Antonia Pozzi

itzulpena: JOANNES JAUREGI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Antonia Pozzi

© itzulpenarena: Joannes Jauregi

© edizio honena: Susa

2025eko azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Antonia Pozzi Milanen jaio zen, 1912an. Goi klaseko familia dirudun bateko alaba izaki, hala formakuntzarako nola aisiarako aukera izan zuen, bidaiatzekoa besteak beste. Milango Unibertsitatean filologia ikasi (Flauberten gainean egin zuen tesia), eta irakasle aritu zen gero, baina argazkilaritza eta poesia izan zituen bizigai batik bat: milaka argazki eta ehunka poema utzi zituen. Eta, bi jardun horietarako, hiria bai baina batez ere Lombardiako inguru menditsuak izan zituen inspirazio, haren familiak villa bat baitzeukan han, Pasturon.

      Gailurrak eta magalak, basoa, likena, zeruak: Pozziren obran natura da jokaleku, hari eta isla. Behatzaile zoli, idazleak egoeren eta lekuen erretratu zinezkoak egiten ditu. Eta lekua eta denbora elkartzen diren ardatzean, berriz, argazkirik onenetan bezala, hortxe argia: “Mendien eta lainoen erlaitzetik / gainezkatzen da arratseko keinua. / Eta altxatzen da gaua, / ene itzal eskerga”. Argi bat, hain zuzen, elur zuri xaloaz gain elur zikina ere erakusten badakiena. Izan ere, zenbait adituk diotenez, 30eko hamarkadako faxisten erregimenak eta haren “arraza legeek”, besteak beste, nabarmen ilundu zioten ikuskera existentziala eta poetikoa Pozziri, eta antzematen zaio italiar poeta krepuskularren eraginik ere. Miresmen lirikoz (Elurra Grappa gainean), samurtasunez (Bihar) eta are mistiko idatzita daude zenbait ale (Alpeak), baina baita malenkoniaz, etsipenez eta iragarle sen ilunez ere.

      “Zeren gu, fruta-mamia bezala, / lur hezetik sortu baikinen”: natura “gu” da, itxuraz ez dago bereizmugarik, eta, beraz, bataz aritzea besteaz aritzea da. Baina natura, norbere burua bezala, berdin suerta liteke hurbila eta lagunkoia zein urruna eta arrotza. Poema hauetan makina bat aldiz aipatzen da “bestaldea”, eta isolamendu garratza darie ale batzuei; sarri, gainera, giro oniriko batean bilduta: ametsa esperantza gisa bai, baina baita errealitatera iristen uzten ez duen erreinu urrun gisa ere. Ez alferrik, La vita sognata du izenburu, Bizi amestua, Pozziren poema sorta ezagunenetako batek.

      Haren obrari oro har behatuta, ale deskriptiboak dira asko, baina baita narratiboak ere, konfidentzialak tartean. Hainbat poema aski laburrak dira, eta lerroak beste hainbeste, zangalatrauen bidez edo ondorioz maiz; hizkera, berriz, laua da, neurtitzik eta errimarik gabea, edonork ulertzeko modukoa. Hitzak argiak izanagatik, ordea, idazkera ez da hain gardena: hitz soilek osatzen duten multzo maiz hermetiko samarrak tartea uzten du interpretazio iradokitzaileetarako.

      Gazterik hil zen Antonia Pozzi, 1938an, eta bizi zen artean ez zuen publikatu poema bakar bat ere. Haren heriotzaren ondoren, baina, haren aitak bildu eta plazaratu zituen (baita kimatu eta zentsuratu ere, diotenez), Parole izenburupean. Hasieran ez zuten ospe handirik izan, harik eta edizio kritikoak ateratzeaz bat zenbait kritikari eta idazle Pozziren obra laudatzen eta sustatzen hasi ziren arte, hala nola Eugenio Montale, Munduko Poesia Kaierotan lehendik ere ezaguna duguna, zeinak “purutasun eta sentsibilitate aparteko arima” gisa deskribatu baitzuen Pozzi.

      Urteekin, fama hartu ahala, beste hizkuntza batzuetara ere itzuli dituzte haren olerkiak. Joannes Jauregik arreta delikatuz ekarririk, hauxe dugu Pozziren poesia euskaraz irakurtzeko lehen aukera.

