bertan, atari ondoan.

Zuri-beltzezko telebista.

Larrua jotzen ondoko gelan.

Leonard Cohenen poema liburua,

Izuen gordelekuetan barrena,

anaiari lapurtua, elastikorik gogokoena

ostu izan banio bezala.

Solokoetxeko igogailura bidean

langileekin batera nago ilaran.

Heroinazale batek labanaz

bataiatu ninduen leku berean.

Handik jaisten gara hirira,

handik ikusten Bilborik ederrena.

Alde zaharra, tren geltokiaren sabai urdina.

“Itsasoa da, hiriaren erdian itsasoa”.

Mendiak, hodeiak, laster da euria.

Horixe zen nahi nuena.

BERLIN, 1990

Bukatu da antzezlana baina

ez dute antzeztokia bildu.

Aktoreak joan dira

eta hortxe geratu da dena.

Zaintzaileen dorreak, txarrantxa,

argi-fokuak, gerra hotzean bezala.

Reichstag-a erorita dago,

Potsdamer Platz da orube hutsa.

Nabari da oraindik hiriaren zatiketa.

Metro-linea aldatu behar da

Mendebaldetik Ekialdera pasatzeko.

Armarik ez dute poliziek han,

semaforoetako gizontxoak kapelarekin,

gizon bakartiak taberna zaharretan.

Argazkiak atera nahi dituzu.

Mendebaldean bizi gara, etxe okupatuan.

Beheko solairua adreiluz tapatuta du,

nazi berrien erasoen beldur.

Eskailera metalikoa jaitsi

eta bagoaz kalera.

Elkarrekin ikusi ditugu

Berlin Ekialdeko kale lerrokatuak.

“Pozik biziko zen jendea hemen?”.

Argazkiak ateratzen jarraitu duzu.

“Hau zen gurasoek amesten zutena?”.

Kamerari begiratzeko agindu didazu.

“Iraultzaren gauzarik onena

hura amestea da, beharbada”.

“Zaude isilik. Egin irribarre”.

Klik.

JUST KIDS

Parkeko zuhaitzen

adarretatik elur malutak.

Pilotak hostoetara bota

eta argitxoak pizten dira.

Gabonetako jaiotza handiko

aingerua arbolan zintzilik.

Ezetz eman?

Umetxoak ginen,

bizitza orduan zen jolasa,

zen film baten antzekoa.

Ez zigun artean hortzik erakutsi,

dena ikusten genuen aldagarri.

Arnas lurrinaren atzean

nabari zen zure irribarrea.

UDAKO GAU EPELA

Udako gau epela.

Musika tabernatik.

Neure barrura ihes egin nahi dut.

Droga onbera sentitzen dut

zainetan barrena.

Badoa, badoa,

sugeak ezagutzen baititu

hobekien nire bazter ilunenak.

Barrutik besarkatzen

nauen gauza bakarra da.

Lasai nago azkenean.

ETXEA HUTSIK

Etxea hutsik da.

            Mahairik ez, aulkirik ere ez.

                        Baina egingo dugu lagunarteko afaria.

                                    Atera gontzetatik atea

                                                eta hori izango da gure mahaia.

Atondu oraintxe bertan,

            nik ekarriko dut ardoa.

                        Aspaldi luzean ez didazu idatzi,

                                    berriz ospitaleratu zaituzte agian.

                                                Lagundu nahi dizut

                                                baina ez dakit nola.

SASIAKAZIA

Martxoko arratsaldea hotz.

Lorezainek ongi egin zuten lana.

Kimatu zituzten akaziak, bildu adabakiak.

Zuhaitz elbarrituen artetik goaz oinez.

Aluminiozko hodeiak,

materia beltza eskanerrean.

Duela gutxi arte zuhaitzen adarrak

loturik zeuden, pentsatu dut nik. Dagoeneko

ez dakizu ni maitatzen, pentsatu duzu zuk.

Errua ez da inoiz

batena bakarrik izaten.

Negua da, ez gaitu utzi nahi.

IRRATI TXIKIA

(Lizarra-Garazi apurtu zenean)

Aitak irratia eskatu zigun ospitalean berriak entzuteko.

Politika sakratua zen bere belaunaldiarentzat:

txikitan isil-isilik egon behar genuen haurrok

irratian notiziak zirenean, zer gerta ere.

Su-etena bukatu baino hilabete

batzuk lehenago gaixotu zen.

Arduratuta zegoen, gauzak okertu egingo

zirela sumatzen zuen; gaitzak aurrera

egingo zuela hala gorputzean nola politikan.

Gerra hasi zen urtean jaio zen,

hogeita hamaseian, eta ez zuen ezagutu

geroztik bake-sasoirik.

Egun batean, itzali egin zuen betiko

irrati txikia. Ez zuen berri txarrik aditu nahi.

Gu animatzen saiatu arren,

“konponduko da dena”,

bagenekien —eta berak ere bai—

bukatu egingo zela barealdia.

Ez zuen bake-prozesuaren bukaera ezagutu.

Hasieran piztu egiten nuen bere irratia,

baina hango hitzak arrotz eta

ulertezin egiten zitzaizkidan,

historia kliniko bat bezain adigaitz.

Geroztik ez nuen pizten irratirik.

Nahiago nuen isilik egon eta

bere ahotsa gogoratzen saiatu:

“Konponduko da dena”.

IZEKO KONTALARIA

Zuretzat dena da gu. Nirik ez dago.

Zuretzat dena da familia,

lagunartea, herria. Dena da gu.

Ez dituzu ondasunak maite,

arropak, dotoreak,

baina gutxi eta ez garestiak.

Benetako bitxiak beste gauza batzuk dira,

gure aurrekoen milaka istorioak,

nola gertatu zen dena

mundua mundu denetik ia.

Kontuak dira zure altxorra.

Eta duintasuna.

Zer geratzen zaio galtzaileari bestela?

Zuk ekarri zenuen lehendabizi etxera

Arestik euskarara itzulitako Internazionala.

Sariak irabazten hasi nintzenean,

esan zenidan, “ez ahaztu gu beti pobreak

izan garela, langileak”.

Ba, horixe naiz, izeko,

idazketaren langilea.

Ni ez naiz ezer,

ez dut asmatu ezer.

Zuk esandako istorioak

kontatu baino ez dut egin.

Zure ipuin amaiezinak.

AMAK EINDDAKO JERTSAKIN

Amak einddako jertsakin hazi gaz eta kalin,

umik eta txoixak hantxe raz eta hobetuen.

Zubitxik bi bidar pentsa baik salto etxen ikasi dou

eta abantin duzen kamioitxa altzaten.

Nahasta etxen douz dauke eta dakar aditzak.

Ixan be, guk euki eztakau ixe, itsosu bakarrik.

Eta bertatik ekarri ixan dou bir gendune.

Etxi, hoba txikixe, oholezku, antxiñaku.

Bixitxeko ez, bixitxeko naxa itsosu,

horoizintzi eta ezin leiken gauzan guraxe.

Goxa hasten gaz matxasunin, eraten, drogan.

Goxa biharrin, eta hil be bai, batzutan, goxa.

Eskerrak danai etxetsauela barre,

boteretsuai eta geure buruai batez be.

Hortik diñue gure euskeri ez dala ulertzen,

altuei etxen douela berba, endrerosuk gazela.

Onartzen dou. Gu karenka guz.

Hori bai, ez ga bape itxixak.

Gutako asko honaxe biharrea etorritxakuk ga,

galleguk, andaluzak, senegaldarrak.

Ze esangotsut, launtzarra:

ni hamengoxi na, hauxe ra nire jenti.

Erdu geuana nahibozu eta josikotsuau zeuri be jertsa.

Ez pentsa, konto handixaz etxen douz guk jertsak.

Ixan be, ez diz artillezkuk. Gozamen, irudimen

eta askatasunezko harixakin josten douz guk

amak einddako jertsak.

Amak einddako jertsakin hazi gaz eta kalin,

umik eta txoixak hantxe raz eta hobetuen.

2
ESPETXEKO HAIKUAK

Zortzi hilabete igaro nituen Basauriko kartzelan, 1995-1996 urteen bueltan, ekainetik otsailera. Intsumisoa izatearren egon nintzen han. Ehunka gazte geunden bertan hirugarren graduan, soilik lotara joaten. Protesta gisa hirugarren gradua hautsi, eta barrura sartu gintuzten. 21 lagun izan ginen kartzelan, bigarren graduan.

      Orduan ez nuen ezer idatzi. Garai hartan jaio ez ziren poemak dira orain datozenak, haiku forman. Poema laburrak, isiltasunetik hurbilen dagoen poesia forma.

1.

Kartzelan nago.

Lehenengo zirrara:

izerdi-sunda.

Sarraila hotsa,

orbanak paretetan.

Bakartasuna.

Leihotik beha,

jantzi marraduna du

iretargiak.

2.

Behatxulotik

mintzo zaizkit presoak.

Nongoa zara?

Zergatirik ez.

Hemen guztiak dira

errugabeak.

