Satorrak

ANDONI TOLOSA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1990 Andoni Tolosa

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1990eko apirila

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Igaro al da mendea?

beste hainbat paper

ernai

ziriborratu

ezin jabetu non ezkutatzen diren

bihotzeko sator itsuak

Aski al da saiatzea?

amodioak aipatzea?

espaloian ikusi haut

betiko moduan

eta zulo bat eskatu zionat etorkizunari

sua zerienan orduan ere

hormei

arimak kiskaliz

barrikadetan

Satorrak ezkutatu egiten ditun

trumoia datorrenean

satorrek zerurik ezean

abestiren bat dinate

gaizki ordaindutako memorian

Galeria batetik bestera doan eguzkia bezala

zer gertatuko ote da?

ihesak asmatzean

zer gertatuko ote da?

geu ere satorrak garela

jabetzean

Hitzetan bada ere

kontatzea zilegi

hegoaizeak eraginda

kantuetan ezik

zilarreztatuko dut

infernuko zenbait zubi

eskaintzarik hoberen

zortziko txiki madarikatuaren

ihesaren higuin

atsedenik hartu gabe

botako dut

sorbalden izuen hainbat berri

hizketan bada ere

ulertzea zilegi

nire aitaren hotzikarak

marraztuko ditut

aintzina ezinen irri

ZULOAK

Hiri ilunaren oroimena:

