JOSEBA SARRIONANDIA

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Joseba Sarrionandia

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Hiru etapa nagusi atzeman litezke Joseba Sarrionandiaren orain arteko poesian: literaturaren deskubrimendu goiztuak eragindako intertestualitateak markatzen duen kultismoa, egoera pertsonal gogorrak eragindako itxituraren eta urruntasunaren aurkako minduraren lirika, eta mundutar anonimo bilakatuak sorturiko hemen nahi eta han beharraren, halakotasunaren eta bestelakotasunaren arteko aro dialektikoa. Taxuz asimilaturiko tradizio poetiko desberdinen oihartzunaz gainera, hiruretan aurkituko ditugu metaforen ederra, kontrasteen jokoa, mezukeriaren hastioa, pentsamenduaren sakona eta esanguraren anitza eragozten ez duen biribiltasun formala. Lanketa handi honek, ordea, ez darama estetizismora: Sarrionandiaren obra osoari darion malenkonia ez da malurazko dorre pertsonala, uko egiten dio biktimismoari, sentsibilitate kolektibo bat ordezkatzen duelako bere oinazean. Tristetasunaren ganduaren ostean itsasoa ageri da beti, berriaren eta iraunkorraren eredu, bidaia, abentura, borroka eta askatasunaren leku mitikoa. Itsasoa, izan ere, imaginarioaren bideratzailea da, mugagabearen eremua, eta ezezagunaren topalekua goiz edo berant. Bizi nahi bortitzean bizi da poeta, baina distantziak nostalgia sortzen dio, atzean utzitako portuena eta galduz doazen lagunena. Denboraren errepikagaitzak dakarkio malenkonia hori.

      Gutxitan gertatzen da poeta honena bezain bizitza poetikorik, eta nekez topatuko dugu gure literaturan egilearen bizitza pertsonalari horren lotua dagokeen poesiarik. Bata ezin liteke bestea gabe konpreni, poesiaren bidaiaria dugu Sarrionandia, eta poesia da bere erresistentzia antolatzeko lekua, esan liteke herensugearen aurkako egitaterik egokiena burutzen duela poemen bitartez, poemek bakarrik eskaintzen diotela libre izateko modu bat. Hitzak, izan ere, indar liberatzaile handia du hemen: ez da dogmatikoa (bere poesia osoa da dogmatismo eta are dogmatismo estetikoaren aurkako saioa), eta kartzelatik edo sasitik ari denean ere gozo ageri zaigu, sekulan ez erriertan edo kexamenduan, askatasuna emanez irakurleei zein idazleei, umorezko keinu kitzikagarri ugariren oparia dakarrela. Asko dira, eta garrantzitsuak, Sarrionandiaren lanak gure literaturaren garapenari ekarri dizkion onurak: joera kultistaren abiatzaile, Mikel Ibarguren eta Xabier Izaga bezalako poeta bikainak bideratu dituen kartzelako poesiaren sortzaile, erbestea eta inoneza ezaugarri pertsonal bihurtzen dituen nortasunaren urratzaile... Alabaina, meritu horien guztien gainetik dago balio moral, etiko, eta azken finean iraultzaileen aldarria. Formazio sakon eta ezagutza multiple batean oinarrituta, poetak «erratutako bidea» hartu duenaren fiertasuna ageri du, estetika ez-salgarri batean hartzen duelako bere gain konpromiso historikoa. Horrek bihurtu du Joseba Sarrionandia belaunaldi gazteen erreferentzia, horrek eman dio daukan unibertsaltasuna.

KOLDO IZAGIRRE

Joseba Sarrionandia (Iurreta, 1958) oso gazterik hasi zen aldizkarietan kolaboratzen, eta alor guztiak landu ditu: saiakera (Ni ez naiz hemengoa, Marginalia, Hitzen ondoeza), narratiba (Narrazioak, Atabala eta euria, Ifarraldeko orduak) eta nobela (Lagun izoztua), denak ere oso estilo pertsonalean. Paradoxaren eta ironiaren maisu, gogoeta ipuinduen generoa sortu du (Ez gara gure baitakoak, Han izanik hona naiz). Profugo bizi da.

Bibliografia

Aldekoa, Iñaki. ZIRKULUAREN HUTSMINA. JATORRIZKO ERROMANTIZISMOTIK EUSKAL POESIA MODERNORA. Alberdania, 1993

Azkorbebeitia, Aitzpea. JOSEBA SARRIONANDIA: IRAKURKETA PROPOSAMEN BAT. Labayru, 1998

Otaegi, Lurdes. JOSEBA SARRIONANDIA. MARINEL ZAHARRAREN KANTUA. Labayru, 2000

Sustraiak han dituenak

                «schwer verlasst

                was nahe dem ursprung wohnet, den ort».

                                            Friedrich Hölderlin

Nekez uzten du sorterria

sustraiak bertan dituenak.

Nekez uzten du lurra zuhaitzak

ez bada abaildu eta oholetan.

Ez du niniak begia uzten

ez bada erroien mokoetan.

Nekez uzten du gezalak itsasoa

ez hareak basamortua.

Ez du liliak udaberria uzten

ez elurrak zuritasuna.

