Adrienne Rich

itzulpena: MAIALEN BERASATEGI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Adrienne Rich

© itzulpenarena: Maialen Berasategi

© edizio honena: Susa

2017ko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Ez dira asko izango bizitzan zehar Adrienne Richek bezainbesteko laudorioak jaso dituzten poetak. Haren poesiaren izaera kontuan hartuz paradoxikoa irudi lukeen arren, poeta estatubatuar batek jaso ditzakeen sari garrantzitsu gehienak jaso zituen (Yale Younger Poets Award, National Book Award for Poetry, Poets’ Prize, Robert Frost Medal, Wallace Stevens Award). AEBetako Kongresuak ematen duen National Medal of Arts saria ere eman zioten 1997an, nahiz eta ukatu egin zuen, Bill Clinton-en administrazioaren “politika zinikoak” artearekin kontrajarriak zirela argudiatuz. National Book Award for Poetry saria eman ziotenean, aldiz, harekin nominatuak izan ziren Alice Walker eta Audre Lorderekin batera jaso zuen, “patriarkatuak isilarazitako emakume guztien izenean”.

      Oso gazterik jaso zuen Richen lanak aitortza, lehen poema liburua jada, 1951ko Mundu aldaketa, aski txalotua izan baitzen. Haatik, luze gabe jarri zuen zalantzan lehen obra haietan lantzen ari zen poetika. Sari eta laudorioak gorabehera, halako ezinegon bat sentitzen zuen, zeinari urte batzuen buruan forma emango zion. Urte luzez gizonentzat —bereziki aitarentzat— idatzi zuela ohartu zen 50eko hamarkadaren bukaeran. Aitortu izan zuenez, gizonezko poetengandik (Robert Frost, Dylan Thomas, W. H. Auden, Wallace Stevens, W. B. Yeats eta abar) ikasi zuen poesia idaztearen antzea, lerroak ontzeko eskua, baina horrekin ez zen aski poesia zinezko bat sortzeko. Kontzientzia horrekin hasi zen, beraz, bere esperientzien galbahetik igarotako poesia idazten, poesia askoz ere gordin eta erradikalagoa, tradiziotik jasotako formalismo zintzoetatik aparte. Biraketa horren mugarri dugu 1959an argitaratu Errain baten argazkiak liburua. Bildumako izen bereko poema jotzen da adibidez Richen lehen poema bete-betean feministatzat; ordura arte, Richen beraren arabera, bere burua poeta emakumezko gisa ez identifikatzen ahalegindu zen kosta ala kosta. Handik aurrera garatuko du, honenbestez, bere molde poetiko esanguratsuena, emakume izatearen kontzientziak goitik behera gurutzatua. Poemen egitura formalari dagokionez ere, garai hartan hasi zen tradiziozko forma metriko itxiei muzin egin eta lerro askean idazten.

      Biraketa hori idazle emakumezkoak irakurtzearen poderioz gauzatu zuen, haien bidez jabetu baitzen poesiaren historiaren izaera maskulinoaz. Bere hitzetan, “poesia unibertsala”k ez zuen besterik esan nahi “poesia ez-emakumezkoa” baino. Literaturaren historia horren kritikaz ohartzeko Hogeita bat maitasun-poema sortako bosgarrena irakurri besterik ez dugu, esaterako. Hausnarketa horietan Virginia Woolf, Silvia Plath, Diane Wakoski eta beste izan zituen bidaide, zeintzuek erakutsi zioten ze tamainakoa zen (den) gizonaren indar eta ahala. Richek, bere poesiaren bidez, egoera horrek emakumezkoengan sortzen duen amorrua —ezkutatzera behartua— ikertzen jardun zuen, Amorruaren fenomenologia poeman esaterako irakurtzen ahal duguna. Halaber, lesbianismoaren izaera politikoa eta hark eragindako talka irudikatu zuen ale ugaritan: “bi emakume elkarrekin, hori lan bat dela / zibilizazioan ezerk erraztu ez duena”.

      1929an jaio zen Baltimoren, bere hitzetan, “liburuz beteriko klase ertaineko etxe batean”. Neurri batean, bere jatorrizko identitate zuri, heterosexual, klase ertainekoa deseraikitzen ahalegindu zen, eta gatazka horren zauri eta zantzuak topatuko ditu irakurleak Richen poesian.

BEÑAT SARASOLA

Izeba Jenniferren tigreak

Izeba Jenniferren tigreak oihalean jauzi-jauzi

denak mundu berde baten topazio distiratsuan bizi.

Zuhaizpeko gizonei tigreek ikararik ez;

hor ibiltzen dira zaldunen segurtasun dotorez.

Izeba Jennifer, behatza artilean astintzen ari

baina nekez ia ezin eragin bolizko orratzari.

Zama izugarri, osabaren ezkon-eraztuna

izeba Jenniferren eskuan zeharo astuna.

Izebak, hiltzean, esku hil laborrituetan oraindik

izango du mendean zuten sufrikarioen eraztunik.

Baina behin egin zuen oihaleko tigreek baietz

segitu hor jauzi-jauzika, harro eta beldur ments.

Bekatuan bizitzen

Uste izan zuen estudioa berez txukunduko zela;

hautsik ez maitasunaren altzarietan.

Erdi heresia, nahi izatea iturriak ez hain ozen,

kristalak krakatik libre. Platera bete udare,

estalki persiarra piano gainean, katu bat

sagu pintoresko jostagarriari kirika

irrikaz tentetua.

Eta ez bostetan eskailera oro karranka

esneketariaren pauso bakoitzarekin; ez goizeko argiak

hain hotz marraztea bart gaueko

gazta-hondarrak eta hiru botila sepulkral;

ez sukaldeko apaleko platertxoetatik

kakalardo baten begi-parea iltzatzea bere begietan,

molduretako herriren baten mandatari…

Bitartean, gizona, aharrausi batez,

teklatuan dozena bat nota jo,

desafinatuta zegoela ebatzi, ispilu aurrean sorbaldak jaso,

bizarra igurtzi, eta zigarro bila atera zen;

bitartean, emakumeak, deabru txikiak hari trufaka,

izarei tira gora, eta ohea egin, eta hartu zuen

trapu bat mahaiko hautsa kentzeko,

eta jarri zuen kafetera sutan, irakin zezan.

Iluntzerako, maiteminduta zegoen berriro,

ez guztiz, baina gau hartan

esnatu zen tarteka sentitzeko bazetorrela egun-argia

esneketari bat eskaileretan bezain tinko.

Errain baten argazkiak

                         1

Zuk, garai hartan neska eder Shreveport-en,

ilea hennaz tindaturik, azala mertxika-lore,

orduko erara eginarazten dituzu oraindik soinekoak,

eta jotzen duzu Chopin-en preludioa,

Cortot-ek deskribatu zuena: “Oroitzapen gozo-gozoak

memorian barna, perfumea bezala”.

Orain, gogamena desegiten zaizu ezkontza-tarta baten gisan,

astundurik alferrikako esperientziaz, oparo

susmoz, esamesaz, fantasiaz,

egitate hutsaren labanaren ahoaren mende

birrinduta. Zure bizitzaren lorean.

Larri, kopetilun, zure alabak

koilarak garbitzen ditu, beste modu batean hazten da.

                         2

Kafeontzia kolpez harraskan sartzean

aditu ditu aingeruak errietan, eta begiratu du

kanpora, baratze aratutik zeru zirtzilera.

Soilik astebete zera esan ziotela: Ez izan pazientziarik.

Hurrengoan, berriz: Izan aseezina.

Eta gero: Salba zaitez, besteak ezin salbatu dituzu-eta.

Utzi izan dio inoiz iturriko zurrustari besoa kiskaltzen,

pospolo bati hatz lodiko azazkala erretzen,

eta jarri izan du eskua teontziaren ahoan

lurrun lausoan bete-betean. Aingeruak bide dira, bai,

beste ezerk ez baitio jadanik minik egiten, salbu

goizero begietan sartzen zaion zikinkeria horrek.

                         3

Andre pentsakor bat, munstroekin lo.

Heltzen dion mokoa, horixe da bihurtzen. Eta Natura,

garaien eta usadioen kutxa hori,

tapaz estalia baina halere zabal,

gauza horiez denez beterik:       laranja-lore lizunduak,

emakumeentzako pastillak, Boadizearen bular terribleak

azeri-buru zapalen eta orkideen azpian.

Bi emakume eder, eztabaida betean,

biak harro, bizkor, sotil, aditzen ditut oihuka

beira landuan eta maiolikan barna

harrapariak zokoratutako furiak bezala:

eztabaida bat ad feminam, bizkarrean herdoildu zaizkidan

aizto zahar guztiak sartzen dizkizut zuri,

ma semblable, ma soeur!

                         5

Dulce ridens, dulce loquens,

andrea hankak depilatzen, geratzen zaizkion arte

mamut-letagin petrifikatu bat bezain distiratsu.

                         7

Mundu ziurgabe honetan lekuren bat edukitzea

inork suntsitu ezin duena: hori

guztiz da garrantzitsua.

                                                 Hala idatzi zuen

emakume erdi ausart eta erdi on hark

erdi ulertzen zuen hura borrokatu zuenak.

Inguruko gizon gutxik egin nahi edo ahal zuen gehiago,

eta horregatik deitu zioten harpia, sorgin zahar eta puta.

                         8

“Denak hiltzen zarete 15 urtetan”, esan zuen Diderotek,

eta bihurtu erdi kondaira, erdi konbentzio.

Halere, begiek amets dagite lauso

lurrunez zuritutako leiho itxiez harago.

Goxo, izan gintezkeen guztia,

izan ginen guztia —sua, malkoak,

adimena, gustua, anbizio martirizatua—,

nahasten da adulterio ukatuaren oroimena bezala

gure helduaroaren bular zimel ahitua bezala.

                         9

Kontua ez dela ondo egitea

baizik egite hutsa? Bai, pentsa

zenbat aukera! Edo ahaztu betiko.

Ume goiztiarraren luxu hau,

Denboraren elbarri kroniko preziatuarena…

uko egingo al genioke, maiteok, ahal bagenu?