3.

Eguerdi oste.

Kondena laburtzen du

siesta goxoak.

Faltarik gabe

arratsero da postan

amaren karta.

Preziatuena,

espetxeko altxorra,

gutunak dira.

Haserre dabil

kartarik ez duena.

Gorde praketan.

4.

Patioan oinez

aldez alde presoak.

Ehunzangoa.

Horman etzanda,

musuan eguzkia.

Bake unea.

Patioko zeru,

zinema izara lohi,

filmik gabea.

Goitik zabalik,

kutxa bat da patioa,

opari baga.

5.

Oihuak datoz

murruen bestaldetik.

Igo leihora.

Mila bat lagun

kartzela inguratzen.

Elkartasuna.

Inguratuta,

espetxea bera da

orain presoa.

6.

Bibliotekako

apal sailetan bila.

Ihesi goiza.

Promenatzen naiz

Thoreauren basoetan.

Desobedientzia.

Horman afixa.

Cravan, Johnsonen aurka.

Boxeo lehia.

Xake partida

marinelaren aurka.

Hondoratu nau.

Maitasun karta

diktatu dit presoak.

Edertasuna.

Ez jakin arren

leitzen eta idazten,

bada poeta.

7.

Neska-lagunak

bis intimora datoz.

Kale usaina.

Hilean behin,

sexu programatua.

Badute gura?

8.

Barren artean

ez da inor hobetzen.

Ez da xedea.

Helburua da

mundutik bakartzea.

Hori lortzen da.

Han kanpo zaude

tokiz eta denboraz.

Bizitzaz landa.

9.

Ukabilaz jo

burdinazko atea.

Hil da presoa.

10.

Hormen gainetik

argi iragarkiak.

Eguberri on.

Denda handian

zoriona, hain gertu,

merke-zurrean.

Gabon bisita.

Ama ez da isiltzen.

Negarrez aita.

Karta jokoa

eta solasaldia.

Gure Gabonak.

Ziega barrurantz,

janari usain ona.

Zaintzaileena.

Jo du sirenak.

Itzali da argia.

Beste egun bat.

11.

Preso lagunek

aireratu naute, eup!

Azken eguna.

Gaubeila latza.

Librako naute benaz?

Ezinegona.

Badatoz bila.

Zabor poltsa barruan

oroitzapenak.

Kanpoan dena

egunerokotasun.

Usatuko naiz?

12.

Baina kartzela

agertzen zait oraindik

amesgaiztoan.

Hango lagunak,

baita beldurrak ere,

betiko dira.

Gelako atea

lasai loak hartzeko,

erdi irekita.

13.

Bilbora sartzen

auto barrutik dakust

piztia tzarra.

Han da kartzela.

Nor egongo da nire

leihotik beha?

3
URTE ZURIAK

JAINKO TXIKI ETA JOSTALARI HURA

Orinak marraztu zizkizun jainko hura izan gura nuke,

jainko txiki eta jostalari hura,

milaka puntutxo margotuz zure azalean.

Atsegin ditut zure orinak.

Atsegin dut kontatzea izarrak balira bezala.

Eta izar berri bat aurkitzea egunero,

supernoba bat kausitzen duen astronomoa legez,

zure bizkarreko toki ezkutu batean

edo zure bularren azpian.

Zure azala neure atzamarrekin ibiltzea dut gustuko,

jarraitzea planeta ezberdinen artean

sortzen diren lerro ikusezinak.

Astiro-astiro, teleskopio zehatz batek bezala.

Zuk diozu ez zaizkizula gustatzen,

nahiago zenukeela orinik ez izan

azal zuri leunean.

Baina zer egingo nuke nik, noraezean

dabilen itsasgizona nintzateke gau itxian.

Gogoan dut orin bat eskatu nizula

elkar ezagutu genuen gauean.

Begiaren ondoan duzun hori.

Nahikoa nuen Itaka txiki hori

nire etxea bertan eraikitzeko.

Eta zuk, eskuzabal, esan zenidan:

den-denak izango dira zuretzat,

guztira zenbat ditudan asmatzen duzunean.

Orinak marraztu zizkizun jainko hura izan gura nuke,

jainko txiki eta jostalari hura.

Eta musu eman gauero zure orinei,

banan-banan eta kontu handiz,

kontu handiz, desitsats ez daitezen.

JAIOTZA

Hamahiru urterekin jaio zinen nire begietara.

Horrelaxe, bat-batean.

Jaiotza bitxia izan zen, pizza bat afaltzen

genuen bitartean jaio baitzinen.

Ez zen egon ez haurdunaldirik

ez gaubeilarik, ezta fardela aldatzerik ere.

Ez zintudan eraman eskutik helduta

eskolara lehenengo egunean.

Ez nizun erakutsi txintxirrinkan ibiltzen

ezta gorde-gordeka ere.

Ez zintudan lagundu hondartzara

izurde gaixo hura ikustera.

Eta egunero daukat horren hutsunea.

Baina hamahiru urterekin jaio zinen,

horrelaxe bat-batean, eta pizza batekin.

Jakin badakit Danimarkako

udaberri hotzean jaio zinela,

eta izoztuta zeudela larreak zure egunean.

Jakin badakit baduzula aita,

baduzula ondoan maite zaituen jendea,

lagunak, lehengusuak, izebak, aitona-amonak

eta nola ez, ama.

Izan ere, inor ere ez da norberarentzat bakarrik.

Ikasi behar da maite ditugunak partekatzen.

Eta ni beste bat naiz, ilarara azkena hurreratzen.

Bakarrik esan nahi dizut

ni neu sentitzen naizela haur zurekin nagoenean

eta ikasi egiten dudala,

txintxirrinkan jakingo ez banu bezala,

izurdeak estreinako aldiz ikusiko banitu bezala.

Bakarrik esan behar dizut

zure jaiotza benetakoa izan dela niretzat;

nahiz eta hamahiru urterekin jaio,

horrelaxe bat-batean, eta pizza batekin.

AZKEN HITZORDUA

“Gu txoixak ga.

Gu librik ga.

Alderdixan gainetik ga,

politikin gainetik.

Ahaztu hori dana.

Gu txoixak ga.

Eta ezin gatxue atrapa”.

LEHEN URTEBETETZEA ZU GABE

1. MINAREN POEMA

                                              Heriok ordurako eman zizun itxura,

                                              bere mozorroaren maskara.

                                                                                 TED HUGHES

Heriotza gailendu da azkenean ere, laguna.

Konfiantzaz ginen, indartsu,

sinistu ere egin genuen une batez

ez zigula sekula aurrea hartuko.

Baina ederki harrapatu zaitu,

gutxien espero genuenean eta egundo

pentsatuko ez genuen eran.

Uste genuen gure adiskidantza betirako zela.

Ez zen beldurrik, nahiz eta luzaroan

elkarrekin ez egon, bidaia luzeak

egiten zenituenean legez.

Desiratzen egoten nintzen zure deia jasotzeko.

Ez zenuen parekorik kontuak kontatzen,

zure ahotik gauzarik arruntenak

bihurtzen ziren miragarri,

ezinbesteko.

Zoritxarreko goiz hartan nire gorputza

bitan zatitzen zela nozitu nuen.

Antartikatik banatzen zela

izotz zati erraldoia,

oinaze-icebergak sortuz, urraduran bihotza errez.

Eta orain, elkarrekin egondako

azken gau hartako hitz denak

gogoratzen saiatzen naiz,

zentzu guztiekin eta urduri, kalean

galdu den ume batek etxeko telefono zenbakia

oroitu nahi duen larritasunarekin.

Hatz artetik badoan urari eutsi nahi diona naiz.

Zer egingo dut orain, laguna.

Neguaren erdian eta otsoen erasoen

mende, neure pentsamendu ilunen

oldarren mende.

Hain erraz uxatzen zenituen.

Zure hitzek beti zuten zentzua,

sendagaia ziren,

egia ez izanik ere.

Lagun handia zen zuretzat,

esaten didate.

Hori baino gehiago zinen.

Anaia bat bezalakoa, gehiago.

Duela gutxi, amets batean

esan zenidan, beti bezain baikor:

“Ez da hain latza. Ezingo gara egon,

baina hitz egingo dugu”.

Bada, zain geratzen naiz, zeure berben esperoan,

bidaia luzeak egiten zenituenean legez,

sekula galduko ez dudan lagunaz ziur,

eta harro.

2. LEHEN URTEBETETZEA

Lehen urtebetetzea zu gabe.

Aurrena izaten zinen deitzen.

Mugikorra itzalita dut gaur.

Ezin izan dut zure zenbakia ezabatu.

Zimurrak ageriago daude orain

eta, halaber, desengainua.

Begira nago oparitu zenidan liburuari.

Haur baten kaligrafia duzu eskaintzan.

Ez zenuen sekula ikasi idazten.

Zertarako, nahikoa zenuen eta begiradarekin.

Lehen urtebetetzea zu gabe.

Ez zinen inoiz ahazten.

