Gu gabe ere

ITZIAR UGARTE IRIZAR

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2021 Itziar Ugarte Irizar

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2021eko azaroa

Edizio hau: 2021eko azaroa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Juli eta Maixabeli

Gauza ederrak, esan zuen, aurrean dauzkazu, edo atzean agian;

zaila da ziur egotea. Eta gainera, erantsi zuen, ba al da alderik?

LOUISE GLÜCK

ITSASO AURREAN AMA

Oroitzen dut bainujantzian

eskuak gerrian, olatuei so

urte guztirako balio dit niri honek

eta nola ez nuen ezer ulertzen

bizkarrez eta oinak ur bitsetan

han hartzen zuen adorea

itzultzen dit gaur irudiak.

PLAZA

San Juan biharamuna da Gracia auzoan

eta hemen nago, denbora egiten

—nork esango zuen, denbora egiten—.

Atzo festa zenaren arrastoak daude atarietan

eta beroegi dago goizeko zortziak izateko.

Motxila astun bat soinean, erakusleihoak

bakarrik bidaiatzearen poza itzultzen dit.

Galduta nabil eta horri eskerrak hemen

non jendea kioskora albiste bila doan,

bi maitale edadetu gosaltzera eseri diren,

gazte bat ortozik lotan dagoen.

Argazki bat egin dut eta lagun bati bidali:

Egunen batean hemen biziko gara

—komeni da leku bat ametsentzat—

hemen, non eguzkiak errukigabe jotzen duen,

kale garbitzailea bisera azpian txistuka datorren,

emakume heldu bat, erosketa karroari tiraka, badoan.

HEGOAK

Beste igande bat gaur

zure ondora natorren gehienetan nola.

Seiak dira, gaua da.

Telebistaren aurrean

barruan ere erdi ilunpetan gaude,

alboz alboko butaka banatan.

Zeharka begira,

aurreko igandean utzitako lekuan dirudizu:

jertse polar gorria goraino igota, eskuak

manta gainean eta manta toles berberekin.

Ez gaude bakarrik

—sukaldeko argi urdinxkak diosku—

baina egongo bagina bezala da.

Orduan esan duzu:

Hegorik ez dugulako, bestela…

—arratoiak korrika bi solairuen artean—.

Esatear egon naiz

zurea ez dela bizirik egoteko modua.

Baina isilik eutsi diot. Keinu txiki bat

egin didazun arte, esanez bezala,

ikusiko duzu, ume, ikusiko duzu…

KOMUNIKATUA

Hamar bat urte izango nituen.

Teleberria komunikatu batekin ireki zuten;

hiru lagun ageri ziren, aizkora bat, sugea

eta isilik egoteko agindua egongelan.

Logelara egin nuen, ohe gainean luze eseri.

Guraso bat etorri zen lehenengo,

eta besteari deitu zion gero.

Bakoitza alde banatan jarri zen

eta gogoan dudana hori da:

hiruron irudia armairuko ispiluan.

Hau bizi guztian ezagutu dugu guk,

eta nola ez nuen jakin deskodetzen

eta hemen gaude edo

ez duzu zertaz kezkatu.

Uste izan nuen ukitzea ordea

haiengan ere beldur bat

nigan sartzea nahi ez zutena.

HILDAKOEN EGUNA

Bizidunak soilik galdetzen du nork

eraman dezakeen Erromako erramua gaur:

hildakoek nola baizik ez diote.

W.H. AUDEN

Hildakoen eguna da gaur

bizirik garenontzat.

Inork ez darama erramurik

itsasertzean

jaiegunetako paisaia

itxuratzen doa jendea.

Hego haizea dabil

eta hondartzara jaitsi gara

eramateko kafe bana eskuetan.

Frantsesez mintzo den adineko

bikote bat jarri zaigu aurrean

urdinduta, zimurtuta, gihartsu

biluzten hasi dira

barruko arropetan sartu

uretara.

Handik begiratu digu andreak

besoak jaso ditu

bizitza ospatuko balu bezala.

Txalo egin diogu eskuak airean

berekin ospatu.

Ingurua behatu eta itsasoari

so gaude denok.

Harantz esertzen da

jendea hondartzan

non

daudenen eta ez daudenen

abaroa bat bera den.

BALKOIA

Badakit ez doala inora

baina gainera etorri zait

hor emandako denbora

zure balkoia zenaren

azpitik pasatzean

samurtasuna itzuli dit

ez besterik

eta zenbat den

orduan jabetu naiz

behinola izan ginen hori

nirekin daramadala

nerabe eta alai

emandako paseoekin batera.

MADRILGO METROAN

Tarteka baino ez nator

eta poliki noa oroitzen

azken aldiko lagunak

bisitatu genituen lekuak

beste ezeren gainetik

arrotz sentitze hau

eskertzen diot hiriari

nola ez naizen hemengo

eta zer gutxi axola didan

horrek guztiak orain

hemen ere elkar zeharkatzen

antzematea bizitzak eta

haiekin paisaian lerrokatzea,

besterik ez lilura une baterako.

LEKUA

Inork ez nau ikusten orain

eta denei begira nago ni

begietan teilatuak

surflariak uretan

ahuntzak atzeko belarretan

behar den lekuan nago

daukadan denbora bakarrean

eta lekuko gorde baten kera dut

beste animalia gazte bat

etorkizunaren atze-oihalean.

