Giorgos Seferis

itzulpena: MAITE LÓPEZ LAS HERAS

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Giorgos Seferis

© itzulpenarena: Maite López Las Heras

© edizio honena: Susa

2024ko apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Giorgos Seferis (1900, Urla, Otomandar Inperioa – 1971, Atenas, Grezia) gazterik erbesteratu zen: haren familiak, beste familia greziar askok bezala, Anatoliatik alde egin zuen Turkiako Independentzia Gerra betean. Gerora ere, urte askoan, aberritik urrun ibili zen lan kontuengatik, ibilbide luzea egin baitzuen diplomaziaren munduan (kontsul eta enbaxadore, besteak beste). Eta jaioterritik aparte ibiltzeak zeharo baldintzatu ohi du jaioterriaren ikuskera. Seferisek berekin eraman zuen beti bere lurra, baina, beste zenbait autorez bestera, ez miraz eta nostalgiaz, edo ez miraz eta nostalgiaz soilik, baizik bere oinaze eta ezin-ulertu guztiekin: “Noranahi bidaiatzen dudala ere, Greziak zauritu egiten nau”. Egeo itsasoa eta paisaia mediterraneo idorra presente daude ia une oro haren poesian, eta paisaia horretan, berriz, itsasontziak, eta antzinako greziarren hondakinak.

      Ontzia, hain zuzen, ezinbesteko irudi gisa darabil erbeste eta bidaia istoriootarako, baita erromesaldi maiz “hutsalek” nahitaez zor duten bidaldirako ere: itzulerarako, alegia. Horra hor itzuli nahia, itzuli ezina, itzuli ahalaren gogorra eta are trauma, eta itzulera batzuen norarik eza: “Berriro ontziratu ginen gure arraun hautsiekin”…

      Antzinako greziarren hondakinen harri puskak, berriz, geografikoa ez ezik tenporala ere baden distantzia baten lekuko. Adituek diote Seferisek ezin hobeto uztartu zuela bere garaiko errealitatea hala mundu klasikoarekin nola mito homerikoarekin. Baina uztartzea baino gehiago izan zen, agian, mundu horiek denak lotzen dituen jostura argitara ekartzea; izan ere, Seferisentzat dena zen segida bat: ez zegoen etenik antzinako Greziaren eta bere garaikoaren artean.

      Horra hor, errealitatearen teatroaren eta mitoaren egiaren artean, Odiseoren mamua, horra argonautak, horra Salamina eta Troia, eta Helena izeneko “itzal” hori, eta itzal horren gainean piztutako gerraren sufrimendu absurdoa, heriotza alferrekoak, osteen gainbehera, ondorio betiereko eta ez batere epikoak, Seferisen bizialdiko mamuen eta gerren ezpal beraren zur. “Itsasontziko guztiak hil ziren, baina itsasontziak portutik abiatzerakoan zuen asmoarekin darrai”.

      Greziako 30eko hamarkadako belaunaldiko kidea izan zen Seferis, garrantzitsuenetakoa eta internazionalenetakoa (Nobel saria ere eman zioten 1963an), besteak beste Odysseas Elytis, Nikos Kazantzakis eta Giannis Ritsosekin batera (hain zuzen, belaunaldi hartako bigarren poeta dugu Seferis bilduma honetan, Ritsosen antologia izan baitzen 27. liburukia). Harengan eraginik handiena izan zuten idazleen artean da beste poeta greziar nabarmenetako bat, Konstantinos Kavafis. Eta orobat T. S. Eliot. Ez alferrik, sinbolismoa sakon jorratu zuen Seferisek, betiere gertaera partikularrak, tokiko historia eta jokaleku eta objektu erreal jakinak unibertsalizatzeko, dimentsio poetiko orokorrago batera eramateko. “Baina estatua horiek egiazkoak dira; hantxe zeuden, neronek ikusitako paisaia batean”, ohartarazi zion bere iruditeria eta sinbologia indartsuez galdetu zion kazetari bati.

      Gaur arte, apenas zegoen haren obrarik euskaratua (Koldo Ruiz de Asuak argitaratu zituen ale batzuk Senez aldizkarian, eta Joan Inazio Goikoetxea Gaztelu-k ere bai bat Olerti aldizkarian). Maite López Las Herasek multzo osoago bat dakarkigu orain, inspirazio eta zorroztasun harrigarriz itzulia.

MAIALEN BERASATEGI CATALÁN

Automobila

Autobidean konpas baten

besarkada adarkatua bezala,

haizearen hatzak adatsean

eta miliak sabelean,

hutsik gindoazen gu biok

zartatekoa begirada eztiari;

apaingarri gogoa, apaingarri odola

biluzik! biluzik! biluzik!

…Ohe batean burko

altu eta arin batekin

zeinen urrun labaintzen zen zorabioa

arraina itsasoan nola…

Adar biko autobidean

gindoazen gorputzak soilki

bihotzak adar bakoitzean

banandurik, ezker-eskuin.

Ukazioa

Itsasertz ezkutu

eta usoa lako zurian,

egarri ginen eguerdian;

baina ura gazia zen.

Hondar horailean

haren izena idatzi genuen;

leun jo zuen haizeak

eta idazkia ezabatu zen.

Ze bihotzekin, ze adorerekin,

ze irrikarekin eta ze grinarekin

hartzen dugun gure bizitza: oker!

eta bizitza dugu aldatzen.

Fog

Say it with a ukelele

“Esan ukelele batekin…”

ari da marmarrean fonografoa;

zer esan diezaioket baina, Jainko maitea,

orain, bakarrik egotera ohitu naizenean?

Fereka estutzen dituzten

harmonikekin etengabe

dei egiten diete behartsuek aingeruei

eta aingeruak dira euren nahigabe.

Eta aingeruek hegoak zabaldu zituzten

baina azpian lainoak trinkotu ziren,

aintza Jainkoari, osterantzean gure arima gaixoak

birigarroak balira bezala atzemango lituzkete.

Eta bizitza arraina bezain hotza da

— horrela bizi al zara? — Bai! Zer nahi duzu ba.

Hainbat eta hainbat dira

itsas hondoan itotakoak.

Kolorea nonbait ahaztu zuten koralen

antza dute zuhaitzek,

hondoratu eta bakarrik gelditu ziren

ontzien antza dute orgek…

“Esan ukelele batekin…”

Hitz egite aldera hitz egin, eta hitz gehiago?

Maitea, non dago zure eliza

nekatu naiz jada ermita honetaz.

Ai, gure bizitza zuzena balitz

zeinen gertu jarraituko nukeen!

Baina halabeharrak beste zerbait agintzen du

izkina batean bira hartu behar duzu.

Eta zein da ba izkina hori? Nork ezagutzen du?

Argiek argiak argiztatzen dituzte

ixo! antzigarrek ez digute hitzik egiten

eta arima hortzen artean daukagu.

Aurkituko ote dugu kontsolamendurik?

Eguna gauaz jantzi da

oro da gau, oro da gau

aurkituko dugu zeozer, bila eta bila…

“Esan ukelele batekin…”

Bere azazkal gorriak dakuskit

nola distiratzen duten suaren aurrean

eta gogoan dut bera eztularekin.

Londres, 1924, Gabonak

Egun baten jarrera

We plainly saw that not a soul

lived in that fated vessel!

EDGAR ALLAN POE

Duela hamar urte toki arrotz batean bizi gineneko egun baten jarrera

oso antzinako une baten eterra Jaunaren aingeru baten pare hegaldatu eta desagertu zena

emakume baten ahotsa hain zuhur eta hain nekez ahantzia;

amaiera nahigabetsu bat, irailen batean harri bihurtutako ilunabarra.

Etxe berriak klinika hautseztatuak leiho exantematikoak hilkutxa-lantegiak…

Inork pentsatu al du zenbat sufritzen duen botikari sentikor batek gaueko txandan?

Nahaspila gelan: tiraderek leihoek ateek ahoak zabaltzen dituzte basapiztien modura;

gizon aspertu batek kartak botatzen ditu izarrei begira bila dabil.

Kezkatu egiten da: atea jotzen badute nork zabalduko du? Liburu bat irekitzen badu nori begiratuko dio? Bere arima zabaltzen badu nork behatuko du? Kate bat.

Non dago kolpe batekin denbora bitan mozten eta txunditzen duen maitasuna?

Hitzak soilik eta keinuak. Bakarrizketa monotonoa ispilu baten aurrean zimur baten azpian.

Tinta tanta bat zapian bezala hedatzen da asperdura.

Itsasontziko guztiak hil ziren, baina itsasontziak portutik abiatzerakoan zuen asmoarekin darrai.

Nola hazi diren kapitainaren azazkalak… eta kontramaisua bizarra kendu gabe, hiru maitale omen zituen portuko…

Itsasoa pixkanaka igotzen ari da, aparailuak harro doaz eta eguna garbitzen ari da.

Hiru izurderen bizkar beltzek distiratzen dute, irri egiten du sirenak, eta ahantzitako itsasgizon bat keinuka ari da gabian igota.

I

Patuaren arrosa, gu zauritzekotan zenbiltzan

baina okertu egiten zinen askatzear dagoen sekretua bezalaxe

eta ederra zen guri ematea onartu zenuen agindua

eta zure irribarrea pronto dagoen ezpata baten parekoa zen.

Zure zirkuluaren igoerak sorkuntza berpizten zuen

zure arantzatik sortzen zen bidearen burutazioa

gure bulkada biluzik eguntzen zen zu edukitzearren

mundua erraza zen: taupada soil bat.

Uharka

Hemen, lurrean errotu zen uharka bat

gordetzen den ezkutuko uraren babesleku.

Estalkia, urrats ozenak. Izarrak

ez dira nahasten bere bihotzarekin. Egunero

hazten da, irekitzen, ixten, ez du ukitzen.