MAIALEN BERASATEGI CATALÁN

Beste atseden bat

L.B.-rentzat

Bermatu burua nire sorbaldan:

keinu leunez laztanduko zaitut,

nire eskuak harizpi luze, ikusezin bat

balekar bezala.

Ez bakarrik zure buruaren gainera: tormentuz eta nekez

penatzen diren aurpegi guztietara

erortzen dira nire laztan itsu hauek,

udazkeneko hosto horituak bezala

zerua islatzen duen putzu batera.

Milan, 1929ko apirilaren 23a

Urrutiko amodioa

Gogoan dut nola, amaren etxean

nengoela, lautadaren erdian,

banuen leiho bat larreetara

ematen zuena; urrutian, basoertzak

Ticino ibaia ostentzen zuen, eta urrunxeago

bazen muino-sail ilun bat.

Ni artean apenas nintzen itsasoa

behin ikusia, baina gordetzen nion halako

nostalgia lakar bat, maiteminduarena.

Iluntze-partean horizontera begiratzen nuen;

begiak erdi ixten; ertzak eta koloreak

betile artetik ferekatzen:

eta zelaitu egiten zen muino-saila,

dardarti, azul: itsasoa bera zirudidan,

eta maiteagoa nuen itsaso benetakoa baino.

Milan, 1929ko apirilaren 24a

Alpeak

Labarraren gainean, orbain arrosakara bat

begiz jo, eta pentsatu dut

odola zela: likenak ziren,

leunak eta inokuoak. Baina dardara eragin didate.

Halere, pozezko eta egia birrintzailezko

tximista eroak

hegada eta lapurreta izan litezke, eta zorrotada bermiloi bat

odol. Bai, ederra hiltzea

gure gaztetasunak haitzetan gora

ekiten dionean, gailurra konkistatu nahian.

Ederra erortzea, nerbioek eta haragiak

arima bilakatu nahi dutenean, indarrez ero;

haitzarte baten hondotik

zeru tinkatuak esku inpartzial

eta benedikatzaile bat dirudienean eta inguruko gailurrak

beilan daudenean, zurrun,

agindu arkano bati obedituz ia. Tontor gainean

brisa loratzen denean

purutasunak lehortutako bizitza arkanoen hats

eta eguzkia maitasun kontsumatzaile denean

eta haitzaren erdian hodeiak migratzen direnean

haranen gain, urraduraka erakutsiz,

ametsezko isletan, lurraren

biluztasun atsekabetsua, orduan bai dela ederra

harkaitzaren kontra jotzea, eta heriotza

bizitza da, argitsua eta ziurra, baldin egia bada

Jainkoa hemen nonbait dabilela.

Pasturo, 1929ko abuztuaren 28a

Azaroa

Eta gero —egokituko zait alde egitea—

geratuko da zerbait

nirea

nire munduan —

isiltasun-arrasto mehe bat

ahots guztien artean —

zuritasun-hats fin bat

urdin guztiaren bihotzean —

Eta azaroko arrats batean

neskatila airos batek

krisantemoak salduko ditu ugari

kale-kantoi batean

eta han izango dira izar

izoztu berde urrunak —

Negar egingo du norbaitek

auskalo non —auskalo non—

Krisantemoak bilatuko ditu norbaitek

niretzat

munduan

egokitzen zaidanean itzulerarik gabe

alde egin beharra.

Milan, 1930eko urriaren 29

Ahizpak, ez zaizue axola

Ahizpak, ez zaizue axola

nik gaur gauean ere

zuen bideari segitzea?

Hain da dultzea hitzik gabe urratzea

munduko bide hutsak —

zuen pentsakizunen kale zuriak —

hain da dultzea sentitzea

itzal koxkor bat zarela

argiertzean —

hain dultzea isiltasuna

bihotzaren kontra estutzea

bizirik sakonena bezala

besterik gabe entzunez nola dabiltzan zuen arimak —

besterik gabe gauza guztiei

arima ostuz,

begiak tinko —

Ahizpak, ez bazaizue axola

nik gauero segituko diot

zuen bideari

pentsatuz nola zeru gautu batean

bi izar zurik

izartxo itsu bat daramaten

itsasoaren magalera.

Milan, 1930eko abenduaren 3a

Bihar

Begiak ixten baditut pentsatzeko

zein izango den nire biharra,

kale luze bat ikusten dut

hiri ezezagun baten

bihotzetik ateratzen

antigoaleko lorategi bateko

arbola tantaietara bidean.