LUGORRIA

Azpian hartu du

akorduen luiziak

besoak atera ditu

giharrak tinko

lugorria haztatu

hor agertu da urrunean

—urrezko hortz batekin—

atzoko argi berria.

KANPOAN

Euria hasi du heldu ahalaz bat

eta arinduta mintzo dira denak

igarriezin zaidan kutsadura

garbituko duela ospatzen.

Bila etorri zara Chamartinera

eta zuzen egin dugu bunkerra

deitzen duzuen pisura —berehala berretsi

etxebizitzarena basakeria dela hemen ere—.

Gustatzen zait hirian ernatzen den

auzo bizitza, komertzioak kale aldapatsuetan

ezagunen eta ezezagunen arteko

posizio ez guztiz arduragabe bat.

Pare bat lagun agurtzera gelditu zara

eta zerbitzaria hurbildu zain nagoela

arrotz zaidan ziurtasunez jakin dut

geratuko nintzatekeela

—hilabete bat, beste aste bi—.

Hori du kanpora irteteak:

dena biderkatzen dela dirudi

jendea, geruzak, ertzak

beste ni bat saiatzeko bideak

—dena posibleago balitz bezala—.

Pertsiana petik atera gara azken

eta galtzen uztearen eta itzulbidea

oroitzearen orekan jarraitu oinez

kale argien eta autoen artetik hitzak.

Biharamunean aurrena izan naiz esnatzen

liburu batekin sofara egin eta estreinakoz

entzun ditut bi gizon larrutan ondoko gelan

—nahi gabe lotsatu naiz kontatu diezunean—.

Gero gertatu da: merkatuko jendetzan

gizon bat igaro zait ondotik, telefonoz

eta beroki higatu bat estutzen:

            banoa, eman segundo bat

            nagoen lekutik ateratzen ari naiz

ATZO URTEBETE

Atzo urtebete da hil zinela

esan diot lagunari

gaizki egin dut lo, edo ondo

esaten diodan antzera.

Larunbatean izango da urtemeza

eta baserrian bilduko gara

maite zenuen mahai bueltan

hil aurreko iluntzean

inguratu zintugun eran.

Han egongo da logela

pasilloaren azkenean

eta han amama

zu hil zinen ohean

zahar eta makal.

Zurea izan nuen

agurraren lehen lezioa

eta hala ere badakit

ezin izan zuela ederragoa izan

asteburua heriotzari gorde genion

zure eskuak ogia bezala harrotu ziren

udazkena zen, urria

epela eta isila zen denbora.

Atzo urtebete da hil zinela

eta sentimendu ez hau da

senti dezakedan gehiena.

EGUN TXIKIEN AROA

Orain den-dena

beste norabait doa.

JOSE LUIS OTAMENDI

Itoizko solidarioen ekintza

dakar gaur prentsak

nola moztu zituzten

porlana garraiatzen zuten

sei kableak

nola lortu zuten

aldi batez dena

etetea.

25 urte eta argazkian zutik urtegia.

Iulen Madariaga hil da biharamunean

eta belaunaldi haren inguruan irakurtzen

ez daukat garbi

noraino sar daitekeen

bizi gabeko garai baten

zalantzetan

galdu-mina zer den ere ez dakit dakidan.

Galdetzen dudana da

erresistentziak eta etikak

forma berri bat har dezaketen

aro bakoitzean

zer den ukiezina definizioan.

Idatzi dut eta gero ezabatu:

hizki handien ondotik heldu gara gu.

Urtemugekin betetzen ditugu

egun berrien azalak

eta haiei esker ikasten dut ostera

garai hau ez dela beti

izan zitekeena.

N1-EAN

Koadro kostunbristenean joan nintekeen

orain hain berde dagoela dena

aurrera egiten garrasi egiten

ez banindoan zehazki

kantu honen burbuilan

ehun eta hogeita bat kilometroko abiadan

lurraldea —eta harekin ni—

zeharkatzen duen zain porlanezkoan

hor dator argia eta hor itzala:

irudimenaren gainazal labainkorra

non katuka nabilen

paisaia berrietarako ur bila.

AITAREN KANTUAK

Save your illusions.

ROBYN HITCHCOCK

Bere gitarren hotsa

entzun zitekeen

ganbaratik behera

neguko arratsaldeetan

bibrazio bat

eskaileran

talde ugari etxekotu dizkit

ikusi ditugu elkarrekin

baina bada igo ezin dudan

horma bat

bere kantuen mundura

ez dakit zeinek ezarria

ez dakit zer babesteko

ibiltzera atera naiz

bere Ipoda hartuta

—etxekoak loarinean—

eta orduan entzun dut kantuan

10.634 pisten artean

—hain larri beti tonu altuetan—

nire zortzi urteko ahotsa

beste grabazio baten erdian

partekatu dugu

melodietarako izpiak non bildu

hizkuntza nola limurtu

baina iheskor bihurtzen zaizkigu keinuak

eta urrats erdiak atzera hasten gara

elkarrengandik arrotz zaiguna

bere horretan

nork bere hormaren aldean

dantza baldarrean utziz.

ZULOAK

Atseden hartzeko zutitu naiz

eta barrez hartu dugu elkar

gertatzen dena gertatzen dela

dena da gozo orain.

Ipurmasailak heldu dizkizut

eta labaintzen utzi naiz,

estutzen zaitut ahoan

eta ezustean hartu nau

kolpe batek eztarrian

malko bat eta itolarri hau.