arratsaren ezpain gorrietan

harramaskaka

gizon galduaren pauso sekretuak

eta ez dago fluoreszenteen artean

bizitzeko astirik

ez bait dauka ibiltzea baizik

misterioan nabigatuz

hiria ere itsasoa bezain harro

taxien argi berdeak diztiran

begiak dira

uretan galduak dabiltzan itsasontziak

txalupa bakartiak

eta gizona

igerian ausartu den bakarra

Buztinezko birigarroek

biriketan

biltzen dizkinate

diamantearen etorbidearen lejendak

hiriaren memoriak

autoen hegalaldi erratuak

edo esku ohituen laztanak

mokoa bete euri

bihurgunetan itxaroten dinate

zerraldo baten berri

sirenak dantzan bitartean

takoi hautsien aieneak

jasotzen dizkinate

garraldi muttuetan

esne artean

hamaika aldiz irekitako bularrean

Gau gosetia haustear farola itzalien haurtzaroan

desioa deituriko tranbia berandu zetorrelarik

pausoetan bildutako itzalak norma janez mintzo ziren

nahiz eta kaioek beren burua hil nahi ez

gauza handirik ez zegoenez bilusteko

gizonak musean ari ziren zakurrekin

emakumeak trenbideetan etzan bizkaia maite abesten

kolonia usaina kable odoleztatuetan

poliziak kaniketan ari ziren beren patroia zela eta

han

hantxe bertan

maitemindu ninduan hirekin

erlojuak erori eta guztia lohitu baino lehen

besteak bezala tranbia itxaroten nengoelarik

Haruntzago sirenak daude

eta beltzak paseatzen

paseatzen besterik ez

haruntzago ibai ustelak daude

zuloetan irristatzen diren dragoiak

dragoietan bilusten diren gogoak

eta gogoetan odolusten den eguna

haruntzago erraldoiak bizi dira

etxe errealdoiak

gose erraldoia

doinu erraldoien traizioetan

lokartuak

haruntzago begiak daude

hemen bezalaxe

haruntzago pausoak daude

hemen bezalaxe

korrikarako ahaleginak

hemen bezalaxe

Hiriaren maindire loredunak

prostituta zaharren estalpe

bitxi faltsoen kabietan

lorategi urreztatuak erre

ibaiaren promesa dute zubiek igaro

etengabe ezin lokartu harresien jabe

eta bi dantzari isil

aintzinako saloietan

denbora herdoildu al den galde

eta hiriaren erritmoan

bi egun jaio

bi gau irentsi abaniko zulatuek

bi hortzetan eten

danbor ajatuek hotsegindako

hainbat isiltasun heze

hiri zatituaren orbaizeak

dendatzeko neskatxa ubelduak

itotakoen zokoan malko eske

Ate bat eta              beste ate bat

oihalarena zure belaunetatik iristatzerakoan

zu adina bilustutako eguna ikusi ahal

furgoi zaharraren soinuak eztulka

eta abesti xume bat

orrietan pausatutako hitza baino arinago

orratzen doinua

entzun eztarri herdoilduaren kantua

ahantzi gorputz idorrean

karreterak loratzeke

bular ikustezinetan astindu beroa

dantza bietan bait dira mugak ergel

batean gosearen ekaitza

bestean musikoaren promesa

guztietan pobreziaren ihintza

kale gorria

ATERPEAK

ISA

Lurra bilusten denean

haizea baino ez dun geratzen

inongo bidaiari izatea

bidaiari soilik

bela

hire ausardia miresten dinat

oihanak begiak itxi

eta zaratarik gabe

hire hegalean oheratzen delako

itsasoa miresten dinat

hamaika aldiz jarri dituelako

bere haserraldiak hire oinetara

gauzak agortzen direnean

bidea baino ez dun geratzen

inongo bidaiari izatea

bidaiari soilik

zaldi

marinel

hi

TINTINEN AITORMENA

Hiri idazten dinat

deserturik gabeko leiho honen tristuran

irudikatzen haut eta

urteak bait dira bakarrik nagoela

mozkorrak ezin iraun betirako

hiri idazten dinat

jakin bazekinat eta

hire iztarren artean ez nintzatekeela arrotz

berdin zion

hire bazterren truke galtzen badinat

hilezkortasuna

heriotza agertzen badun

itxaroteko esango zionat

hire besoetan nagoela

PABLITO

Desioek gosea ahultzen dutenean

hesien gainetik hegan

berriro aurkitzen dizkiat

oihanen oihartzunak

beldurraren armiarmek loa zirikatzen diate

harietatik zintzilik bezala

eta abestu egiten diagu zoritxarrean ezik

besteetan ere

goizero bezala gauero bezala

irakatsitakoak bota

baloia hormetan saltoka

«jesusito de mi vida»

binetetan idazten diagu bizitza

binetetan ezkutatuz zoria

lapur ez diezaguten

eskutik hartuta binetetatik zetorkiguk

magia

elkarri lotuta

misterioa eta zirrara

ahaztura

«jesusito de mi vida»

fermin anaia neure tebeoak

erretzen ari duk atarian

nik negar egin diat

hik ere bai

CUSH

Palmera baten itzalean aurkitu dugu goizean

putreek esana zen

fusil bat harean xut zegoela

eta fusilaren alboan gizon bat

beltza

begirada beltza

ikutu bezain laister

ihes egin digu bere arimak

eta ekaitzak hautsi du hamaika pusketan

horregatik ez dakargu gurekin teniente jauna

Orduen zalantza argitu denean

nonbait ezkutatuta zeukan basamortuak

errebelatuaren gorputza

gerlariaren odola

horregatik ez dakargu gurekin teniente jauna

DOÑA URRACA

Hegan doala dirudi

sutan bildua

ekaitzetan untziratua

alboetan utzitako zoritxarra

landatuz

asetasunaren erroetan

ankerra da bai

gehiegi ezagutzen dena

zarpailak zorionaren bila

dabiltzanak

sugeen antzera

oihartzunka eguzkiari

zaunkaka argiari

hor doa

eta hegan doala dirudi

RASPUTIN

Eta ez balitz egia infernurik badagoena?

erromantizismo hutsala ezergatik hiltzea?

eskuzabaltasun handiena berau

hiltzera kondenaturik zinateke

asasinatzeko arrazoi bita dabilen garai honetan

DIETER LUNPEN

Hegoalderen hortzetan omen zegok sekretua

ipar horratzen erokeria zai

Carlos Gardelek volver abesten zian

beste eritzi bat baino ez duk

aintzina

gauzak beste erabatekoak zirenean agian

hik erabakia daukak ez da?