Goian mundua zabaltzen da haizemaile baten moduan

eta haizearen putz egitearekin jolasten da

ilunabarrean hiltzen den erritmoan

alferrik harrotzen ditu hegoak eta taupadak ematen ditu

predestinaturiko oinazearen txistu-hotsaz bat.

Gau gupidagabe baten kupularen kurban

kezkek zanpatu egiten dute eta pozak igarotzen dira

halabeharraren karraska biziarekin

aurpegiak argiztatzen dira distira egiten dute lipar batez

eta ebanozko iluntasunean itzaltzen dira.

Forma iheskorrak! Begiak errenkadan

pirritan doaz samintasunaren lubakian

eta egun handiaren zantzuek

jasotzen dituzte eta hurreratzen

bahisaririk eskatzen ez duen lur beltzera.

Gizakiaren gorputza lurrerantz makurtzen da

amodioak egarri izaten jarrai dezan;

denboraren hatzek marmol bihurtuta

biluzik erortzen da estatua

apurka-apurka leuntzen duen bular handira.

Malko bila dabil amodioaren egarria

arrosak okertu egiten dira —arima gurea—

hostoetan entzuten da unibertsoaren pultsua

iluntzea gerturatzen ari da ibiltari baten moduan

gero gaua eta gero hilobia…

Baina hemen lurrean errotu zen uharka bat

babesleku sekretua, epela, gorputz bakoitzaren

intziria haizean gordetzen duena

lehia gauarekin egunarekin,

hazten ari da mundua, igarotzen, ez du ukitzen.

Orduak iragaten dira, eguzkiak eta ilargiak,

baina ura gogortu egin da ispilu baten gisara;

itxaropena begiak zabalik

bela guztiak hondoratzen direnean

hura elikatzen duen itsasoaren mugaldean.

Bakarrik, eta bere bihotzean halako jendetza

bakarrik, eta bere bihotzean halako adorea

eta halako atsekabea, tantaka-tantaka bakarrik

tirain mingotsean bizi den

mundurantz sareak jaurtika.

Olatua besarkadatik aldendu zenean

ai, besarkadan amaituko balitz

ai, amodiorik egongo balitz itsasertzean

bere lerroa apurtu baino lehentxeago

hondarretan apar gisa gelditu zen olatua.

Ardi-larrua bezala hedatutako beroa,

otzana, estutasuna lasai saihestu zuen

basapiztia lokartua bezala

eta loaren atea jo zuena

zilarra darion lorategiaren bila.

Eta gorputz ezkutu bat, garrasi sakona

heriotzaren haitzulotik aterea,

ur bizia hobian nola

belarretan distiratzen duen ura bezala

bakarti eta sustrai ilunekin solas egiten duena…

O! Gure bizitzaren sustraitik hurbilago

gure gogoetak eta zorigaitzak baino!

O! Betazalak itxita begiratzen gaituen

gure anaia ankerra baino hurbilago

eta lantza gure alboan baino ere hurreago!

O! Bat-batean gure ukitzean leunduko balitz

orain estutzen gaituen isiltasunaren azala,

ahaztu dezagun, oi jainkoak,

etengabe hazten den eta etengabe estutzen gaituen errua,

aldendu gaitezen ezagutzatik eta gosetik!

Gure zauriaren mina batzen

gure zauriaren minetik irteteko

gure gorputzaren mingostasuna batzen

gure gorputzaren mingostasunetik irteteko

gure zauriaren odolean arrosak loratzearren.

Itzul dadila dena lehengora

hatzetan begietan eta ezpainetan

utz dezagun gaixotasun zaharkitua

sugeek hirusta berdeen artean

lagatako muda horia.

Egundoko amodioa eta aratza, lasaitasuna!

Gau batean sukar errearen erdian

apalki makurtu zinen, kurba biluzia,

hego zuria artalde gainetik

esku leuna lokian bezala.

Ekarri zintuen itsasoak eraman zintuen

limoiondoak loratzen diren lekura hara

orain Moirak eztiro esnatu direnean

mila aurpegi hiru zimur soilekin

hilartitzera laguntzeko jarriak.

Mirra-eramaileek miroloïak abesten dituzte

gizakien itxaropenak jarrai dezan

begietan ziriztatuta sugarrekin argiztatzen

udaberriaren akiduragatik izerditzen den

lur itsua.

Haragoko munduaren sugarrak, farolak

gaur erne den udaberriaren gainean,

itzal atsekabetsuak koroa hiletan

urratsak… urratsak… ezkila geldoak

kate ilun bat askatzen du —

“Hiltzen ari gara! Hiltzen ari dira gure jainkoak!...”

Ondotxo dakite marmolek,

egunsenti zuriak bezala biktimarenganantz begiratzen dutenek,

arrotz, betazalez beteta, gorpuzki,

heriotzaren jendetzak igarotzen diren bitartean.

………………………………………………………………

………………………………………………………………

………………………………………………………………

………………………………………………………………

………………………………………………………………

Urruti igaro ziren, beren samin

beroa iraungitako argizarietatik hur,

euren bekoki makurtuetan

eguerdiroko bizitza zoriontsua inskribatzen zutenak

aztikeriak itzaltzen direnean, eta izarrak.

Baina gauak ez du egunsentian sinesten

eta maitasuna heriotza ehotzeko bizi da

ber gisan, arima askea bezalaxe,

isiltasuna irakasten duen uharka bat

sutan dagoen hiriaren erdian.

I

Mezulariaren

zain egon ginen hiru urtez begiak josita

oso gertutik miatuz

pinuak kostaldea eta izarrak.

Golde-muturrarekin edo ontziaren gilarekin bat eginda

atzera jatorrizko hazia aurkitu nahi genuen

antzina-antzinako drama berriro ernetzeko.

Etxera itzuli ginen txikituta

menbruak akituta, ahoa

herdoilaren eta gesalaren zaporeak janda.

Esnatzean iparralderantz bidaiatu genuen, arrotz,

zauritzen gintuzten beltxargen hego aratzengatik

lanbroetan murgilduta.

Neguko gauetan sortaldeko haize oldartsuak zoratzen gintuen

udan arima eman ezin zuen egunaren agonian galtzen ginen.

Bueltan ekarri ditugu

arte oso apal bateko erliebe hauek.

IV
Argonautak

Eta arimak

bere burua ezagutu nahi badu

bere arimarantz

begiratu behar du:

arrotza eta arerioa ispiluan ikusi dugu.

Mutiko onak ziren lagunak, ez ziren kexatzen

ez nekeaz ez egarriaz ez izotzaldiaz,

aldartea zuten zuhaitzena eta olatuena

zeintzuek haizea eta euria jasaten dituzten

zeintzuek gaua eta eguzkia jasaten dituzten

aldatu gabe aldaketaren erdian.

Mutiko onak ziren, egun osoak

arraunean izerditan begiak apalduta

kadentziaz arnasten

eta euren odolak azal otzana gorritzen zuen.

Behinola abestu egin zuten begiak apalduta,

indipikondozko uharte eremua zeharkatzen genuenean

sartalderantz, zaunka egiten duten

zakurren lurmuturraz haratago.

Bere burua ezagutu nahi badu, zioten,

bere ariman begiratu behar du,

eta arraunek itsasoko urrea jotzen zuten

ilunabarrean.

Lurmutur asko uharte asko beste itsaso batera

daroan itsasoa igaro genituen, kaioak eta fokak.

Noizik eta behin zorigaiztoko emakumeek

galdutako umeak deitoratzen zituzten auhenka

eta beste batzuek haserre Alexandro Handiari hel egiten zioten

eta Asiako sakoneretan hondoratutako loriei.

Aingura bota genuen gaueko lurrinez betetako hondartzetan

txoriak txorrotxioka, eskuetan zoriontasun

itzelaren oroipena uzten zuten ur haietan.

Baina bidaiak ez ziren amaitzen.

Haien arimek bat egin zuten arraunekin eta toletekin

brankaren aurpegi zorrotzarekin

lemaren uhararekin

beren irudiak apurtzen zituen urarekin.

Hil ziren lagunak bata bestearen atzetik,

begiak apalduta. Haien arraunek

hondartzan lo dauden tokia erakusten dute.

Inork ez ditu gogoratzen. Justizia.

V

Ez genituen ezagutu

                                funtsean itxaropenak zioen

ume-umetatik ezagutu genituela.

Agian bitan ikusi genituen eta gero ontzira igo ziren;

ikatz-zamaontziak, zereal-zamaontziak, eta gure lagunak

betiko galduta ozeanoaz haraindi.

Egunsentiak lanpara unatuaren ondoan harrapatu gaitu

paperean nekez eta trakets margotzen

ontziak sirenak edo itsas kurkuiluak;

iluntzean ibaira jaisten gara

itsasorako bidea erakusten digulako,

eta mundrun usaineko sotoetan ematen ditugu gauak.

Gure lagunak abiatu ziren

                                          agian ez genituen inoiz ikusi, agian

loak oraindik arnasa hartzen duen olaturantz

hurreratu gintuenean aurkitu genituen

agian haien bila gabiltza beste bizitzaren bila gabiltzalako,

estatuetatik haratago.

VII
Haize hego

Itsasoak mendebalderantz mendikate batekin bat egiten du.

Gure ezkerrera hego-haizeak jotzen du eta erotu egiten gaitu,

hezurrak haragitik biluzten dituen haize honek.

Gure etxea pinuen eta algarroboen artean.

Leiho handiak. Mahai handiak

duela hainbeste hilabete idazten dizkizugun gutun hauek

idazteko eta bota egiten ditugu

bereizketan hutsunea betetzeko.

Egunsentiko izarra, begiak beheratzen zenituenean

gure orduak gozoagoak ziren olioa

zaurian baino, atseginagoak ur hotza

ahosabaian baino, lasaiagoak beltxargaren hegoak baino.

Gure bizitzari eusten zenion zure esku-ahurrean.