Gelditu, eta ezer esan gabe

igo naiz zure begien parera

zure bila,

baina ez zaude.

GELTOKIKO HERRIA

Hemen dago mugarik gabeko existentzia:

eguzkitan, ez oso hiztun eta eskuragaitz.

PHILIP LARKIN

Adreiluzko etxeak eta toldo berdeak

pintatuak bezala datozkit leihora:

bizitza erakusten didate

atseden hartzen bestaldean.

Emakume bat zortzigarrenean

esku biekin aurpegiari eusten

—auzoko nekeen zaindari dirudi—

neska bat ume bati titia ematen

futbol taldeen kamisetak sikatzen

eta itxitako taberna bat: Bar Boa.

Abiatu aurretik idatzi dut:

Munduaren gailur bat izan zitekeen

eguerdiko argi-galdatan

trena bezain geldi ez balego dena

—asko dakienaren egonarriz

begia igurzten gelditu da emakumea—.

IKUS ZAITZAKET

Zebra-bidea zeharkatzen

ikusi zaitut gaur, txapela tinko

eskuak bizkarrean lotuta

ondo markatuta galtzetako arraia

eskuak bolantean

urratsez urrats jarraitu zaitut:

zeu izan zintezkeen eta

bihotzak buelta erdi eman dit.

Zure anaia zen ordea

hamabi senideetan aurrena joan zinen

eta haiengan ikus zaitzaket

lurrari itsatsitako pausoetan

nola garai baten azkenak zareten

eta joan ahala zuekin daramazuen

—nirea ez izanagatik,

ni ere egin nauen— mundu bat.

ESPEROA

Ez daki zer espero behar duen orain

afaltzeko ezusteko gonbidapenetik,

lanaz eta lagunez hitz egingo duten

edo behin partekatu zuten bizitzaz.

Ez daki berekin igaro gaua

baldin eta iradokiko badio

ez eta minduta oheratuko den

—arriskua sumatzen du—

ostean, dena pasatu denean.

Gero, atea ireki,

musu ilaun bat utzi

eta ez du jakingo

noiz ikusiko duten elkar hurrengo,

azken aldi bat izango den

edo ez, beste behin.

Ez dira izan zirenak

—hori da dena?—.

Orain, badaki, lagun ziurrak

aldarrikatzen ditu gero eta maizago,

baina gaua etxe barrura sartu eta

oin puntetan dena zeharkatzen duenean

besterik hartzen du faltan

eta ez daki bera den

edo zu, edo zein.

GALERA

Batzuetan gertatzen da:

zerbait galtzeko beldurrak iraun egiten du

galdu nahi ez zen hori galdu ondoren ere

eta orduan geratzen dena

betiko izua da: antzu hori.

DENBORA ZIRRIKITUA

Alboz ireki dut leihoa

eskua ateratzeko behar dudan

zirrikitu batekin aski

gorri ari du negua kanpoan

eta haizeak sutzen dit zigarroa

hatzak izozten dizkidan bitartean.

Aitari ikasitako azken kantua

bilatu dut —ematu nazala—

itsasertzeko farolen azpitik

urruntzen doaz bi lagun

eta argi urdin bat piztu da

beste etxe bateko leihoan.

Hil berri den amamarekin oroitzen naiz

—sukalde honetan jaso nuen deia—

hanka-hotsa heltzen da goiko pisutik

eta zuekin denokin oroitzen naiz.

Leihoaren heldulekuko ispiluan

beste batena dirudi nire bisaiak

farolen azpitik korrika doa bat orain

eta beste argi bat ikusi dut pizten

—gu guztion hotzaren gainetik

bere itoginekin dator gaua—.

Kantua birbobinatu dut

eta hori nahiko nuke nik ere:

berriz sartu sukaldera

berriz ireki leihoa

hasieratik erre zigarroa

berriz galdu eskuen beroa.

Baina azken zupada bat

eta jabetu naiz:

hark ere ezin du jada

hasieratik hasi.

ATARIA

Gaua da

lanetik bueltan

eta zu baino ez

kale osoan

atzetik noa

pausoa bizitu duzu

eta biratu gabe

azkarrago zoaz

azkarrago orain

azkarrago

giltzak ukabilean bildu

eta atarian

gelditu zaren arte.

Aurre hartu dizut

eta soilik orduan

begiratu didazu

begiek eutsi

duten dardaran

elkar ezagutu dugu.

BUENOS AIRES

Hiriak gogo-aldarteak dira.

CRISTINA PERI ROSSI

Igandeetako San Telmoko merkatuan

kale saltzaileren bati enpanada bat erosi

eta hurrengo egunerako pasabidea

ahal beste urruntzen saiatzen ginen

ordu ezohikoren batean zinemara

—eguerdiko hiruretan demagun—

eta kafea ur gasdunarekin irteeran.

Ez zitzaidan agortzen hiria.

Bertakoek ere maite zuten esatea

ez dela nahikoa bizitza bakar bat

hura osorik ezagutzera heltzeko

joan eta joan eta joan eta segitzen zuten

kaleek alde guztietarantz zabaltzen

paper puska hedagarriak balira lez.

Gogoan ditut inoizko zebra-bide luzeenak.

Ibai ondoko eraikinen artetik igarotzean

sartzen zen zeru gorrikara

arratsetik gauera doan argiarena

nola esaten nion lagunari

mantsotzeko

jar genezakeela ingurua gure alde.