POESIA GAUZA GELDOA DA

Poesia gauza geldoa da,

ez da nik diodalako,

musek errepikatzen didate

gauza bera goizero.

Bigarren eskutik erosi nituen,

Lizardirenak izandakoak omen.

Poesia gauza geldoa da,

astiro sortzen da,

kristalen abiadura berean.

Eta aurkitu egiten dugu ezustean

gure garuneko leize ilunetara

hurreratzen garenean.

Ezarian ontzen dira kristalak,

urek lurrean barrena egitean.

Eta horiekin nahasten dira gaubeilak,

paisaia izoztuak, dezepzioak,

pozak eta nekeak, noizbait

olerki bilakatuko direnak.

Eta kanpora ateratakoan

kristalei distira landu behar zaie,

ondo zorroztu ertzak eta printzak.

Izan daitezen ikusgarriagoak

eta menturaz mingarriagoak.

Musek errepikatzen didate

hauxe bera goizero.

Bigarren eskutik erosi nituen,

Bachmann-enak izandakoak omen.

AITAREN ETXEA NEUK ERE

Aitaren etxea defendituko dut neuk ere.

Nola ez, Gabriel,

Bilboko neure poeta kutuna.

Aitor dut zirrara eragiten didatela oraindik

diktaduraren ilunpean idatzi zenituen hitz haiek.

Maiz hartzen ditut gogoan

eta neure buruari galdetzen diot

nola eutsi zenien, ezker eskuin,

zure kontrako oldar bidegabeei.

Bitxia da baina

orain denek goratzen zaituzte,

baita behin larrutu zintuztenek ere.

Ez da erraza liburu onak idaztea gurean,

larre motzean hazitakoak gara euskaldunak,

onerako eta txarrerako.

Eta beldurrez idazten dugu oraindik,

galtzeko beldurrez ala

irabazteko, beharbada.

Baina eutsiko diot, Gabriel,

hizkuntza zaharrak belarrira

hitz egiten didan bitartean.

Aitaren etxea defendituko dut neuk ere.

Dena den, utzidazu pixka bat desleiala izaten,

laga etxeari itxura aldatzen:

pintatuko ditut hormak kolorez,

altzari merkeak jarriko ditut han-hemen,

eta afariak egingo ditut lagun senegaldarrekin

kalean erositako janariaz gozatzen.

Gure aitaren etxea

defendituko dut neuk ere, nola ez,

baina utzidazu noizean behin abandonatzen,

leihoak itxi eta ateak zarratzen.

Etxe alboko lorategian kanpin denda jarri

eta, udako gauean, seme-alabekin batera lo egiteko.

Horretarako ez bada ere, Gabriel.

XABIERREN HERIOTZAN

Abenduak eraman zintuen azkenean,

Rilkeren antzera, egun euritsu batean.

Euskaldun jendea Durangoratu zen,

baina zuk beste hitzordu bat zenuen,

jendetzatik eta zaratatik ihesi orduan ere,

hain zinen dotorea.

Asmatu zenuen tradizioa eta kultura elkartzen.

Asmatu zenuen, halaber,

gure zauririk minenetan sakontzen.

Poetaren bidea bakarkakoa baita,

ez ditu printzeak maite ezta oldeak ere.

Alta, hitza eman zenion herriari.

Gutun batean idatzi zenidan

ez zenuela gehiago bidaiatu nahi,

zure garaia igaro zela,

“ez nau izutzen negu hurbilak”.

Guk jarraitzeko duela bostehun urte

Etxeparek hasitako bideari.

Latzak egin zitzaizkidan hitzok,

mediku edo epaile batenak bezain.

Eta handik gutxira joan zinen.

Aurpegi lasaia zenuen hilotz.

Harrigarri lasaia, dena esanda

izango bazenu bezala, dena eginda.

Zer gehiago eska diezaiokegu bizitzari?

Abenduak eraman zintuen azkenean,

Rilkeren antzera, egun euritsu batean.

LEHENDAKARIA DESERRIAN

                              Hemen dena zait arrotza: erro gabeko zuhaitzak,

                              oinarririk gabeko etxeak, beirazko euria,

                              argizari usaindun loreak.

                                                                          ZBIGNIEW HERBERT

Lehendakariak munstroaren sabela hartu du gordeleku

deserrian: Berlinera alde egin du naziengandik ihesi,

han sekula aurkituko ez dutelakoan.

Kontsul hegoamerikar baten izena hartu du.

Eta orain, mitinetara milaka lagun biltzen zituen

gizon ziur hura, frontera zihoazen gazteei

Carlton hoteletik hitz egiten zien gizon bulartsua,

orain bakar-bakarrik doa trenean. Ihesean galdu ditu

maletak eta, batek daki, beharbada herria bera ere bai.

Belgikako deserrian bonbaz hil zaion

arrebarekin gomutatu da, haren itxura hartu dio

trenean salamia eskaini dion baserritar alemanari.

Lehendakariak deserrian liburu bakar bat

darama aldean, Plutarkoren Bizitza paraleloak.

Hark soilik laguntzen dio gauez loak hartzen.

Pasarte bat irakurtzen du behin eta berriz:

Alexandro Handiarena. Nola lasaitu zuen

inork mendera ezin zuen zaldi basati hura.

Nola hitz egin zion, belarrira esanez:

“Ez izan beldurrik, etengabe atzetik

jarraitzen dizuna ez da zure itzala besterik”.

Lehendakariak pentsatu du noizbait

Alexandrok zaldiari bezala berba egingo diola

bere herriari, belarrira mintzatuko zaiola

goxo-goxo: “Lasaitu zaitez, ez izan beldurrik,

atzetik doakizun hori ez da zure itzala besterik.

Gu denon itzala”.

LEHEN HITZ HORIEK

Hitzak isilaldi luzearen ostean; ongi da.

W. B. YEATS

36ko Gabonetan su-etena

izan zen Kalamuako frontean.

Eguberri eguneko bazkarian

mahai berean eseri ziren

ordura arte elkarren aurka

borrokatu zirenak.

Jakin gabe, biharamunean,

San Estebantxe egunez,

haietatik ehunka hilko zirela

erasoaldi bortitzean.

Zeri buruz egingo zuten hitz?

Euskaraz arituko ziren

Nafarroako eta Bizkaiko gazteak?

Maitasunaz egingo zuten berba,

kirolaz ala liburuez?

Zertan egingo zuten bat?

HITZAK ERE BAI

Hitzak ere hil ziren 36ko gerrarekin.

Hil ziren izenak.

Amonak urtxintxa esateko

zerabilen “katamixar” hura adibidez.

“Ardilli” esango zioten umeek aurrerantzean.

Hil ziren aditzak.

Ahalerazkoak batez ere,

halakoxeak galtzen dira eta lehenik diktaduretan.

Hil ziren fonemak. Hargatik

errieta egiten zien amonak alabei,

aitari “atxe” deitzen ziotelako, zabar,

t bikoitza ondo ahoskatu gabe.

Ez zekitelako esaten “aitte”.

Amonaren hizkera argi dotorea,

eskuz brodatzen zituen izara zuriak bezain.

Harro eskegitzen zituen balkoian,

haizeak hegotik jotzen zuenean.

Debekatutako euskal banderaren koloreko

geranio gorri, zuri eta berdeen ondoan.

Eta errieta egiten zigun amonak bilobei

kolore horia eta gorria bageneramatzan jantzietan.

“Franco pozik da” esanda

astintzen zituen gure haur kontzientzia txikiak.

Ezen hitzak ere hil ziren gerrarekin.

Hitzak ere bai.

Haur galtzetinak

eskegitzen ditut nik orain balkoian.

Marradunak dira, gorriak eta horiak.

Gure amonak baleki...

Alabarenak dira.

Laster agertuko da eskolatik

eta urrunetik “aita” deituko dit,

t bakarrarekin, euskara berrian.

AMAMA AZKENETAN

Ez zuen aitona ezagutzen.

Baina gerrako soldaduez oroitzen zen.

Haiek sortzen zioten beldurra

bizirik zegoen.

Bi beldur zituen amamak.

Arratoiak eta soldaduak.

Urtebetez egon zen bakarrik gerran,

aitonak ihes egin zuen herritik.

Amama bakarrik umeekin.

Kartillarekin janari bila,

soldadu italiarren aldarteaz beldur,

leihoetan koltxoiak jarri eta etxean itxita.

Aitona ez zuen ezagutzen.

Gerrako egunez oroitzen zen.

Zarata bat entzun eta, “badatoz”

jartzen zen adi ohean.

Zer gertatuko zitzaion

amamari gerran.

Sekula ez zigun kontatu.

Ez dugu jakingo.

TEREZINI BURUZ IRAKURTZEN

Egun, Terezineko kontzentrazio esparruaz irakurtzen,

San Cristobal gotorlekuko botilez oroitu naiz.

Francok hildako errepublikazaleen ehunka gorpu

nola agertu ziren aldean botilak zituztela, Iruñean.

(Diktadoreak elkarren lagunak ziren,

eta biktima guztiak dira neba-arreba).