berdin ibiliko ditut beste arrastoak

berdin altxorrik badagoelakoan

hire kontua duk

RAN XEROX

Zerraldoen eztia

odola

metro honen beroan

bizitza bideoklip ero bat dun

eta azkar bizi beharra zegon

fokoak itzali baino lehen

maite haut lubna

mane haut

metalari darion suarekin

herdoildura honen ertzetan

zintzilik

lubna non zegon New York

HARZACK, HARZACH
HARZAC, HARZAK

Hire neurriko mundurik ezean

imaginatu dituk

ejerzito amaigabeen guda zentzugabeak

emakume baten diti loratuberrietara

iristen den txori erraldoiaren agonia

ezagutu dituk

irudimenaren ateek izkutatzen dizkiguten

odol guztiak

gose guztiak

nazka eta gorrotoaen trenbide guztiak

ezagupenaren kamusadak

damuaren preziorik galdetu gabe ere

harritu gabe galdu duk oroimena

eta ez haiz bihurtu haizena baino

paperezko mugetan mugalari

usain okreen biltzaile

RASTAPOPULOS (KARTZELAN)

Adiskide oraingoan harrapatu naute

eta horma hauei darien harea ezin estali nabilek

esmeralda koloreko metalek ezin asetu

begiratzen diat

nondik ez ote ihesa posible

eternitatea bait zeukeat zai kanpoan

muzin egiten zidak noizbehinka

adiskide

hori baino kondena latzagorik ezagutzen al duk

XAKOMA

Eremuko mugetan izpiak aspertzen omen

beso lehor batek izkiratutakoa dun

lurrezko idi horiek daramaten golde

urreztatua

arrastaka hurbilduko ditun higana

suge zoratu bihurtuko bait dira orduan

gizonak

ezen hire bakardadea lerro bat

urez idatzia egarriaren astian

gosez margotua ohearen hautsean

kristalezko sagu bihurtuko bait dira orduan

gizonak

hire bularretan ezkutatu nahi

hezetasun diztiratsuaren alde jo

behin

berriro

eta ezin

haragi iheskor bihurtuko bait dira orduan

gizonak

NESTOR BURMA

Kale batetan jaiotzen duk hurrengoa

enparantzetara itzultzen goizero hasperena

zigarro hautsetan garbitzera

esnatzen ohitutako aurpegia

jarraitzea ez duk erantzutea baino

ahuldadeak bakartzen ez duena

leporaino bustita izotzak umildua

gaueroko narraztiek itxaroten ditek

zaunkaz betetako autobusa

egunaren dei mindua

paseoan ibilitakoak balira oihartzun horiek

ijito gazte baten odolaren aieneak bezala

ihes egingo lukete labana anitz sorbaldan

karreteran barrena karreteran saltoka

ero guztien atzetik ero guztien musikan

ARGI ITSUAK

Begi ahituetan bakarrik nagusitzen da

egun argia

itsuak garenan

ezin bait da gorputzik saldu

gauez ez bada

ezin bait dugu besteen orratzetan zikindu

gauez ez bada

ziztada ilunenetan ezik

ez bait dugu

hamairu urteko haur bilutsiekin

amestu nahi

beste norbaiten izerdiak

larrua kiskaltzen digunean

nola antzeman

ezezagun baten mehatxurik

gauez ez bada

Ez omen dik mendeak lekukorik behar

nahiago dik bonbilen isiltasuna

horregatik omen gaudek hiltzera kondenaturik

argizarizko tximeleten antzera

kristalezko laberintoetan igarotzera

gure egun bakarra eta

estoldetan erori baino lehen eguzkitan urtzera

argizarizko tximeleten antzera

ederregiak omen ginen

hegaletan otoi egiteko

harroegiak

tximeleta ezinduen antzera

Kitarra batek

tom waitsen ahotsa

lapurtuko balu

eta bere akordeetan

euririk ez dagoen lekura eraman

pianoak eta akordeoiak

aspaldidanik mutu dirauten mundura

galdera da

guztiok inozenteak bagina

kale zakur gosetienak ere

klake dantzatuko balu

bere gosea aseturik

ez balego zergatik

zikinkeria artean paseatu beharrik

galdera da

ahots garratz baino lagunik

ez balego

gure alde beltza gogoratuko ligukeenik

zeinarekin

gau bakartietan bat egin

galdera da

ez balego galtzailerik?

ez balego pasiorik?

ez balego lekurik non nekea pausatu ahal?