Eguzkia, eguzkia bortitz,

eta sakonean pinuak,

guardasol ilun,

azula orbantzen.

Oinezko anonimoen samalda ero bat

inarrosi da kalean:

baina inork ez niri begiratzen,

inork ez galdetzen

zertan naizen ni,

zertan nire negarra,

urrutiko sorterritik

alde egin behar izan nuelarik

isuri nuena.

Gaur, ibili nabil

negarrik gabe

eta berdin zait, berdin zait

arimak ez izatea ezer berezkorik,

ezta oinazerik ere gehiago:

gaur bizitza osoak

esku-ahur batean kolpekatu nau,

behatzak dardaratu dizkit,

zeinek emeki estutzen baitute

emeki

nire umetxoaren eskutxoa.

O, umea, ene ume jaio gabea,

amatxok ez daki

zer aurpegi izango duzun,

baina sumatzen du zure eskutxoa, bai,

bere zain guztietan,

arina

lore txiki pisugabe bat bezala.

Eskolara bila

etorri zaizu gaur amatxo

(hain egun gutxi dira eskolan hasi zinela!

oraindik mainatxoak egiten dituzu

goizez

han geratzen zarenean);

amatxo bila etorri zaizu

eskolara

eta orain elkarrekin goaz etxera,

astiro,

zure zango ttikiak

ez nekatzeko.

Hara, ttiki: kale luze honetan gora

egin behar dugu.

Goraino iritsitakoan,

lorategi zaharrean sartuko gara,

arbola beltz-beltzen artera;

osorik zeharkatuko dugu; azken zidorraren atzeko

langa txikitik aterako gara:

kanpoan,

larrearen hegian,

hantxe dugu etxea.

Umea, geure etxera

biltzen garenean,

hainbeste igo eta gero

jasoko zaitut lurretik

eta utziko zaitut

han zain dugunaren besoetan,

eta esango diot: ikusten?

Ikusten zer ekarri dizudan?

Eta arima,

bere azken erregalua emanik,

biluzik eta pobre geratuko da

artaburu aletua dirudiela.

Baina zuk, umea, zuk

zure esku txikietan ekarriko duzu,

nire ukoaren lore,

gizaki guztien altxor,

Ongiaren esperantza.

Milan, 1931ko martxoaren 27a

Apirileko arratsa

Leun jotzen du ilargiak

kristalaren bestaldetik

udaberri-liliz betetako loreontzia:

ikusi gabe irudikatu dut,

bera ere udaberriko loretzar,

zur eta lur,

bakarrik, zeruaren larre azulean.

Milan, 1931ko apirilaren lehena

Deserria

Itsasotik egotzi zaituzte, umea,

eta ez dakizu nora zaramatzaten

orain, kale biluzi honetan,

larre idortu hauetan,

heldu ezinezko hitzak esaten dizkizute

entzun ezinezkoak

baldin arima biki batek

edo mundu ezezagun batek

ematen badizkizu.

Lanbroa itsaso gainean hegaldatzen da,

bigun, zuri;

ura urdin-arrea zen,

haren azpian argia.

Zeuk ere lo egin nahi al zenuen

lanbrotan

eguzkiak bezala?

Gordea da zure itsasoa, ume:

ez al duzu entzuten nola ari diren uluka

sirenak, aparterik?

Eta orain zergatik zaude

negar-zotinka?

Uste zenuen zerbait

izango zela zuretzat

ekarri zaituzten etxe

marguldu honetan?

Negar egiten ote duzu

etxe osoa hutsik dagoelako,

hutsik daudelako kaiola guztiak

lorategi handian

eta ez dagoelako untxi beltz bat besterik,

pareta ondoan,

usainka, usainka, zuri ezer esan gabe?

Baina ez al duzu ikusi, ume, kalean zeharreko

sastrakak

zure itsasondoko etxean

hazten direnen berdinak direla

han, itsasoaren bestaldean?

Ez al dakizu gaur gauean

zure etxean

eta itsasoan

eta zugan

isuriko duela zeruak

bere izarrezko negar

betiberdina?

Kingston, 1931ko abuztua

Nostalgia

Bada leiho bat hodeien artean:

murgil zenitzake besoak

kumulu arrosa horietan

eta begiratu

bestaldera

urre artera.

Nork eragozten dizu?

Zergatik?