Eguna amaitu aurreko une hori zen dena

galtzeko sortzen den edertasuna

biharamunean klasera itzuliko gintuen

autobus karrankarira igo aurretik.

ATE OSTEKO ZORROA

Hil baino dezentez lehenago

hasi zen esaten prest zegoela

lasai joateko moduan zela

—ate ostean zorroa

gertu izango balu bezala—.

Aukera zuenero aipatzen zuen

ezin eska zezakeela gehiago

geratzen zitzaizkion egunetarako

sasoian sasoiko argia

eta azken desira bat:

bera izan zedila joaten lehena.

Azkenetik urrun zeuden agurrek ere

horregatik izan zuten agian

halako despedida aire bat

—egongo ez zenerako bakea

ereiten ariko balitz bezala—.

Joan bainoago eraman

esango zukeen:

Eraman nazala ni denetan lehenengo.

Nirea ez den zeru batez ari zen.

Nirean ez delako kabitzen

aspaldi agurtutakoak ikusteko

esperantzarik

eta hala ere

zer ez nukeen albo batera utziko

hormara begira bi berba egin eta

horren bare lotaratzera heltzeagatik.

SUA ZEGOEN

Zuekin egon naiz ametsetan

inon ez den denbora batean

sua zegoen, eraikin eraitsiak,

hautsa eta umeak ohatiletan

saiatu naiz baina ez dut

aurpegirik oroitu

lokartu aurretik ikusitako

gorputz odolduak baino ez

egunak daramatzagu begira

banderei eta izarrei

begiratzen zaien modu horretan

esna iraun dut tarte batez

laguna biluzik ondoan

haren arnasa baino ez da

gelditzen orain gelan.

NEGUTEGIKO AULKIA

Hona zenaren eta denaren

arteko argazkia:

belar txarrak hazita

negutegiaren horma kurbatuetan

landareen ontzi zulatuak

lur idorrean saiheska

—beti epelegi hemen

arintzen ez duen sargori bat

hutsa pisu bihurtzen—

zumitzezko aulki zahar bat

gainean katu zurtz bat duela

egurra janda eta izpiak solte

etorriko ez direnei

gordetako lekua da orain.

URTEBETETZEA

Bihotza puztuta ibili

osteko arrakalaren bat

gelditzen da orain

poz hautsi bat

—baina poza—

isilik eta bakarti

azken pastel puska

irentsi bitartean.

OPORRAK

Hamabost egun ziren beti

abuztuko lehenak

autoz ez oso urruti kilometrotan

baina bai aski ezberdin etxetik.

Egun berdintsu horietako batean

—eguerdia zela uste dut—

ohikoan baino auto ilara luzeagoa

topatu genuen hondartzatik bueltan

lehergailu bat aurkitu zuten

palmeren pasealekuan

—ez dakit lehertu aurretik ala ondoren—.

Banderez betetako zutoin altuak

zeuden lekuan izan zen

guk ikurrina bilatzen genuen hartan

Europakoaren izarrak

kontatzen genituen tokian.

Beste urte bateko antzeko egun batean

—ordukoa arratsaldea zela badakit—

pipa janean geunden plazan, bi neska

nongoak ginen galdezka hurbildu zirenean

esan genienean esan ziguten

ba gure aita guardia zibila da.

LIMOIZKO IZOZKIA

Plazer txikiez

hitz egiten jardun duzu gaur

urrun heltzeaz

inora mugitu gabe

—igande bazkaloste argitsuan

gorputzak sofari amore emanda—

asko behar ez izateak

errazten duela zoriona, diozu

—eta ze iluna hori ere—

baina autobusera lagundu

eta nora joanik gabe

bueltan noan honetan

—zure hitz handiekiko

burlaizezko irribarrez—

arrazoia itzultzen dizut

—limoizko izozki hau

miazkatzen noala—.

ERAZTUNA

Ekaina da. Luze iraun du gaur argiak eta

on egin dit zuen mahai bueltak iluntzean

aita eta izeba parean, ondoan ama.

Pizza bat eskatu dugu afari pasarako

eta botila bat hustu lauron artean

hau goitik behera dator, esan dute gero

ez penatuegi, baina ezta keinu alaiez ere

—bitartean gozatzeko—.

Afalostean zorro bat ekarri du izebak erdira

etxe aurreko limoiondoa bezain horia

amamaren eraztun bat dago barruan

diamante pare bat ditu eta ados gaude

ez duela inondik ere bera gogorarazten

—azazkal beltzekoak ziren haren eskuak—.

Badu baliorik ordea eta hilabeteak daramatza

bueltaka, harekin zer egin ez dakigula

atera dugu, ibili dugu eskutik eskura

itzuli da zorrora, eta lehengotan gaude.

Tarte batera, zorroa ezagutu du aitak

Jesus Mariren botikak hemen gorde ziren

argitu dio izebak, gero aitarenak ere bai.

Ilargia, baratzeko egitekoak, aska zaharra

bakarrik gelditzean, eskuetan hartu dut zorroa

arrastoren bat ukitu ahal izatearen fantasian.

AHOPEKO KANTUA

Hainbeste zuhaitz

eta bat berdina ez den eran

soilik norberak daraman

mundu bat

gertukoenaren urrinean ere

zertu ezin dena

nor bizi duen nork

bere adar sorberrituetan

nor ari den ahopeko kantuan

dena isiltzen denean

hutsik den etxean

zu ez beste inor gabe

sartzean.