Gure sinekura izan dugu madarikazio:

aski genuen talentu hutsa,

distira zenbait zatitan eta zirriborrotan.

Hasperen gehiagorik ez, andreok.

                                         Denbora gizonezkoa da

eta ederren alde topa egiten du bere kopaz.

Konplimenduekin zurtuta, aditzen ditugu

goresten gure erdipurdikeriak,

pairamentzat hartzen gure soraiokeria,

intuizio estilotsutzat jotzen gure zabarkeria,

barkatzen gure hanka-sartze oro; gure krimena

ez da itzal handiegia egitea baizik

moldea kolpean puskatzea baizik.

Eta horretarako, konfinatze bakartua,

negar-gasa, akitu arteko bonbardaketa.

Izangai gutxi ohore horretarako.

Bizitzako beharrak

Zatika-zatika ari naiz, antza,

munduan berriz sartzen: lehenik izan nintzen

puntutxo finko bat, ikusten dut oraindik

aspaldiko ni hura, txintxeta urdin ilun bat

eszena hartara bultzatua,

buru txiki gogor bat kanporantz irtena

puntillistaren burrunba loratuan.

Handik bolada batera puntua

tantaka hasi zen. Zenbait berok

urtu zuten.

                      Orduan bizkor-bizkor

lausotu nintzen koloretan

gorri kiskalia, suzko berdea,

biografia oso batzuek, gorantz igeri,

irentsi ninduten Jonas bezala.

Jonas! Wittgenstein nintzen,

Mary Wollstonecraft, Louis Jouvet-en

arima, hilda

argazki handitu batean.

Harik eta, irentsia izan eta ia txiki-txiki eginda,

ikasi nuen arte nola egin neure burua

jateko txar. Lurrera botatako erraboil

lehor bat bezain ezkatatsu

erabili nuen neure burua, ezerk ni ez erabiltzeko.

Patu pribatu batean banengo bezala,

Egipton adreilu egiten bezalatsuago tarteka.

Hango bizitza hura, nirea zen,

behin eta berriz jartzea eskua

adreilu bero batean

eta ukitzea eguzkiaren isla

poztasun ekonomikoz,

behin eta berriz izendatzea

behar hutsen gainetik.

Hainbeste, egun haietarako. Aurki,

praktikak erdi perfektu egingo nau agian, eta

ausartuko naiz munduan bizitzen

fierki mugituz, aingira baten gisan, eta trinko

azaburu bat bezain. Baditut gonbidapen batzuk:

lanbro-kiribil bat gorantz isuriz doa

soro batean, nire arnasa bezain ikusgai,

bide ondoko etxeak zain daude

andre zaharrak puntua egiten bezala, ito beharrean

beren kontuak kontatu nahirik.

Etorkizuneko immigranteok, adi arren

Edo pasatuko zara

ate honetatik

edo ez zara pasatuko.

Pasatzen bazara

beti izango duzu arriskua

zure izena gogoratzeko.

Gauzak bi aldiz begira dituzu

eta begiratu behar diezu zuk ere

eta bere hartan utzi.

Pasatzen ez bazara

baliteke

bizitzea duin

atxikitzea zure aburuak

eustea zeureari

hiltzea ausart

baina askok itsutuko zaitu,

askok egingo dizu ihes,

zeren ordainetan? Auskalo.

Ateak berak

ez du promesik egiten.

Ate bat besterik ez da.

Zuhaitzak

Barruko zuhaitzak kanpora doaz, basora

hainbeste egun hutsik egon den baso horretara

non ezin zen txoririk pausatu

ez intsekturik gorde

ez eguzkiak ere oinak itzaletan sartu;

baso hori, hainbeste gau hutsik egona,

zuhaitzez beteta egongo da goizerako.

Gau guztian sustraiak lanean

portxeko zoruko

arrakaletatik askatu nahian.

Hostoak tenk kristalerantz

adaxkak zurrun eginahalaren eginahalaz

adar luze bihurrituak teilatupean nahaspila

senda-agiria jaso berri duten pazienteak bezala

erdi nahastuta

klinikako aterantz.

Barruan eserita nago, portxeko ateak zabalik

gutun luzeak idazten

baina doi-doi idatzi dut nola basoa

badoan etxetik.

Gaua fresko, ilargi betea dir-dir

zeru oraindik garbian

hosto- eta liken-usaina

aditzen da oraindik geletatik ahots baten gisan.

Xuxurlaz beterik daukat burua

baina isilduko dira biharko.

Entzun. Puskatzen ari da kristala.

Badoaz zuhaitzak estropezuka

gauerantz. Haiekin batera, haizea ziztuan.

Puskatu da ilargia ispilu bat bezala,

eta haren zatiek distira orain haritzik

garaienaren gailurrean.

Orion

Aspaldi, sigi-saga nindoala

alertze-sailetan zehar

zu zinen nire jeinua, zu

nire bikingo burdinazkoa, nire errege

kaskodun lehoi-bihoztuna, preso.

Urteak igaro, eta gaztea zara orain

nire nebaorde bortitza, behera

begira mendebalde sinplifikatu horretatik

bularra zabal, gerrikoa erdi erorita

gauza zaharkitu baten pisuz: ezpata bat

bertan behera utziko ez duzun azken arrandia hori

nahiz eta zama zaizun ibilian

nahiz eta ilun dauden haren izarrak

eta agian jadanik ez dauden sutan.

Baina zu bai, sutan zaude, eta nik badakit;

atzerantz botatzen dut burua zu barneratzeko

eta tranfusio zahar bat gertatzen da berriz:

astronomia zerutiarra ez zaio ezer.

Barnean, ubeldu eta baldartu ni,

hitza jan, aski gaixo alde egin

ni bakarrik, ilunetan jaiotako ume hil bat.

Gaua tximinia gainean hausten da,

denbora-zatiak, geoda izoztuak

zarra-zarra erortzen dira handik behera.

Gizon bat iritsi zait begien atzera

eta aurkitu dizkit hutsik;

emakume baten burua nire burutik

aldendu da ispiluan

haurrak nire heriotzan hiltzen ari dira

eta nire bizitzaren apurrak jaten.

Errukia ez duzu indargune.

Minez lasai zaude hor goian

mastaren puntan, zure belearen habian

nire pirata mutua!

Segurutzat jotzen duzu dena

eta berriz begiratzen dizudanean

begiratzen dizut izar-begi batez

haren lantza hotz berekoia jaurtiz

kalterik txikiena egin dezakeen lekura.

Hartu arnasa sakon! Ez minik, ez barkamenik

hemen kanpoan hotzez zurekin

bizkarra paretaren kontra duzula.

1968ko azaroa

Erantzita

aske flotatzen hasia zara

basoko suteen eta errauste-planten

ketan gora

ez zaituzte geldituko adar hostogabeek

ez radarren antenek

Zu zara udazkenak gertatzekoa zela bazekien hori

kolore primarioaren

azken kolapsoaren ostean

behin azken absolutuak birrindu zirenean

hasi ahal izan zinen

Nola zabaldu zinen kolpean, zerk bildu zaituen

orain arte

horretaz ez dakit ezertxo ere

liluragarri zait zutaz ez dakidana

orain, hortxe ikusten zaitudala

zeure burua ematen hasita

haizeari

Inplosioak

Mundua

ez da lizuna

basa eta balantzaria baino ez

Nahi nituen hautatu hitz batzuk

zu zeu ere aldatzeko modukoak

Har ezazu

nire taupaden hitza, maitagarri eta arrunt

Bidali zure seinaleak, igo

zure bandera ilun zirrimarratuak

baina heldu

niri eskutik.

Gerra oro da alferrik hildakoentzat

Sokan korapilatu zaizkit eskuak

eta ezin ezkila jo

Palankan izoztu zaizkit eskuak

eta ezin diot eragin

Gurpilean sartuta geratu zait oina

Dena amaitua denean eta etzaten garenean

lore garautsuen uztondoan

begiak zabal-zabal, ahoak begira-begira

urdin arterial birrinduz hautseztatuta

hutsa izango al da egin dudana

zuretzat ere?

Planetarioa

Gogoan izanik Caroline Herschel (1750-1848),

astronomoa, Williamen arreba; baita beste batzuk ere.

Emakume bat munstro itxurakoa

munstro bat emakume itxurakoa

halakoz beteta daude zeruak

emakume bat     “elurretan

Erloju eta tresna artean

edo kana batzuez neurtzen lurra”

eta bere 98 urteetan deskubritu

8 kometa

emakume hura, ilargiaren mendeko

gu bezalaxe

lebitatzen gaueko zerura

lente distiratsuak hara-hona

Emakume-galaxiak, han

saiatuegiak izateagatik penitentzian

nerbioak izotz

gogoaren        espazio horietan

Begi bat,

            “birila, zehatza eta erabat ziurra”

             Uranoborgeko amaraun nahasietatik

                                                                   NOVA aurkitzen

argi-bulkada orok eztanda

muinetik,

biziak ospa egiten digun bezala

              Tycho xuxurlaka azkenik

              “Ez dezala iduri alferrik bizi izan naizela”

Ikusten duguna, ikusten dugu

eta ikustea aldatzea da

argi bat, ihartzen duena mendia

baina uzten duena gizon bat bizirik

Pulsarraren taupada

bihotza izerditan nire gorputzean barna

Irrati-uhina

Taurustik behera isurtzen

             Bonbardatuta nago baina          zutik oraindik

zutik egon naiz bizi guztian

seinale-multzo bateranzko bidean zuzen

unibertsoan zehazkien transmititutako

hizkuntzarik itzulezinenean

hodei galaktiko bat naiz hain sakona      hain nahas-

pilatsua ezen argi batek behar litzake 15

urte bidaiatzeko nigan barna        Eta halaxe

izan da       Instrumentu bat naiz emakume

itxurakoa saiatzen dena taupadak itzultzen

iruditara       lasaitzeko gorputza

eta berregiteko gogoa.

Amets egin dut Orfeoren heriotza naizela

Ziztu bizian noa arkupe baten ildo argi-ilunetan barrena.