Han duzu ama

—badakizu—

amaren aurpegia parez pare

zeure aurpegiaren zain.

Kingston, 1931ko abuztuaren 25a

Otoitza

Jauna, zuk sentitzen duzu

ez zaidala bozik geratzen

berriz ahoskatzeko

zure kantu sekretua.

Jauna, argi ikusten duzu

ez zaidala begirik geratzen

zure zeruetarako, zure hodeien

kontsolamendurako.

Jauna, nire negarraren truke

eman tanta bat Zu

berpitz nadin.

Bai baitakizu, Jauna,

aspaldiko garai batean

neuk ere izan nuela bihotzean

aintzira bat, aintzira handi bat,

Zure ispilu.

Baina edan zen nire ur guztia,

ene Jainko,

eta orain bihotzaren barrena

haitzulo huts bat da,

Zure itsu.

Jauna, nire negar guztiaren truke,

emadazu tanta bat Zu,

berpitz nadin.

1932ko urriaren 20a

Loa

O, bizitza,

zergatik

naramazu zure bidaian

oraindik,

zergatik

herrestatzen duzu oraindik

nire lo astuna?

Badakit

lur osoarentzat desegiten diren

iturbururik aratzenek ere

ez diotela itzuliko

elur zikinari

zuritasunik.

Egunsentiak ere ez du

bere magia urmaelduarekin

mimosa hilik

loratuko

etxe beltzen artean.

Baina bakarrik

gaueko izotzetan

dardaratuko da

loretza

iturriaren abandonu

alferrikakoaren ondoan.

O, bizitza,

zergatik

ez zaizu pisua

ene desesperaziozko

lo hau?

1933ko urtarrilaren 16a

Ametsa basoan

Izei baten azpian

egun oso batez

lo egitea

eta ikusitako azken zerua

adaxken artetik ikusgai izatea

urrun.

Arratsean

orkatz bat

sasi artetik atera da

oinatz txikien

arrastoak

elurra

eta egunsentia

txoriek

ero

haizea kantuz loratzen dute.

Ni

izeiaren azpian

bakean

nola gauza bat lurrekoa

nola txilar-izpi bat

izotzetan kiskalia.

1933ko urtarrilaren 16a

Egunsentia

Eta jaiotzen denean

zuk leihoa irekiko duzu

ikus dezagun

egunsenti osoa —

egunsenti osoa loratzen

gure zeruan —

Eta lo egingo du —

txiker —

bere sehaska zurian

eta izango du

argia gainean,

haren begietan

malkoturik

nire negarra.

1933ko otsailaren 2a

Cervino

Arroken iraultza —

Cervino —

borondate tarratatua.

Gauaren kontrakarrean zaude

aszeta bat otoitzean bezala.

Zugana biltzen dira hodeiak

gailur beltzen artean

trostan:

azken argiaren eremuak

purpura eta urrea dakarzkizu opari

altzora.

Zuk oparietan belaunak hondoratzen dituzu:

dei eginez

biluzik girlandatzen zaituzten

izarrei.

Cervino —

estasi gogorra —

tormentu formagabearen gaineko

garaipena —

heroi sakroa.

(Breil) Pasturo, 1933ko abuztuaren 20a

Kanpaldia

Gaur gauean haizea abailduko da

belatz erraldoi bat bezala

gure kanpadendara;

hodei zaurituak

bahituko ditu.

Gure loaren gainean

izarrek

beloa erantzirik

girlandak marraztuko dituzte

suz eta dantza astiro-astiroz.

Goiz-alban

epela izango da esnatzea,

lanpara argi-leun bat

piztea bezala:

uharraren kantuak

eutsiko dio

fidel

bere altzoan

isiltasun xaloari.

Guretzat, haizearen

gau-atzapar beltzek

ekarriak,

atalasean etzango dira

mendi-tontorren mezuak:

horiek irakurrita garbituko ditugu

urdin betean

begiak eskuak

bihotza —

(Breil, 1933ko uztaila) - Pasturo, 1933ko abuztuaren 21a

Gauekoa

Makotuta oihartzuntzen zara

eta zure kantua zilarrezko zuhaitz bat da

isiltasun ilunean —

Garbi jaiotzen da

zure ezpainetik — gailurren

soslaia —hutsean—

Ahitzen dira zure notak

lurrak xurgatutako tantak bezala —

Osinen gainean, haizeak

ebakitako lanbroek

intziri ahitu bat

zeruratzen dute —

(Breil, 1933ko uztaila) - Pasturo, 1933ko abuztuaren 22a

Mendietatik partitzea

Hona zerk frogatzen duen

zuek bedeinkatzen nauzuela —

mendiok —

partitzearen orduan

zuen elizak aterpetzen banau

eguzkia bezain zuri

eta fuerte estutzen

nire malenkonia

eguerdiko kanpaiak

entzuten direnean —

Plaza txikian

andre barretsu batek

aran gorri-horiak saltzen dizkit

nire egarri

kiskalgarria apaltzeko —

Iturriaren

harrizko petrilaren gainean

distiratzen du

pioletaren ahoak —

ur izoztuak barrea

izozten dio ahoan

mutil koxkor bati —

eta irri berbera marrazten

niri ahoan —

Horra hor zuen

bedeinkapena —

mendiok.

Valtournanche, 1933ko uztailaren 30a

Pasturo, 1933ko abuztuaren 23a

Anaiei

Oraindik zalantza baduzue — esango dizuet

zuen ongia

lore-sorta purpura bat bezalakoa dela niretzat,

arratsean ekarria

gela gero eta ilunago batera —

1933ko irailaren 8a

Arroka

Urkizko parpailak

haranean

pentsamenduak —

baina atzo

mendi biluzian barrena

noraezean genbiltzala —

haitz

garaienen soslaiak

zeruan nire indarra

marrazten zuen.

Eta ez aipatu hondamena

zure bihotza —

harik eta amildegi-ertzeko tontor beltzak

urdina tarratatu

eta ariman soka bat lotu arte

zuri-zuri, hala nola

dorrerik garaienean

maiestatetsu

hil nahi izan zuen

arranoaren hezurrak.

1933ko irailaren 8a

Baserria

Kontzentrikoa belar

ebakiaren printza bat

baserriaren inguruan —

badirudi lurrean

ispilatu nahi duela

zerua

besarkatzen duten

tontorren jira —

Sarrera beltzaren ondoan

bi neska koskor

esne-kaikuari so daude —

bata barrez —

Mendiak — haien aurrean

arrats barean —

aingeru handi bat bide dago,

zeinak hegalak itxi

eta aurpegia gorde baitu otoitzean —

1933ko irailaren 12a

Lorategi itxia

Alegia triste batean

bezala — beste lorategi bat

ixten da — bide

ertzean

Bakarrik geratu dira muinoan

bitxilore orri-arinak —

ezpel-laharrak — udaberri

galduetako

bioletak —

Pagadia

itzaletan sartu da

zeruaren

izpirik ere gabe —

hilko

diren

txorientzako

tonba —

Alegia triste batean

bezala — oinezkoak

bide honetatik darama

bere

nekea —

eta ataka bat ikusi du

itxia — aspaldiko

malkarrean —eta han hondoan preso

amets itsuen

gazteluak—

1933ko irailaren 13a

Labea

Neskatotan, azaroko arratsetan

mendi gainetan

gerra zelarik

eta zura bastante

garesti —baita esnea ere, baita ogia ere—

eta lanbroa astun

eta hotz lurraren gainean,

gure amak

—berotzeko—

labera eramaten ninduen.

Besoen itzalek

beltz tindatzen zuten ataria:

atze-atzean gorri

zirtatzen zuen

labearen kupulak.

Goitik, gizon zahar bat

distira batean.

Gainean, teila biribil jarriek

gurpil bat ziruditen

geldia,

sugarrak brastakoan itzalirik.

Gorrituz zihoan

erdialdeko buztina:

berdeak ziren artean izkinak

mantsoago iristen

baitzitzaien beroa.

Xarman sorgortuta

aletzen ziren — neskatilaren niniak.

Goiko gizon zaharra

distira batean —

atari beltzera

jiratzen zen

sugarren erredura begietan.