KEA

Maialeni

Larunbat gaua. Erruz ari du euria kalean

eta hozten utzi dugu afaria aurrean.

Gazte saldoa jai bila inguruan,

eta zu estu: Zertarako egiten dugu?

Zergatik ez?, erdiz etsita, erdiz pozik nik.

Irribarrez zaude begira, baina serio

ari zara eta ohartu naiz ez dudala

orain bare zaitzakeen erantzunik

—nerabe hutsak ginen hasi ginenean—.

Kezka duzu noraino ote den dena ke,

ea egiaz gozatuko dugun inoiz honetan;

are, ez garenean saiatzen behar beste,

idazteaz hitz egiten dugunean, idatzi beharrean.

Komunera altxatu zarenean, ordea, pentsatu dut

hamar urte barru berdin egongo garela eta

lasaitzen nau. Orduan ere lorpenez eta galerez,

ordu eta erdiro ardo bana ateraz biontzat.

FROGAK

Maite ditut dena berdin ez dela

frogatzen duten pertsonak

ni etxe hartan jaio nintzen

hemen lehen ibai bat zegoen

zura, argazkiak, orriak,

azalak, apalategiak

urtero berri den berdea

itsasoa den ate irekia

maite ditut oroitzen direnak

inorenak ez diren bihotz denenak

hemen egon ziren

hemen egongo dira

eta bitartean gaudenak.

ETERNITATEA

Film erdi melodramatiko bat zen

eta hala ere kolpetik eten dit arnasa

maitaleak ito aurretik idatzitakoa

irakurri duenean protagonistak

herritarrez betetako hileta elizkizunean:

            istant bat izan naiz ni zuretzat

            zu, ordea, nire eternitatea.

Militar batek idatzitako hitzak ziren

azken paper puska lehorrean

itsaspeko nuklear errusiarra gutxika

urez bete bitartean, Barents itsasoan

—zer gelditzen da kontatzeko

ura atzera gabe datorrenean—.

Negar egin badut ez da izan

andrearen gaztetasunagatik

are bakartiago hazi beharreko

bien semearengatik

            segi bizitzen

            saiatu zoriontsu izaten

egin dut jabetzean horretan ari direla

kalean gurutzatzen ditudan zenbait

ez daudenen eternitatea haragitzen

baina haiek, ordea, hemen

egunak egunekin erretzen

irakurri gabe tolestutako

egunkari dorreen eran.

ZIMURRAK

Sakonean dagoen lurra

zehatz ezagutuko banu bezala

argazkietan geratu diren

keinuak behatzen ditut

lagunekin eguzkitan

igarotako egunaren ostean

elkarrizketa zatiak berrosatu

aurpegia hurbildu

zimur berriak miatu

uhinak geldi-egonean

baina beti bada zerbait

atzemanezina

irudira lehen eta orain

hitzetara itzuli ezin dena

badiren bezala esatera

ausartzen ez garenak

eta ez nuen uste hainbeste

zain zezakeenik horrek

hemen garen hau guztia.

ZURE JENDEA

Juliani

Gertukoegia ere ez zara izan

eta badakit premia larririk banu

zuen etxeko atea joko nukeela

gertuagoko askorena baino lehen

hori pentsatu dut hil zarela jakitean

—beste ezerk baino gehiago esan dit—.

Asko batu gara beilatokian,

ez dut kasik inor ezagutu

eta izan du ederretik, dena den:

gu izan gara zure jendea.

Itzuleran lanbroa,

industrialdearen argi herdoila bidean.

BILBO

Badut zirriborro bat

ezabatzen ez dudana

Bilboko garaietatik:

eseri azken izpiekin

zapatak erantzi

kafe bat ordaindu

Zerbait ari zen gertatzen

hogei urte ez oraindik

eta den-dena aurretik

gu ginen geure bila.

Bada denbora bat

itzuli ez naizela

modernoen taberna hartara

baina jarraitzen dut

—eta zuek nirekin—

han irabazitakoaren atzetik.

BIKIAK

Ez nuen asmatu zer esan

eta bila nabil oraindik

jakin nuenetik

distantzian maite

izan ditudan

amaren izeba bikiak

1939an jaio zirela

haien izenek

bakearen eta garaipenaren

aldarri bat gordetzen dutela.

Amamak errepikatzen du

etxean ez zutela

inoiz gaiaz hitz egin.

Pasadizo berera

bueltatzen da beti:

bikietako bati batzokian

esan ziotenekoa

han ez zela ongietorria

herrian EAJk izan duen

gizon boteretsuenetako batek

nola atera zion orduan aurpegia.

Gorgarria da

mahai berean esertzen segitzeko

zulatuta ere gurpilak biratzeko

isildutako dena.

Paz y Victoria,

Maripaz eta Maribi.

ESKU-AHURRA

Egunero agertzen zinen

esku-ahur bat indio eran

eskola, lana

agur bat azpitik igarotzean

—bidexka bakarra dago

bide guztien zuztarrean?—.

Munduari aurre egiteko

ez dut gehiago behar

eta egongo ez zarenean ere

ikusiko dudala egingo nuke.

INGURUA

Nik ez dut hotzak heriotzaraino

ikara dezakeen bizilagunik

ez eta elikagaien bankuan

ilara egiten duenik

—orain, negua gori denean

eta gaua ezinen gordeleku—

ez dira nire lagun hurbilak

putak, beltzak, hiesa dutenak

15 urterekin ama direnak

—ezinbestez asko diost

munduan dudan tokiaz—

denen alde paratzen naiz

aukera dudanero

eguneroko joan isilean

inoren alboan eseri barik.