Emakume bat naiz bizitzaren lorean, botere batzuk dituena

aurpegia inoizka baino ikusten ez diedan agintari batzuek

zorrotz mugatutako botere batzuk.

Emakume bat naiz bizitzaren lorean

bere poeta hila Rolls-Royce beltz batean daramana

ilunsenti eta arantzazko paisaia batean.

Emakume bat eginkizun bat duena

zorrotz betez gero kalte egingo ez dion eginkizun bat.

Emakume bat pantera-nerbiokoa

emakume bat ezagutzen dituena Infernuko Aingeru batzuk

emakume bat sentitzen dituena bere botereak bete-betean

noiz eta erabili behar ez dituenean justu

emakume bat buru-argitasunarekin engaiatua

lurpeko kale hauen su ketsuan

eta anabasan barna ikusten duena

bere poeta hila, haize-kontra atzerantz nola ibili ikasi nahian,

ispiluaren okerreko aldean.

Gazalak: omenaldia Ghalib-i

                         68/07/14: ii

Nire bizitzaz ari nintzela uste al zenuen?

Tradizio bati horma joarazi nahian ari nintzen.

Erre zuten soro hura beste guztiak baino berdeago dago orain.

Ikusi behar duzu, esan zidan, garrek sustraiak ere hartzen dituzte.

Lur honen atmosferara jaurtiak izanik,

gure haurren haurrek argazkiak egingo dizkiete agian harri hauei.

Gela ilunaren gorrian, argi ikusten dut neure burua;

baina paperean irudia agertu eta ateratzean, aurpegi horrek

                                                                 ez dit ezertxo ere esaten

Guretzat, lanak bere burua desegiten du behin eta berriz:

berriz hazten da belarra, pilatzen da hautsa, zabaltzen da zauria.

                         68/07/26: i

Bart zera idatzi zenuen paretan: Iraultza poesia da.

Gaur, ordea, idatzi beharrik ez: eroria da horma.

Irakatsi ziguten errespetatzen errealitatearen atzeko irudia.

Behin-behinean aske genituen zentzumenak, zaintzapean.

Begi pare bat, hainbat urtez nire garezurrean preso egona,

kanpora atera nahian ari zait su eta gar, latzak dira buruko minak.

Eskultura hautsi baten hondakinetan nabil, estropezuka

lagun baten bizkarrezurrarekin hemen, anaia baten eskuarekin han.

Zer-nolako antza! eta gu, hala ere, bakan izateko sutsu borrokan.

Azkenean, ez dugu lo egingo ez bakarrik, ez inoren besoetan.

                         68/04/08

                         Aijaz Ahmad-entzat

Honako hauek letrak badira, gaizki irakurri beharko dira.

Hormako zirrimarra batzuk badira, besteekin nahastu beharko dira.

Gorri zikinak      Gora beltzen indarra     Angelek Rosita maite du

Eta irrati batek espainieraz erantzuten du: Etorri behar du gauak.

Presoak, soldaduak, beti bezala uzkurtuta, idazten,

barkaezina esplikatzen emazte bati, ama bati, maitale bati.

Lausotu zaizkit aurpegi horiek, eta batzuk,

hain bero begiratu ohi nienak, urrundu ere bai.

Nolatan aurkitu du, Ghalib, zure nahigabeak, zatika berpizturik,

Delhiko zure etxe ilunetik gela honetarainoko bidea?

Nire poema hau irakurtzen dutenean, itzultzaile dira.

Existentzia oro mintzo da bere hizkuntzan.

                         68/08/08: i

Hemendik aurrera, denok biziko gara

Galileo bere lehen teleskopioarekin izarrei begira bezala.

Arau txikiak betetzea eta handiak haustea

da izarrak sortzeko lehen pausoa.

Esperantza izatea ere ezezagunera salto egitea da,

gauzen izaeraren begi burlatien azpian.

Gerra bat dago lurrean, eta garezurrean, eta espazio beiratsuetan,

existitzen direnen eta ez direnen artean.

Egun oro bizi beharra dut, egunak neure egin eta denak ezagutu,

nahiz eta hemendik ere ikusten dudan non egongo naizen azkenean.

Gure bizi guztia

Gure bizi guztia, itzulpen bat

gezurtxo zilegizkoak

eta gezur-korapilo bat orain

bere burua jaten, desegiteko

Hitzak hitzek hozkatuta

esanahiak erreta, pintura bezala

sopletearen azpian

Letra hil horiek denak

zapaltzailearen hizkuntzara errendituta

Medikuari esan nahian non dugun min

aljeriar hura bezala

bere herritik oinez joan zen hura, sutan

gorputz guztia min-laino

eta ez dago hitzik honetarako

salbu eta gizon hori bera

Agur bat doluaren debeku

Nire nahi nahasiak. Zure ezpain izoztuak.

Gramatikak, bira egin, eta eraso niri.

Gaiak, bortxaz idatzaraziak.

Oharren hustasuna.

Eman zidaten botika bat eta motelago sendatu zaizkit zauriak.

Nik alde egin aurretik, ikus ezazu:

errepikaren esperientzia heriotza gisa

kritikotasunak mina aurkitzeko duen ezina

autobuseko poster hura, zera zioena:

kontrolpean dut nire odol-jarioa.

Landare gorri bat plastikozko lore-koroazko hilerri batean.

Azken saialdia: metafora deritzon dialekto bat da hizkuntza.

Badoaz hits irudi hauek: ile, glaziar, linterna.

Paisaia bat dudanean buruan, denbora bat dut buruan.

Bidaian noala diodanean, betiko noala diot.

Esan nezake: mendi horiek esanahi bat dute

baina besterik ezin nezake esan.

Ohi-ohiko gauza bat egitea, neure moduan.

Arrotza

Lehenago bezala behera begira nabil kalearen

erdialdera, ibaira

etorbideen ibaietan barna ibilian

leizeen dardara sentituz asfaltoaren azpian

dorreetako argiak pizten ikusiz

lehenago bezala ibilian

gizon baten gisan, emakume baten gisan, hirian

nire amorru bisionarioak ikuspegia garbitzen didala

eta errukiaren pertzepzio xeheak

amorru horretatik loratuz doazela

argi lanbrotsu bizi horretatik at sartzen banaiz gela batean

eta hizkuntza hil batean aditzen baditut

galdetzen badidate nor naizen

ezingo dut besterik esan:

androginoa naiz ni

zuen hizkuntza hilean

ezin deskribatu duzuen gogamen bizia

izen galdua, bizirik irten den aditza

infinitiboan soil-soilik

nire izenaren letrak ume jaioberriaren

betazalen azpian idatzita daude

Hondoralekura murgil

Mitoen liburua irakurria izanik,

eta kamera kargaturik,

eta labanaren ahoa prest,

jantzi dut

goma beltzezko armadura

hegats absurdoak

maskara serio bitxia.

Hau egin beharra dut

ez Cousteau-k bezala, bere

talde prestuarekin

eguzkiak blaitutako goleta batean,

baizik nik bakar-bakarrik.

Eskailera bat dago.

Eskailera hor dago beti

xalo zintzilik

goletaren alboan, hurbil.

Badakigu zertarako den

guk, erabilia dugunok.

Gainerakoan

ez da itsas soka bat besterik

askotariko tresnetarik bat.

Banoa behera.

Mailaz maila eta oraindik

barneratzen zait oxigenoa

argi urdina

gure giza airearen

atomo garbiak.

Banoa behera.

Elbarri naukate hegatsek,

intsektu bat bezala noa eskaileran behera

eta ez dago inor

esango didanik noiz

hasten den ozeanoa.

Hasieran airea urdina da eta gero

are urdinagoa eta gero berdea eta gero

beltza, belzten ari zait dena eta halere

indartsua da maskara hau

indarrez punpatzen dit odola

itsasoa beste kontu bat da

itsasoa ez da indar-kontua

neure kabuz ikasi behar

ahaleginik gabe biratzen

elementu sakon honetan.

Eta orain: erraza da ahazten

zertarako etorri naizen

beti hemen bizi izan diren

hauen guztien artera

gorgonia almenatuak kulunka

arrezifeen artean

eta gainera

ezberdin hartzen da arnasa hemen behean.

Hondoralekua esploratzera etorri naiz.

Hitzak helburu dira.

Hitzak mapa dira.

Etorri naiz ikustera gertatu zen hondamena

eta oraindik hor dauden altxorrak.

Laztandu dut linternaren errainua

arrainak eta algak baino

iraunkorragoa den zerbaiten

alboan poliki

honetaraxe etorri naiz:

ontzi hondoratura, eta ez ontziaren istoriora

gauza-gauzara eta ez haren mitora

haren aurpegi itoa beti

eguzkirantz begira

hondamenaren erakusgarria

gatzak eta zabuak higatua eder zarpail hau bihurtzeraino

hondamendiaren zuakerrak

beren aldarria kurbatzen

mamu dudatsuen artean.

Hauxe da lekua.

Eta hemen nago ni, uhandre bat, nire ile iluna

beltz isurian, tritoi bat gorputza korazatuta.

Isil biraka gabiltza

ontzi hondoratuaren inguruan

sartu gara sotora.

Ni naiz emakume hori: ni naiz gizon hori

begi-zabalik lo egiten duen aurpegi itokoa

bularrak oraindik larri dituena

zama zilarkara, kobrekara, gorrizta bat duena

usteltzen utzitako upel

erdi lotuen barruan ilun

tresna erdi suntsitu batzuk gara

inoiz norakorik izan zutenak

urak jandako bitakora

iparrorratz lohitua

Gu gara, ni naiz, zu zara

koldarkeriaz edo ausardiaz

eszena honetara itzultzeko bidea

aurkitu duena

aldean eramanik labana bat, kamera bat

mitoen liburu bat

non

ez den ageri gure izenik.

Amorruaren fenomenologia

                         1

Ero erabatekoak duen askatasun hori

bere erotasunean lohitu eta jostatzekoa

hatzak hortxe barruraino sartu eta

gelaren luzera idaztekoa

ez da noski zuk Broadway-n barna

izaten duzun askatasun hori

gelditu, bira egin edo aurrera jotzekoa

10 bloke; 20 bloke

baina inbidiagarri izango zaio agian

engaiatuta dagoenari

elikagarri behar zuen baina itogarri zaion

errealitatearen plazenta horretan katramilatuta.