Hobi komunean lurperatutako presoak ziren,

gurutzerik gabe, zeinurik gabe; soilik botilak.

Eta beira barruan hildakoen izen-abizenak,

jostailuzko belaontziak balira bezala.

O, memoria botila horiek bezain hauskorra da.

Gure bihotzen babesean gorde behar dugu,

amets egiten jarrai dezagun:

begira nola nabigatzen duten

belaontziek askatasunerantz.

GUTARIKO BAKOITZA

Soilik oroit nitaz, ez dut gehiago eskatzen.

Oroit nazazu bizirik eta eskuzabal.

Azken egunera arte bizi nahi izan nuen.

Oroit gutariko bakoitzaz, eta denborarekin

haziko dira belarra eta begirunea,

ninikatuko hostoak eta hitzak.

Sinets iezadazu, haziko dira. Poliki,

amets dagien haur baten

hankak bezain.

DON JUAN
(zirriborroa)

Ogibidez konkistatzaile,

Don Juan Oñatek ez zuen atsedenik hartu

inguruko indiar guztiak menderatu arte.

Hala eta guztiz ere,

indiarrek entzun txarrekoak

izaten jarraitzen zuten.

Hamalau soldadu hil zituzten behin.

Don Juanek mendekua agindu zuen;

han zehar zebiltzan

hamalau indiar harrapatu eta

hanka bana moztu zien.

Argi utzi nahi zuen ez zuela gupidarik izango

beste erasoren bat gertatuz gero.

Gaur egun, mende batzuen ostean,

Don Juanen irudi handi bat dago

Santa Fe hiriko plaza batean.

Zaldizko estatua bat.

Bere buruaz ziur dagoela ematen du.

Tira, hanka bat moztu ez baliote.

DON JUAN
(behin betikoa)

Bertso berriak jarri nahi ditut

hasi berrien pareko.

Juan de Oñate kapitainaren

ibilerak kontatzeko.

Amerikara ontziratu zen

amets eroak tarteko.

Erregimentu bakar batekin

zerua konkistatzeko.

Nuevo Mexiko aldean sarri

irabazi zuen fama.

Indiar aldren jazarpenean

basamortu bete lana.

Kartzelan sartu zientoka eta

akatu ere andana,

libre bizi zen koioteari

jarri nahi zion arrana.

Hala eta guztiz, gure indiarrek,

entzun txarreko izaki,

hiriburuan egin zituzten

makinatxo bat sarraski.

Espainiarren guardietatik

hamalau hilez, zehazki.

Gauzak horrela, oñatiarra

sutan jarriko zen, naski.

Gure Don Juanen apena ez zen

luzaroan atzeratu.

Handik zebiltzan hamalau indiar

ausaz zituen atzitu.

Urkamendira zihoazenean

bihotza zitzaion urtu.

Heriotzatik libratu eta

hanka bana zien moztu.

Gaur egunean, han ageri da

Santa Fe erdiko plazan,

Juan de Oñateren estatua bat

munduak miretsi dezan.

Zaldi gainean, ezpata luze,

irabazlearen trazan.

Hanka bat moztu ez baliote

sinesgarri izango zan.

GAITZ BAT DUT ODOLEAN

Gaitz bat dut odolean.

Burdina gehiegi dut.

Belaunaldiz belaunaldi igarotako

gene batek sortua omen.

Hematologoak diost

duela milaka urte sortutako

babes antzeko bat dela nirea.

Nonbait maiz zauritzen ziren

Homo sapiensak, ehizan edo gerratan,

eta gorputzak burdinari eustea

abantaila handia izan bide zen orduan.

Baina gure sasoi modernoetan

soberan dago burdina hura guztia.

Organoetan pilatzen da,

ehizarik eta gerrarik ezean.

Tesiak ere ari dira egiten

nire gaitz honi buruz,

Euskal Herrian eta Pirinioetako mendialdean

omen daude kasurik gehienak,

araztasun genetiko baten adierazle edo.

Hori dena kontatzen dit medikuak,

gustuko filma lagun bati kontatzen dion

berotasun berarekin.

Ni odolusten ari naizen bitartean hain zuzen,

odol-ateratzeak egitea baita gaitzari

aurre egiteko bide bakarra

(aurrehistoriako lanabesak

bezain erremedio bakuna),

hamabostean behin litro erdi odol.

Eta orratz lodia zainetik

sartzen didaten bakoitzean,

orduantxe gogoratzen naiz

nire arbasoez,

nire arraza aratzaz;

eta neure buruari galdetzen diot

zergatik ez ziren urrikaldu nitaz,

zergatik ez ziren garaiz kutsatu,

apur bat bada ere.

AUZOKOA

Urteekin mesfidatia bilakatu naiz.

Ikaratu egiten naiz gauez ateko txirrinak jotzen badu.

Zalantzati egoten naiz une batean,

zabaldu edo ez zabaldu.

Eta maiz, txirrin hotsari jaramonik ez egin

eta irakurgai dudan liburuan

jartzen dut arreta, liburuko mundu hori

benetakoagoa balitz bezala etxe kanpokoa baino.

Atea jo dute. Izutu egin naiz gaur ere.

Zulotik behatuta ikusi dut auzokoa dela.

Aljeriar gaztea, itsasoan sei hilabete eta gero,

bakailao arraina oparitzera dator.

“Andreak esan dit haurdunaldian

lagundu diozuela eta esker onez”.

Eta bakailao usainak gogora ekarri dit

nola aita itsasotik zetorren bakoitzean

korrika joaten nintzen korridorean barrena,

txirrinak jotzen bazuen atean.

Besarkatzean, usain bera hartzen nion.

Egun batean, desagertu egin ziren auzokoak,

agurtu gabe joan, gizona, andrea eta umea.

Ez genuen jakin deus ere beraiei buruz.

Duela gutxi arte.

Izan ere, Loiuko aireportuan

ezustean gurutzatu egin nintzen arrantzalearekin.

Berak ez ninduen agurtu.

Zalantza une bat izan ondoren

nik ere ez nion ezer esan.

GAUEKO TXANDA

Gaueko txanda amaituta

poligonotik etxera noa oinez.

Bide bazterretik, autoak

bizkor pasatzen dira, txistua

eta haize bolada arrastoan utziz.

Eguna argitzen hasia da,

goiz ekainaren erdialdean.

Eta orduan entzun ditut igelak.

Igelen kantua, ehunka, milaka igel.

Han behean errekaren ur ertzean.

Deika ari zaizkit igelak, deika.

Gaueko txanda amaituta

banoa beherantz.

BI GIZON NAGUSI AUTO BATEAN

Bi gizon nagusi gurutzatu ditut autoan.

Autoak ere urteak zituen.

Lagunaren aita zen bata, bertsolari zaharra.

Bestea herriko gay ezaguna.

“Neska txiki” esaten zioten diktadura urteetan.

Baina bera beti alai zebilen,

gazteekin kalakan, zerbeza bat eskuan.

Moteldu egin da aspaldian.

Eta bertsolariak darama medikura.

Autoan gurutzatu ditut, kontu kontari.

Alabaina, pentsatu dut,

nork daki gizon horien nekeen berri?

Nire laguna desagertuta dabil.

Ezkontzako gonbidapena

ematera joan nintzaion etxera,

baina ordurako ez zegoen.

Ezkondu nintzen, seme-alabak ere hazi dira.

Eta ez dut lagunaren berri.

Beharbada egunen batean gurutzatuko dut,

autoan noala, oharkabean.

DESAGERTU

Barruko ahotsak esaten dit:

Desagertu.

Hego haizea denean esaten dit:

Desagertu.

Gauez ezin loak hartuta:

Desagertu.

Ezin dut, esaten diot, gorputza

arrasto handiegia da atzean uzteko.

Berdin da, esaten dit,

ustelduko da gorputza.

Ezin dut, esaten diot,

oinazea sortuko diet maite nautenei.

Mina arinduko da, esaten dit,

desagertu.

Desagertu, desagertu, desagertu,

desagertu, desagertu.

Lokartzen naiz azkenean.

Goizak iratzartzen nau,

ezer esan gabe.

EZKUTUAN

                                      Leiho azpian, marranta baten hots garbia

                                      Aitzurra lur legartsuan lurrean hondoratzean:

                                      Gure aita da, aitzurrean ari.

                                                                                 SEAMUS HEANEY

Ezkutuan egoten da ama bisitan noan bakoitzean.

Egoten da garajean, egoten da ganbaran,

egoten da txakurrekin mendi buelta egiten.

Nik hots egiten diot, ozen.

Eta, une batez, ikaraz izaten naiz

bere ahotsa noiz entzungo.

Amak ez dit etxera berehalaxe sartzen uzten.

Besotik heldu eta baratzerantz eramaten nau

aldiro itaun bera egiteko: “Zer aldatu da?”.

“Zer dakit ba” erantzuten diot astia irabazteko,

aldi berean begira eta begira ibiltzen bainaiz,

mudatu den hori zer izango.