ATOTXA

Andre oso zahar bat

geratu zait begira gaur

elizara sartzera zihoala

makur-makur gorputza, ilea

laino saretu baten tankeran

—bere zer geratzen da nigan?—.

Organo hotsa heldu zait

gizon batek atea ireki

dionean. Eta oihartzuna:

non bilatzen dudan nik

berak han topatzen duena.

GURASOAK

Diagonalean esertzen dira

biak bakarrik egonda ere

hiru gara gaur eta

mahaia jarri bitartean

orban berriak antzeman dizkiet

eskuetan

jabetu naiz

haien agertze abiada geldoaz

erritmo berean nola doazen

elkarren ertzetan leku hartzen

—korridorean azken

atea urrunean txiki—

zahartzaroa izango den

itxarongela jendetsurako.

EGUN BAT EDOZEIN

Motel doa eguna

geratzeko asti eta guzti

leiho bat aldamenean

eta euria arrastan

nola datorren beha

geratzeko asti eta guzti

motel doa eguna

eta ohartarazi dit

logela hau

zazpigarrena dudala

hemen entzuten ditudala gaur

egunaren hortzak labaintzen

mugimendu ezdeus oro

lo-leku berrietarako bidea

zabaltzen

motel.

BIZITZA ZUK

Errauts zaporea ahoan.

VIVIAN GORNICK

egin egiten duzu

ala egiten dizute

lurra beti oinetan geldi

galderak laburregi

heldu ginenerako

emana izan zitzaigunaz

begia duzun lekuan

han zaude

azukre koxkor bat uretan bezala

desegiten doa jendea

jendearengan

objektuetan

haien tokia hartzen

goaz gu orain

zer inporta txori izenek

zuhaitzak bereizten ez jakiteak

pagoa den, ezkia, haritza

zer esan nahi duen kolore zuriak

zer ospatzen dugun besteren lepotik

zoriontsu izan zaitezke

jakin nahi gabe

berez

ez da zailegia ere

utzi dena bere horretan

soilik marrari segi

eta kasu egin

non daramazun

galdetu gabea

nondik datorren

hots hori

egiten ez baduzu

nola egingo dizuten.

INTXAURRAK ZURITZEN

Sukaldearen barrenean egoten zen

kolorea galdutako amantala soinean

hankak zabalik, izterren artean

plastikozko balde urdin bat hartuta

denbora egin zezakeen artoa irakurtzen

oiloak elikatzeko gero

ez musikarik ez irratirik ez telebistarik

aldizkari arrosa iraungiak inguruan.

Badakizu?

Zure zorion sumindua

horixe maite nizun gehien

lurrez betetako etxeko zapatilak

labanen dantza eskuetan eta

gauza ederrekiko sortasuna

—loreak bildu arren egunkari orrietan—

esaten zenuenean

umea egin zonan kaka egin zonan

nola behatzen zenituen gaizto

gure gorputzak emakumetzen.

Kolonbiarren fruta-dendan etorri zait, aspaldikoz

intxaur osoak erosi eta etxera joan naizenean

zuk jakin gabe baina zure irrikan

aulki bat hartu, mahaian bi plater zabaldu

eta musika irrati telebistarik gabe aritu guran

—aurrean zaitudala gozo marmarka—

pentsatzen nola izango den zurekin egotea

berrogei ditudanean, hirurogei…

ITXIALDIA

Orduak igarotzen dira

eta haiekin egunak

bata bestearen atzetik

bele beltzak etxe paretik nola

errenkadan

eta han

ikustera heltzen ez naizen lekuan

desegiten dira

xaboi anpulu bat bezala

eta nigan pila egiten dute

astirik eman gabe

pentsatzeko

ezer aldatu duten pasaeran

edo betiko desordu bera den

zer izango den honetaz bihar.

UDA, IGANDEA

Atzo dantzan ari ziren gorputz denak

esnatu dira gaur nonbait

burrunba osteko argi zurian

aparkaleku mortuaren erdian

hiru lagun izerditan

nor bere kautan onartzen

atzo ezagutu gabeko hura

gu bezain bakarti esnatu dela gaur.

MINTZ BAT ZEHARKATZEN

Egunsenti hautsi bat

sentitu dut ernatzen nigan.

SANDRO PENNA

Ni jaioz nindoan

zuek hilez

mintz bat zeharkatzen

ariko bagina bezala zen

—hor egon nahi nuen—

argi berri bat ekarri zidan

zuen heriotza bakoitzak

lastargiak biderako

—hor egon nahi nuen—.

ZULOA LEIHO

Ez zen inoiz hemen egon

eta hemen segitzen du:

belauniko eta armatuta.

            Azken argazkia da hori

            Aitzgaineko puntan.

Galdetu izan dut

noiz helduko ote zen horra,

hil aurretik ere hor ote zen.

            Soroan geunden ama, bera eta hirurok

            baba batzen, iraila zen,

            ULMA dagoen lekuan? Hor.

—Leihotik ikusten dut non den—.

            Hor non gelditu zen kotxe bat

            eta jaitsi ziren bi gizon, zuzen geuregana.

            — Hi, gurekin etorri behar duk.

            Gure ama hasi negarrez, neu ere negarrez…

            — Ez egin negarrik, ama, segidan etorriko naiz.