                         2

Enbor heze erori bat sutu nahian ibili naiz

etxe honek zutik iraun duen artean:

makila lehorrekin ere txinpartarik ez

ezta arantzekin saiatuta ere.

Azken urtea bihurrituta, korapilatu ditut titular zaharrak,

baina arrosa hau loratzen ez.

Nola sentitzen da makinistak eskuak garbitzeko darabilen trapu-pila

tiraderan sartuta, orduak joan eta orduak etorri?

Beroaldian, egun oro,

belar-sorta bezain bero jartzen ziren.

Uzkurtu nintzen, iheslari,

belar onduaren epel goxo eztian

xuxurlatuz: Zatoz.

                         3

Neguaren muin laua.

Badatoz berriz ilargitarrak ilargitik

irten dira suhiltzaileak sutatik.

Denbora, gusturik gabe: denbora, erabakirik gabe.

Monotono bat buruan, norbere buruari gorroto.

Erbestean bizitako bizi baten azalekotasuna

baita herrialde beroetan ere.

Cleaver, labanaz betetako leiho bati begira.

                         4

Argi zuriak zatitzen du gela.

Mahaia.     Leihoa.     Lanpararen itzala.     Zu.

Nire eskuak, modu berri batean itsaskor.

Hilekoaren odola

zure ondotik isurtzen bezala.

Saiatuko al zaizkit epaileak esaten

zein ote zen zeinen odola?

                         5

Erokeria.     Suizidioa.      Hilketa.

Ez al da beste biderik?

Etsaia, begi-bistatik kanpo beti

elur-erraketetan hurrengo basoan, gorderik

elur-nahaspila batean, elur-panpina gorrotagarri,

behin izakirik suntsitzaile

eta iheskorrena izan zena

My Lai-n haurtxoei goitik tiroka

liskar bete-betean desagertzen.

Airearen eta ilunaren printzea

gorpuak zenbat diren zenbatzen, masturbatzen

egitateen

egindegian.

                         6

Hilketa-fantasiak: ez aski:

mina etetea da inor hiltzea

baina hiltzaileak min egiten du gero ere.

Ez aski. Amesten dudanean topo egin dudala

etsaiarekin, hau da nire ametsa:

azetileno zuria

uhinka nire gorputzetik

erraz-erraz askatua

ezin hobeto bideratua

egiazko etsaiarengana

haren gorputza garbatuz existentziaren

haritan

haren gezurra kiskaliz

mundu berri batean

gera dadin; gizon bat

aldatua

                         7

Bat-batean ikusi dut mundua

ez dela jadanik bideragarria:

kanpoan zaude uztak erretzen

sublimatu berriren batekin

Oraindik biona den ohe horretatik

irten zara goizean

eta hor joan zara ezina zabaltzera

munduan

Gorroto zaitut.

Gorroto dut zure maskara, zure begiak,

berez ez duten sakontasun hori

bereganatuak, bultzatzen nautelarik

zure kaskezurraren haitzulora

hezur-paisaiara

gorroto ditut zure hitzak

gogora dakarzkidate irudi

iraultzaile aizun horiek

gerra-zelaietan saltzen dituzten

imitaziozko pergamino lehorrak.

Bart gauean, gela honetan, negarrez

galdetu nizun: zer sentitzen duzu?

sentitzen al duzu ezer?

Orain, zure gorputzaren tolesturan

bizigai genituen soroak hostogabetzen ari zarela

badakit zein den zure erantzuna.

                         8

Mundu ertz-tolestua. Ilargi harrak jana.

Zilarrezko zehar-marradura zurbil bat

metalezko bahe baten antzo ur

beltzetan. Fenomeno horiek denak

behin-behinekoak dira.

Atsegin handiz biziko nintzen

andreen eta gizonen mundu batean alaiki

elkar hartuta hosto berdeekin, zurtoinekin,

hiri mineralak eginez, kupula gardenak,

belar ehunduzko etxolatxoak

zein bere eredura.

Konspirazio bat, existitzeko

Karramarro nebulosarekin, lehertuz doan

unibertsoarekin, Gogamenarekin batera…

                         9

Umeak eta beste emakume batzuk

baino ez ditut maitatu benetan.

Gainerakoa haragikeria zen, errukia,

autogorrotoa, errukia, haragikeria.

Emakume baten aitorpena da hori.

Orain, begiratu berriz aurpegira

Botticelliren Venusi, Kaliri,

Judith Chartresekoaren

irribarre ustezko horri.

                         10

gure bizitza nola erretzen ari garen

testigantza:

                 metroa

                 ziztuan Brooklyn-era

                 emakume bat, burua belaunetan

                 lo edo drogatuta

la vía del tren subterráneo

es peligrosa

                  asko, lo

                  bide guztian

                  beste batzuk, eserita

                  aireko su-zuloei begira

                  beste batzuek, matxinada buruan:

                  gaurik gau

                  kartzelan esna, nire buruak

                  koltxoia miaztu zuen, gar batek nola,

                  zelda-blokea orroka hasi zen arte

         Thoreau basoari su ematen

Kontziente bihurtzeko ekintza oro

(hala dio liburu honek)

ekintza antinatural bat da

Itzulpenak

Nire adinekoa edo gazteagoa den emakume baten

poema batzuk erakutsi dizkidazu

zure hizkuntzatik itzuliak

Ageri dira hitz jakin batzuk: etsai, labe, pena,

nahikoa ohartzeko

nire garaiko andre bat dela

obsesionatua

Maitasunarekin, gure gai horrekin:

Maitasunean trebatu gara huntza horman nola

egosi dugu ogia labean nola

eraman dugu beruna orkatiletan nola

begiratu diogu binokularrekin, izango balitz bezala

gure gosetera jana dakarren

helikoptero bat

edo botere gaizto baten

satelite bat.

Irudikatu dut emakume hori

gauzak egiten: arrozari eragiten

gona bat lisatzen

eskuizkribu bat makinaz idazten argitu arte

telefono-aurkibidetik

dei bat egin nahian

telefonoa hoska, baina erantzunik ez

baina entzun du bestaldean gizon bat

bere logelan, beste norbaiti esaten

lasai. nekatuko da…

eta berari buruzkoak kontatuko dizkio gizonak arrebari

eta emakumeak etsaitzat hartuko du haren arreba

eta garaia heltzen zaionean

argituko dio bere buruari penarako bidea

jabetu gabe atsekabe hori

konpartitua dela, alferrikakoa

eta politikoa

Bortxaketa

Bada polizia bat errondari eta aita dena aldi berean:

zure etxe-blokean bizi izan zen, zure anaiekin batera hazi,

bazituen zenbait ideal.

Ia ez duzu ezagutzen botak eta zilarrezko plaka jantzita,

zaldi gainean pistola haztatuz doala.

Ia ez duzu ezagutzen baina behar duzu ezagutu:

eskura du zu hiltzeko moduko makineria.

Trostan doa bere garañoan, zaborretan barna, gerra-jauntxoen gisan,

airean idealak, laino izoztu bat

ezpain irrigabeetatik kanpora.

Eta hala, garaia heltzen denean, jo beharko duzu beregana,

maniako haren esperma oraindik koipetsu izterretan,

burua ero zurrunbiloka. Eta aitortu beharko diozu

berari, bortxatua izanaren krimenaren

errudun zarela.

Eta hortxe bere begi urdinak, ezagutzen zenuen familia

oso haren begi urdin horiek, ñarrotuta eta diz-diz,

eta bere esku hori xehetasunak idazten

den-denak jakin nahi baititu,

baina zure ahotsaren histeriak ematen dio atseginik handiena.

Ia ez duzu ezagutzen baina hark zu bai, ezagutu uste zaitu:

idatzi du zure pasarterik okerrena

makina batekin, eta karpeta batean karpetaratu.

Badaki, edo jakin uste du zenbat imajinatu duzun;

badaki, edo jakin uste du zer nahi zenuen isilean.

Eskura du zu akabatzeko moduko makineria;

baldin eta komisariako argi okagarrian

baldin eta komisariako argi okagarrian

kontatu dituzunak zure konfesore horren erretratua badira,

irentsiko, ukatuko al dituzu, esango al duzu gezurra etxera bidean?

Norbere burua kiskaltzen

Sutara begira dezakegu gaur gauean

ispilu batera bezala, bai,

egur moztua, gasezko muin hori-urdina

pilpira gorriko errauts grisa, bai.

Badakit nire betazalen barruan

eta azalaren azpian

Denborak heltzen digula haize-laster baten gisan

goraka, berotara tiraka

zilborretik, garunetik

Kontatu zenidan jarri zenuela eskua

aspaldi hildako indiar baten arrastoan

eta, une batez, ezagun egin zitzaidan esku hura,

arrasto hura, arroka hura,

eguzki hura amets indartsuak sortzen

Hitz batek egin dezake hori

edo, gaur gauean bezala, nire gogoaren suaren

ispiluak, kiskaltzen, segi balezake bezala

bere burua kiskaltzen, suntsitzen

gauza guztiez elikatzen

harik eta su horretan erre gaberik

ez dagoen arte.

Bizirik irten den batengandik

Egin genuen itun hura garai hartako

gizonen eta andreen arteko itun arrunta zen

Ez dakit nortzat genuen geure burua,

uste ote genuen gure izaerak

eutsi ahalko ziela ibilbidearen akatsei.