Sorterria nekez uzten du

sustraiak bertan dituenak.

1980

Musika: Jexuxmai Lopetegi

Inork agintzen ez didalako

Inok agintzen ez didalako

dut maite

maite dudana.

Inork agintzen ez didalako

ditut basamortua eta izarlokak maite.

Itsasontzi noragabeak, gauerdiko biolinak

egunsentien margoa, xorino hezurttoa,

sagarrondoetan eskegiriko bihotz horiek,

tristura handiegi zaien neskatxak

eta zure irria, zure irria ere

inork agintzen ez didalako

dut maite.

1980

Musika: Oskorri

Etxera itzuli

altxorren mapak besapean

etxea utzi eta ondinen

abestien xerka abiatu ninduzun

izuen gordelekuetan barrena

sukarri urdinarre tipiak

eta oihan beltzetako xokotan

usteltzen diren xoxo habiak soilik

nizkizun bidaian eriden

denborak bidea ahorturik

etxera itzuli ninduzunean

berria zizun ateko zura

eta sarraila ere

   w1980

Palestinar presoa

Palestinar preso bakartiak

         irratia darama beti aldean

Eta entzuten du, gutienez,

         hurrintasunaren arrabotsa.

Patio eguzkitsuan paseatzen da

         kuadratuan zirkuluak eginez,

Eta entzuten du,

         aideak dakarkionean,

Bere sorlekuko iturrien hotsa;

         gartzelan ez da ura

egunero bi aldiz besterik ematen

         eta presoa egarriak dago.

Egun sargorian emisora gehiago

         hatzeman ditzake

Eta bere besoetako zainak

         hantutzen dira; badirudi

odola ez zaiola gorputzean kabitzen

         eta, leherturik,

Bere zainetarik sortuko dela

         itsaso gorri bat eta

Palestinar preso bakartia

         odol itsaso horretan hondatuko dela,

Balaz eta hilez kargatuegi,

         bafora kargatuegi baten gisan.

1984

Lau bost sei harresi

Lau, bost, sei harresi gure inguruan

Bihotz bata bestearen barruan bezala.

Euriak zorionari eragindako kantua

Laku zaharren batean ito zen,

Haizeak ez dakar ezer. Begiratu,

Hegaztien itzal hatzeman ezinak lurrean.

Zer egin dezakegu? Paseatu,

Urrats bakoitzean errauts apur bat utziaz;

Mundua ere geure antzera biratzen da

Bere buruaren giltza aurkitu ezinik.

1984

Gose grebako hogeigarren egunean

Hotzak gaude ilunabarrean, gorputza ahul,

                                            eskuak artega.

Duela hamaika mende kalera irten ez garela,

          duela hamaika urte deusere jan ez dugula.

Leihoko barroteen bestaldean euria

                             isilean eta eten gabe.

Beste leihoetan lagunak norbera bezala

                              oinazean euriari begira.

Zenbat garen? Bat, hiru, bost, zazpi...

                                      Banan bana

isolaturik, baina hanitz gara eta inor ez da

    tokatu zaion zeldatik pasatu den lehena.

Lehenagokoen urratsak jarraitzen ditugu

                                              ia oharkabean,

eta gureak jarraituko dituzte oraindik eskolarantz

         barrikaden albotik jakinminez doazen haurrek.

Hezurretan gaude, min zaharren batek gure baitan

                          hezurrezko xirulak jotzen ditu.

Noiz arte izanen da denbora hain amaitezina?

        Bueltatuko ote zaigu haragia inoiz gorputzera?

Hatzamarretan indarrik ez, begiak

                                      lausotzen zaizkigu.

Poema baldar eta tristeak igual bai baina

           koldar lekziorik ez diegu ondokoei utziko.

1984

Preso egon denaren gogoa

Preso egon denaren gogoa

gartzelara itzultzen da beti.

Kalean juje, fiskal eta

abokatuekin gurutzatzen da

eta poliziek, identifikatu ez arren,

beste inori baino luzeago

begiratzen diote, bere pausua

sosegatua ez delako

edo sosegatuegia delako.

Bihotz barruan

betirako kondenatu bat darama.

1987

Musika: Mikel Markez

Gutariko bat

                                                «He was one of us»

                                                      Joseph Conrad

Whydah hondartzako beltza aldamenean eramanez gero

       zer axola zenbat aldiz hil garen

Edo zenbatetan hil dugun. Eguzkiak zeharkatuak ditu

       sekulabelar landa dirudien itsasoa

Eta munduko kristaleria guziak. Bizitza

       heroikoaren seinalerik ez,

Baina untziak gertu daude, haizea aldeko:

       norantz abiatuko gara, Juan Sebastian?

Heurekin joanen gaituk gu, arrantzaleak,

       gure ardau botila ilunekin,

Gure otoitzekin, gure laban ezkutuarekin,

       hare ale bat garela ahaztutzeko

Goazemak eta turismoa eginen diagu astesainduan

       gure arima iganderako bezala jantziaz,

Harma kontrabandoa eginen diagu gauetan

       burruka zintzoenaren alde.