Erbestearen ogi mingotsaren ostean

gauean murru zuriaren aurrean gelditzen bagara

zure ahotsa hurreratzen zaigu su baten itxaropen gisa

eta ostera ere haize honek zorrozten du

aizto bat gure kirioetan.

Gutako bakoitzak gauza bera idazten zizun

eta bakoitza bestearen aurrean isildu egiten zen

bakoitza nor bere aldetik mundu berberari begira

argiari eta mendikateko iluntasunari

eta zuri.

Nork kenduko du atsekabe hau gure bihotzetik?

Atzo iluntzean euri-zaparrada eta gaur berriro ere

zeru goibelak zamatzen gaitu. Gure gogoetek,

atzoko zaparradan pinu-orratzak bezala

gure etxeko atean pilatuta eta alferrikako,

erortzen ari den dorre bat eraiki nahi dute.

Sarraskitutako herrixkotan

lurmutur honetan, haize hegoarentzat irekia

ezkutatzen zaituen mendikatea gure aurrean,

nork hartuko digu aintzat ahanzturaren erabakia?

Nork onartuko du gure eskaintza, udazken honen amaieran?

VIII

Baina zeren bila dabiltza gure arimak

korrokoildutako ontzigainetan bidaian

emakume zurbilez beteta eta ume mainatiz

beren burua ahaztu ezinik ez arrain hegalariekin

ez masten puntak seinalatzen dituzten astroekin.

Fonografoen diskoek urratuta

nahi gabe erromesaldi hutsalei lotuta

gogoeta etenak hizkuntza arrotzetan marmarka.

Baina zeren bila dabiltza gure arimak

itsas enbor ustelduetan bidaian

porturik portu?

Puskatutako harriak lekualdatzen, arnasten

nekezago egunetik egunera pinuaren freskura,

igerian itsaso honen uretan

eta beste itsaso harenetan,

ukimenik gabe

gizakirik gabe

dagoeneko gurea ez den aberrian

ezta zuena ere.

Bagenekien uharteak ederrak zirela

hemen itsumustuka bila gabiltzan leku honetatik gertu

pixka bat beherago edo pixka bat gorago

tarte oso txiki batera.

X

Gure herria itxia da, oro da mendi

gau eta egun sabaitzat zeru baxua dutenak.

Ez daukagu ibairik ez daukagu putzurik ez daukagu iturririk

uharka bakan batzuk baino ez, hutsik horiek ere, durundi egiten dutenak eta ohoratzen ditugunak.

Gelditutako oihartzun hutsa, gure bakardadearen pareko

gure maitasunaren pareko, gure gorputzen pareko.

Bitxia iruditzen zaigu inoiz

gure etxeak gure txabolak eta gure artegiak eraiki ahal izatea.

Eta gure ezkontzak, koroa freskoak eta atzamarrak

enigma ulergaitz bilakatzen dira gure arimarentzat.

Nola jaio ziren nola koskortu gure umeak?

Gure herria itxia da. Sinplegade

ilun biek ixten dute. Portuetara

arnasa hartzera jaisten garen igandeetan

ilunabarrean argitzen ikusten ditugu

inoiz amaitu ez ziren bidaien ohol hautsiak

dagoeneko nola maitatu ez dakiten gorputzak.

XII
Botila itsasora

Hiru haitz, kiskalitako pinu gutxi batzuk, ermita bakarti bat

eta gorago

berriro hasten da errepikaturiko paisaia bera;

hiru haitz atari itxuran, herdoilduta,

kiskalitako pinu gutxi batzuk, beltzak eta horiak,

eta etxetxo karratu bat karean lurperatuta;

eta are gorago askotan

hasten da paisaia bera mailakatuta

horizonteraino, iluntzen den zeruraino.

Hemen bota genituen aingurak hautsitako arraunak konpontzeko,

ura edateko eta lo egiteko.

Samintzen gintuen itsasoa sakona eta ulergaitza da

eta baretasun mugagabea barreiatzen du.

Hemen harkosko artean txanpon bat aurkitu genuen

eta dadoetan jokatu.

Gazteenak irabazi zuen eta galdu egin zen.

Berriro ontziratu ginen gure arraun hautsiekin.

XIII
Hidra

Izurdeak zutoihalak eta kanoi-burrunbak.

Behinola zure arimarentzat hain mingotsa zen itsasoak

ontzi koloreaniztunak eta distiratsuak altxatzen zituen

kulunkatu egiten zituen, astindu eta oro zen urdin hego zuriekin

behinola hain mingotsa zure arimarentzat

orain kolorez beterik eguzkipean.

Bela zuriek eta argiak eta arraun blaituek

danborraren erritmoan kolpekatzen zuten tirain barea.

Ederrak lirateke zure begiak begiratuko balute

bikainak lirateke zure eskuak zabalduko balira

lehen bezain biziak lirateke zure ezpainak

halako mirari baten aurrean:

bila ari zinen

                      zeren bila zenbiltzan errautsen aurrean

edo euriaren lainoaren haizearen erdian

artean argiak ahultzen ari zirenean

eta hiria hondoratzen ari zenean eta lauzetatik

Nazaretekoak bere bihotza erakusten zizunean,

zeren bila zenbiltzan? Zergatik ez zatoz? Zeren bila zenbiltzan?

XV

Quid πλατανὼν opacissimus?

Loak bildu zintuen, zuhaitz batek bezala, hosto berdeekin,

arnasa hartzen zenuen, zuhaitz batek bezala, argi geldian,

zure aurpegia behatu nuen iturri gardenean:

betazalak itxita eta betileak ura orrazten.

Ene atzamarrek belar bigunean aurkitu zituzten zure atzamarrak

pultsua atxiki nizun lipar batez

eta zure bihozmina beste nonbait nabaritu nuen.

Bananondoaren azpian, uretatik gertu, ereinotzen artean

loak garraiatzen zintuen eta zatikatzen

nire inguruan, nigandik gertu, nik zu osorik ukitu ezin zintudalarik

zure isiltasunarekin bat eginda;

zure itzala handitzen eta txikitzen ikusten,

beste itzalen artean galtzen,

askatzen eta atxikitzen zintuen beste munduan.

Bizitzeko eman ziguten bizitza, bizi izan dugu.

Erruki zaitez hainbesteko egonarriz itxaroan dauden haietaz

ereinotz beltzetan galduta bananondo astunen azpian

eta uharkekin eta putzuekin bakarti mintzatzen

eta ahotsaren uhinetan itotzen diren haietaz.

Erruki zaitez gure gabezia eta izerdi bera izan

eta bele baten gisan hondakinetatik haratago eguzkitan murgildu zen lagunaz

gure ordainsariaz gozatzeko itxaropenik gabe.

Emaguzu, loa ez ezik, lasaitasuna ere.

XVI

Izena, Orestes

Hondarrean, berriro hondarrean, hondarrean,

zenbat jira, zenbat bira odoltsu, zenbat

ilara ilun; begiratzen didan jendea,

gurdian begiratzen zidana

eskua pozarren jaso nuenean, eta txalotu ninduena.

Zaldien lerdeak zipriztintzen nau, noiz nekatuko dira zaldiak?

Karraska egiten du ardatzak, kiskaltzen ari da ardatza, noiz erreko da ardatza?

Noiz apurtuko dira bridak, noiz dute ferrek

zapalduko lurra bete-betean

belar leuna, mitxoleten artean

udaberrian bitxilore bat jaso zenuen tokian.

Ederrak ziren zure begiak baina ez zenekien nora begiratu

ez nekien nora begiratu nik ere, aberririk gabe

nik, hemen borrokatzen duen honek, zenbat bira?

eta belaunak nabaritzen ditut ardatz gainean huts egiten

gurpilen gainean mendi-bide malkartsuan

belaunek aise huts egiten dute jainkoek hala nahi dutenean,

inork ezin du saihestu, alferrik da indarra, ezin duzu

ihes egin sehaskatu zintuen itsasotik eta bila ari zaren

borrokaren une honetan, zaldien arnasotsen artean,

udazkenean lidiar erara abesten zuten kalamuekin,

korrika eginda ere aurkitu ezin duzun itsasoa

biraka ibilita ere Eumenide beltz gogaituen aurrean,

barkamenik gabe.

XVII
Astianakte

Abiatzera zoazen honetan eraman zurekin umea

bananondo haren azpian argia ikusi zuena,

tronpetek durundatzen eta armek dirdiratzen zuten egun batean

eta zaldi izerditsuak makurtzen zirenean

ezpain hezeekin askan

ur-azal berdea ukitzera.

Gure gurasoen zimurrak dituzten olibondoak

gure gurasoen jakituria duten haitzak

eta gure anaiaren odol bizia lurrean

zorion sendoa ziren, arau emankor bat

haien eskaria ezagutzen zuten arimentzat.

Abiatzera zoazen honetan, ordainketaren eguna

argitzen ari den honetan, inork ez dakien honetan

nor hilko duen eta nola hilko den,

eraman zurekin

bananondo haren hostoen azpian argia ikusi zuen umea

eta irakatsiozu zuhaitzak aztertzen.

XVIII

Damu dut ene atzamarren artetik ibai zabal bat isurtzen laga izana

tantarik edan gabe.

Orain harrian hondoratzen naiz.

Pinu txiki bat lur gorrian,

ez daukat beste konpainiarik.

Maite nuen oro desagertu zen desagertzeaz bat etxeak,

berriak iazko udan

eta udazkeneko haizeteak eraitsiak.

XIX

Eta haizea dabilen arren ez gaitu freskatzen

eta itzalak estu dirau nekosten azpian

eta inguruan guztia da malda mendietara:

astun egiten zaizkigu

dagoeneko nola hil ez dakiten lagunak.

XX
[Andromeda]

Ene bularrean zauria irekitzen da berriro

izarrak jaitsi eta nire gorputzarekin ahaidetzen direnean

isiltasuna amiltzen denean gizakien oinazpietan.

Urteetan hondoratzen diren harri hauek noraino naramate herrestan?