Izaten da arrosak kimatu dituela,

izaten da txakurraren etxola zuritu duela.

Aste osoko lana berarentzat, niretzat arreta une bat.

Gose garaiko ama, euria bazen

eskolara joan gabe etxean geratzen zen neskato hura,

ganorazko oinetakorik ez eta hotzerien beldur.

Hargatik, aldaketa izan du maite bizitza osoan

gaztaroan gizartea goitik behera

irauli nahi izan zuen emakume hark.

Sasoirik ilunenetan eta gordean,

euskarari eutsi zion belaunaldikoa.

Azkenean, etxean sartzen uzten dit, eta

opari ematen dit une batez haurtzarora bueltatzea

bere plateren zaporeaz, baina batez ere

nire kezkak lasaitzen bakarra delako.

Agurtzerakoan, agintzen dit

hurrengoan liburu berri batekin etortzeko,

gogaituta dagoela berrirakurtzen.

Autoan sartu eta buruan hartzen dut amaren galdera:

“Zer aldatu da?”, zimurrak bezala oharkabean

agertzen diren mudantza anker horiek.

Izango da azken boladan ahulago ikusten dudala,

izango da neu ere gero eta bakartiago nabilela.

Baina, nik ez nuke ezer aldatzerik nahi.

Ezen sekulako joan nahi nuke ama bisitatzera

eta bere asmakizuna igartzen ahalegindu,

besotik helduta elkarri eta baratzean barrena.

4
BIDAI TANKAK

Nami Kaneko itzultzaileak gonbidatuta, 2014 eta 2016an Japonian egon nintzen. Okinawan, Tokion eta Kyoton. Tanka hauek (Japoniako antzinako poesia moldea da tanka) bidaia haietan koadernoan idatzitakotik sortu dira.

NAHAKO HILOBIAK

Tren geltokian,

parkingaren alboan,

hamar bat leize.

Hilobi dira kobak

antzinako azturan.

Auto artean,

zaborrak atarian,

ez dira zaintzen.

Atsedena eten da,

ahaztu arbasoak.

Leizea hobi.

Amaieran itzuli

umetokira.

Lurrari lurrarena.

Okinawako era.

GAJUMARU

Zuhaitz adarrak

sustraiekin lotuta.

Gajumaru da.

Mugi dela dirudi,

oinez daki arbolak.

Okinawa. Naha hiriko hilobi bat.

Gajumaru zuhaitzaren magalean.

SAKIMA MUSEOKO KIMONOA

Artea eta

bakezaletasuna,

biak batera.

Sakima museoan,

basearen alboan.

Kimono bat da,

antimilitarista.

Ederragorik.

Oihaleko margoan,

eztandak, paraxutak.

Ezin zenean

protestarik agertu,

emakumeek

zerabilten soinean.

Dotore, paseoan.

Sakima arte museoko kimonoa.

ARRANTZALEEN ZORTEA

Arrantzaleen

kaiko txalupa bati

“Shellfish” deritzo.

Marinea autoan,

topera du musika.

Okinawako arrantza-ontziak.

RYUTA IMAFUKUREN KANTA

Zugana noa.

Mila ri1-ko bidea,

horren luzea,

bakar batekoa da.

Aitzitik, itzultzean,

mila eta batekoa.

1 Ri: Luzera neurri japoniarra. 3.927,273 metro da ri bat.

POETA ZAHARRA

Umezaroaz,

Xin Itxi Kawamitsu,

koblakaria:

“Txarteltxo bat neraman:

dialektoz mintzo da.

Utxinagutxi,

nire ama hizkuntza.

Gutxietsia,

japoniera nagusi,

bakarra nintzen ia.

Kanta zaharrak

ez ziren gogoratzen.

Bakardadea.

Orain gehiago gara.

Erdu zeu ere hona”.

NAGASAKIKO EZTANDA

Bonba handia.

Den-dena desegin da.

Katedralaren

hondakinen artean,

aingeru aurpegi bat.

Gorde egin du

Uatanabe gazteak.

Oroitu nahi du

pertsona gauza onak

egiteko gai dela.

BI AHIZPAK

Nami Kaneko

eta Txijiro ahizpa.

Letra-maiteak.

Azkar ikasi zuten

elurra irakurtzen.

Nami Kaneko Tokion.

GELTOKIKO MARGOA

Mural eskerga

Shibuya geltokian.

Asu no shinwa.

Hogeita hamar metroko

kolore eztanda bat.

Bonbardaketa,

irudikatzen dena.

Tokio errea.

Mexikon topa zuten

zabortegi batean.

Margolaria

Taro Okamoto da.

Bazter utzia,

Japoniatik urrun,

Mexikon hil zen, pobre.

SANTA CLAUS-I GUTUNA

Paperezkoak,

Hikaru Fujiiren

etxeko hormak.

Antzinako etxea,

edonon liburuak.

Alaba dabil

Santa Clausi idazten.

Baina kexu da.

Kyototik Polora

helduko da gutuna?

Lo da umea.

Gutuna iritsi den

baieztapena

nik neuk sinatu diot:

Santa Claus-Olentzaro.

Nire gela.

OKINAREN POEMA

Ez bota bonbak

okindegietara.

Labe zaharra,

ogi egin berria,

han hori baino ez da.

Ez bota bonbak

okinaren etxera.

Ore ama da

eskuetan dudana,

ez metrailadorea.

Ondo dakit nik,

Siji Mishima honek.

Ni naiz okina.

Orea eskuetan,

ahoan olerkia.

5
OSTIRALAK NEW YORKEN

JAR EZAZU EGUNA

(Joxan Lizarribarri)

                                   Brooklynetik, Brooklyneko zubi gainetik,

                                   goiz eder honetan,

                                   mesedez zatoz hegan.

                                                                     ELIZABETH BISHOP

Ohi bezala, jar ezazu zuk eguna,

eta elkartuko gara berriz ere,

ezer gertatu ez balitz legez.

Betiko baldintzak jarriko ditugu.

Jende ozpinaz ez gara arituko,

“mediokritateari segundo bakar bat ere ez”.

Hobe poesiaz, bidaiez,

gorputz lirainez mintzatzea,

ezinezko desiraren milaka formez.

Eta beste behin ere emango dizut arrazoia.

Gauza inportanteak oso gutxi dira bizitzan,

lagun onak bezala, bospasei:

maitasuna, seme-alabak, adiskidetasuna,

herria, kultura, heriotza. Horregatik,

dena nahi izan behar dugu, ia dena erdiesteko.

Beti pentsatu izan dut, hain zinen bitala,

ez zenuela nahikoa gorputz bakar batekin

bizitzaz bere osotasunean gozatzeko.

Ez zinela kabitzen zure hezur-haragietan.

Eta gaur konturatzen naiz

orain ere lortu duzula nahi zenuena.

Gorputz bakar baten barruan bizi beharrean,

gu denongan hartu baituzu bizia.

Ohi bezala, jar ezazu zuk eguna.

ABUZTUAN

                                                      abuztuan

                                             hondartzan

                                    igerian nenbilela

                           antzarak ikusi ditut

                  hegoalderantz hegan.

         Oso goiz.

Harrituta jendea begira.

         Oso goiz,

                  hegoalderantz hegan

                           antzarak ikusi ditut

                                    igerian nenbilela,

                                             hondartzan

                                                      abuztuan

HAUTATUTAKO ERBESTERA

Herria zahartzen ari da, adinekoak plazan,

ume gutxi jaiotzen dira.

Orain arte eutsi diogu baina ezin da.

Urria da lana eta estuagoa morala.

Gogaitu naiz beti ametsean bizitzeaz,

bizi egin nahi dut soilik.

Sinistu, gehien maite dudana utziko dut

atzean, betiko galduko dena.

Ez pentsa erabakiarekin okertu garena.

Behin hartuta bueltarik ez da.

Bagoaz maitea, bagoaz txikiak.

Orain arte eutsi diogu baina ezin da.

Bagoaz hautatutako erbestera.

Jakinik hautatutako erbesterik ez dela.

MADISON PARKEKO EMAKUMEA

Jolasean dabiltza haurrak Madison parkean,

pailazoak, txotxongiloak, kolorea.

Gurasoek amets egiten dute haurren etorkizunarekin,

dena da posible, iritsiko zara urrunera.

Hori pentsatzen dute, txakur beroa jaten.

Alabaina, emakume bat zaborretan bila ari da.

Bestek utzitako janaria jasotzen du,

ketchupa gainera bota eta jan.

Haren gurasoek amets egin ote zuten inoiz

dena dela posible etorkizunean.

MENDEBALDAR

(Bruce Nauman ikusi eta gero)

Astelehen      Astelehen       Astelehen

Martitzen        Astearte         Astearte

Eguazten        Asteazken      Asteazken

Eguen            Ostegun         Ostegün

Bariku            Ostiral           Ostirale

Zapatu           Larunbat        Neskenegün

Domeka         Igande           Igante

Igande           Domingo        Sunday

Astelehen       Lunes            Monday

Astearte         Martes           Tuesday

Asteazken      Wednesday     Wednesday

Ostegun         Thursday        Thursday

Ostiral            Friday            Friday

Larunbat         Saturday       Neskenegün

IZARETAN ARGAZKIAK

Garai bateko oholezko etxeetan,

izarentzat izaten zen armairurik handiena.