Lagunek ihes egin zutela nekien,

ohean harrapatu zutela gaixo.

            Pasaian zebilen guardiak egiten,

            urak zerbait zuela eta ez zuela

            sukarrak jo eta etxera bidali zuten.

            Oso lagun jatorrak zituen anaiak,

            Bizkaia aldera zihoazen:

            — Olalde! Ez zatoz?

            Oraindik entzun egiten dut aita

            behetik egurra txipitzen:

            — Zelan joango duk sukarra zeukak eta?

            Ikusten ari naiz gero, hil zutenean

            belauniko oheari helduta:

            — Esan egin behar du seme batek

            aitak ez diola uzten joaten!

Gurpildun aulkitik begiratzen nau.

            Hau da jakin nahi zenuena?

Hanka bat moztu zioten eta

ilunpean ditu begiak lasai.

            Sorbaldan eramaten ziren hilkutxak.

            Ama eta biok soroan egoten ginen lanean eta

            hilerriko kanpaiak jotzen hasten zirenean

            aitzurra utzi eta barrura sartzen ginen,

            kutxa ezkutatzen zenean, atzera lanera.

            Ez zuen inorengatik gaizki hitz egiten

            baina ez zuen inor gehiago ikusi nahi.

Udaletxeko ziegan egon zela aurretik,

hori ere banekien.

            Egunean hiru bider joaten nintzen

            gosariarekin, bazkariarekin eta afariarekin:

            bost zeuden.

—Izen-abizenez oroitu ditu, baita nor

joaten zitzaion bakoitzari janarekin ere—.

            Egun batean, jo zuten tinbrea, edo aldaba,

            eta hor mutil bat, reketea:

            — Entzun, notizia batekin nator: Zeferinori

            ez eraman afaririk gaur, Donostiara eraman dute.

            Zorabiatuta erori zen gure ama,

            hantxe hil zitzaidan.

Ondarretako kartzela, hori ere agertzen zen

aurrez genuen kontakizun pobrean.

            Joan da aita hara, zure birraitona, Tomas,

            eta han non bi falangista atean:

            — ¿Qué desean los señores?

            — Quisiéramos visitar a tal y cual.

            — Si no se mueven pronto…

            Hartu tranbia eta antxintxiketan

            Alde Zaharrera.

            Etorri zen eta gure amak:

            — Ze berri? Ze berri, aita?

            Baina ezin esan.

Azaroaren 5ean hil zuten, Oiartzunen.

            Ez diogu baserritar hari inoiz ordainduko:

            enterradorea zen, etxeko pinuditik gertu

            tiroketa bat entzun zuen

            goizaldean, tiroak entzun zituen lekura joan

            eta han zeuden bostak

            bostak fusilatuta.

            Hartu, kanposantura eraman

            eta paretaren izkinatxo batean,

            baina eremu santuan, lur eman zien.

Egunetara, mugaren bestaldetik nator.

Hartu dut irteera, banoa behera eta

gerturatu ahala geldotu da dena.

Lauretako argia, hiru neska

pauso nagiz igerilekura. Sartu

eta ikusi dut barrenean

ekialdeko horman irekita leiho bat

metalezko barra bat zeharka

—tiro baten bide zuzena—.

Hor egon naiz. Umetan

Ceferino Ugarte Aiastui

bilatzen nuenean bezala

Arrasateko geltoki atzeko oroitarrietan,

gurea hura zela baina nor zen jakin gabe.

Hor, ehiztarien tiro hotsek

—sinesgaitza iruditu arren—

isiltasuna nola zulatu duten entzuten.

GU GABE ERE

Udako gau baten epeltasunak

bildu du dena. Leihoa zabalik

birritan jaiki zara LPa aldatzera.

Hitz eta jolas iraun dugu

eta orduan ohartu naiz

gu gabe ere gure gorputzek

badutela elkarren berri.

Izerdi eta irri jario ezti bat

eta batez ere baimenik eza.

Aspaldiko ederrena izan da

inoizko biluzien bageunde bezala.

Belar apur bat, txokolate beltza

eta alde egin dut ahalik eta apalen

begiak suge gorri azala heze

gorputz bakarrean sartzen ez eta

partekatzean zertzen den libertatez.

ETORKIZUNA

Bizikleta bat

etxe aurreko kale argiari lotuta,

kafe usaina dago goizean eta

bezperako ardo botilak mahaian

gorputz bat

ispilu aurrean bere buruari begira,

egin gabeko ohe bat, loreak,

diskoak bueltaka eta telefonoan

gonbidapen bat, erantzunaren zain

nola liteke

dena irabazteko izan

eta dena galtzeko beldur hau.

APIRILAREN 8A

Bilbotik Baionara joateko

geldituta nengoen Areatzan.

Kotxez joango ginen, goiz atera.

Bakarrik esnatu nintzen Mallonako etxe

argitsuan. Oraindik ilun zela hasi nuen

eguna, eta orduan heldu zen deia.

Amak deskubritu zuen hila; arnasan

zerbait ezberdina sumatu ziola kontatu zidan

ondora hurbildu eta aita? galdegin ziola

—gerora aitortuko zidan ez zuela nahi

gau hori berari tokatzerik. Harritu ninduen.

Niri ez litzaidake inportako zurekin gertatzea,

esan nion. Berdin harritu zela uste dut—.