Itsasoa, itsasoa nork agortu ahalko du?

Egunsentiro eskuak ikusten ditut putreari eta belatzari keinuka

oinazeak nire bihurtu duen harkaitz honi lotuta,

zuhaitzak ikusten ditut hildakoen lasaitasun beltza arnasten

eta gero estatuen irribarreak, aurrera egin ezinik.

XXI

Guk, erromesaldi honetara abiatu garenok

hautsitako estatuei begiratu diegu

geure buruaz ahaztu gara eta esan dugu bizitza ez dela hain aise galtzen,

heriotzak aztertu gabeko bideak

eta justizia berezkoa dituela;

gu, oraino zutik, hiltzen garen bitartean

harrian senidetuta

zailtasunean eta ahultasunean elkartuta,

antzinako hilek zirkulutik ihes egin zutela eta berpiztu egin zirela

eta irri egiten dutela lasaitasun arraro batean.

XXII

Hainbat eta hainbat gauza jazo zirenez gure begien aurrean

gure begiek ez zuten ezer ikusi, harago baizik

eta atzean oroimena gau bateko oihal zuri hura bezala

itxitura batean irudi bitxiak ikusi genituenean, zu baino ere arraroagoak,

agertzen eta desagertzen piper-landare baten hostotza mugiezinean;

gure patu hau horrenbeste ezagutu genuenez

hautsitako harrien artean alderrai, hiru edo sei mila urte

eraitsitako eraikinetan miaka akaso gure etxeak izan ziren haietan

kronologiak eta balentriak gogoratzeko ahaleginean;

ahal izango dugu?

lotuta egon eta sakabanatuak izan ginenez

eta borrokatu ginenez, ziotenez, existitzen ez ziren oztopoen aurka,

galduta, berriz aurkitu nahian batailoi itsuz betetako bide bat

zingiretan eta Maratongo aintziran hondoratuz,

arrunki hiltzerik izango al dugu?

XXIV

Hemen amaitzen dira itsasoaren lanak maitasunaren lanak.

Noizbait hemen guk bukatu dugun tokian biziko diren haiek

euren gogoan odola belzten bada eta gainezka egiten badu

ez daitezela gutaz ahaztu, arima ahulez anbuloen artean,

jira daitezela biktimen buruak Ereborantz:

Guk ezer eduki ez genuenok irakatsiko diegu sosegua.

1933ko abendua - 1934ko abendua

II. Mizenas

Eman zure eskuak, eman zure eskuak, eman zure eskuak.

Ikusi nuen gauean

mendi-gailur zorrotza

ikusi nuen harantzago zelaia urpetuta

ilargi ikusezin baten argiarekin

ikusi nituen, burua jiratzerakoan

harri beltzak pilatuta

eta ene bizitza tenk soka bat bezala

hasiera eta amaiera

azken unea:

nire eskuak.

Hondoratu egiten da harri handiak jasotzen dituena;

harri hauek jaso nituen ahal izan nuen artean

harri hauek maitatu nituen ahal izan nuen artean

harri hauek, nire halabeharra.

Neure herriak zaurituta

neure alkandorak torturatuta

neure jainkoek kondenatuta,

harri hauek.

Badakit ez dakitela, baina nik

hainbatetan hiltzailearenetik hildakoarenganako bideari

jarraitu izan diodan honek

hildakoarenetik ordaintzerakoa

eta ordaintzearenetik beste hilketarakoa,

haztaka

purpura agorrezina

itzuleraren gau hartan

Beneragarriek txistua jotzeari ekin ziotenean

belar barbanan —

ikusi nituen sugeak sugegorriekin lotuta

leinu txarrean kiribilduta

gure halabeharra.

Ahotsak harritik loalditik atereak

sakonagoak hemen mundua iluntzen den toki honetan,

eginahalaren oroimena

ahaztutako

oinekin lurra jo zuen erritmoan erroturik.

Gorputzak beste garaiko zimenduetan

hondoraturik, biluzik. Begiak

iltzatuta, iltzatuta puntu batean

non nahita ere bereizi ezin dezakezun:

arima

zure arima bihurtzeko lehian.

Dagoeneko isiltasuna ere ez da zurea

hemen errotarriak gelditu ziren tokian.

1935eko urria

Matias Paskalen gutuna

New Yorkeko zeru-harraskariek ez dute sekula ezagutuko Kifisian jaisten den ihintza

baina berriro itzultzen dira erbestean gogoko nituen bi tximinia haiek, zedroen atzekoak,

bi nekostak ikusten ditudanean ezaguna zaizun elizaren gainetik

zeinak margoturik dituen zigortuak sutan eta kedarretan oinazetzen.

Martxo osoan zure aldaka ederrak kaltetu zituzten erreumatismoek eta udan Edipsosera joan zinen.

Jainkoak! Zelako eginahalak egiten dituen bizitzak irautearren, jostorratzaren zulotik igarotzen den ibai hazi baten antzera.

Bero sapa iluntzean ere, izarrek eltxo-saldoa botatzen dute, edari garratzak edaten ditut eta egarri naiz;

ilargia eta zinema, mamuak eta portu itogarri bat, babesgabe.

Berina, suntsitu egin gintuen bizitzak eta atikar zeruek eta euren beraien buruetatik gora igotzen diren intelektualek

eta lehorteagatik eta goseagatik jarrera desberdinak hartu dituzten paisaia haiek

euren arima osoa monokulo bat eramateagatik agortu zuten gazteak bezala

euren korolak lili bilakatzeko arnasten dituzten neskatxa heliotropoak bezala.

Motel doaz egunak; noraezean dabiltza nire egunak ordularien artean eta atoian daramate minutu-orratza.

Gogoratu nola jiratzen ginen arnasestuka kalezuloetan automobilen argiek tripak atera ez ziezazkiguten.

Mundu arrotzaren burutazioak biltzen eta estutzen gintuen sare batek bezala

eta ihes egiten genuen gure barruan ezkutaturiko aizto batekin eta esaten zenuen “Harmodio eta Aristigiton”.

Makurtu burua ikus zaitzadan, baina ikusiko bazintuzket harago begiratzen saiatuko nintzateke.

Zer balio du gizaki batek zer nahi du eta nola justifikatuko du bere bizitza azken judizioan?

A! Ozeano Barean belarik gabe galduta egongo banintz bakarrik itsasoarekin eta haizearekin

bakarrik eta telegraforik eta elementuen aurka borrokatzeko indarrik gabe.

Kokkinaras, 1928ko abuztuak 5

Singru etorbidea, 1930

Giorgos Theotokasi, zeinak aurkitu baitzuen

Garaitzen zaituenean

zure ondoan arnasten duen irribarreak, menderatzen saiatzen da eta ez du onartzen

liburu artean ibiltzeak utzi zizun zorabioa zure burutik piper-landareetara aldatzen denean eskuin-ezker

uzten dituzunean belak birrinduta hondorantz bidaiatzen duen harrituriko ontzia

urrezko apaingarridun arkua

berezko senak estutzen dituen zutabeak

uzten dituzunean nahita zizelkaturiko gorputzak aberastasunak zenbatzeko eta gordetzeko,

egiten duzuna eginda ere zure arimarekin parekatzen ez den arima

tributuaren eskua

eguzkitan distiratzen duen sehaskan emakume-aurpegitxo hura

 uzten duzunean zure bihotza eta adimena bat izaten

luzatzen den, zurruntzen den eta ihes egiten duen ibai belzkararekin:

Hautsi Ariadnaren haria eta kito!

Sirenaren gorputz urdina.

Bertso-lerro arrotz bati buruz

Eliri, 1931ko Eguberria

Zorionekoa Odiseoren bidaia egin duen hura.

Zorionekoa baldin eta abiatzerakoan amodio baten armadura gogor sentitu bazuen, bere gorputzean zabalduta, odola bor-borka duten zainak bezala.

Amodio bat erritmo hautsezinezkoa, musika bezain garaiezina, eta betierekoa

zeren jaio baitzen jaio ginenean eta, hiltzen garenean, bera hiltzen bada, ez dakigu ez guk ez beste inork.

Erregu diot jainkoari lagun nazan esaten, zorion handiko une batean, zein den amodio hau;

batzuetan erbesteak inguratuta hartzen dut atseden, eta bere zurrumurru urruna entzuten dut, ekaitz adierazezinarekin nahastu zen itsasoaren oihartzuna bezala.

Eta nire aurrean agertzen da, behin eta berriz, Odiseoren mamua, begiak gorrituta olatuen gatzagatik

eta etxeko epeltasunari darion kea eta atean zain zahartu zen bere zakurra berriro ikusteko irrika umoagatik.

Zutik dago, handi, bere bizar urdinduaren artean xuxurlaka, gure hizkuntzako hitzak, duela hiru mila urte esaten ziren moduan.

Sokek eta lemak babaturiko esku-ahur bat zabaltzen du, ipar-haize hotzak, bero kiskalgarriak eta elurrek belzturiko azalarekin.

Badirudi gure artetik kanporatu nahi dituela begi bakarrarekin ikusten duen Ziklope gizagaindikoa, entzuteak ahanztura sortzen dizuten Sirenak, Eszila eta Karibdis;

hainbeste munstro konplexu, ezen ez baitigute uzten aztertzen berau ere munduan arimarekin eta gorputzarekin borrokatu zen gizon bat zela.

Odiseo handia da; zurezko zaldia egiteko esan zuen hura, eta akaiarrek Troia irabazi zuten.

Begitantzen zait nik ere zurezko zaldi bat nola eraiki aholkatzera datorrela neure Troia irabazteko.

Zeren apalki eta lasaitasunez hitz egiten baitu, esfortzurik gabe, badirudi aitak bezala ezagutzen nauela

edo itsasgizon zahar batzuek bezala, ekaitzak zetozenean eta haizea zakartzen zenean, euren sareetan makurtuta,

errezitatzen zidatenak, umetan, Erotokritoren abestia, begiak malkotan;

orduan, ikaratzen nintzenean entzuterakoan ametsetan Aretiren zori txarra marmolezko mailak jaisten.