Filme esperimental batera sartuko gaituk desorduan

       auzo errebeldean panfleto proletarioak

Zabaldu dituen neskatilarekin, han ilunetan

       haragi antzeko mosu bat trukatzeko.

Edo izar naufragoak begiratuko ditiagu

       untzi zurkaiztuaren gainetik

Edozein alkool edanaz, solasean, eta hereseak

       erre ziren suaren inguruan berotuko gaituk

Historiaren zentzu zaila, arraroa, ekibokatua

       gure aldera ekartzeko ahaleginak eginez,

Kale oraindik ilunegiok norantza doazen igarri ezinik,

       esperantza tipi baten eritasunarekin.

Ezen eta gizona, pospolua legez, baliozko ezer utzi gabe

       akabatzen duk,

Bere kantak itzultzen dituk bakarrik etxera

       dortoka zaharren antzera.

1987

Literatura eta iraultza

Angel Martinez komisarioak bere errebolberraren

                                                       kainoia

detenitu biluziaren uzkira sartu eta mirila zikindua,

               odoldua, patetikoa ateratzen duenean

zer axola zaio mutil torturatuari poeta

um fingidor den?

G.K. Chestertonek La Salve bisitatu ote du

                                                         inoiz?

Intxaurrondoko kalabozoetan nork ezagutzen du

Hermann Broch?

Zelan adieraziko du gero mutil torturatuak

                  epailearen aurrera suntsiturik iristean

objetive correlative kontzeptuaren esanahi

                                                          zehatza?

Zer da Molly Bloomentzat Carabanchelgo egunsenti

                                                jostorratzez betea?

Nor da Michel Foucault zigor zeldetan hamar hilabetez

                                     higatzen denarentzat?

Bost minutuko bisita bat? Enkontru lirikoa?

                                                      Euskal presoek

Jean Duvoisinen Biblia estudiatu behar dute

                                     beren gutun debekatuetan

hatxeak eta komak leku egokian jartzeko?

                             Zein da literaturarentzat

errebeldiaren, iraultzaren, abenturaren

                                  balio etiko ahortezina?

Zer izkiriatzen da Voprosi Literaturi edo Tel Quel

                         aldizkarien ertzean

euskal presoen gose greba amaigabeez?

                          Zer axola zaio konpromezua

polizien tiro artetik, erreboluzioaren bandera lez

                 ezkutarik gabe ihesi doan mutilari...

1987

Musika: Gontzal Mendibil

Gauetako tren luze eta bustiak

                        «Horixe da, uste dut, bidaiak trenez egitearen

                        xarmarik nagusiena. Abiantzada hain da erreza

                        eta trena bera hain eragozpen tipia zeharkatzen

                        dituen paisaientzat, non, gure bihotza larreen

                        lasaitasun eta soseguaz betetzen bait da; eta

                        gure gorputza bagoi kateak aurrerantza daraman

                        artean, gure pentsamenduak jetsi egiten dira,

                        gogoaren arauera, estazio despopulatuetara...»

                                                  R.L. Stevenson, Ordered South

Gauetako tren luze eta bustiak distantzia eta denbora

                                                           nehurtu gabe doaz

estaziorik estazio: Aesland, Osinburg, Hirabianen...

                        Euria ari eta makinista lo doan artean

bigarreneko bagoian bidaiari klandestinoa leihoa

                                            hertsi ezinik bustitzen da,

merkantzia bagoietan garia, marfila, sagarra,

                      posta zakuak ere bustitzen diren bezala.

Basamortua eta herbestea landare berde lez hazten dira

                                                       bidaiariaren baitan

behelainoz estaliriko hiria zeharkatzean. Hiriak

                       kazeten usainagatik ezagutzen omen dira,

larru errezeko andereak hurrengo kale kantoian bizi direla

                                                        abisatzen dute dendariek.

Je vám zima? Ano je mi zima

Estrategia hitzari darion odola kalkulatu gabe, irabazteaz

                                        harrotu gabe, galeraz etsitu gabe,

lautadetan barrena doan harmadak erreboluzio sozialaren

                                                           banderak zabaltzen ditu.

Behelainoa, eta gero zakurrak begi humanoekin, eta gero

                         jendea zakurren bakardade eta tristurarekin.

Jak se máte? Dekuju mám se velmi dobre

Tren bakoitzean bidaiari klandestino bat doa

                                       bere pasaporte faltsoarekin,

bere betaurreko faltsoekin, bere filosofia

                                        liburu faltsoarekin,

eta artegatu egiten da trenak frenatzen duenean,

                                         edozein ate zabaltzen denean...

Kdo jste? Kam jdete? Jak se jmenujete?

Eta neskamultil besarkatuak zubien gainean,

                                                        gezur antzeko

maitasunez: ai amodio samur eta zaila, zelan maitatu eta

                                zelan maitatuak izan ez dakitenentzat!

Afarirako okela, sagar busti eta melatua, gero

                                               kafea hondar eta guzi.

Nora joan nahi duzue galdetuz dator funtzionarioa,

                    erantzunak bere libreta tipian apuntatzeko.

Estazioak eta egunak bata bestearen barruan galtzen:

                horrela doa trenean ez doan jendearen bizitza.