Zorionez edo zoritxarrez, ez genekien

halako akatsak zituenik bideak

ezta denok egingo genituenik ere

Beste guztiek bezalaxe, bereziak ginela uste genuen

Zure gorputza beti bezain bizi

dago niretzat: are biziago

harekikoak argiago sentitzen ditudanetik:

badakit zer egin zezakeen eta zer ez

orain ez da

jainko baten gorputza

ezta nire bizitzan ahalik duen deus ere

Hogei urte beteko ziren datorren urtean

eta hilda zaude zu, xahu

nork egin ote du jauzi hori

egiteaz beranduegi mintzatu ginena

ez dena orain niretzat

jauzi bat

baizik zirkin zoragarrien segida bat

non batak bide ematen dion besteari

Hildakoentzat

Amets egin dut deitzen nizula telefonoz

esateko: Hartu goxoago zeure burua

baina gaixo zeunden, eta erantzun ez

Hortxe doaz nire maitasunaren hondakinak

zu zeure buruarengandik salbatu nahian

Beti pentsatu izan dut energiaren

soberakinez: nola jaisten den ura ziztuan menditik

aspaldi atertu duenean ere

edo nola joan nahi duzun sutondotik ohera

baina ezin duzun, erretzen ari baita baina ez guztiz

txingar gorriak hortxe piztu eta itzali

zuk nahi zenukeen baino

kartsuago, bitxiago

gauerdia aspaldi pasatu dela.

Ahala

Gure historiaren    lur-hobietan     bizitzen

Gaur hondeamakina batek     atera du     lur-hegal erori batetik

botila bat     anbarkara     perfektua     ehun urteko

sendagai bat sukarrarentzat     edo malenkoniarentzat     edabe bat

lur honetan bizitzeko     klima honen neguetan

Gaur leitu dut Marie Curieri buruz:

jabetua behar zuen seguru    erradiazioak zuela gaixotu

gorputza hainbat urtez bonbardaturik

berak findutako    elementu horrekin

Ukatu zuen, itxuraz, azkeneraino

bere begietako kataraten sorburua

bere hatz-mamien     azal zartatu zornatua

ezin izan zion arte eutsi     ez saio-hodi bati, ezta arkatz bati ere

Hil zen     emakume ospetsu     ukatuz

bere zauriak

ukatuz

bere zauriek     eta bere ahalak     berbera zutela sorburua.

Isiltasunaren kartografiak

                         1

Hizketaldi bat hasten da

gezur batekin. Eta

hizkuntza komun deritzon horren hiztun orok

sentitzen du izotz-meta hausten, puskatzen

indarge bezala, ari balitz bezala

naturaren indar baten kontra

Poema bat has daiteke

gezur batekin. Eta birrindua izan.

Beste arau batzuk ditu hizketak

bere burua kargatzen du bere

energia aizunez. Ezin da

birrindu. Sartzen zaigu odolean. Errepikatzen da.

Bere ezin itzulizko orratzez irartzen du

ukatzen duen bakartze hori bera.

                         2

Musika klasikoko irrati-katea

ordurik ordu etxean jo eta jo

hartu behin eta hartu berriz

eta hartu berriz ere telefonoa

Silabak, gidoi zaharra

esaten behin eta berriro

Gezurraren sare formalean bizi den

gezurtiaren bakardadea

diala etengabe aldatuz, itotzeko laborria

esan gabeko hitzaren azpian

                         3

Zientziaren teknologia

Errituak, etiketa

terminoak lausotzea

hitzen edo musikaren edo

are hots gordinen

isiltasuna, ez absentzia

Isiltasuna izan daiteke plan bat

zorrotz-zorrotz betea

bizitza baterako proiektu bat

Presentzia bat da

badu historia bat      forma bat

Ez bedi nahas

inolako absentziarekin

                         4

Zein bareak, zein kaltegabeak hasi zaizkidan

iruditzen hitz hauek

atsekabez eta amorruz hasi ziren arren.

Bide egin ote dezaket abstraktuaren film honetan

mindu gabe neure burua edo zu

bada nahikoa min hemen

Horregatik ari al da joka musika klasikoko katea, jazz-katea?

esanahi baten funtsa emateko gure minari?

                         5

Biluzten den isiltasuna:

Dreyerren Joana Arc-ekoaren pasioa-n

Falconettiren aurpegia, ilea motz, geografia handi bat

kamerak isilean xehe aztertua

Gerta baliteke halakorik poesiaren batean,

ez esanahien gainean larruaren gisan luzaturiko

hutsuneak edo hitzak bezala,

baizik isila amiltzen den bezala gau baten

amaieran, non bi pertsona hizketan aritu diren

egunsentira arte

                         6

Legez kanpoko ahots baten

garrasia

Utzi dio bere burua aditzeari, beraz

galdetu dio bere buruari

Nolatan naiz?

Isiltasun horixe nahi nizun nik hautsi

banituen galderak baina zuk erantzun ez

banuen erantzunik baina zuri balio ez

Alferrik da hau zuretzat eta akaso besterentzat

                         7

Kontu zaharra zen niretzat ere:

Hizkuntzak ezin du dena egin.

Idatz ezazu kleraz poeta hilen

mausoleoen paretetan

Ahalko balitz poetaren nahitara

olerki bat gauza bihurtu

hutsik utzitako marmol zati bat, ihintzak pizturiko

buru altxatu bat

Ahalko balizu begiratu besterik gabe aurpegira

begi-bola biluziz, bira egiten uzten ez dizula

harik eta zu, eta ni, zera hau aspalditik egin nahian,

azkenik biok batera haren begiradan argitu arte

                         8

Ez. Utzidazu edukitzen hauts hau,

hodei zurbil hauek goibel geldi, hitz hauek

zehaztasun amorratuz mugitzen

haur itsuaren hatzen gisan

edo jaioberriaren aho

gosetu bortitzaren gisan

Inork ezin dit eman, aspaldi

hartu dut metodo hau:

dela zaku xarean behera isuriz doan zahiarena

dela gas-sugar apaldu eta urdinduarena

Baldin eta tarteka inbidia badiet

bistaratzen diren agerpen aratzei

visio beatifica-ri

baldin eta tarteka nahi badut bihurtu

arto-buru sinple bati eusten ari zaion

hierofante eleusiar moduko bat

mundu konkretu eta betierekora itzultzeko,

hauxe hautatzen dut oraindik ere

hitz hauek, xuxurla hauek, elkarrizketa hauek

haietatik irteten baita kolpean egia behin eta berriz, berde eta heze

Hogeita bat maitasun-poema

                         I

Hiri honetako pantailen ñirñirrean pornografia

edo zientzia-fikziozko banpiroak ageri diren aldiro,

edo zartailuz makurrarazitako soldatapeko biktimizatuak,

orduan ere oinez segitu behar guk… besterik gabe oinez

zabor euritan blaituan barna, geure auzoetako

tabloide-ankerkerietan barna.

Ulertu behar dugu ezin bereizi dugula gure bizitza

amets kerratu horietatik, metal-borborkada horretatik, lotsa horietatik,

etxe baten seigarren solairuko leihoan

arriskutsu dir-dir ari den begonia gorritik,

edo institutuko patioan baloiarekin jolasean dabiltzan

neska hankaluzeengandik.

Inork ez gaitu irudikatu. Bizi nahi dugu zuhaitzak bezala,

aire sulfurikoan distira dagiten sikomoroak bezala,

orbainez josirik baina joritsu ernatuz,

gure animalia-pasioa hirian erroturik.

                         II

Zure ohean esnatu naiz. Ametsetan ibili naiz, badakit.

Askoz goizago zela, alarmak bereizi gaitu kolpean,

orduak eman dituzu mahaian. Badakit zein zen ametsa:

gure lagun poeta sartu da gelara

han neraman idazten egunak eta egunak

zirriborroak, ikatz-paperak, poemak hor nonahi

eta erakutsi nahi nion poema bat

nire bizitzaren poema. Baina duda egin

eta esnatu naiz. Musu eman didazu ilean

esna nendin. Amets egin dut poema bat zinela,

esan dizut, mundu guztiari erakutsi nahi nion poema bat…

eta, barrez, lokartu eta berriz amets egin dut

maite ditudan guztiei zu erakusteko irrikarekin,

zabal-zabal mugi gaitezen biok batera

grabitatearen indarrean, zeina ez baita sinplea,

zeinak urrun baitarama belar lumakara goranzko arnasan behera.

                         III

Gazte ez garenez, asteka osatu behar denbora

elkarren faltan emaniko urteengatik. Baina denboraren bihurdura

bitxi horrek baizik ez diost ez garela gazte.

Hogei urterekin sekula ibili ote nintzen ba goizez kalean

gorputz-adarrak orain baino pozez txoratuago?

atera al nintzen leihora, hiriari goitik begira

etorkizunari adi-adi

zure deiaren zain kirioak dantzan nagoenean bezala?

Eta zu, zu nigana zatoz tempo berean.

Betierekoak dira zure begiak, uda-hasierako

belar begi-urdinaren txinparta berdea,

udaberriak garbitutako berro basa urdin-berdea.

Hogei urterekin, bai: betiko biziko ginela uste genuen.

Berrogeita bostekin, mugak zein ditugun ere jakin nahi dut.

Ukitzen zaitut jakinik ez ginela bihar jaio,

eta nolabait, elkarri lagunduko diogula bizitzen,

eta nonbait, elkarri lagundu beharko diogula hiltzen.

                         IV

Etxera noa zugandik udaberriko goiz-argitan

argitsu daude ohiko hormak, Pez Dorado,

saltoki merkeak, zapata-denda… Jakien poltsak

besotan, korrika heldu naiz igogailura

eta gizon zahar zurrun neurritasun zaindukoak

ia itxi dit atea pare-parean. —Itxaron, Jainkoarren!

esan diot oihuz. —Histerikoa!, bota dit hark.

Sukaldera sartu, fardelak utzi,

kafea egin, leihoa ireki, Nina Simone jarri

Here comes the sun kantari… Posta zabaldu,

kafe goxo-goxoa edanez, musika goxo-goxoa adituz,

gorputzean oraindik zure arina eta astuna. Gutun artetik

erori da fotokopia bat espetxean torturatutako

27 urteko gizon bahitu baten idazkiarena:

Halako erakustaldi sadikoa egin dute nire genitalekin

ezen minez esna bainaukate etengabe…

Egin itzazu egin ahalak bizirik irauteko.

Badakizu zer? Gizonek gerra maite dute, nik uste…

Eta nire amorru sendaezina, nire zauri orbainezinak

areago zabaldu dira malkoz; negarrez ari naiz desesperatuta

eta beren menpe dute oraindik mundua, eta zu ez zaude nire besoetan.