Kanpoan, iturri eskerga batek

lanbrotara jaurtitzen zuen

bere zorrotada zuria

eta hotzikara eragiten —

Etxeak

urruna zirudien,

kalea ez bide zen amaitzen

inoiz. Gaua zen, azaroa zen,

mendi gainetan piztua zen

gerra —

1933ko irailaren 16a

Zamaontziak

Hala nola zamaontzi bat

aingura jaso

eta itzultzeko prestatzen den —

arratsez

bere portuan egon ez eta

aintzirako eguraldia kaskartzen delarik —

eta han doan ur-ertzetik,

bien bitartean ontzi barruko gizon batek

hondoa pertikarekin bultzatzen duela eta kostan

zahar txanodun batek —ja euria

ari du-eta—

unamari eusten diola

harik eta han urrunean

bihurgunea

hartzen duen arte —

eta jada txalupa

ez den

gehiago ikusten —

halaxe, badakizu —

ez da egia —

zein duzun bidaia, etxea,

euriak harrapatzen zaituenean

atzerriko portu batean —

gauez.

1933ko irailaren 25a

Gaua eta egunabarra mendian

Igoaldi geldoa

ilargiaren argitan,

gizonen logurak eta kale

hutsen argiek

harana orbantzen dutela —

igoaldia — zeta zuriz

jantzitako larreen —

eta zuhaitzen artean,

dragoi beltz

begi-argiak

mendi-lepo ikaragarrietan —

erreka zurtu bat bezala, bidexka

aurrera doa hartxintxar-txirikordetan

iturbururaino

mendi lokartuaren

aurpegian

aurrealdean

hazten baitira belarrik finenak,

bilo erraustu,

eta begi-ninietako zigilutik

tontor-gainei

dardara bat

jaiotzen zaie —

Orain astiro hegaldatu da izar bat

eta zalu dakar

txori-saldo bat

zeru urrunetik;

mutu, oinatz erdi ezabatuan

erori dira goiz-albaren

zeru-kolpeak—

Orain mendi urrunen hegiak

lanbro artean zirkintzen dira

esnatu ahala, zeruaren

lehen gorriminetan —

Badatoz kanpandorreetatik

kanpai berrien hotsak

zamalka, zamalka,

elkar joz, goratuz —

ardiak eguzki bila —

1933ko urriaren lehena

Ez dakit

Zure irribarrea eztiagoa da, nik uste,

eguzkia baino

lili zimeldu samar hauen

loreontziaren

gainean —

akaso ona izango da, nik uste,

niregandik gertu erortzea

arbola guztiak

plaza zuri huts bat izatea ni

zure ahotsarentzat —zeinak beharbada

etorbideak marraztuko baitizkio

lorategi

berriari

1933ko urriaren 4a

Venezia

Venezia. Isilik. Han doa

mutiko bat oinutsik

fondamenta artean,

eta oihartzunez bete du

kanala.

Venezia. Astiro. Horma-kantoietan

loratzen dira

zuhaitzak eta loreak:

bidaiak

sasoi osoa iraungo balu bezala,

maiatzak

orain

mataza hori

desegingo balit bezala.

Plazaxka bateko putzuan

denborak

belar-aho bat aurkitu du harri artean:

harekin lotu dio

bere taupada

uso baten hegalari, arraunen

ukaldiarekin bat.

1933ko urriaren 22a

Ibaia

O, goiza,

o, ibaia,

o, ibiliaren konponezina —

ur-ertzean sortzen zaizkizu gezurrak

hartxintxar gogorrak bezala —

bokalean hilobi

zuri bat altxatu da zure

uhinentzat —

o, goiza,

o, ibaia,

o, arima korritzen duen ibiliaren konponezina

o, ene arima,

bakardadean hautatua

bizirik sar dadin

bere zerraldoan.

1933ko abenduaren 17a

Ateratzea

Aterako gara ordokietara,

non baitabil goiz-albako enara hegan

iturrietan bustitzen

bere urrezko hegalak

eta habia josten

mendietako etxe

eskergetan.

Aterako gara ordokietara

han baitira hodeiak banaka pasatzen,

astiro, elur-mamitan,

hala nola belaontziak

aintzira baten zurian.

Aterako gara zenbroen bestaldera, pinuen bestaldera,

bakarrik egoten baita han, zeru biluziaren azpian,

bakarrik — baldin eta haizeak bere isilean oihukatzen badu

gure izena

Jainkoak esana

eta alde egiteko ordua bada.

1933ko abenduaren 19a

Elurra Grappa gainean

O, Grappa, horizonteei eskainitako

aldare handi,

horra zure elurren

marmol zuria,

horra arrosadi biluzien koroa — eta zipresak,

mantso goititzen baitira, mailaka-mailaka,

albo banatako — muinoetan

o, mendi zabal eta

lurraren gainean irekia,

hala zabaltzen ditu besoak ume heroi batek

isilean ematen diolarik bere burua

heriotzari —

ez eguzkitik,

ezpada zure bihotz sakonetik

zure arrokazko bihotzaren

odoletik

jaiotzen da

iluntzean argitzen zaituen errainua

eta zure gaineko hodeiak

lanpara piztuak dira

zeruko atarian.