Zergatik ote hago hor zelatan

azpiko hori astindu nahi ala?

garitzan ez zegok ikustekorik asko

neskatxoen iztarrak ez badira

baina hi beti hago hor

astakirtena!

jexuxuen alaba gaztea izango duk

ilea luze eta ibiltzerakoan

kale osoa berotzen duen urdanga hori

nere alaba balitz

aspaldi nizkion kenduak ohitura horiek

arriskutsua bait duk gizona berotzea

susto ederra hartuko dik egunen batean

babu alena!

hirekin ez zegok inora joaterik

jarraitu ezak hor nahi baduk

idiarena egiten

ea behingoz nazkatzen haizen

Gaur ez zeukeagu sapairik non babestu

eta hotza zetorrek

urrutitik nabaritzen zioat

gorputz jelatuen bizkarezurrez eginiko mantua

eta gosez zetorrek

lautada idorretan loratutako izotza

ahoan

hurbiltzean argalegi gaudela esango zioagu

eta agian ahaztuko gaitu

badakik

sumendi baten arima izatea gustatuko zitzaidakean

aurre egiteko

hala bihurtuko bait niake

garaitu ondoren

hotzaren hatsa janari

eta marrubi tarta egingo geniake bere begiez

bere hatzak oilasko erre

baina zoritxarrez gaur ez zeukeagu

erregua baino

loak lagun onar gaitzala bere maindiretan

Nortzu izan ziren

fatuaren jakitun ez

      eta

goiz hartan

kale euritsuak

pauso beroz

igaro zituzten

      gazteak

guda ere

bizitzaren pauso

zoriontsuren bat

      antza

nekatuta bueltatu ziren

iladan errenkan

heriotzak begi aurrean

eztanda egiten duenean

uzten dituen

      arrastoekin

gutxi bueltatu ziren

eta inork ez zekien

      nortzu ziren

ez ta ere

nortzu geratu ziren

lur hautsian

betirako husturik

      hilik

Krak-krak

irabazleen altzairuzko zakilak

argizarizko lurretik

bide dira irten

ahaztu ez dezagun jada guda bat galdu genuela

bang

puto vasco

krak-krak

besoak altxata eraman gintuztela

inperioren marmolezko ibilbideetan urkatu

hainbat aldiz

bang

puto vasco

krak-krak

ahaztu ez dezagun haien izena

haien hats ustela

bang

krak-krak

haien metraila

bang

izua

krak-krak

isildu gaitezen betirako

bang

zein oker dabiltzan!