1987

Iheslariaren ekipaia

Balizko paradisutik egotziak, benetako

                                         infernutik itzuriak,

aldean daramagu erregunea. Nagusiek gu bizirik

                                            ala hilda

harrapatzeko aginduak zabaltzen dituzten artean,

                   lagunek aterpea ematen digute.

Sorterriko albisteak igurikatzen ditugu,

                     irratiak ez du berririk eman;

iada aspaldian, udan, aittitte hil zen,

               ez jakin amama biziko den oraindik.

Hainbeste aduanatako goardiek errekistaturiko

                                 maleta ohepean utzita

leiho parean eseri eta soegiten dugu kanpora:

                                     elurraren jauzkera.

Beste gramatika bat ikasi dugu, halaere hatzamarraz

             seinalatzen gaituzte: «Hori arrotza da».

Ez gara egundo itzuliko apika, itzuliko ginela

                              zirudien lekura,

itzuli nahi genukeen lekura, gure sorlekua

                     ez ezik, geu ere aldatuko garelako.

Ez zaigu ba ezpain mututako mintzaira hau

             elur birrin hori bezala jauziala urtzen...

Leihotik behatzen dugu kanpoa, elurbustia

                                     estartak estaltzen.

Etxeak, ihes egin behar balitz, baditu ate bat

                                                eta hiru leiho

1989

Untzigintza

Txalupa bat egiteko, lehendabizi zura

                                       aukeratu behar da

oihanean: gogorra, lehuna, usaintsua.

                          Artea edo haritza onak dira.

Untziolan gila jarri eta gilaren saihetsean

                                  zuakerrak,

eta gilagaina, eta mastak, eta tostak, eta

                                brusola,

eta karela, eta ababor estriborreko toletak,

                                 eta lema on bat.

Gero itsasoa asmatu beharko duzu, haize

                                                 olatuekin.

Orain askatu lokarriak, ebaki sokak, laga

                          untzia eskumenetik lekora.

Begiratu zelan hurrintzen den bazterretik

                                     atako bandaruntz,

zelan hasi den oraindik harrapa dezakezunean

                bere distantzia propioak nehurtzen.

Zelan doan uharrien artetik uhainekin buruka

                                gurma egunsenti arraroan.

Begira zelan galtzen den bezperako

                                            ametsa bezala.

Baina untzia bakarrik jitoan uztea baino

                 hobe norbera untziratuez gero,

lehorrean zutik zabiltzanori oinik ez duen

                         egur puska horren gainera.

Mantsoa, errugabea, menekoa ematen duen itsasoa

           boteretsua eta zitala ere izanen da,

norbera den guzia norberak egindako zoruan

                                        jarriez gero...

Eta ez balitz egurrik, ez astilerorik,

                                  ez gila trinkorik

haurrek bezala tolesturiko paperezko untzian ere

                                    abia zaitezke.

(Bitakora moduan izkiriatzen ari zaren horri

                                                 horretan bertan).

1990

Aspaldian utzitako zelda

                                ...et je n'entendrai plus

                                les verrous se fermer sur

                                l'éternel reclus

   Alfred de Vigny

Jakin nahi nuke nork betetzen duen orain

                                             nik utzitako zelda.

Ea entelegatzen duen hormako izkribu tipia:

                                        «eroria burrukara»

Ea alboko zeldatik inork hots egiten dion

          komuneko plastikozko tuberia soltatuz

                                telefonoz bezala mintzatzeko.

Ea hango egunak eternal dirauen, gauak izotzezko,

                       egunsentiak esne garratza diren.

Ea errekuentoan mirilatik soegiten duen begiak

(surveillir et punir)

inor ikusten duen edo iadanik inor ere ez

                                         (denak ala inor ez).

Jakin nahi nuke ihes egin genuenok

                                 benetan ihes egin genuen

ala ihes egitearena zelda hartan jarraitzeko

                                   atxakia hutsa izan zen.

1991

Zaramalogia

                     «Kosmos delakoa, edozelan pilaturiko

                     zarama besterik ez da»

Heraklito Iluna

Zazpi zaborrontzi kale bazterrean

                          (zazpiak lerroz lerro)

taparik gabe, ahoa euliei zabal zabalik,

                                    tripazain.

Auzo honetako andere gizonek ontziak

                      arretaz betetzen dituzte.

Hara hor gure soziologia material

                       eta sakonaren hondarrak,

boltsa astunetan edonondik eta

                         edonoiz datozen hondakin

enigmatikoak. Begira egiezu gorputz hutsoi,

                            zelan asebetetzen diren,

eta egin hiritarren behar intimoen

hitstoria.

Zarama ontziotan denetik, bizimodua

                          eta bere soberakinak,

antropologia artxiboan baino humanitateari

                          buruzko datu gehiago.

Hara hor botila hutsak, plastikoak

                                  eta txatarrak,

saxofoi herdoildua, botika kadukatuak,

                           kaiola txori hilak,

zaramapean metano gas lehergarri bihurtuko

                     diren sein-painal desetxableak.

Zazpi zaborrontzi kale bazterrean

                           (zazpiak lerro-lerro).