Mintzatzen zait zure ontziaren belak oroitzapenak puztuta sentitzearen nahigabe latzaz eta zure arima lema bilakatuta.

Eta bakarrik egotea, ilun gauaren erdian, eta jitoan, lastoa ezkaratzean nola.

Mintzatzen zait zure lagunak elementuengatik abailduta ikustearen mingostasunaz, sakabanaturik: banan-banan.

Eta zeinen bitxiki indarberritzen zaren hildakoekin hizketan, geratzen zaizkizun bizidunak dagoeneko aski ez direnean.

Mintzo da… Oraindik bere eskuak ikusten ditut, brankako maskaroia ondo zizelkaturik al zegoen egiaztatzen zekitenak,

niri oparitzen itsaso bare urdinxka neguaren bihotzean.

XII
Bide antzua

Zer dauka lemak?

Batela kiribilka

kaiorik bat ere ez.

XVI

Idazten duzu:

tinta gutxitzen doa

itsasoa ugaltzen.

Ihesa

Ez zen bestelakoa gure amodioa:

joan-etorrika ibiltzen zen eta ekartzen zizkigun

oso urruneko betazal bat txilotuta,

harrizko irri bat, galduta

goizeko belarrean

maskor bitxi bat, gure arima

jo eta ke azaltzen saiatzen zena.

Gure amodioa ez zen bestelakoa izan: patxadatsu

aritzen zen haztaka inguratzen gintuzten gauzen artean

azaltzeko nolatan ez dugun nahi hil

hain kartsuki.

Eta aldakei eutsi arren eta besarkatu bagenituen ere

eginahalean beste lepo batzuk

eta gure arnasa nahastu bagenuen ere

gizaki haren arnasarekin

eta begiak itxi arren, ez zen hau baino:

ihesari eustearen

samin sakona.

G. S.ren erara

Noranahi bidaiatzen dudala ere, Greziak zauritu egiten nau.

Pilio-n, gaztainondo artean Zentauroren alkandora

labaintzen zen hostoen artean nire gorputzean kiribiltzeko

nik aldapa igo eta itsasoak jarraitzen ninduen bitartean

goraka bera ere termometroaren zilarbizia bezala

harik eta mendiko urak aurkitu genituen arte.

Santorinin, hondoratzen ari ziren irlak ukitzen nituen bitartean

hor nonbait txirula bat apar-harrietan jotzen entzuten nuen bitartean

eskua ontzigainean iltzatu zidan

desagerturiko gaztaro baten mugaldetik

itsumustuan jaurtitako gezi batek.

Mizenasen, harri handiak jaso nituen eta atreotarren altxorrak

eta beraiekin egin nuen lo Menelaoren Helena Ederra hotelean;

egunsentian soilik desagertu ziren Kasandrak alara egin zuenean

lepo beltzetik oilar bat zintzilik zuela.

Spetsesen, Porosen eta Mikonosen

amorratu egin ninduten barkarolek.

Zer nahi dute horiek guztiek

Atenasen edo Pireon daudela esaten dutenek?

Badator bat Salaminatik eta galdetzen dio besteari “Omoniatik al hator?”

“Ez, Sintagmatik nentorrek” erantzuten du eta pozik dago

“Giannisekin egin diat topo eta izozki batera gonbidatu nau”.

Bien bitartean Greziak bidaiatzen du

ez dakigu ezer ez dakigu itsasgizonak lurrean garela gu guztiok

ez dugu ezagutzen portuko mingostasuna ontzi guztiak abiatzen direnean;

iseka egiten diegu hori sentitzen dutenei.

Jende bitxia, Atikan dagoela esan eta inon ez dagoena;

azukre-almendrak erosten dituzte ezkontzarako

“ile-lozioa” daramate argazkiak ateratzen dituzte

gaur usoen eta loreen atzealde baten aurrean eserita ikusi dudan gizonak

lagatzen zuen argazkilari zaharraren eskuak leundu ziezazkion zimurrak,

bisaian utzitakoak

zeruko hegazti guztiek.

Bien bitartean Greziak bidaiatzen du etengabe bidaiatzen du

eta ikusten badugu “Egeo itsasoa gorpuz loratua”

itsasontzi handira igerian heldu nahi izan zuten haiek dira

itsasoratu ezin duten ontzien zain aspertu ziren haiek

ELSIa SAMOTRAZIa ANBRAZIKOa.

Uluka ari dira itsasontziak orain Pireon gautzen ari dela

uluka etengabe uluka baina ez da dibidietarik mugitzen

ez du kate batek ere distira egiten ilunabarreko azken argiak blaituta

kapitaina harrituta geldi dago zuriaren eta urrezkoaren artean.

Noranahi bidaiatzen dudala ere, Greziak zauritu egiten nau;

mendi artxipelago granito biluzien errezela…

Bidaiatzen duen itsasontziari AG ONIA 937 deritzo.

Aulis ontzian, abiatzeko zain.

1936ko uda

I. Hampstead

Hegoa hautsitako txori bat bezala

urteetan airean zehar bidaiatu duena

haizea eta ekaitza

jasateko txori ezgauza bat bezala

amiltzen da gaua.

Belar berdearen gainean

gau osoan dantzan aritu ziren hiru mila aingeru

altzairua bezain biluzik,

amiltzen ari da gau zurbila:

hiru mila aingeruek hegoak tolestu zituzten eta bihurtu ziren

zakur bat

ahaztua

zaunka egiten duena

bakarrik

eta bere jabearen

edo azken judizioaren

edo hezur baten bila dabilena.

Orain patxada apur bat bilatzen dut

aski izango nuke txabola bat muino batean

edo hondartzaren batean

aski izango nuke nire leiho aurrean

anilez melatutako izara bat

itsasoa bezala zabalduta

aski izango nuke krabelin bat

nire loreontzian, artifiziala izan arren,

paper gorri bat alanbre batean bilduta

esfortzurik gabe haizeak

haizeak menderatu ahal izateko moduan

nahi beste.

Amilduko litzateke gaua

artaldeek durundatuko lukete kortara jaistean

gogoeta oso erraz eta zoriontsu batek bezala

eta ni lotara joango nintzateke

ez bainuke edukiko

ez kandela bakar bat ere pizteko,

ez argirik,

leitzeko.

1931

2.
Umea

Handitzen hasi nintzenean zuhaitzek atsekabetzen ninduten

zergatik egiten duzue irri? hausnar egin al duzue udaberriari buruz, hain gogorra dena ume txikientzat?

hosto berdeek liluratu egiten ninduten

nago letra gutxi ikasi nituela nire idazmahaiko xukapapera ere berdea zelako

zuhaitzen sustraiek atsekabetzen ninduten neguko epeltasunean nire gorputzaren inguruan kiribiltzera zetozenean

ez nuen beste ametsik umetan:

horrela ezagutu nuen nire gorputza.

Epifania, 1937

Itsasoa loretan eta mendiak ilbeheran

harri handia indipikondoen eta anbuloen alboan

egunaren amaieran lehortu nahi ez zuen pegarra

eta ohea itxita nekosten eta zure urrezko adatsaren ondoan;

Zisnearen izarrak eta beste izar hori, Aldebaran.

Nire bizitza mantendu dut nire bizitza mantendu dut bidaiatuz

zuhaitz horien artean euritan

pago-hostoz beteriko hegal isiletan,

surik ez bere gailurrean: iluntzen ari da.

Nire bizitza mantendu dut; zure ezker eskuan lerro bat

ebaki bat zure belaunean, agian egongo dira

aurreko udako harean agian

han egongo dira ipar-haizeak jo zuen lekuan

aintzira izoztuaren inguruan ahots arrotza entzuten dudan bitartean.

Ikusten ditudan aurpegiek ez dute galdetzen ezta makurtuta

umeari bularra ematen dion emakumeak ere.

Mendiak igotzen ditut; belztutako bailarak;

landa elurtuta, landa elurtuaz haratago, ez dute deus galdetzen

ez kapera mutuetan giltzaperatutako denborak

ez eskatzeko luzatzen diren eskuek, eta bideek.

Nire bizitza mantendu dut isiltasun sekulakoan xuxurlaka

dagoeneko ez dakit mintzatzen ezta pentsatzen ere; xuxurlak

nekostaren hatsa bezala gau hartan

gaueko itsasoaren ahots gizatiarra bezala harri-koskorretan

zure ahotsaren oroitzapena bezala “zoriontasuna” esaten.

Begiak ixten ditut uren elkartze sekretuaren bila

itsasoaren irria izotz azpian, itxitako putzuak

nire zainekin alde egiten didaten zainak haztaka

hara igebelarrak eta isiltasunaren elurretan itsu dabilen gizon hau

amaitzen diren lekura.

Nire bizitza mantendu nuen, berarekin, ukitzen zaituen uraren bila

tanta astunak hosto berdeen gainean, zure aurpegian

lorategi hutsean, tantak uharka geldian

bere hego zuri-zurietan hildako zisnearen bila

zuhaitz biziak eta zure begi tinkoak.

Bide hau ez da amaitzen ez da aldatzen, haurtzaroko

urteak gogoratzen saiatu arren, joan ziren haiek,

loaldian itsasoko hilobian galdu ziren haiek,

maitatu zenituen gorputzak makurtzea nahi izan arren

bananondoen adar zakarren azpian han

eguzki-printza biluzi bat gelditu zen lekuan

eta zakur batek jauzi egin zuen eta zure bihotza aztoratu zen tokian

bidea ez da aldatzen; nire bizitza mantendu dut.

Elurra

eta ur izoztua zaldien oinatzetan.