Garai tentela

ispiluz jositakoa iltzatutakoa

garai lehorra

iturririk behar ez duena

garai antzua

begiak estaltzen dituena

garai faltsua

hegan ez dakiena

                        Hi ikusiz gero ba ziaten

                        nire ametsek nonbait kabi

Garai gezurtia oparotasunez jantzitakoa

garai miserablea

preziorik baduena

                        Nire ondoan bahengo

                        erakutsiko ninake

                        zenbait hortzetan hainbat lorategi

LARRUARENAK

Gariaren ferekan minutu bat baino ez

hire begien kulunkan

segundu bat baino ez

hire ezpainen oihaletan kontuetan

medusek abestu dinate gaur ere

zubipean

hire izena margotuz

zabalduz

satorren amorruaren gain

beste maindire garden baten faltan

hire begietatik at

Gaua da

taberna putzu

beroa eta kea

mamu

eta amodio ezinen

gaua

etsipena urrutiratu

nahian

alkoholak gorputzak

erretzen

kaleak aldatuz

mudatuz

rock and rollak

bart arratsa ametsa ez zela dioen bitartean

gaua da

trikitixa hautsiak

azken doinua eman dio

egunari

eta zurrunbiloa

jabetu da azkenik

gure gorputzez

Non dago ilargia galdetu zenidan

harriturik ispiluak irensten zintuenean

ez bait dago ziutate bat besterik

zeinean pentsatu

erantzun nizun memetu berean

ez nuen ezer erortzen zenik nabari

ohitura izango zen

baina konturatu ahala

hankaz gora jarria

minutuak zure gorpua igaro

eta kaleruntz amiltzen ziren

ezezaguna gertatzen zitzaigun

kodigo izkutu batez

zauriz bete zitzaigun gela

eta zeharo harriturik

oihu egin nuenerako

guztia bere onera bueltatu zen

amets bat bait zen

mementuan igaro zitzaiguna

Horbelean igeri oinen zarata pagoen hegalazpian

bi antzar galdu hegoaldetik urruti

hitzegin al genuen amodioaz?

arraun okreak hodei geldoetatik eskegi

ezkutatu al hintunan oinak?

lurraren josturetan irristatuz uraren eskeletoa

bidea makurtuz pausoen izerdian

hire arrastoaren bila?

urteetan neurtu al dun muxu eza?

gerri zinbela maldan behera

hostoek eta hautsek bilakatu izuti

ez diren zelaietan hire arrastoaren bila

aurkitu al hunan nahi hunana?

horbelean igeri eskuak atzera jo

eta ezin hatzeman hostoak baino

lehen ez nekinan orain bai berriz

antzar bat hi bestea ni

aurkitu al dun hegoaldea?

Bakarrik oheratu ez banintz ere

euria egiten jarraituko zukeen

beraz berdin dio

trikitrixak ez bait dira zutaz kexu

mementu honen edozein odutan

beraz berdin dio

hala ere

gaua ez zatekeen gutxiago izerdituko

eta motorrak jo ta ke ari dira

ibaiaren bestaldean

beraz berdin dio

zure izena ahaztu bazaio

nire oparia galdu baduzu soineko beltzaren enkajeetan

leihopeak lo daudenez eta jendea begira

berdin dio

kitarra batek esango zukeena

mozkorra igaro ondoen zutaz akordatzea

beraz berdin dio

Oker genbiltzala edo

karramarroen ikatzezko begiak

jasotzeari ekin genion

zaharregiak ginelakoan

argia irristatzen zitzaigun behatz artetik

gaizki ondutakoari pausoak biderkatzen genizkion

pauso gehiago

horregatik atea itxi

igeri egin

urrutiratu

bat izan zen

agoniarik gabeko haize boladetan

galtzea bezala

horregatik

oker genbiltzala edo

zatiturik antzeman zintudan

leiho horretan begiratu nuen

azken aldian

Berak badaki zergatik

iluntzeak lokartzen duen

nire gauzen artean

laztan isiletan

badaki zergatik

bere gorputzaren irudia

zabaltzen den etengabe

oroimenen gainetik

eta zergatik bere ortze estuan

izar fluoreszenteak

faltsuak izan arren

sekretuen

gordailu fidelak diren

Beroa sentitu genuen azken aldian

otu ere

oroimenean genituen labezomorroak

batzea

mariagora zekenenak utzitako petroleoan

begiak lausotzea

amorruak zenbatzea

bat bi hiru lau

otu ere

armarioetan erreparatzea

bat bi hiru lau

belaunak apurtu zizkiguten

eta besoak urratu

inoiz imajinatu baino plazer gehiagotan

otu ere

zor zizkiguten oinaze guztiak esnatzea

bat bi hiru lau

LABERINTOAK

Zintzelkatutako zezen bustien

ezinean

ibilia

harrizko metroen

betekadetan

iaioa

eztarri guztien

odoletan

berotua

trebea izango haiz beti

ihesean

ezkutaketan

Gasolindegietako izarrak zirela ederrenak

ez zegoela ezer gauaz haruntzago

ez geniola inori bizitza baino zor

eta bideak irentsi egin gintuen

zein duk karreteren arteko aldea?

zaurietatik ahazturara saltoka ibiltzea?