Igarri metalezko ahoen mezua: ugarian

             eta naharoan akabatuko gara,

dietak egin beharko ditugu gainbizitzeko

                                       alde honetakoek,

bestaldekoak gosez egarriz eta euliz

                              hiltzen diren bitartean.

Hara hor katu beltza zarama gainean

                       eta heldu den agurea,

agure gaixo hori bidaiaren bat egiteko

                        oinetakoen xerka agian.

Zazpi zaborrontzi irensle kale bazterrean

                         (zazpiak lerro-lerro)

etorkizuneko estetika, joankizuneko etika

       zibilizazioaren poetika formulatzen,

bota eta tirante fosforezenteekin datozen

                         langile beilegien zain,

astiro eta astun materia birrinduz heldu den

                                   kamioiaren zain.

1991

Beste mundua

Giltzari beste buelta bat ematen badiote hobe,

                                          ez dadin inor sartu.

Mirila zelan halan lausotuko dut

                                    inork ez begiratzeko.

Itzalpean ezkutatu nahi nuke, itzalaren

                                       itzal izan, deus lez.

Baliteke beste mundu batzu izatea,

                                        hau ez da.

Entseiatuko naiz deusetik beste bat

                                             asmatzen.

Ene bila helduko dira funtzionarioak

                                 beren giltza-porra

eta morroi begiekin, zeldan

                               ez naute aurkituko,

paperotako mintzairak itsas atx behelainoen

                                         izua zabal dezala...

Beste mundu bat sortuko dut

          aideango hiria bezain hatzeman ezina.

1992

Inongo lekuak

Geratu egiten gara ala joan.

Halaere, geratzen garenean ez gara

                                  apur bat joaten?

Eta joaten garenean ez gara

             geratu egiten?

Hemen, geratu eta joan egiten gara?

                     Ala honuntz gatoz oraindik?

Eta hara ailegatzean, hona itzultzeko

                ala harantzago abiatzeko da?

Handik etortzean, han geratu ginen?

                             Hemen geratzean

hemen geratzen gara? Hemendik joaterakoan

                             hara itzuliko gara?

Joatea itzultzea da beti? Egundo egon

                   gabeko lekura itzuliko gara?

Eta itzultzea harantzago joatea

                                   besterik ez bada?

Geratzen denak betirako geratzen dela

                             pentsa dezake?

Ezinbestekoa da abiatzea eta

                      ailegatu ezinean geratzea?

Abiatzen dena ez da egundo inon

                                          geratuko?

Ala itzuliko da? Baina, itzultzen dena

       abiatu zen lekura itzultzen da ala?

1992

Mundua zabala eta arrotza da

Ez dizuet esango zelan iritsi nintzen

                         hiritik lau edo bost ordutara

mendian hurrin egurrez eta hostoz eraikitako

                             eskola haretaraino.

Iritsi nintzen eta, albotik pasatu behar nuen arren,

         mendien bestaldera bait nindoan,

Maisuaren abotsa entzundakoan jakin minez

                               gelditu nintzen:

«Mundua zabala eta arrotza da» zioen

                            liburu bat eskuetan zabalik.

Ate erdi irekitik ikusi nuen, Maisua, umeen

                     artean zutik diktatzen:

«Mundua zabala eta arrotza da» errepikatu zuen

                    eta umeak buruak makurtu eta

lapitzak paperaren kontra sakatuz hasi ziren

                     idazten: «M u n d u a...»

Maisuak silabak larriduraz iraun erazi zituen

                          gehitzeko «za-ba-la e-ta...»

gero abotsa ezpainetan zintzilik eutsi ondoren

                        bukatzeko «...arrotza da».

Umeen begi beltzak begiratu ondoren, kaligrafiaren

                 garrantzia azpimarratuz bezala

errepikatu zuen «Mun-du-a za-ba-la...» eta

             hizkiak luzeagotuz «e-ta a-rro-tza da».

Orduan pausa laburra egin zuen eta gero errime

                        berriro: «Mundua zabala eta...»

eta umeteriak, begiak paper lohietatik altzatuz,

            oihuka esan zuen: «...arrotza da!».

1992

Zita

Ez hadi berandu heldu zitara abisatu neuan

                                       ordu eta lekuan.

Bakardade sasoian bizi gaituk, banaka eta

                               bakarminez, oldartuak,

inguratuak, elkartzea gehiegikeria duk,

                                    kale bazterrean

lau minutuz hitz egitea ere arrisku larria duk,

                               baina azaldu hadi.

Ez duk bilera bat, enkontru bat bakarrik

                          bizi haizen jakiteko.

Ager hadi oraintxe bertan, erlojuak

                                   markatzen duen

mamulako une honetan, ez dadila hire

                                         hutsunea heldu,

ez nazak utzi denborari eta inguruari

              amilondoari bezala begira.

Gaur agertzen ez bahaiz, herenegun itxadongo haut

           ezinezko beste kantoiren batean.

1993

Gutunei koblak

Gutunik gabe astelehena, iragan zen

nahiko triste.

Asteartea, asteazkena, ez nuen izan

albiste.

Ostegunean, ostiralean, larunbatean,

igandez,

ez da gutunik batere iritsi, ez egunez

eta ez gauez.