Maindireak ziren ezkongaien ondasuna,

belaunaldiz belaunaldi brodatuak.

Eta arbasoen argazki zaharrak ere

hantxe gordetzen ziren izara artean.

Non hobeto izara artean baino,

non hobeto hartuko dute atseden hildakoek,

hego haizearen lurrina arnasten,

lo zuri luzean.

ZUBIBARRI

Jende andana bizi zen Zubibarrin:

Pixerunekoak, santanekoak, txaillanekoak…

Ibaiertzean bizi ziren,

kontserba fabriken gaineko

oholezko etxe apaletan.

Etxerik etxe zebiltzan umeak libre,

ez zegoen sarrailarik.

Erreka lohian bainatzen ziren

eta jolastu, zegoenarekin,

ontziola zaharrean.

Gabonetan andrakilak

oparitzen zizkieten,

amek eskuz josiak,

maindire zaharrekin eta artilez.

Familia handiak ziren,

senide asko etxe txiki haietan.

Horiek gutxi baziren,

Saturraraneko kartzelako umezurtzak ere

hartu zituzten batzuek.

Ez zuten ezer eta hori ere banatu.

Auzo hori dena bota egin zuten.

Pixerunekoak, santanekoak, txaillanekoak

beste nonbaitera joan ziren.

Egun saihesbidea igarotzen da

noizbait oholezko etxeak zeuden lekutik.

Saltoki handi bat ere eraiki zuten

mendiari urratutako orubean.

Hantxe erosten dira

panpinak orain.

Mundu osoan berdinak.

KIDEARI

Dagoeneko ezer ezin da bere onera etorri.

W.H. AUDEN

Zer esango, adiskide kutun,

ez naiz aldatu hainbeste.

Hau mundu hau, argi eta ilun,

onartu egin dut, honenbestez.

Eder basoen berdetasunak

eta hiri-zubien lizunak

zoratzen naute oraindik.

Bihoztu arren etorkizuna,

zalantzarako daukat tasuna.

Hain urrun zaude nigandik.

Ohikoa amesten jarraitzen dut,

horretan jartzen dut bizia.

Berehala jartzen nau zut

betiereko aurreiritziak.

Etxean hildako emazteak,

eskubide duinen ebasteak,

arrazoibide lausoak.

Injustizia ez da gaztea,

ez da gaitza hori ebaztea

behatuz gure pausoak.

Ezkortasunak gogaitzen nau,

begiratzen dut argira.

Zorigaitzak beharrean dirau

baina behin gatoz bizira.

Berdin-berdinak ditut akatsak,

zuzenduko dizkit azken hatsak;

marketsa naiz, zorionez.

Ez nau galaraziko goi-hatsak,

agudo abailtzen nau mahatsak,

maitemintzen naiz pertsonez.

Zure inteligentzia, benaz,

egiten dut gehien mira.

Kulturaz, bizitzaz, denaz,

problemak deus ez balira.

Egia izaten da bakuna,

errealitatea zurruna

eta bakana loria.

Lortu nuen denok nahi duguna:

zu bezalako mutil-laguna

ezagutzeko zoria.

Zer esango, adiskide kutun,

ez naiz aldatu hainbeste.

Hau mundu hau, argi eta ilun,

onartu egin dut, honenbestez.

HOPPER-EN GOIZA

Hotza da gaur.

            Hopper-en margoa bizirik.

                        New Yorkeko neguko argia

                                    eta emakume bakartiak.

Leihotik begira, lan bila nabil.

            Mezuak idazten ditut laguntza eske,

                        botilak itsasora botatzen dituenaren

                                    itxaropen hustu berarekin.

Latza da hiri hau.

            Beharbada zerbait gertatuko da.

                        Aldatuko da zortea.

                                    Agian bihar.

2 TRENA

Bronx-eko zootik irten gara 2 trena hartzeko.

Semeak lehenengo bagoian joan nahi du,

aurreko leihotik trenbidea ikusten baita.

Sartu gara.

Umea jarri da puntan.

Grabatzen hasi da mugikorrarekin.

Trenbidea egunargiz,

gero tunelaren beltzean.

Aspertu da.

Eseri da nire ondoan,

grabatu duenari begira.

Geltoki bat, beste bat.

125. kalekora heltzean

trenak galgatu egin du.

Balazten zarata.

Geratu da.

Leihotik geltokiko jendea ikusten dugu.

Ahoa ixten dute elastikoarekin,

garrasi keinuak, haurrak negar batean.

Besarkatu egin ditugu gureak.

Bozgorailutik gidaria.

“Shock batean nago”.

“Zabaldu atea” oihukatzen dute

bagoi barrukoek.

“Zabaldu atea”, ozenago.

Ate batetik bestera bidaiariak.

Gidaria atera da gelatxotik.

Ate bat zabaldu du giltzarekin.

Irten da nasara. Irten gara.

Jendea gertatutakoaz hizketan.

“Salto egin du. Ez, bultzatu egin dute”.

Bagoaz eskaileretan gora.

Polizia, suhiltzaileak.

Taxia hartu eta etxera.

Automobileko telebista txikian

ez dator notizia oraindik.

Mugikorra ahaztuta utzi dugu bagoian.

79. KALEKO LIBURU-SALTZAILEA

Columbus eta 79a bitartean

bada liburuak saltzen gizon bat.

Laborarien azokaren ondoan

jartzen du postua igande goizetan.

Han goian hotel zaharrean, Optimistaren alaba,

Kafe tristearen balada, bospasei dolarretan.

“Irakasle erretiratua naiz, etxeko

liburutegia saltzen, beharra daukat”,

Han goian hotel zaharrean, Optimistaren alaba,

Kafe tristearen balada, neguko igandeetan.

BIZITZAREN AHOA

Zorrotza da batzuetan

bizitzaren ahoa.

76.000 etxerik gabeko

daude New Yorken.

72. kaleko metro

geltokiaren ondoan,

bizikletak lotzeko tokian

ikusten ditut lo.

Ilaran etzanda,

kartoiekin estalita.

Haietako batek

burua atera du.

Begira gelditu zait.

Hondartzan hiltzera doan

balearen begiradaz.

WHATSAPP

Merezi zuen?

Merezi zuen zer?

Bizitzea.

Jakina.

Liburuengatik?

Ez.

Zergatik ba?

Seme-alabengatik batez ere.

Eta, liburuak?

Liburuak, zer?

Ez dute merezi?

Irakurtzea ederra izan da.

Eta idaztea?

Ez hainbeste.

Berridatziko nituzke denak.

Denak?

Den-denak.

Poema hau ere bai?

Bai, zu ere bai.

Hara!

BAZABILTZA, WIM

Bazabiltza, Wim, pianoa jotzen.

Eta nahiz eta urteak igaro eta gorputza zahartu,

nik beti berdin ikusten zaitut.

Mutil bat dago zure barruan,

behin izan zinen haurra

hortxe bizi da oraindik.

Entzun txarreko umea, bizkorra,

bizkorregia beharbada.

Isila zara oso.

Pianoa jotzea da zure berba egiteko modua.

Kantatzen duzu baina hitzik gabe, bakarrik soinuekin.

Izan ere, zergatik hautatu hizkuntza jakin bat?

Hobe da gramatika unibertsalera jotzea.

Handik sortu ziren munduko hizkuntza guztiak;

gizaki guztiak eta kultura guztiak

elkartzen dituen hizkuntza jatorrizkotik.

Egidazu mesede bat,

ez utzi inoiz jotzeari.

Jotzen duzun bitartean

umea biziko da.

IBAIERTZEAN

Ibaiertzean, gauez,

zuhaitzaren magalean etzan,

gau izarratuari begira.

Orain ulertzen dut dena.

Adarrek lotzen dituzte izarrak,

zuhaitzaren izerdia badoa

galaxia batetik bestera.

Ez da dena idatzi behar.

Haizerik ez da, ez da ezer entzuten.

Badirudi geratu egin dela ibaia.

JAKINTZAT EMANDAKO GAUZAK

Ez ditzagun gauzak

jakintzat eman.

Belaunaldi batean ez zen eman

elgorriaren aurkako txertorik.

Uste zuten gaitza erabat garaitua zela

eta orain agertu da.

Ez dezagun jakintzat eman

berdintasuna,

ez dezagun pentsa garaitu dugula gizonok

barruan dugun arra.

Arrazakeria, homofobia, supremazismoa,

hori dena; elgorria baino makurrago

diren gaitz horiek guztiek

ez dute ezer behar hutsetik hasteko,

gure artean bizkor barreiatzeko.

Jakintzat ez da ezer eman behar,

pertsonak garela besterik ez,

zazpi mila milioi lagun baino gehiago,

bakoitza bere bizitza, jatorri eta hizkuntzekin,

eta elkar ondo hartu behar dugula.