                         V

Liburuz betetako etxe hau erditik ireki liteke

munstroen matraila gogor, begi irtenekin,

erraz: behin liburuak zabalik, aurre egin behar

maite izan duzun guztiaren beste aldeari;

apala eta pintzak erabat prest, ahotsik onenek ere

beren marmarra hedatzeko zeharkatu beharreko mozala,

isiltasuna nahi gabeko haurrak lurperatzen…

andreak, desbideratuak, testiguak… desertuko hondarretan.

Kennethek esan dit liburuak antolatu dituela

idazten ari den artean Blake eta Kafka ikusteko moduan;

bai; eta guk hala ere borrokatu behar Swift,

andreen azala higuinduz batera miresten zuena haien adimena,

Goethek amei zien ikara, Claudel erdeinuz Gideri,

eta erditzean hildako artisten, sutan erretako andre jakintsuen

mamuak —eskuak estuturik mendeetan—,

idatzi gabeko liburuz betetako mendeak apal hauen atzean;

eta erreparatu behar diogu oraindik

gure biziari hitz egin ez zioten gizonen, hitz egin ezin izan zioten andreen

absentziari; zibilizazio deitutako zulo

hondeatu gabe honi, itzulpen honi, erdi mundu honi.

                         VI

Zure esku txikiak, neureen berdin-berdinak;

hatz lodia soilik handiago, luzeago. Esku horietan

utz nezake lasai mundua, edo halako hainbat eskutan,

tresna elektrikoak erabiltzeko edo bolantea gidatzeko

edo giza aurpegi bat ukitzeko… Halako eskuak gai dira

haur jaiogabe bat zuzen jartzeko erditze-hodian

edo erreskate-ontzi miatzaile bat gidatzeko

izebergetan barna, edo kratera handi hautsi baten

orratz gisako puska zorrotzak berriz elkartzeko,

kratera bat alboetan dituena

emakume estasiatu batzuk

sibilaren gordelekura edo haitzulo eleusiarrera bidean.

Esku horiek eragin lezakete biolentzia bat saihetsezina

hain neurriz, hain heldurik

biolentziaren heinari eta mugei ezen

guztiz zaharkitua geratuko baitzen biolentzia harrezkero.

                         VII

Ze munstro klasek bihurtuko luke bere bizitza hitz?

Ze espiazio klase da hau?

Eta, hala ere, halako hitzak idatziz, bizitzen ere ari naiz.

Hurbil ote dago hau otsokumeen uluzko seinaleetatik,

izaki basatien kantata modulatutik?

edo zu hitzez sortu nahian ari ote naiz urrun nagoenean,

ez ote naiz ari zu erabiltzen baino, ibai bat edo gerra bat bezala?

Eta nola erabili ote ditut ibaiak, nola erabili ote ditut gerrak

idatziz ihes egiteko gauzarik okerrenari:

ez besteren krimenei, ezta geure heriotzari ere,

baizik behar adinako pasioz aske izan nahi ezari,

hartara zumar gorrinduek, ibai eriek, masakreek irudi dezaten

geure buruaren profanazioaren enblema huts?

                         VIII

Neure burua ikusten dut duela urte batzuk Sunionen

oin infektatu baten minez, Filoktetes

emakume-eitez, herrenka bide luzean,

lurmutur batean etzanda, itsaso ilunaren gainean,

behera begira, arroka gorrietara, non kizkur zuri

hoskabe batek esan zidan hautsia zela uhin bat,

uraren erauntsia irudikatuz han goian,

jakinik borondatezko suizidioa ez nuela eginkizun,

baina une oro zainduz, neurtuz zauri hura.

Akabo, baina. Hila da emakume hura

bere pairamena maite zuena. Haren ondorengoa naiz ni.

Maite dut hark eman zidan ehun orbaindua,

baina aurrera jo nahi dut hemendik zurekin

minbide bat egiteko tentazioari eutsita.

                         IX

Gauza itoak bizi diren putzu bat da gaur zure isila

gorantz tantaka nahi dut ikusi, eguzkira eramana.

Ez dut nire aurpegia ikusten hor, baizik beste batzuk,

baita zeurea ere, beste adin batekoa zinela.

Biok behar dugu hor galdutakoa, zernahi dela ere:

urre zaharrezko erloju bat, sukarraren grafiko bat urez lausotua,

giltza bat… Sakoneko lohiak eta hartxintxarrek ere

merezi dute beren aitortza-distira. Beldurra diot isil honi,

bizi lokabe honi. Zain nago

haizeak leun zabal dezan ur hostotsu hau

behingoagatik, eta erakuts diezadan zer egin

zuretzat, maiz egin baitituzu zuk direnak

eta ez direnak besterentzat, baita niretzat ere.

                         X

Zure txakurra, otzan eta inozente, erdi lo

gure oihuen, egunsentiko konspirazio-xuxurlen,

telefono-deien artean. Badaki… zer jakingo du, ba?

Halako giza hantuste batez pentsatzen badut leitu ditzakedala

haren begiak, nire animalia-gogamenak baino ez ditut aurkitzen han:

kreaturek elkar behar dutela aurkitu, gorputzen lasaigarri;

psikeko ahotsak azalean barna doazela

garun zurrunak iragarri ahal baino urrunago;

gau planetarioak hoztuz doazela

bidaide direnentzat, zeinek nahi baitute ukitu

kreatura bidaiari bat garbi azkeneraino;

infernuan gaudela samurtasunik ezean.

                         XI

Gailur oro da krater bat. Hori da sumendien legea,

horrek egiten ditu emakumezko, eternalki eta ikusgarriro.

Goragunerik ez sakonunerik gabe, suzko muinik gabe,

nahiz eta laba gogortuan birrintzen zaizkigun espartzuzko zolak.

Zurekin joan nahi dut mendi sakratu orotara

barnerantz errez, sibila tripoderantz makurtzen den bezala,

hartu nahi dizut eskua bidean gora goazela,

eta sentitu zure arteriak bero nire eskuan,

bistatik sekula galdu gabe bitxi-antzeko loretxo hori,

arrotza, izengabea guk izenik jarri arte,

motel eraldatuz doan arrokari itsatsia;

kanpotik geure buruarengana gakartzan detaile hori

hemen zen lehendik, bazekien bagentozela, eta ikusten du gugandik harago.

                         XII

Lo, planetak bezala, biraka bira

errotazioan beren gauerdiko larrean:

ukitu bakar batekin badakigu

ez gaudela bakarrik unibertsoan, ezta lo gaudenean ere:

bi mundutako amets-mamuak

beren hiri fantasman ibilian, elkarrengana zuzenduz ia.

Hemendik zenbait argi- edo ilun-urtetara esan dituzun

hitzen marmarrak esnatu nau

neure ahotsa balitz bezala.

Baina ezberdina dugu ahotsa, baita lotan ere,

eta gorputzak, hain berdintsu baina hain bestelako,

eta odolean zehar oihartzun dugun iraganak

hizkuntza ezberdinak daramatza, esanahi ezberdinak…

nahiz eta gure mundu honen edozein kronikatan

idatz lezaketen esanahi berriz

bi maitale ginela sexu batekoak

bi emakume belaunaldi batekoak.

                         XIII

Hausten dira arauak termometro bat bezala,

eta isurtzen merkurioa grafiko-sistemetan,

kanpoan gaude, hizkuntzarik gabeko, legerik gabeko

herrialde batean, erroiari eta txepetxari esetsika

argitu duenetik esploratu gabeko arroiletan barrena

zernahi ere egiten dugula, asmakuntza hutsa da

eman zizkiguten mapak hainbat urte

zaharkituta zeuden… autoz goaz basamortuan

aski ur izango ote dugun zalantzan

haluzinazioak herri soil bihurtzen dira

garbi dator musika irratitik:

ez Rosenkavalier, ez Götterdämmerung

baizik andre bat kantu zaharrak kantatzen

hitz berriz, eta baxu isil bat, flauta bat atzean

legez kanpoko andre batzuek hatz-puntekin joak.

                         XIV

Pilotuaz zenuen ikusmoldeak berretsi zidan

zutaz nuen ikusmoldea: esan zenuen, Hor

dabil olatuei begira-begira, nahita

eskotilla irekira makurtzen ginelarik

plastikozko poltsetan botaka

hiru ordu, Saint-Pierretik Mikelunera bidean.

Sekula ez zintudan sentitu hurbilago.

Bikote haiek kamarote itxietan eztei-bidaian zirela

elkarren magal-besoetan kuzkurtuta,

eskua jarri nizun izterrean

bion lasaigarri, nirean jarri zenuen zurea,

eta halaxe geratu ginen, batera sufritzen

gure gorputzean, sufrimendu guztia

fisikoa balitz bezala, elkar ukitu genuen deus jakin ez

eta gutxiago inporta zitzaien arrotzen aurrean

denak hantxe beren min pribatua botaka

sufrimendu guztia fisikoa balitz bezala.

(Igeri dagoen poema, zenbakirik gabea)

Zernahi ere gertatzen zaigula, zure gorputzak

pertsegituko du nirea; samur, ezti

zure maitasun-jarduna, basoko iratze-hosto

erdi-kiribilduaren antzera

eguzkitan blaitu berria. Zure izter jori bidaiariak

non sartu dudan aurpegia oso-osorik behin eta berriz;

nire mihiak han aurkitu duen lekuaren inozentzia eta jakituria;

zure bular-muturren dantza bixi nekaezina nire ahoan;

zure ukia nigan, tinko, babesgarri, nire

bila, zure mihi sendoa eta hatz lirainak

hainbat urtez zure zain izan naizen lekuan

nire haitzulo umel arrosan. Zernahi gerta, hauxe da.

                         XV

Etzan banintzen zurekin hondartza zuri huts hartan

Golkoko itsaslasterrak goxatutako ura garbi berde

baina ezin izan baginen geratu hondartza hartan etzanda

haizeak hondar fina zekarkigulako

gure kontra balego bezala,

saiatu baginen hura jasaten baina lortu ez,

joan baginen beste norabait

elkarren besoetan lo egitera

eta estuak baziren oheak, presoen oheen antzera,

eta nekearen nekez ez bagenuen elkarrekin lo egin,

eta horixe aurkitu genuenez horixe egin bagenuen…

guk sartu al genuen hanka?