Harorik haro doa denbora, ez du lehen ez

azkenik.

Galderak egin nituen baina, ez dut jaso

erantzunik.

Udazkenean aldegin eta, udaberrian

itzuli,

nork daki nondik nora doazen, hainbeste

xori migrari.

Ustekabeko xori migrari, iritsi dira

gutunak.

Ihazko galdera haientzako, heldu dira

erantzunak.

Baina berritu dira haroak, eta zahartu

galderak.

Gutuna iritsi baino lehenago, erantzun ditu

denborak.

Orain galdera berriak ditut, hegats arinez

hor doaz.

Hurrengo urtaroarekin ea, itzultzen diren

menturaz.

1993

Musika: Ruper Ordorika

Harriak eta herriak

Munduan bada bazter bat (ez genuen guk

                                      sortu orduko hautatu)

gure herria erizten duguna. Eta mundu guzia da gurea

                                  gure herria geurea bada.

Baina guk harri bustiak sartu genituen

                          gure boltsilo zulatuetara.

Egin genuena ez zen beti izan

                            egin behar genuena,

hildakoak eta distantziak ugalduz

                                joan ziren,

eta gure herriaren sei mila halakoa den

              mundua mugarriz pikatuta dago.

Mugetan, Henri Rousseau aduaneroak nondarrak garen

             eta noruntz goazen galdetuez gero

gure harri bustiak erakusten dizkiogu,

                           ezen eta harriak ditugu:

«Harri hau, uharri hau ikusten duzu,

                         halakoa zen gure etxea...»

Inongo lur nehurtzaileak, ez den herrialdearen

                                  kartografoak gara.

Egunak atzoz bete zaizkigu, geure oinen bila

                                                  gabiltza.

Gogoratzen duzu, galdu genuen aintzinako

                                             sorterri hura?

Harriak ditugu baina ez dugu herririk.

                              Harriak ditugu

boltsilo zulatuetan, baina ez dugu inon eraikiko

                                betirako etxerik.

Harriak ederragoak al dira

                                      harresian?

1993

Propostas para a definição do exilio

Exílio é um país que esmorece além do horizonte

Exílio é passear em ruas povoadas de folhas mortas

Exílio é olhar estações de trilhas mofentas

         por onde passam locomotivas de inícios de século

Exílio é descansar ao lado dum relógio de parede

Exílio é todas as caixas vazias

Exílio é uma mina escura de onde nada se extrai

Exílio é viver na escada

Exílio é deitar-se na cama sem se despir

Exílio é entrar sem pagar em cinemas baratos

Exílio é entrar em bosques sem lobos e em bosques

                                          com lobos

Exílio é papel em que a gente escreve

Exílio é onde e quando

Exílio é como um morcego na ferida

Exílio é beber em botecos de porto

Exílio é navegar em barcos de bruma

Exílio é a segunda, a terça e o domingo

Exílio é uma noite incendiada

Exílio é um bairro sem luz

Exílio é dormir numa cama de lama

Exílio é se afogar nos olhos pretos de uma mulher cega

Exílio é falar sem os lábios próprios

Exílio é que o vento não deixa pedra sobre pedra

Exílio é deixar a barba crescer para parecer sábio

Exílio é um hotel que pega fogo à meia-noite

Exílio é ficar sem cor nas bandeiras

Exílio é como esvaziar todas as coisas

Exílio é refugiar-se no futuro

                  e nos demais tempos verbais

Exílio é a realidade que determina a consciência

Exílio é fugir de estórias para a História

Exílio é bater do outro lado de uma porta fechada

Exílio é uma palavra que soa absurda

                     como se tivesse sido repetida demais

Exílio é morrer de um acidente de bicicleta

Exílio é um amanhecer onde jogo literalmente a minha vida

Exílio é a quadratura da hipotenusa

Exílio é rexistir, se a palavra rexistir

Exílio é uma réstia de corações e testículos

Exílio é fuligem e tisne de noites e de dias

Exílio é um concerto sem instrumentos que você aproveita

                     para escutar a neve cair

Exílio é plantar sombras

Exílio é a vida é assim

Exílio é beber um café cinzento com muita borra

Exílio é se esconder num armário com medo de que alguém

                    o abra e com medo de que ninguém o abra

1994

Minotauroarenak

Knok knok knok jo dit atea Minotauroak.

«Garagardorik?» galdetu dit

bere ohizko bisitaren atxakia lez, eta

hozkailuruntz noala

entzun dut: «Ezin diagu erretolika egiten

jarraitu».

Garagardo hotz bana mahai gainera atera

eta eseri garenean esan dit:

«Inork esan ez deuan gauza bat esanen deuat»

eta

idi begiz begiratu dit «ez diagu aberririk

aldean daramagunaz besterik,

bizitzeko nahi genuen aberria sortzeko

ahaleginean galdu diagu,

eta harrezkero ez diagu ez genuena

ez nahi genuena».