Denok, bizitza bakoitza

eta biltzen gaituen lurra.

Uste genuen gaitza erabat garaitua zela

eta orain agertu da.

DEIA

Deitu dizut ama,

eta ahots sendoz erantzun didazu.

“Sasoian zaude”, esan dizut

jakin gabe ahalegintzen ari zinela.

Ahultzen ari da arnas aparatua,

kimuak zabaldu beharrean ixten.

Eta berri onak eman nahi izan dizkidazu,

eta esan, etorriko zinatekeela bisitan Ameriketara

baina dagoeneko ikusia duzula hau guztia,

hobe arreba joanez gero.

Planak egin ditugu elkarrekin

hurrengo hamar urteetarako,

bidaiatuko dugula Europan,

zu izango zarela gidaria,

nahiz eta gurpildun aulkitxoan ibili.

Lasai utzi nauzu, beti bezala.

Hori zen helburua.

Baina ez didazu esan egia,

ez didazu esan ospitalean zeundela.

Ez ninduzun larritu nahi,

zertarako kontatu dena.

Pasatuko da,

hori zuen betiko legea.

BERANDU IRITSI ZEN

Berandu zen, ordurako lo zeuden zaldiak,

zutik, basoaren iluna beren begietan islatzen.

Mantela bildu gabe zegoen,

ogi apurrak, janaria hozten.

Dagoeneko erditu ziren haurdun zeudenak,

paseoan zebiltzan gurditxoekin.

Irakasleak ezabatu zuen arbeleko formula.

Dantzariak kendu zituen oinetakoak

behatz zaurituak erakutsiz.

Kale-garbitzaileek bildu zituzten

jaiak utzitako zaborrak.

Harrezkero ez genuen kantatzeko gogorik.

Berandu zen, kasik beste egun bat izan zen hura.

Garaipenak ez zuen zentzurik.

Inork ez zuen derrota onartu.

Berandu iritsi zen bakea.

OSTIRALAK NEW YORKEN

Etorkinak gara hemen, hori da hitza.

Paperak ezin aterata gabiltza,

asegurua, lanerako baimena.

Etorkina izatea hori da,

hesiaren beste aldean gaude orain,

utzita Europako bizimodu goxoa.

Etorkinak gara, eta gu baino

okerrago daudenak asko dira.

Gaur goizean bertan izan gara

Harlemeko klinika txiki hartan.

Aholkatu digute aseguru publikorik

ez hartzeko paperak lortu nahi baditugu,

datu horiek gorde egiten dira-eta.

Luze joan da elkarrizketa,

gure ondoan haur gaixo bat

medikuaren zain egon den ordu luzea.

Har ditzagun bizikletak

eta goazen Riverside parkera.

Handik ikusten da Hudson ibaia,

zamaontzi handiak badoaz iparraldera.

Parkea garai dago, ez da nabari

azpian daukan autobide erraldoia.

Goazen azkar bizikletan. Bata bestearen

ondoan, sorgin-orratzak bagina bezala.

Hemen bizitza bera dago eginkizun.

Baina ez kezkatu, aurrera aterako da dena.

Zurekin batera xamurragoa da,

goazen Riverside aldera.

6
POESIA ETA HUTSUNEA

1

Poesia liburuetan inprimatuta datozen lerroak kaiolako burdinak baino ez dira, poesia atzealdean dagoena da, hondoan ageri den piztia ederra. Esaldiek harrapatu baino ez dute egiten animalia bitxi hori, eta une batez erakutsi, hori bai, soilik lerro artean irakurtzen dakien irakurleari. Mark Strand poeta estatubatuarraren aburuz, poesia aske da egiantzekotasunaren bilaketatik. Nobeletan lehenengo araua da sinesgarritasuna, nobeletan mundu ezaguna azaltzen da, eta irakurleak antzeman egin behar du mundu hori, bestela nobelarenak egin du. Baina poesiak ez du errealitatearekin antzekotasunik bilatzen, bestelako errealitateak sortzea da haren helburua, begi bistan ez dagoen hori azaleratzea.

      Poema bat ez da ulertu behar, akats handia da hori. Sentitu egin behar da poesia, zeure burua haren ibai urtsuan hondoratu behar duzu, loak edo droga batek hartuko bazintu bezala. Gogoan dut, hamalau-hamabost urte nituela eta poesia irakurle amorratua izanik, Dylan Thomasen 18 poems bilduma irakurri nuela. Ez nuen ia ezer ulertzen baina atsegin nituen irudiak: I see the boys of summer in their ruin. Edadean sartutako gizonez ari zen? Udan neska-mutil koskorrek itsasora jauzi egiteko erabiltzen duten moila zahar baten neguko irudiaz? Bera al da udako mutil horietako bat? Galderak baino ez zituen sortzen nire baitan Thomasen poesiak, baina ez nintzen aztoratzen, gozatu egiten nuen.

      Irudipena daukat, gaur egunean ahaztu egin zaigula lerro artean irakurtzen, kaiola baino ez dugula ikusten lerro batzuk irakurtzen hasten garenean. Uste dut, gure abiadura handiko bizimoduan, ez dakigula seinaleak aurkitu eta interpretatzen. Testuei irakurketa maila bakarra ematen zaie. Informazioa jaso eta eman, den-dena kontatuz. Baina poesia urrun da egunkari edo nobelen linealtasunetik, poesiak ez dakiguna du ardatz, misterioa, hitzaren esanahirik zahar eta sakonenean.

      Hala eta guztiz ere, poemak zentzua izan behar du beti. Ez ditut maite apaindura hutsa diren poema irudiz hanpatuak. Poemak idazten hasi nintzenean, post-it bat jarri nuen nire gelan esaldi honekin: “poema bat, metafora bat”. Eszenekin osatuko nituen poemak, narrazioekin, gogoetekin, irudiekin, baina soilak izango ziren gauza guztien gainetik. Ahots poetikoa ere ez zen nirea izango. Batzuetan bai, baina beste batzuetan emakume baten ahotsean arituko nintzen, edo Afrikako etorkin batenean.

      Errealitate batetik abiatu beste errealitate bat sortzeko, komuna bilakatu norbere mina. Horixe da nire poesiaren helburua.

      Hizkuntzak erregistro bat baino gehiago zituela amamari kantuan entzunez jakin nuen lehen aldiz. Askotan kantatzen zuen berak etxean. Gustuko nuen bertsoz gogoratzen zuen mundu zahar hori. Euskal kantari tradiziozko batek, Jean Mixel Bedaxagarrek dio euskaldunon memoria kantuen bitartez transmititu dela, kantatu izan dugulako dagoela bizirik gure hizkuntza. Gure etxean halaxe gertatu da. Herri ginela jakin nuen amamari entzunda eta, orobat, euskal poesiaz zaletu nintzen. Ondoren etorri ziren Sylvia Plath, Ingeborg Bachmann, Anna Akhmatova, Pier Paolo Pasolini, Czeslaw Milosz, Yehuda Amichai, Federico Garcia Lorca eta Wislawa Szymborska; haikuak, koplak eta bertso libreak.

      Dylan Thomasen liburua hartu dut berriz ere eskuartean. Oraindik ezer gutxi ulertzen dut, baina berdin zait. Zeinen ederra den.

2

Euskal baladetan bada bat enigmatikoa. 1390. urtean izandako borroka bati buruzkoa da, unzuetatarren gazteluaren inguruan gertatutakoa. Ezin esan balada bat denik, soilik lehen lerroa geratu baitzaigu, antzinateko epigrama grekoen antzera. Esaldi bakarra da garaiko kroniketan idatzi zutena. Hasierako esaldi hori entzunda, balada osoa etorriko zitzaion gero burura sasoi hartako pertsona bati. Baina ahozko transmisioa etenda, esaldi hori baino ez zaigu geratu. Beste guztia irudika dezakegu, irudika ahapaldiak eta gertaerak, xehetasun eta sinboloak, baina balada bera ez dago.

      Geratu den lehen esaldi bakar horrek hauxe dio: “acundia, lejarr(...)ga lejarbaga”. Esan nahi du, muinoan dagoeneko ez dagoela lizarrik. Lizarraga, lizar zuhaitz ugari zegoen lekua, lizarrik gabe da orain. Gerran lizarrak erabiltzen ziren geziak egiteko. Gerraren luzeak, etengabe geziak egiteak mendia hustu egin du. Gizakiak naturaren itxura eraldatu du, gizakiak eragindako indarkeriak.

      Geroztik, leku hura ez da izango garai batean izan zena. Lizarraga, lizar ugari dagoen tokiari izena jartzeko erabiltzen den hitzak zentzu osoa galdu du orain. Balada zaharra hutsik da, hasierako esaldia baino ez dugu, eta mendia ere biluzik dago, ez da noizbait izan zena.