Mikele abisatu nuen. Poltsa desegin,

berri bat egin eta metrora jaitsi nintzen,

eztarrian ile bola handi batekin

Termibuseraino inor ez ikustea erreguka.

Lehengusuak etorri ziren bila

ahizparen aurreneko autoan

—gutxira kiskalita agertuko zen

Besaideren magalean—

irratirik gabe egin genuen bidea

alfonbra zaharren usaina zuen

oskol gorri hartan bilduta laurok

—gustatuko litzaiokeen irudia aitonari—.

Amama leiho kontran topatu genuen,

atetik sartzen zenari zuzen-zuzen begira,

osorik beltzez eta telazko mukizapi

zuria altzoan. Gorputz itzalia zutik.

Joan da.

Udaberriko lehen eguzkiak ondo erreta

heldu ziren lagunak Baionatik.

Armagabetze eguna

biharamuneko titularretan.

MAMUAK

Mamuak aurpegirik ez eta bihotz beltza dutenak.

Mamuak nireganako zure minak.

Mamuak hil-kanpaiak dakartzaten telefono deiak.

Mamuak heldu ezin diren egunak.

Mamuak heldu ez zirenak.

Mamuak lur gorrietako azal ilunak.

Mamuak gure zorionean azpiratuak.

Mamuak bizilagunaren ate aurrean entzun zenituen oihuak.

Mamuak saiak.

Mamuak ebazpen terminalen berri emateko hitzorduak.

Mamuak jaio ez diren seme-alabak eta mamuak hilko diren gurasoak.

Mamuak aireportuetako kontrol guneetako pantaila biderkatuak.

Mamuak kontserbadoreak.

Mamuak kontserbadoreago egiten gaituzten inguruak.

Mamuak norberak erauzitako hegoak.

Mamuak besteei begira datozen arnasestuak.

Mamuak etxeko orbanak.

Mamuak elur berriarekin bezala desegingo diren bizi-lorratzak.

Mamuak bakardadearen begiak.

Mamuak sorbalda gainera igotzen diren tximuak.

Mamuak umetatik loa kendu dizuten istorioak.

Mamuak gure garaiaren protagonistak.

Mamuak hitzak.

Mamuak izendatu ezinak.

Mamuak dira aurpegirik ez eta bihotz beltza dutenak.

MAITATZEAK

ohe ondoan kandela bat

piztuta utzi

eta ur bila altxatzearen

antza du maiz

ez ote den leihotik

haize fin bat sartuko

ez ote duzun itzuleran

dena

sutan topatuko.

BAINURAKO DAGO

Ubeltzen hasi da zerua eta ume alai batek

mundua begiratu du zikin putzu-zulotik

ekaitza datorrela dirudi

argiz beteko dela gaua

auzokoek zurezko leiho-oholak zabaldu dituzte

gauarekin ilunpekoak egurasteko bezala

ateri da oraindik

soinekoak daude atzeko etxeetan

txori elbarriak bezala hegaka

geldi txalupak portuan

geldi haien izenak

geldi haien islak

bizpahiru lagun urruneko batelean

kamiseta hutsean bonbilla baten argitan

—zurrumurru modura hedatzen da haien hizketa—.

Arrisku orotik salbu zirudien gaur denak

baina ikusi egin dizut

apar uherra begietan

lata amaitu, arropa erantzi eta bainura jo dugu

marea behean

luze ibili barrura

igerian apartatu gura izan duzu

zerbait atzean uzten joatearen izua

—haragiaren zoriona ur beltzetan—

hondarrak estali du gero lurra

ile bustiaren freskura oherakoan.

HITZEN GOGOA

Behar dut zarata

aldiro-aldiro

mihia atera eta

airea miaztu

nekez dezaket

nondik urrundu

ez badut gero

barrura biltzeko

trikutzeko

eta amore ematen dut

igurtzia bilatu

lokatza aukeratu

eta ezin jakin

zerk ematen dion

zentzua zeri

zein den benetan

hainbeste

hitzen gogoa

dena gertatu bitartean

eskuak kaierak hormak

oharrez betetzen

segitzearena.

BIHARAMUNA

Eguzkiaren ondoren, damua.

Damuaren ondoren, eguzkia berriro.

YANNIS RITSOS

Aurreko gauean gertatu zena

argitu nahian hartu genuen lo atzo

uda amaieraren zaporea ahoan

nagi minez aritzeko

erdi biluzik elkarren bila

ametsetan ere

distantzia berera zinen

belaze zabal batean

jatekoa eta jendea

han-hemen

norbera bere buruaz barrez

bakoitza bere lagun minekin

goizaldera

esnatu ginenean

eguzkia aurkitu genuen

logela zeharkatzen

nola izotz gaineko dantzari bat

lurreko itzal putzuetan

irristatzen

leihoa zabaldu eta

ez zen inor ikusten

saia gintezkeen berriz.

BASOAN

Hosto euria ari du

izpien artetik

dena dago garbi

dena dago heze

poliki goaz orbela zapaltzen

goroldioa, bare likatsuak

isurtzen ari naizen odola

metal koloreko kakalardoak

eta zerurantz doazen pagoak

azpiko bizitza dakarte azalera.

Ibilian goazela aita oroitu da

hemen egin zutela behinola lo

baso azkeneko eremu lauan

erreka hotsa behetik eta

mendia ihesbide bakar

hamahiru urte zituzten eta

ezerez honi irekita begiak

erreka hotsa behetik eta

mendia ihesbide bakar.