Minotauroa bere apatxei begira gelditu da

une batez:

«Harrezkero, itzuliez gero ere ez gaituk

ginenera itzuliko,

eta ez diagu nahi genuena ezagutuko,

herbestean ibiliko gaituk beti,

sustrairik gabe, haizea bezala». Beste

garagardo bana atera dudalarik

Minotauroak jarraitu du: «Ez gaituk bertakoak

inon izanen,

ez hangoak, ez hemengoak, gure eginak alferrik

galduko dituk nahinon,

izan geure baitakoak ere ez gaituk izanen,

mila harik honuntz harunzka bultzatuak,

ilusioarekin eta ilusiorik gabe, halabeharrez

egiten dugun ibilean».

Zutitu eta, aldegin orduko, erantsi du:

«Herbestean biziko gaituk edonon».

(Grekera zaharrez mintzatu zait eta nik, grekeraz

batere ez dakidanez gero, ondo ulertu diot).

1994

Zakurra

Arrazarik eta izenik gabeko zakurra,

mihia marinel itoaren galtzetina bailitzen

erakusten duzun zakur gaisoa,

hor zaude, ni bezala,

kalea gurutzatu orduko zalantzan,

inguratzen gaituen guziari harriturik begira.

Ez dituzu ene eritziak,

ene kontraesanak,

ene proiekto ustez argiak ezagutzen,

halaere nik ez dut zurea baino

loria handiagorik espero.

Etxe bazterrera lotzen ginduen

katea apurtuta aldegin genuen eta

ez dugu irrikatzen

ez etxe zakur otzanen atseden goxoa,

ez lehiaketa zakur galanten

gatibu handiustea.

Nahiko berdinak gara: jaberik gabekoak,

joanala etorritakoak,

arrotz arrotzak munduan.

Baina ez diegu geure hezur pusketa entregatuko

albotik urrumaka pasatzen diren mamuei.

Gose zaharrarekin itzuliko gara

ohizko atarietara

eta bihar agian berriro

elkar ikusiko dugu edonon.

Beraz hurrengora arte, autobus

jendez bete horretara sartuko naiz

zu kale ilunean galtzen zaren artean.

Ondo ibili, broder.

1994

Heriotza

Nik badakit abereak zelan hiltzen diren,

batzuk silioka hasten dira

bizitza hatsetik galtzean

eta begiak zabaltzen zaizkie

elezaharretako tristura guzia baino

tristeagoa den begiradarekin.

Badakit zelan nagusitzen den heriotza

lekukoa izan naizelako

eta ez da gero zeremonia ederra.

Nik bertatik bertara ikusia dut

lagun bat hiltzen,

begiak zabal zabalik, mundua

begiratzen jarraitu nahi bailuen,

eta irribarrelako keinuarekin geratzen

baina ez zen irribarre keinua.

Lekuan egotea ere ez zen batere samurra izan,

hilaren izena paper batean

izkiriatzeko eskatu ziguten

eta une haietan ez genuen inon aurkitu

tintadun boligraforik.

Eta hondamendi guzien exenploa bailitzen

beilatu genuen gorpua ordu erdiz.

Heriotza ez da ederra eta ez da

                                sekula izango.

1994

Proposamen poetikoa

Halabeharra krudela izan zen gurekin

                            poeta bihurtu ginduenean.

Poesia ez da futuroz kargaturiko harma bat,

          beste Grabiel harek nahi zukeenez.

Futuroa gainera —izan gaitezen serioak—

                                   polbora bustia da.

Ez dut gure fatu tristea zaildu nahi,

                             ofizio lagunok,

baina, hitz eder eta ez hain eder

                            ugari izkiriatu dugu,

ia denok egin dugu letraren bat

                     kantari famaturen batentzat,

denoi itzuli digute testuren bat

                           antologiaren baterako.

ia denok idatzi dugu enkarguz

                              bideo gidoi bat,

ia denoi eman digute sariren bat

                               lausengu eta guzi,

denok dugu gure latifundioa edo

                   minifundioa egunkarietan,

oroimin belak hazi eta mintzaira kaskabelak

                     jo ditugu eta, orain,

lore jokoen ondoren, zer iruditzen zaizue

               poesia egiten hasten bagara?

1995

Polizia detektibe Interpoleko agente sekretuok

Polizia, detektibe pribatu, interpoleko

                            agente sekretuok,

zeregin larria proposatu nahi dizuet:

                         ene neskalaguna bilatzea.

Ene mapamundia zen, strip-tease egiten zuen

                                  enetzat bakarrik,

ene begiradakin jantzita joan da

                                       ez dakit nora.

Gustatzen zaidan neska galdu zait

                       toboganetara jolasten,

ametsaren ertzetik irristatuta erori da

                                 kanpora.

Gabeziekin eta egunsenti alargunekin utzi nau

                                    iheslari horrek.

Ez al dabil munduaren gainean hegatsez

                        modazko kanta bat bezala?

Ez dakit zer dela eta ez den itzuli,

                     kaleak zentzuz aldatuko ziren,

edo lurrikararen bat itzultzeko orduan:

                                 Bila ezazue.

Errekista itzazue artxiboan golko ilunak,

                   identifika ezazue jendea,

bila ezazue bazter auzoetako trenetan

                       eta egoitza alokatuetan,

inguratu, harrapatu eta ez iezaiozue

                                  aldegiten utzi.