      Falta denak, ez dagoenak sortzen du poesia. Beckett-en Godot ez dago eta ez da etorriko. Ez dagoen Erroma baten hutsunea du Ovidiok erbestean, behin izan zena beharbada. Ez dagoen emakumea botatzen du faltan Safok olerkietan, agian bere buruan baino existitu ez dena.

      Gerrak hondatu duen zuhaiztia da errealitatea. Eta ez dagoen huraxe da poesia, menturaz izan dena eta berriz izango ez dena.

7
DAUDENAK ETA EZ DAUDENAK

LIXIBAREN ARTEA

Trebetasuna behar da lixiba eskegitzeko.

Kanpo-kanpoko lokarrian beti

zuri ederreko izarak.

Gogor tenk eginda.

Barrurago alkandorak, jertseak,

kamisetak, beti galtzarbetik eskegita,

inoiz ez sorbaldetatik

ezta gerritik ere,

marka geratzen zaie-eta.

Kolorezkoak badira iruntzitara,

ez galtzeko tonua.

Arropa pisuak lotzeko erabili egurrezko

orratzak, prenda txikientzat

plastikozko singleak.

Azkenik, leihotik gertuen dagoen

sokan, barruko arropak.

Inork ez ikusteko eran.

Arropak nola eskegi,

halakoa izaten zen pertsona.

Aurrealdean, ondo tenk eginda,

zuri ederreko izarak.

NESKA PRAKADUNA

Zain egongo zinela agindu zenidan telefonoz.

New Yorkeko egonaldia bukatu arte

iraungo zenuela, gu ikusteko.

Argi berba egiten zenuen gaitzaz.

“Batzuetan nekatuta nago bizitzeaz”,

hori esaten zenidan inarrosi gabe.

Herria txiki geratzen zitzaizun.

Neska prakaduna izan zinen,

prakak janztea ere iraultza handi bat zenean.

Sasoi okerrean bizitzea egokitu zitzaizun.

Ume bizkorra bai baina ezin estudiatu.

Etxean ez zegoen baliabiderik horretarako.

Iraun duzu, derrota txikiak onartuz.

Ikusmena ahultzen bazen, letra handitzeko

liburu elektronikoa erosiz.

Paseoan ibili ezin zenuenean, etxepera irten.

Bizitzari ur iturri berriak bilatzen beti.

Mamorroarekin bizitzen hamasei urtez.

Irakatsi didazu literaturaz gozatzen.

Santutxuko zuen etxeko liburutegian hazi nintzen.

Kalera joan baino, nik nahiago hantxe geratu.

Irakatsi didazu desberdina maitatzen.

Mundu guztia uste berekoa bazen, zu bestelakoa.

Beti bakartiarekin, beti bestearekin.

Irakatsi didazu gauza guztiekin gozatzen.

Bertsolaritza eta opera, tabernak eta museoak.

Bizitzaren ederra harrapatzen bazenekien.

Bilborako hegaldia hartu aurreko gauean

ipurtargiak ikusi genituen parkean.

Autobidearen ondoan, ehunka ipurtargi.

Lo jarri zintuzten, handiegia zen oinazea.

Ipurtargiak ikusi genituen parkean,

zain egongo zinela agindu zenidan telefonoz.

BAZOAZTE

Saturraranen

haitzetan preso geratutako

animaliatxoen bila

eramaten ninduzuen.

Marea behera zela

mundu miragarria

azaltzen zen,

beste planeta bat

gurean.

Iluntzean

sua piztu eta adi

entzuten nuen zuen jarduna.

Aspaldiko mundua,

eguzkia Santa Klara

atzean sartu arte.

Haurtzaroko

emakume maiteak.

Nire mundu txikerra,

nire izu-ikarak

sendatzen zenekitenak,

bazoazte desagertzen,

banan-banan.

Putzuko arrainak

ezkutatu egiten ziren

hurreratzean.

Horrela doaz gure nagusiak.

Oraintxe bazeuden

oraintxe ez.

Alabaina

geratu egiten da mina,

hori bai,

eta gorputza,

putzua bezain hutsik.

LURRA

Bagabiltza

ihesean, beste mundu

hautemanezinak sortzen.

Gailuz gailu, hari ikusezinen

oreka ezinezkoan. Geure burutik

gero eta urrunago. Gero eta gutxiago

ulertzen dut sortu dugun mundu hau.

Zahartzearen ajeak. Bazterrera ari ote

naiz geratzen. Orain ulertzen dut

zure hizkuntza. Ohartu naiz

zuk ematen didazula

bakea, Lurra.

ESKERRAK ETORRI ZINEN

Eskerrak etorri zinen, barren,

ostatu hartan nigana.

Eskerrak ausartu zinen.

Eskerrak hasi zenuen solasa,

oharkabeko goizalba.

Eskerrak hasi jolasa.

O, goizero behatzen zaitut lo,

Modiglianiren margoa.

Itaun eginez neure buruari,

zergatik batu zinen nigana.

Ez zeundeke bestela pozago?

Narrasa naiz, zu aldiz bizkorra,

nagia ni, eta zu prestua.

Eskerrak eman zenidan musua,

labarraren muturrean.

Eskerrak aldarazi pausoa.

O, goizero behatzen zaitut lo

eder bihotz onekoa.

Gorazarre eginez bizitzari,

eskerrak batu zinen nigana.

ALABARI

Rudyard Kiplingek
semeari idatzitako
“If” irakurri eta gero

Zure bihotzaren gakoa banu

esango nizuke:

ez utzi inori zure gainetik jartzen

are gutxiago gizonezkoa bada.

Eutsi beti zure duintasunari.

Ez ahaztu ondo lan egitea dela

pertsona duin egiten duena.

Izan zure ogibidea, inoren mende ez izateko.

Ez zaitez fida botereaz, erabili egingo zaitu.

Zaude gutxi daukatenen aldamenean.

Izan inozoa, ametsik xaloenek aldatu dute mundua.

Dena den, kontuan izan

ideiarik ederrenak ez duela zentzurik

pertsonaren bat zapalduz gauzatzen bada.

Hitz egokiak aurkituz gero

esango nizuke:

utzi bizitzen,

bakoitzak bere usteak eta bizipenak ditu,

errespeta itzazu nahiz eta zure kontrakoak iruditu.

Lagundu premia duenari,

zabaldu etxea arrotzari, zalantzarik gabe.

Errespeta sinesgabeak eta sinestunak

eta beraien fedea.

Zaindu zure hizkuntza.

Pentsa ez dela gurea soilik

mundu osoaren altxorra baizik.

Une aproposa kausituz gero,

esango nizuke:

sekula ez sinetsi ez dagoela zer eginik,

ia beti dago aterabideren bat.

Eta ez balego, onar ezazu.

Galduz ere irabazten da batzuetan.

Onartu bizitza eta halaber heriotza.

Heriotzaz jabetzea da

ditugun egitekoen artean zailena.

Plazerari eta zoriontasunari ez ateak itxi.

Maita beti pertsona, gizon edo emakume,

azala beti hazten baita eder.

Bete zure apetak.

Horretarako adorea banu,

esango nizuke:

gura baduzu, izan ama,

umeek erakutsiko dizute umila izaten.

Eta ez bazenu, gozatu bizitzaz bere osotasunean.

Maita oihanak eta maita hiriak.

Egon zabalik kitzika guztiei, ez izan aurreiritzirik.

Beldur bazara, onartu beldurra.

Triste bazaude, egon triste.

Ez dugu zertan izan une oro

zoriontsuak eta ausartak.

Entzun ondoan duzunari.

Entzun gazteei, entzun adinekoei.

Alaba bihotzekoa,

zaren bezala agertu.

Esan pentsatzen duzuna, nahiz eta

hurkoa mindu. Ikasi akatsetatik.

Ez izan beldur gauzak oker egiteko.

Harroa eta itsua baita dena ondo egiten duena.

Bilatu egunen joanaren edertasuna.

Sakonki bizi, baina ez azkar.

Ikasi denbora luzatzen,

gauza txikerretan arreta jartzen.

Egin zure bidea, zu zara erdigunea.

Saia ametsak betetzen eta ez utzi inori

amets horiek zapuzten.

Eta azkenik, ez egin kasu aholkuei.

Are gutxiago nireei.

LOTAN BAINA LOAK HARTU GABE

Lotan baina loak hartu gabe

hurbiltzen naiz su batera.

Ezagutzen ez dudan jendea inguruan.

Suak ez du berotzen, ez du erretzen.

Eta bere barrura sartzen uzten nau.

Han barruan dago Tropikoko basoa.

Sugeak dabiltza lurrean,

erleen argizarizko azala dute.

Alabaina, ez dute usaintzen.

Hegaztiak ikusten ditut airean,

koloretsuak, luma luzeekin, zerua margotzen.

Bati jarraitu diot begiradaz.

Gauera eraman nau, erraz.

Han izarrak baino ez daude, itzaltzen.

Izarrak ez, dortokak dira, arrastoak

uzten dituzte hondar beltzean.

Nire oinek ez dute aztarnarik lagatzen.

Ez dut oinik, gorputzik ere ez, desagertu egin naiz.