Zirkunstantziei helduta, ezin nintzen sentitu

erantzule. Hautatu ez zuela dioen hori

baizik ez da izaten azkenean galtzaile.

                         XVI

Zugandik hiriaz bestaldean, zurekin nago

abuztuko gau bat nola

ilargian bezala, badia goxoan, itsasoak bustita, ikusi zintudan lotan,

han ondoan apain-mahaiaren zur hits gastatua

eta han gure eskuilen, liburuen, potoen nahaspila ilargi-argitan,

edo gatz-lainozko zuhaizti bat, zure ondoan etzanda

ilunabar gorriari begira etxolako atearen saretatik harago,

Mozarten sol minorra kasetean

itsasoaren musikarekin lokartuz.

Manhattango uharte hau aski zabala da

gu biontzat, eta estua:

arnasa aditzen dizut gaur gauean, badakit

gora begira zaudela lo, ilun-antxak

marrazten dizula aho jori samur hori

eta hor daudela lo mina eta barrea, biak batera.

                         XVII

Inork ez du ez paturik ez madarikaziorik inor maitatzeko.

Gertatzen dira istripuak, ez gara heroiak,

gertatzen dira gure bizitzan, auto-ezbeharrak bezala,

aldatzen gaituzten liburuak bezala, azkenerako

maitatu ere egiten ditugun auzo horiek bezala.

Gutxi du istorioak Tristan eta Isoldarenetik,

emakumeek jakin behar lukete gutxienez bereizten

maitasuna eta heriotza. Ez pozoi-koparik,

ez penitentziarik. Ideia lauso bat soilik: grabagailuak

jaso behar zuela guri buruzko zertxoren bat; grabagailuak

ez zuela musika jo behar soilik, baizik guri entzun,

eta gure ondorengoei irakatsi:

hauxe ginen, halaxe saiatu ginen maitatzen,

eta indar hauek erabili dituzte gure kontra,

eta indar hauek borrokatu ditugu gure baitan,

gure baitan eta gure kontra, gure kontra eta gure baitan.

                         XVIII

Euria West Side Highway-n

argi gorria Riverside-n:

zenbat eta gehiago bizi, sinetsiago nago

mirari bat direla bi pertsona elkarrekin.

Zure bizitzaren istorioa kontatzen ari zara

behingoagatik, dardara batek hautsi dizu hitzen azala.

Gure bizitzaren istorioa gure bizitza bihurtzen da.

Ihesi zoaz orain, poeta segurki victoriarren batek

gatz-itsaso arroztailea izendatu zuen hartan barna.

Hitz horiexek etortzen dira gogora.

Arroztasuna sentitzen dut, bai. Nola sentitu dudan

egunsentia argiari bultzaka. Zer edo zer: argi-arrail bat ote…?

Penaren eta amorruaren artean gertu, irekitzen da espazio bat

eta hor Adrienne naiz bakarrik. Gero eta hotzago.

                         XIX

Gero eta hotzago ote nabil, hasi banaiz berriz

ukitzen neure burua, apartatuta atxikimendua?

Aurpegi biluziak atzera begiratzeari utzi eta motel

orainari begiratzen dionean,

neguaren, hiriaren, amorruaren, pobreziaren begia eta heriorena

eta ezpainak zabaldu, eta esaten dute: Bizitzen segitu nahi al dut?

Hotz ari al naiz baldin eta amets batean

edo poema honetan esaten badizut Ez dago miraririk?

(Hasieratik esan nizun nahi nuela eguneroko bizimodua,

aski uharte zitzaidala Manhattango uharte hau.)

Esan ahalko banizu…

bi emakume elkarrekin, hori lan bat dela

zibilizazioan ezerk erraztu ez duena,

bi pertsona elkarrekin, hori lan bat dela

heroikoa bere arruntean,

zelai bateko igaro motel etena

non arretarik zorrotzena bihurtzen den errutina…

Hori hautatu dutenei, begiratu aurpegira.

                         XX

Beti izatear ginen hizketaldi

hura buruan dabilkit bueltaka,

gauez Hudson dar-dar doa New Jersey-ren argitan

ura kutsaturik baina islatuz tarteka

baita ilargia ere

eta begiztatu dut inoiz maitatu nuen

emakume bat, sekretutan itotzen, izu-zauri bat zintzurrean

ilea bezain itogarri. Eta andre harexekin

saiatu nintzen mintzatzen; haren buru adierazkor zauritua doa hor,

minetik urrunduz, gero eta hondorago

entzun ezin nauen lekura,

eta aurki jakingo dut neure arimarekin ari nintzela.

                         XXI

Harrizko tresnaz izurtutako borobil izugarriaren

ateburu ilunak, harri urdin arrotzak

uda beteko gauaren argia pizten ostertzaren

atzetik… “Argi-arrail bat” esan nuenean,

hauxe esan nahi nuen. Eta hau ez da Stonehenge

ez beste ezein toki, baizik gogamena

atzeraka, norabait, non bakarrik egotea,

inorekin, hauta litekeen bakardaderik gabe,

ez erraz, ezta borobil hori, itzal astun horiek,

argi eder hori zaintzeko minik gabe ere.

Hautatu dut izatea argi horretako figura,

ilunetan erdi gorderik, zerbait

espazioan barna doana, harri-kolore bat

ilargia agurtzen duena, baina harri bat baino gehiago:

emakume bat. Hautatu dut hemen ibiltzea. Eta borobil hau marraztea.

Natur baliabideak

                         3

Ilunetan murgildu da kaiola,

aurrera doa bizitzaren egunerokoa:

atearen kirtenari eragin dio andre batek, baina

hain poliki, hain isilik, ez baita inor esnatu

eta berak bakarrik begiratu du

logelen ilunera, berak bakarrik aztertu

nola dauden lo, zeinek behar duen bere laztana

zer leihotatik sartzen den otsaileko izotza

gela barrura, eta zeinek behar duen babesa:

Berak soilik ikusten du; bera soilik entrenatu dute ikusteko.

                         4

Imajinatzen al duzu emakumez bakarrik osatutako mundu bat,

galdetu zidan elkarrizketatzaileak. Imajinatzen al duzu

emakumerik ez den mundu bat. (Txantxa-ustean

zebilen gizona.) Nik, ordea, imajinatu behar

bi-biak aldi berean. Bi-bietan

bizi bainaiz. Imajinatzen al duzu,

galdetu zidan elkarrizketatzaileak, gizonen mundu bat?

(Txantxa-ustean zebilen gizona). Eta, hala bada,

gizonik ez den mundu bat?

Adigabe, nekatuta, erantzun nion: Bai.

                         7

Bitartean, beste izaki mota bat

bere burua egiten ari zen, itsuan

…mutante bat, zenbaiten esanetan:

odolez behartutako ale bat

“alferrik galdutako zibilizazio” batekoa,

haietako batek esan zuen bezala

haurrek horren alde pistolak hartzea,

horixe da gizon izatea

Indarkeriaz bizi izan gara zazpi urte

Bizi bakar bat ere ez zuen merezi…

baina aberkoiak andrearen lepoan dauka ukabila,

hilzorian dago andrearen ahotsa

eta halako izakiak gure ohean etzan dira

beren burua izendatuz gure desira

andreen odola exijituz bizitzarako

andre baten bularra, amesgaiztoak bertan pausatzeko

                         12

Emakumeek gordetako gauza horiek

besterik ez zaigu geratzen orain haiengandik

eta haien maiteengandik

eskutitz lazodun horiek, urteetan

ebakin-albumaren orrialdeetan

fedez itsatsitako irudiak

ebakinak, patchwork bihurtuak,

panpina-soinekoak, odoljarioa eteteko

trapu zuri garbiak

emaztegaiaren zapi horia, tearen kolorekoa

haurraren garaiera arkatzez sotoko atean

Bihitegi hotz honetan, guk amets

gauza xumeen unibertso batekin;

eta horiek gabe, ez memoriarik

ez fideltasunik, ez helbururik etorkizunerako

ez ohorerik joanari.

                         14

Hilda daude beren burua meatzari uste zuten

emakumeak. Badoa hegan ostadarra

nola doan hegan hodei-hormen

euskarria; beta zilar-berdea

esperoan dago pikotxa noiz kolpeka hasiko,

eta zain iluna, argi-nahiz malkotan.

Salbatu ezin dudan denagatik hunkitzen zait bihotza:

hainbeste dute suntsitu

nahitaez lerratu behar baitut

urterik urte, modu perbertsoan,

botere handirik gabe

mundua berregin dutenen alde.

Integritatea

                              bukatua egotearen tasuna edo ezaugarria;
                              hautsezinaren kondizioa; osotasuna — Webster

Pazientzia basa batek ekarri nau honaino

eraman behar banu bezala ur-ertzera

ontzi bat motor espasmodiko bat duena

jertse zaharrak, sareak, liburu espraiz zikinduak

brankan kulunka

eguzki nolabaiteko bat niri besaburuak erretzen.

Toletak zipriztintzen. Erretzen.

Kiskali ahal zaizkizu besaurreak, minak miazkaturik,

lanbro kasual baten atzean amorru isilarazia bezala

gordetzen den eguzki batekin.

Egun-argiaren luzea

iparralde urrun honetan, nire

bizitzako 49. urtean

kritikoa da.

Kritikoa da argia: nirekin, aspalditik

amestu bezala barne-itsaso baten adarrean

nahi gabe lurreratze honekin.

Ezaguna egin zait

arrain-sardaren distira

pixkana itzal bihurtzen:

pinudia

beltz-bioleta egiaz, berde postal zaharrean,

baina neure burua baizik ez daukat

aurrera egiteko; ezer ere

ez dago behar hutsaren erreinuan

neure eskuek har dezaketena baino.

Neure burua baizik ez?... Neure buruak.

Hainbeste denbora, eta horixe erantzuna.

Beti jakin banu bezala

barnera daramadala ontzia, soilki.