Paradisuak irudikatu aho nazkatuen hatsan

kafesne bero baten promesak lehortu

mahai zikinen egunbarra

manikiekin zabortegietan lokartuz

urrezko kupuladun hiriarekin amestu genian

isilik

hotzak esnatzen gintuen artean

Ibilian ibiliz errotu gintuan lanboran

kotxe hodien lanbro ozenean

ibilian ibiliz erre genizkian egunak

ibilian ibiliz

ahaztu zaiguk zer den itzultzea

Ihes egiterakoan

ez dira inoiz pausoak neurtzen

ez da jakiten nora jo

sekretoak patriketan sartu —asko ez badira—

eta norabaiteko bidean galtzen gara

aztarnarik gabe utziz

atzean geratu zaiguna

inork jarraitu ez gaitzan

—inork ez itxaroteko hurrengo geltokian—

ezer esan gabe joaten garenean

gutxienekoa da

muxu bat eguzkitan lehortzea

edo bilutsik imaginatzea kaleetan zehar

ez bait da pentsatzen

norbait minez utzi duguna

gure uhararen mugetan

Etsaiak asmatu burutapenen harian

beste baten simulakroa

baino ez

tintan

lehorteetan higitzearen ohitura

ateen beharra

orain adibidez

izan beharrekoa urruti

grisez izana

grisez ahaztura

etorkizun itsua datorkiguna

oroitu basatiak ginenekoak

Ba al dago gela ilun gehiago

hiri honetatik kanpo?

ba al dago kantoi gehiago?

arnasa hartzeko astirik?

gogoratu ezean

orduetan sinesteko aukerarik?

presaka lagun izandako bati

materiala eskatzerik?

berriro sentitu duk

ihes egiteko gogoa

ba al dago karreterarik orain

hiri honetatik kanpo?

Gasolinaren mamuekin eztabaidan

korritzearen dialektikaz

otsaila hurbilegi bait zegok

maletaz estalitako arrainak urrutian

karretera alboetan aurkitu hilotzei

abestu genizkien balada zaharrak bildu

gurpiletan ito zitzaigun astia

noiz bazkaldu genian azkenekoz itxaropenarekin?

soro iluna duk aurkitu genian

hegaztia

gelditu ginenean zalaparta huen

hasieraren mehatxua

gelditu ginenean

orduan hasi huen ihesa

Bueltatu zara mugek nora ezean

berriro ekarri zaituzte sorterrira

herbestetik oin erreak eta deserriko zenbait kilometro

besterik bai?

utzi al duzu han

usain gozoz jantzitako neskatilarik?

loa arantzez landatuko dizun

mamu ikustezinik

edo

oinutsik bueltatu zara

leihoen isiltasunari

aintzinako lagunei aurre egiteko prest

ez ote da ba ihes amaigabearen

pausalekua baino izango

neoiez apaindutako hiri hau

besterik bai?

Itzuliko da zioen

ispilu ondoan eseritako agureak

hitz laburrez

arratseko itzalak

mintzo eta

erreginaren zeldetan

preso zegoela esan arren

tinko

itzuliko da errepikatuz

ahots irmoz

itxaropena gezi odoltsua

gorpu zaharrean gorde nahian

hitz laburrez

alizia itzuliko da!

izen magikoaz

ispiluaren misterioa apurtu asmoz

baina egunak joan eta etorri

agurea agureagoa

lewis carroll gizarajoak

neskatoaren izena

bihotz zaharkituaren bazterretan

gordetzen zuen

ezti putzu baten antzera

patuaren sareetan ainguraturik

HURRENGO AINTZIRAK

Abesti bat zegon hiretzat hor

non lekurik badagoen

balada baten keinuak izana barneratuz

izatera bultzatzen gaitu

egotera

eustera

eta erdibiderik gabeko errutan

dakusagu beste baten ezinean

dabilen zoriona

dabilen dantza

oinak arin

begiak bizi

udaberri baten zai gauden gu ere

eta hain luzarorako dinagu lana

ikusteak ez duela balio

goazeman goldatzera

goazeman

goazeman