[harriaren loreak itsaso berdearen aurrean]

Harriaren loreak itsaso berdearen aurrean

beste amodio batzuk gogorarazi dizkidan zainekin

zirimiri geldoan dirdaika,

harriaren loreak,

inork hitz egiten ez zidanean etorri eta hitz egin zidaten aurpegiak

isiltasunaren ondoren ukitzen utzi zidatenak

pinuen heriotzorrien eta bananondoen artean.

Hilartitza

Ilintiak lanbroan

arrosak ziren zure bihotzean errotuta

eta errautsak aurpegia estaltzen zizun

goizero.

Nekosten itzalak hostokatuz

alde egin zenuen aurreko udan.

[itsas harpeetan]

Itsas harpeetan

egarri bat dago amodio bat dago

estasi bat dago,

guztiak maskorrak bezain gogorrak

zure esku ahurrean eutsi ahal diezu.

Itsas harpeetan

egun osoak eman nituen zure begiei begira

eta ez zintudan ezagutzen eta ez ninduzun ezagutzen.

[utzi behingoz itsasoa eta olatuen ardi-larrua txalupei bultzaka bilatzeari]

utzi behingoz itsasoa eta olatuen ardi-larrua txalupei bultzaka bilatzeari

zerupean gu arrainak gara eta zuhaitzak algak.

Ahanzturaren erabakia

“Nork hartuko digu aintzat

ahanzturaren erabakia?”

G. S.

Gelditu, ibiltari, aintzira barearen aurrean;

itsaso izurtsua eta ontzi torturatuak

mendiak biltzen eta izarrak sortzen zituzten bideak

guztia hemen amaitzen da azal zabal honetan.

Orain lasai begira ditzakezu beltxargak

ikusi, zuri-zuriak dira gaueko loa bezalakoak

urratu gabe labaintzen dira ozta-ozta ur-azalera altxatzen dituen

xafla mehe batean.

Zure antzekoak dira, atzerritar, hegoak geldi, eta ulertu egiten dituzu

lehoien begiek harri bihurturik begiratzen dizuten bitartean

eta zuhaitzaren hostoak zeruan idazteke dirau

eta lumak kartzelako harresia zulatu zuen.

Eta halere ez zituzten beste hegazti batzuek hil landako neskatxak

odolak esnea gorritu zuen bideko harzolan

eta euren zaldiek, berun urtua bezain isilak,

urasken barrura forma irakurtezinak jaurti zituzten.

Eta gauak etengabe estutu zituen bere lepo konkortuak

eta ez zuen abesten ez zelako hiltzeko era bat

baizik eta itsu-itsuan segaka kolpekatzen zituen gizakien hezurrak.

Eta bere hegoek izua freskatzen zuten.

Eta orduan gertatzen ari zenak ikusten duzun ororen sosegu bera zuen

sosegu bera zuen ez zegoelako arima bat gehiago aintzat hartzeko,

salbu eta orain jada oroimenaren hondoa jotzen zuten harrietan

ikur gutxi batzuk irartzeko kemena.

Haiekin batera gu ere urrun oso urrun, gelditu, ibiltari,

aintzira barearen aurrean beltxarga aratzekin,

zure gogoan zarpail zurien modura bidaiatzen duten horiekin

eta ikusi zenituen eta gogoratzen ez dituzun gauzak esnatzen dizkizuten horiekin.

Ez dituzu ezta gure hizkiak ere gogoratzen harrian irakurtzerakoan;

hala ere liluratuta gelditzen zara zure artaldearen ondoan,

zeinak gorputza handiagotzen dizun bere artilearekin,

zure zainetan sakrifizioaren abarrotsa nabari duzun honetan.

Asineko erregea

Ἀσίνην τε…

Iliada

Goiz osoa eman genuen gotorleku inguruan bila

itzalaren alderditik hasita han itsasoak,

berde eta dirdirarik gabe, hildako paumaren bular,

denborak bezala hartu gintuen lekuan, pitzadurarik gabe.

Harkaitzaren zainak goitik jaisten ziren

xirmendu biluziak bihurriturik, adarkaturik, berpizturik

ura ukitzean, begia, haiei jarraiki,

zanbulu unagarritik askatzeko lehiatzen zen bitartean

etengabe indarrak galduz.

Eguzkiaren alderditik hondartza luze bat zabalik

eta murru izugarrietan argia diamanteak leuntzen.

Izaki bizidunik ez basausoak ordurako joanda

eta Asineko erregea, duela bi urtetik bila gabiltzana,

ezezagun guztiek ahaztua are Homerok ere

hitz bakarra Iliadan eta hura zalantzazkoa

hemen botata urrezko hileta-maskara bat bezala.

Ukitu egin zenuen, gogoan duzu haren soinua? Hutsa argian

murko lehorra bezala lur zulatuan;

eta soinu bera gure arraunekin itsasoan.

Asineko erregea hutsune bat maskara azpian

nonahi gurekin nonahi gurekin, izen baten azpian:

“Ἀσίνην τε… Ἀσίνην τε…”

                                             eta bere umeak estatuak

eta bere irrikak txorien hegadak eta haizea

bere pentsamenduen tarteetan eta bere itsasontziak

portu ikusezin batean ainguratuta:

maskararen azpian hutsune bat.

Begi handien, ezpain kurbatuen, kizkurren atzean

gure bizitzaren urrezko estalki gaineko erliebeak,

zeinu ilun bat arrain baten gisara mugitzen dena

itsasoaren goizeko baretasunean eta ikusi egiten duzu:

hutsune bat nonahi gurekin.

Eta iragan neguan hegan egin zuen hegaztia

hego bat hautsita

bizitzaren babesleku,

eta jolastera joan zen neskatila

udako letaginekin

eta garrasika azpimundua bilatu zuen arima

eta herria eguzkiaren uholdeak arrastatzen duen bananondo-hosto handi bat bezala

atzoko monumentuekin eta gaurko zoritxarrekin batera.

Eta poeta atzeratu egiten da harriei begira eta bere buruari galdetzen dio

existitzen ote den

suntsitutako lerro hauen artean gailur tontor barrunbe eta arkurik

existitzen ote den

hemen euriaren haizearen eta hondakinen igarobidea elkartzen den lekuan

existitzen ote aurpegiaren mugimendurik, samurtasunaren irudi,

hain bitxiki gure bizitzetan urritu diren haiena

gelditu ziren haiena, olatuen itzal, eta gogoetak itsasoaren amaigabetasunean

edo agian ez, agian zama baino ez da gelditzen

izaki bizidun baten zamaren oroimina

hor orain gu gauden lekuan, ganoragabe, makur

sahats izugarri baten adarren pare etsipen amaigabean pilatuta

uholde horiak astiro arrastatzen dituen bitartean lokatzera sustraitik ateratako ihiak

forma baten irudia, betiereko samintasunaren zigorrak marmol bilakatu duena.

Poeta, hutsune bat.

Eguzkia bere ezkutuarekin borrokan  igotzen ari zen

eta harpearen barrenetik saguzar ikaratu batek

argia jo zuen, geziak ezkutuan nola:

“Ἀσίνην τε Ἀσίνην τε…” ez zen ba horixe izango Asineko erregea

hain erne bilatu genuena akropoli honetan

batzuetan gure atzamarrekin haren ukipena harrietan haztaka.

Asine, 1938ko uda - Atenas, 1940ko urtarrila

41eko ekaineko egunak

Atera zen ilargi berria Alexandrian

ilargi zaharra besoetan zuela

eta gu Eguzkiaren Aterantz gindoazen

bihotzaren iluntasunean —hiru lagun.

Nork nahi du bainatu orain Proteoren uretan?

Metamorfosia bilatzen dugu gaztetan

irrikaz beteta, ustekabean txikiagotu ziren itsasoetan

arrain handiak jolasten ziren antzera;

gorputzaren guztiahaltasunean sinesten genuen.

Eta orain ilargi berria atera da, zaharra

besarka; uharte ederra odoletan dago

zaurituta; uharte lasaia, uharte sendoa, lañoa.

Eta gorputzak adar hautsiak bezala

eta errotik ateratako sustraiak bezala.

                                                           Gure egarriak

zaldiko zaintzaile marmol bilakatuak

Eguzkiaren Ate ilunean

ez daki ezer eskatzen: babestu egiten da

hemen nonbait erbesteratuta

Alexandro Handiaren hilobitik gertu.

Kreta - Alexandria - Hegoafrika, 41eko maiatz-ekaina

Agure bat ibaiertzean

Nani Panagiotopulorentzat

Hala ere aurrera nola egiten dugun hausnartu behar da.

Ez da nahikoa sentitzea ez pentsatzea ez mugitzea

ez zure gorputza arriskatzea kanoi-zulo zahar baten aurrean

olio irakinak eta berun urtuak murruak ildaskatzen dituztenean.

Hala ere aurrera norantz egiten dugun hausnartu behar da,

ez gure atsekabeak nahiko lukeen bezala eta gure ume gosetiek,

ez gure arteko amildegiak, ez beste bazterretik oihuka ari diren adiskideek;

ezta inprobisatutako ospitale bateko argi urdinxkaren xuxurlak nahiko lukeen bezala ere,

edo botika-dirdirak eguerdian ebakuntza egin dioten gaztearen burkoan;

bestela baizik, agian esango nuke

Afrikako barrentasunean itxita dauden aintzira handietatik sortzen den ibai luzeak bezala,

noizbait jainko izandakoak, eta gero bide eta ongile eta epaile eta delta bat;

inoiz berbera ez dena, antzinako jakintsuek irakasten zuten moduan,

eta haatik beti da gorputz bera, ohe bera eta Zeinu bera,

orientazio bera.

Sinpleki hitz egin besterik ez dut nahi, eman bekit dohain hori.

Kantua hainbeste musikaz bete dugu

ezen poliki-poliki hondoratzen ari baita

eta hainbeste apaindu dugu gure artea ezen urreak jan baitio bisaia

eta bada garaia gure hitz apurrak esateko, bihar gure arimak belak jasoko baititu.