Motorra hartxintxarretan hiltzen,

eta txitxarrak

isilari karraka.

Amorrua eta samurtasuna: neure buruak.

Eta orain sinesten dut biek dagitela arnasa nire barnean

aingeruen gisan, ez polaritate gisa.

Amorrua eta samurtasuna: armiarmaren

jeinua, bere gorputzarekin berarekin

aldi berean irun eta jostekoa, edonon…

baita sare hautsian ere.

Salgai dago oraindik

pinudiko txabola. Ezagutzen dut. Ezagutzen dut azken

oinaren aztarna hori, atea kolpez itxi zuen eskua,

gero atzeko zursarean euriak hondatutako ezkabia-belarra

bere ez beste inoren mesedetan

kiribiltzera geratu zen eskua.

Ezagutzen dut hormako oholetan iltzatutako mapa hori

su txiki osoa hartzen duen teontzi izoztua.

Bi esku hauexek

sartu zituzten iltze horiek mailuz

hustu zuten teontzia azken aldiz

eta harrapatu zuten bi hanka dardartiren artetik

ziztuan ihesi zihoan haurtxoa

eta pasatu zuten xurgagailua

eta laztandu loki izerdituak

eta ontzia hona bideratu eguzki-argi bero

eklipsatugabe horren, argi kritiko horren azpian,

zeina inor ohartu gabe kiskaltzen ari baita

esku hauek ukendu ere izango dituen azala.

Nire ahoa zure bularretan barna

Nire ahoa zure bularretan barna

neguko arratsalde labur grisean

delikatuak gara ohe honetan

eta ukitzen dugu elkar hain poz beroz, liluratzeraino

gogor eta delikatu, biribilean jarduten dugu

elkarren inguruan eguneko kandela erretzen zaigu

bere argi bereziarekin eta elurra

hasten badu kanpoan adarrak estali arte

eta etortzen bada gaua abisatu gabe

hor daude neguaren plazerak

bat-bateko, basa eta delikatu zure hatzak

zehatz nire mihia zehatz une berean

txantxa bati barrezka geldituz

nire amodioa zure urrinean bero, neguaren gailurrean

Ikasgela batean

Poesiaz hizketan, besoak liburuz gainezka

mahaira bidean, eta bertan buruak

albo batera edo gora begira, adi, ahots gora leitzen,

kontsonanteez hizketan, elisioaz,

nola-n harrapatuta, zergatiaz jabetzeke:

begiratzen dizut aurpegira, Jude,

beltzuririk ez, baietzik ere ez,

lauso, mahai gaineko hauts-izpien norabidean:

presentzia bat harri gisakoa, harriak pentsatuko balu:

Esan ezin dudana, ni naiz. Horregatik etorri naiz.

Hala idatzia gera dadin

Gerra hau ez zuten egin lainoek eta izarrek

errekek ez zuten eman informaziorik

mendiek suzko harriak jaurti bazituzten ibaira

ez zituzten jaurti inoren alde

euri-tanta hark, hostopean leun kulunka,

ez zeukan iritzi politikorik

eta egon bazen ere inon etxerik

hondakin-ura pilatzen zuena

edo bere biztanleak pozoitzen zituena

ke motelez, urterik urte

etxeak ez zeuden gerran

eta etxola latorrizkoek ere

ez zieten babesik ukatu nahi

andre zahar etxegabeei eta ume herrariei

ez zeukaten politikarik inor herrabidetik

edo heriotzatik babesteko, ez, arazoa ez ziren hiriak

zubiak ez ziren inoren aldeko

autobideak sutan zeuden, baina ez gorrotoz

Hainbat milia txarrantxa ere

hedatzen ziren behin-behineko txabola uzkurren inguruan

jendaila distantzia seguru batean

edukitzeko, begi-bistatik kanpo

oholek ere, urterik urte

xurgatu beharrez hainbeste giza soinu

hainbeste gonbito, hainbeste malko

odola motel bustiz,

ez zuten beren burua eskaini honetarako

Zuhaitzak ez ziren boluntario aurkeztu ohol bihurtzeko

ezta arantzak ere, larrua urratzeko

Begira horri guztiari

eta galdetu noren sinadura

dagoen zigilaturik agindu horietan, zirrimarraturik

eraikuntza-planen izkina batean

Galdetu non zeuden emakume analfabeto

tripaundiak, non zeuden mozkorrak eta eroak,

beldur handiena diezun horiek:       galdetu non zeunden zu

Delta

Hartu baduzu kondar hau nire iragantzat

eta eskuaretu baduzu, saltzeko puska bila

jakin ezazu aspaldi jo nuela sakonera

muin-muinera zuzenean.

Uste baduzu harrapatuko nauzula, pentsa berriz:

bide batean baino gehiagotan doa nire istorioa

ibai-zolatik jauzika isurtzen den delta bat

bost hatzak zabal-zabalik.

Mundu zailaren atlasa

                         II

Hona hemen gure herrialdearen mapa bat:

hona hemen Indiferentziaren Itsasoa, gatzez beiratua

Hau da gailurretik dikeraino doan ibai sorgindua

ez gara ausartzen edaten haren urik

Hau da basamortu hori, non misilak landatzen diren erraboilak nola

Hau da hipoteka pagatu ez zutenei kendutako etxaldeetako ogi-saskia

Hau da mutil rockabillyaren jaioterria

Hau da demokraziagatik hil ziren

pobreen hilerria      Hau da borrokaleku bat

XIX. mendeko gerra batekoa      ospetsu da santutegia

Hau da itsas hiri bat mitozkoa, istoriozkoa      arrantzaleen ontziek

porrot egin zutenekoa      hementxe zegoen lana      kaian

arrain-taketa izoztuak prozesatzen      orduka kobratu eta parterik ez

Hauek dira beste borrokaleku batzuk      Centralia       Detroit

hemen daude jatorrizko oihanak      kobrezko      zilarrezko zainak

Hauek dira onespenaren aldiriak      isiltasuna ke-eitez

                                           gorantz kalean

Hau da diruaren eta minaren hiriburua, non etxe orratzak

pizten diren kolpean aire-inbertsioetan, non zubiak dauden erdi erorita,

zeinaren haurrak itsu doazen etorbideetan noraezean

arantza-alanbre kiribilduen artean harrapatuta

Zin egin nizun erakutsiko nizula mapa bat baina mural bat da hau, diozu

tira bai berdin dio     txikikeriak dira horiek

nondik begiratzen diogun horixe da kontua

                         XIII - Eskaintzak

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela

berandu, bulegotik alde egin baino lehen

lanpararen argi horia bizi eta leihoa gero eta ilunago

isilean desagertuz doan eraikin baten makaltasunean

puntako ordua aspaldi pasatuta.     Badakit poema hau irakurtzen ari zarela

ozeanotik urrun dagoen liburu-denda batean zutik

udaberri hasierako egun gris batean, maluta ahulak

zure inguruko ordokien espazio erraldoietan hara-hona.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela

jasan ahalak baino gehiago gertatu zaizkizun gela batean

ohe-jantziak hortxe mordoilotuta

eta badakit maleta irekia hegaldi batez mintzo dela

baina ezin zarela joan oraindik.     Badakit poema hau irakurtzen ari zarela

lurpeko trena pixkanaka motelduz doala, eskaileretan gora abiatu aurretik

bizitzak sekula baimendu ez dizun

maitasun berri baterantz.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela telebista baten

pantailaren argitan, irudi soinugabeak jauzi eta irrist,

intifadari buruzko albisteen zain zaudela.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela itxarongela batean

begiek topo eta destopo, jende arrotza identifikatzen.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela argi fluoreszente batekin

goizegi baztertu dituzten, beren burua goizegi baztertu duten

gazteen asperraz eta nekeaz.     Badakit

poema hau irakurtzen ari zarela ikusmen gero eta lausoagoz, zure betaurreko

lodiak letrak handituz esanahi ororen gainetik, eta zu halere leitu eta leitu

alfabetoa bera ere baliotsu baita.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela labe ondoan hara-hona

esnea berotzen, haur bat negarrez sorbaldan, liburu bat eskuan

laburra baita bizitza eta egarriak baitzaude zu ere.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela zure hizkuntzan ez dagoen arren

hitz batzuk igarriz, beste batzuek gehiago leitzera bultzatzen zaituztela

eta jakin nahi dut zeintzuk diren.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela zerbait entzun nahirik, hautsita

                                                   mingostasunaren eta esperantzaren artean

uko egin ezin diozun lan horri berriro ere ekinez.

Badakit poema hau irakurtzen ari zarela ez delako besterik irakurtzeko

lurreratu zaren leku horretan, zauden bezain biluzik.

Urte haietan

Urte haietan, jendeak esango duenez, ahaztu zitzaigun

gu-ren esanahia, zuek-ena

ikusi genuen geure burua

ni-ra murriztua

eta dena bihurtu zen

zozo, ironiko, terrible:

bizimodu pertsonal baten bila genbiltzan

eta ez, ezin genuen jasan

bizimodu harexen lekuko izatea besterik

Baina historiaren txoritzar ilunak karrankaz murgildu ziren

gure eguraldi pertsonalean

Beste norabait zihoazen baina haien moko-hegalak

itsasertzetik etorri ziren, behe-lainotan barna

gu geunden lekuraino, esanez ni

Azken oharrak

ez da erraza izango, ez du luze joko

labur joko du, beharko duzu gogamen osoa

beharko duzu bihotz guztia, beharko duzu arnasa guztia

laburra izango da, ez da erraza izango

saihets-tartetik ukituko zaitu, beharko duzu bihotz guztia

ez du luze joko, hartuko dizu gogamena

hartzen den bezala hiri bat, hartzen den bezala ohe bat

larrua eman beharko duzu, ez da erraza izango

guregana zatoz eta ezin dizugu eutsi

guregana zatoz eta sekula ez dizugu nahi izan eutsi

gure puska batzuk daramatzazu inoiz pentsatu gabeko lekuetara

urrun-urrunera zoaz gure bizitzaren puskekin

laburra izango da, beharko duzu arnasa guztia

ez da erraza izango, zure nahia bihurtuko da