Bila ezazue euripeetan, altza ezazue

                            bulegoko alfonbra,

galbahetu itsasbazterreko harea,

                    iker itzazue zoologikoak.

Egizue frantsesek egiten dutena:

Cherchez la femme!

Abiatzean ez zuen lorratzik utzi baina

         ezagugarri batzu azalduko dizkizuet:

eguzkiaren aldean sortu zen eta argiak

                  mendetan pindaturiko kolorea du.

Orein sortu beharrean, andereen bi diti

                         eta bi izterrekin sortu zen,

eta halaere oreinaren begirada

                               garden galduarekin.

Larruaren kolorea eta begiena aski ez bada

                      beste xehetasun batzu:

eguzkien argia, lainoen hezea eta munduko

                     ezpainik ederrenak ditu.

Ene lagun zein etsaiok, esaiozue datorrela

                   bere musikarekin honuntz,

harrokeria guziak erantzi ditudala, iada

                       filosofiarik ere ez dudala.

Kalean ustekabean ikusiko duzuenok

                        esaiozue non bizi naizen,

datorrela ene alboan lo egitera

                                 eta esnatzera.

Behin batean, laztandu nuelarik, haztarna

                      digitalak ohostu zizkidan.

Terrorista kaltegabeak taigabe oldartzen dituzuen

                          estatuen seguritate indarrok,

bila ezazue neskato hori, ni ni gabe utzi ninduen,

                              munduaren ertzik goxoena da,

ez dakizue biluzten denean ze arriskua den

                                        humanitatearentzat!

1995

Lagun presoei gutuna

Nahiago nizueke izkiriatu gutuna

                                   hitzik gabekoa:

dena esanda dago eta zer akigarria den

                                       errepikatzea,

batez ere hitzek esan nahi dutena geroago

                                eta gutiago diotenean;

alemanerazko hitz luze eta ikaragarriak ere

                    ez omen dira erabat zehatzak.

Polizia, bankero, ugazaba eta apezek

                     «terrorista» esaten dizuete,

eta barregarria da gure jendea ere

                                     «heroe» deitzen,

zuei, estatuen harri gatibutza inola

                                 ametituko ez duzuenoi,

askatasunaren aldeko burrukan askatasuna

                              galdu duzuen giza zatioi.

600 baino gehiago zaretela esaten da beti

                              eta zero horiek

eta dispertsioak eta urtaldien amaigabeak

                 abstrakzio itxura ematen dizuete;

zin egin behar zaio jendeari ez zaretela

                          batere abstraktoak,

nahiz eta hurrinak, nahiz eta zuen bizimodua

                              esanezineko modukoa izan.

Hemen eguna odolustutzen ari da

                                              ortzemugan

zauri sakon bat bezala, nork daki

                                          sendagarria den.

Guk betiko antzera jarraitzen dugu

                                  polbora eta lore artean,

logistika eta metafora artean, Karl Marx

                            eta andere biluziaren artean:

gauza bakoitzak bere zailtasuna,

                                 batzutan mosu bat ematea

etsaiaren kuartel jeneralean lehergailu bat

                             jartzea baino zailagoa da...

Zuen askatasuna behar dugu, eginkizun zailetan

                                        elkarrekin jarraitzeko.

Gure herriaren gorputz galdua bilatzea

                                                   esate baterako.

Zuen askatasuna behar dugu, libre gaudenok ere

                                                       libreak izateko,

giza jendeak berez haragian itsatsirik dituen

                                          katea luze

eta ilunekin librea izan daitekeen nehurrian

                                                 behintzat.

1995

Norbere akaberari  buruzko mintzaldia

Egia al da heriotzaren lumak lurreratuko

                                         nauenean ere

bizitzak berdintsu iraunen duela

                                             munduan?

Ni hilda biharamonean eguzkiak argituko du

                                        oraindik?

Eta trena ohi bezala geldituko da bost minutuz

                                         geltokian?

Eta itsas bazter honetan hausten diren

                                         olatu uherrak

etenik gabe helduko dira hondartzaraino ahalez

                  eta ezinez bazterrean desegitera?

Eta ene izterreraino inguratu den karramarroa

                                                  bihar

beste inorengana ailegatuko da zangozabal

                                             eta haztamuka.

Eta berehala aldenduko da, oraintxe

                        ihesean aldentzen den bezala.

Eta ez dut enekin eramanen ez eguzkia

                             ez trena ez karramarroa,

neu bakarrik eroriko naiz zulora eta egundoko

                  egunik bakartiena izanen da.

Eta mundua orohar ez da ene hutsuneaz

                                            ohartuko

ortzean zehar iragandako basahatearen hutsuneaz

                                       baino gehiago,

eta ni (ez dea galera ikaragarria?) ez naiz

                         harrezkero enea izanen.

Ez ote dut esango orduan, umetan bezala,

                                         ez dut nahi?

Dena dela ekipaiarik gabe joanen naiz

                                      gehiengoarengana.

Eta laban zorrotzaileak enparantza bazterrean

                         betiko antzera xirula jo

eta labanak finduko ditu, zorroztarriaz

                                   izar niminoak eginez.

1995