Sufrimena gizatiarra baldin bada ez gara gizaki sufritzeko soilik

horregatik dut hain gogoan egunotan ibai handia,

landareen eta belarren artetik aurrera egiten duen ikur hori,

eta jaten eta edaten duten abereen eta ereiten eta uztatzen duten gizakien artetik

eta hilobi handien eta hildakoen etxetxoen artetik.

Bere bideari segitzen dion laster hau eta gizakien odolaren oso desberdina ez dena,

ezta gizakien begiena ere ariman beldurrik gabe urrutira zuzen begiratzen dutenean,

gauza txikien eguneroko kezkarik gabe, eta ezta handiena ere;

urrutira zuzen begiratzen dutenean bidea izarrekin neurtzera ohitutako bidaiariek bezala,

ez gu bezala, aurreko batean, lokarturiko etxe arabiarreko lorategi itxiari begira,

sareten atzetik, lorategitxo freskoa antzaldatu egiten zen, handitu eta txikitu;

guk ere aldatzen genuen, begira geundela, gure irrikaren eta gure bihotzaren itxura,

eguerdi betean, guk, kanporatzen eta oratzen gaituen munduaren ore otzanak,

zuzena izan eta erraustu eta harean hondoratu zen bizitza baten sare trinkoetan harrapaturik,

atzean zorabiatu gintuen palmondo oso altu baten astindu mugagabe hura baino uzten ez genuelarik.

Kairo, 1942ko ekainaren 20a

Kaligrama

Belak Nilo gainean,

txiorik gabeko txoriak hego batekin

bestearen bila isilik;

zerurik ez dagoenean

efebo baten marmolezko gorputza haztamuka;

tinta atseginez urdinean

txilio etsigarri bat idazten.

Nilo, “Usoak”.

III
Birigarroa-ren hondoratzea

“Eguerdiak zainak kiskaltzen zizkidanean

bekokia freskatzen zidan zurtoin honek

esku arrotzetan behar du loratu. Hartu, opari egiten dizut;

ikusi, limoiondo zurtoin bat da…”

                                                        Ahotsa entzun nuen

itsasoari begira nengoela ikustatu nahian

duela urte batzuk hor hondoratu zuten ontzi bat;

Birigarroa deitzen zen; hondoratze txiki bat; mastak,

apurtuta, alboka mugitzen ziren hondoan, tentakuluen

edo ametsen oroitzapenaren gisan, kroskoa seinalatzen

hildako zetazeo ikaragarri baten mutur lausoa,

uretan desagertua. Baretasun handia hedatzen zen.

Eta beste ahots batzuek txandaka poliki-poliki

jarraitu zuten; xuxurla ahulak eta egarberak

eguzkiaren beste aldetik ateratzen zirenak, ilunetik;

esango zenuke edateko odol tanta baten bila zebiltzala;

ahots ezagunak baina ezin izan nuen bata bestetik bereizi.

Eta orduan agurearen ahotsa heldu zitzaidan, sentitu egin nuen

egunaren bihotzean erortzen

lasai, mugiezin bezala:

“Eta pozoia edatera kondenatzen banauzue, eskerrik asko;

zuen arrazoia nire arrazoia izango da; nola ibil nintekeen noraezean

herrialde batetik bestera, errekarri bat.

Nahiago heriotza;

zatirik onena nork daraman jainkoak daki”.

Eguzkiaren herriak, eta ezin diozue eguzkiari zuzen begiratu.

Gizakiaren herriak, eta ezin diozue gizakiari zuzen begiratu.

Ametsa

Lo nago eta nire bihotza esna:

izarrak begiratzen ditu zeruan eta endaitza

eta nola loratzen den ura leman.

Helena

TEUKRO: … Zipreko itsas herrirantz,

Apolok nik, aberriaren omenez,

Salamina uhartetar izeneko hiri bat

eraikiko nuela iragarri zidan lekurantz.

…  … … … … … … … … … … …

HELENA: Ez naiz Troadera joan;

nire irudia zen.

…  … … … … … … … … … … …

MEZULARIA: Zer diozu?

Laino soil batengatik sufritu al dugu horrenbeste?

EURIPIDES, Helena

“Urretxindorrek ez dizute uzten Platresen lo egiten”.

Urretxindor lotsatia, hostoen arnaspean,

zuk, basoaren ihintz musikala ematen diezun horrek

bananduriko gorputzei eta

bueltatuko ez direla jakitun direnen arimei.

Ahots itsua, oroimen gautuan

oinatzak eta keinuak haztatzen dituzun horrek: ez nintzateke ausartuko musuak esaten;

eta mirabe sutsuaren aztoramen mingotsa.

“Urretxindorrek ez dizute uzten Platresen lo egiten”.

Zer da Platres? Zeinek ezagutzen du irla hori?

Bizitza osoa eman dut izen ezezagunak entzuten:

toki berriak, erokeria berriak gizonenak

edo jainkoenak;

                         nire patuak,

Ajaxen azken ezpataren

eta beste Salamina baten artean dabilenak,

ekarri ninduen hona, urertz honetara.

                                         Ilargia

itsasotik atera zen Afrodita bezala;

Arkulariaren izarrak estali ditu, orain badoa

Eskorpioiren bihotzera, eta guztia eraldatzen du.

Non dago egia?

Ni ere arkulari izan nintzen gerran;

nire halabeharra, itua jo ez zuen gizon batena.

Urretxindor poeta,

hau bezalako gau batean Proteoren itsasaldean

espartar mirabeek entzun zintuzten eta auhenari ekin zioten,

eta haien artean —zeinek esango luke— Helena!

Hainbeste urtez Eskamandron bere bila genbiltzan huraxe.

Han zegoen, basamortu ertzean; ukitu egin nuen, esan zidan:

“Ez da egia, ez da egia”, oihukatzen zuen.

“Ez nintzen igo branka urdinkaradun ontzira.

Inoiz ez dut oinik jarri Troia ausartean”.

Gerruntzea estu, eguzkia adatsean, eta bere itxura dotore hori

itzalak eta irriak alde guztietatik

sorbaldetan izterretan belaunetan;

azal bizia, eta begiak

betazal handikoak,

hor zegoen, Delta baten urertzean.

                                          Eta Troian?

Troian ezer ez — irudi bat.

Horrela nahi zuten jainkoek.

Eta Paris itzal batekin zetzan izaki aratz bat bailitzan;

eta gu hamar urtez Helenagatik akabatu beharrean ibili ginen.

Izugarrizko atsekabea amildu zen Heladera.

Horrenbeste gorputz jaurtita

itsasoaren ahutzetara, lurraren ahutzetara;

horrenbeste arima

errotarriei emanda, gari gisa.

Eta ibaiak basa odoltsuz hazita

lihoaren izur batengatik laino batengatik

tximeleta-astinaldi batengatik beltxargaren lumatxa batengatik

mantar huts batengatik, Helena batengatik.

Eta nire anaia?

                                            Urretxindor, urretxindor, urretxindor,

zer da jainkoa? Zer ez da jainkoa? Eta zer dago bien artean?

“Urretxindorrek ez dizute uzten Platresen lo egiten”.

Txori negartia,

                    Zipren, itsasoak musukaturikoan,

aberria gogora ekartzea manatu zitzaidan lekuan,

bakarrik ainguratu nuen alegia honetan,

baldin eta egia bada hau alegia bat dela,

baldin eta gizakiak berriro erortzen ez badira

jainkoen antzinako tranpan;

                                          baldin eta egia bada

urteak joan, urteak etorri, beste Teukroren batek,

edo Ajax edo Priamo edo Hekubaren batek

edo ezezagun batek, izengabeak, baina

Eskamandro bat ikusi zuenak hilotzez gainezka,

ez diotela halabeharrez entzun behar

esatera datozen mezulariei

horrenbeste nahigabe horrenbeste bizitza

joan zirela amildegira

mantar huts batengatik Helena batengatik.

Oroitzapena I

eta jada ez dago itsasorik

Eta ni kanabera bat baino ez dudala eskuetan;

eremu zegoen gaua, ilargia behera,

eta lurrak azken euriaren usaina ematen zuen.

Murmurikatu nuen: “Oroitzapenak min ematen du ukitzen duzun tokian,

zerua urria da, jada ez dago itsasorik,

egunez hiltzen dutena orgekin husten dute gailur atzean”.

Nire atzamarrek oharkabean jotzen zuten txirula hau

artzain zahar batek oparitu zidana arratsalde onak ematearren;

gainerakoek diosal oro ezabatu dute;

esnatu, bizarra kendu, eta sarraski-lanaldiari ekiten diote,

kimatu edo ebakuntza egingo bazenu bezala, metodikoki, grinarik gabe;

atsekabea Patroklo bezain hilda dago, eta inork ez du erratzen.

Doinu bat jotzeko asmoa nuen eta beste munduaren lotsa sentitu nuen gero,

gauaz bestalde nire argitik niri so dagoen horrexena,

ehundu dutena gorputz bizidunek, bihotz biluziek

eta Agurgarriei, gizakiari, harriari, urari eta belarrari

dagokien maitasunak,

baita berau eramatera etorritako heriotzari zuzen begiratzen dion animaliak ere.

Hortaz bide ilunetik jarraitu nuen

eta nire lorategira itzuli nintzen eta aitzurtu eta kanabera lurperatu nuen

eta berriro murmurikatu nuen: “Goiz batean berpizkundea helduko da,

udaberrian zuhaitzek distiratzen duten bezala hozituko da egunsentiko argi dardartia,

berriro jaioko da itsasoa, eta atzera ere olatuak Afrodita sorraraziko du;

hiltzen den hazia gara”. Eta ene etxe hutsean sartu nintzen.

Oroitzapena II
Efeso

Eserita hitz egiten zuen

antzinako arkupe baten marmolezko aztarna moduko batean;

eskuinean, zabal eta huts, lautada

ezkerrean arratseko itzalak menditik jaisten ziren:

“Nonahi dago poema. Zure ahotsa

batzuetan bere ondora iristen da

tarte batez eguzkitan urreztaturiko bailandra bati

lagun egiten dion izurdea bezala,

eta berriro desagertzen da. Nonahi dago poema

haizearen hegoak haizetan bezala,

lipar batez kaioaren hegoak ukitu zituztenak.

Gure bizitzaren berdina eta desberdina, nola aldatzen den

biluzi den emakume baten aurpegia

eta halere berdin dirau. Maite izan duenak

badaki: gainerakoen argira

mundua suntsitu egiten da; baina zuk gogoratu:

Hades eta Dioniso berdinak dira”.

Esan zuen, eta bide luzea hartu zuen

portu zaharrera daramana, orain ihien azpian

hondoratutakora. Ilunabarra

animaliaren baten heriotzarako prest balego bezala,

hain biluz.

                                         Gogoan dut oraindik:

joniar hondartzetan barrena bidaiatzen zuen, antzokietako maskor hutsetan barrena,

harri lehorraren gainean sugandila soilik herrestatzen zen lekuan,

eta nik galdetu nion: “Beteko al dira berriro noizbait?”

Eta erantzun zidan: “Agian, heriotzako orduan”.

Eta orkestran zehar korrika egin zuen oihuka:

“Utzidazue anaia entzuten!”.

Eta isiltasuna gogorra zen gure inguruan

eta ez zuen arrastorik uzten urdinaren kristalean.

Zipreko Salamina

… eta Salamina hura zeinaren ama-hiria orain

deitore hauen kausa baita.

Persiarrak

Batzuetan eguerdiko eguzkia, batzuetan euri-izpi eskutadak

eta hondartza antzinako treska puskaz betea.

Kaskarrak zutabeak; San Epifanio bakarrik

urrezko Inperioaren ahalmena —ilun, hondoratua— erakusten.

Gorputz gazteak hemendik igaro ziren, maiteminduta;

bularrak taupaka, oskol arrosak eta oinak

beldurrik gabe uretan korrika

eta besoak zabalik desirarekin elkartzeko.

Jauna ur zabaletatik,

igarobide honen gainean.

Orduan entzun nituen oinkadak harri-koskorretan.

Ez nuen aurpegirik ikusi; ni jiratzerako alde egin zuten.

Halere ahotsak, idiaren oinatza bezain astun,

han jarraitu zuen zeruaren zainetan itsasoaren oldarrean

hartxintxar artean, behin eta berriz:

“Lurrak ez dauka heldulekurik

sorbaldan hartu eta alde egiteko

ezin dute ezta ere, egarri egonagatik,

itsasoa gozatu baso-ur baten erdiarekin.

Eta gorputz horiek,

ezagutzen ez duten buztinez egindakoek,

arimak dituzte.

Tresnak biltzen dituzte aldatzeko,

baina ez dute lortuko: desegin besterik ez dituzte egingo

baldin eta arimak desegin badaitezke.

Garia ez da berandutzen ernetzeko

ez du denbora asko behar

samintasunaren legamiak hazteko,

ez du denbora asko behar

gaizkiak burua altxatzeko

eta husten den gogo gaixoak

ez du denbora asko behar

eromenez betetzeko,

bada irla bat…”.

Beste gerrako lagunok,

hondartza eremu lainotsu honetan

zuongan pentsatzen dut eguna igaro ahala —

borrokan hil ziren haiek eta urte batzuk geroago gatazkan hil ziren haiek

egunsentia heriotzaren antzigarrean ikusi

edo, bakardade basatian izarpean,

erabateko zoritxarraren begi more ikaragarriak

euren gainean sentitu zituzten haiek;

eta baita otoitz egin zuten haiek ere

altzairu kiskalgarriak itsasontziak zerratu zituenean:

“Jauna, lagundu gogoratzen

sarraski hau nola gertatu zen:

harrapakeria iruzurra norberekeria,

maitasunaren idortzea;

Jauna, lagundu horiek erauzten…”.

— Orain, harri-koskor hauetan, hobe da ahaztea;

mintzatzeak ez du balio;

nork alda dezake boteretsuen aldartea?

Nork lor dezake berari entzunaraztea?

Bakoitzak bereiz amesten du eta ez du besteen amesgaiztoa entzuten.

— Bai; baina mezulariak korrika egiten du

eta, bere bidea luzea izanagatik, eramango die

Helespontoa kateatzen saiatu ziren haiei

Salaminako albiste beldurgarria.

Jaunaren ahotsa uretan.

Bada irla bat.

Salamina - Zipre, 53ko azaroa

Euripides, atenastarra

Troiako garren artean zahartu zen

eta Siziliako harrobietan.

Gogoko zituen hondartzako haitzuloak eta itsasoaren margolanak.

Gizakien zainak ikusi zituen

jainkoen sare bat bezala, animaliak baikinan harrapatzen gaituena:

apurtzen saiatu zen.

Zakarra zen, gutxi ziren lagunak;

heldu zen tenorea eta txakurrek zatikatu egin zuten.

III

Lagunek erotu egin ninduten

teodolito sestante iparrorratz

eta gauzak handiagotzen zituzten teleskopioekin —

hobe horiek urrun geratzea.

Nora eramango gaituzte halako bideek?

Haatik orduan hasitako egun hura

agian ez da oraindik itzali

su bat duela arrosa baten gisako sakan batean

eta eterrezko itsaso bat Jainkoaren oinetan.

V

Zein ibai arrek eraman gintuen arrastaka?

Hondoan gelditu ginen.

Ur-lasterra gure burutik isurtzen da

ihi artikulatuezinak okertzen ditu:

ahotsak

gaztainondo azpian harri-koskor bihurtu ziren

eta umeek jaurti egiten dituzte.

VII

Sugarra sugarrak sendatzen du

ez uneen tantakadekin

distira batekin baizik, bat-batean;

beste irrika batekin batu zen irrika bezala

eta biak iltzaturik gelditu ziren

edo

musikaren erritmoa bezala

han erdigunean gelditzen dena estatua baten gisara

mugiezin.

Ez da iragate bat arnasaldi hau

tximistak agintzen du.

IV

Itsasoa: nola bihurtu zen horrelakoa itsasoa?

Urteak jo nituen mendietan;

itsutu egin ninduten ipurtargiek.

Orain hondartza honetan nago itxaroan

gizakiren batek ainguratzeko

aztarna bat, almadia bat.

Baina gaixotu al daiteke itsasoa?

Behin izurde batek zarrastatu zuen

eta beste behin

kaio baten hego-muturrak.

Eta hala ere gozoa zen tiraina

umetan murgiltzen nintzena eta igeri egiten nuena

eta baita gaztetan ere

harkoskoetan irudiak bilatzen nituen bitartean,

erritmoen xerka,

Itsasoko Zaharrak hitz egin zidan:

“Ni naiz zure lekua;

agian ez naiz inor izango

baina bilaka naiteke zuk nahi duzuna”.

VI

Noiz hitz egingo duzu berriro?

Gizaki askoren haurrak dira gure hitzak.

Erein egiten dira ume bezala jaiotzen

errotzen odolez elikatzen.

Pinuak bezala

haizearen forma mantentzen dute

baina haizea joan egin da, ez dago han

berdin hitzak

gizakiaren forma zaintzen dute

eta gizakia joan egin da, ez dago han.

Agian hitz egiteko asmoa dute izarrek

gau batean zure hainbesteko biluztasuna zapaldu zutenek

Zisneak Arkulariak Eskorpioiak

agian beraiek.

Baina non egongo zara argia hona antzoki honetara

iristen den unean?

X

Ametsak egia bihurtzen diren unean

eguna argitzean

ezpainak ikusi nituen zabaltzen

petaloz petalo.

Igitai mehe batek distira egiten zuen zeruan.

Beldur nintzen igitatuko ote zituen.

XI

Barealdi deritzoten itsasoa

txalupak eta bela zuriak

pinuetako haize leuna eta Eginako Mendia

arnasestua;

zure azalak irrist egiten zuen bere azal

erraz eta epelean

gogoeta nekez zirriborratua eta segituan ahaztua.

Baina hondar-pilan

arpoiaz jotako olagarro batek tinta bota zuen

baita hondoan ere—

irla ederrak noraino amaitzen diren pentsatuko bazenu.

Daukadan argi eta iluntasun guztiarekin begiratzen zintudan.

XII

Orain odola astintzen da

sargoria puzterakoan

zornaturiko zeruaren zainetan.

Saiatu heriotza zeharkatzen

zoriona kausitzeko.

Argia taupada da

gero eta gero eta motelagoa

badirudi gelditu egingo dela.

XIII

Pixka bat gehiago eta eguzkia gelditu egingo da.

Egunsentiko espirituek

putz egin zuten maskor lehorretan;

hiru aldiz egin zuen txio txoriak hiru aldiz bakarrik;

sugandila harri zuriaren gainean

mugiezin gelditzen da

kiskalitako belarrari so

han sugea irristatu zen lekuan.

Hego beltz batek ebaki sakon bat uzten du

goian urdinaren bobedan—

begiratu, irekitzera doa.

Berpizkunde erdimina.

XIV

Orain,

igarpenaren berun urtuarekin

udako itsasoaren dirdirarekin,

bizitzaren biluztasun erabatekoa;

eta iragatea eta gelditzea eta etzatea eta izutzea

ezpainak larru laztandua,

oro erretzen saiatzen da.

Pinuak bezala eguerdian

erretxinak hartua

berehala garra sortzen du

eta jada ez du sufrimena nozitzen—

deiadar egin zien umeei errautsa bildu

eta erein dezaten.

Gertatu zena egoki gertatu zen.

Eta gertatu ez zen hura ere

erre egin behar da

eguerdi honetan eguzkia iltzatu denean

ehun petalodun arrosaren bihotzean.