Asolo-Bassano, 1934ko urtarrilaren 30a

Gauza arinen nahia

Ihi arin eta horailduak,

galsoro bat diruditela

aintzira zerukararen ertzean

eta uharte urrun bateko etxeak

bela-kolore

partitzeko prest —

Gauza arinen nahia

bihotzean astun

harria bezala

barku batean —

Baina iritsiko da arrats batean

kosta hauetara

arima liberatua:

ihiak tolestu gabe

ura eta haizea mugitu ere gabe

partituko da —uharte

urrunetako kutxak hartuta,

izarrezko amildegi

garai batera —

1934ko otsailaren lehena

Elurtegiak

Izeiez bestalde bizi den

egun goren hartan izan nintzen,

ibili nintzen larre eta mendi

argizkoetan —

Aintzira hilak gurutzatu nituen — eta kantu

sekretu bat xuxurlatzen zidaten uhin

gatibuek —

ur-ertz zuriak zeharkatu nituen,

errosta lokartuei

izenez deika —

Elurretan amestu nuen

lore-hiri eskerga bat

zegoela lurpean —

mendi-gainetan izan nintzen

lore arantzadun bat bezala,

eta so geratzen nintzaien arrokei,

uharri garaiak

haizearen itsasoetan —

eta nire artean kantuan aritzen nintzen

uda urrun bati buruz, zeinak

bere errododendro mikatzekin

nire odolean zirakien —

1934ko otsailaren lehena

Pentsakizun

Itzal-hego parea

izatea

eta zure min honen gainean tolestea;

itzal izatea, udako

bake,

zure irribarre

ahituaren inguruan.

1934ko maiatza

Sinesgogor

Izarrak — laino erbesteratuak

haizearen bestaldean,

batek daki

zer espazio ezezagunetan dabiltzan.

Atzo itzalak pasatzen ziren

muino aldeko elurren gainean —

hatz-mutur arinak ziruditela.

Nireak ez diren begiok

lanbroak inbaditu ditu —

Breil, 1934ko abuztuaren 3a

Bidexka

Ederra da ur-bazterrean ibiltzea:

ez da entzuten pausorik, ez dirudi

bidexka inora doanik ere.

Haren goialdetik harana ikusten da,

eta tontor urrutiak lautadaren

ertzetan, uharri zurbilak irudi

arrada baten ertzetan — Pentsatzekoa da

zein ederra den, zein eztia lurra

ametsetan zure egunabarra

berandutzen denean,

mendien itzal urdin-arreak

albo banatan dituela — Ur-ertzean ibiltzea:

kantu handi batek

malenkonia itotzen du.

Breil, 1934ko abuztuaren 9a

Aterpea

Lanbroa. Eta hartxintxarren talka

kanalen barruan. Urezko ahotsak

elurtegien bestaldean gauez.

Tapaki bat zabaldu didazu

ohatze gainean:

zure esku latzekin

bizkarreratu didazu, emeki,

hotzak

har ez nazan.

Pentsatu dut

zer misterio handik

bizi zaituen, keinu baratz

horren azpian; zer zentzu duen

hitzik gabeko gure

giza anaidi honek, mendien

arroka eskergen artean.

Eta akaso izar gehiago daude

eta sekretu eta bide urraezin gehiago

gure artean, isil honetan,

zeru zabal osoan baino,

han, lanbroaren bestaldean.

Breil, 1934ko abuztuaren 9a

Otoitza poesiari

O, ederki haztatu didazu

arima, poesia:

badakizu noiz dudan erratzen eta noiz naizen galtzen,

aldi berean ezerezten baitzara

eta isiltzen.

Poesia, zurekin konfesatzen naiz,

zu baitzara nire sakoneko ahotsa:

badakizu,

badakizu traizio egin dudala,

nire bihotza izandako

larre doratuan ibilia naiz,

belarra ebaki dut, lurra hondatu —

poesia — lur hura

non zure kanta guztien arteko

ederrena eman zenidan,

non goiz batean lehen aldiz

ikusi nuen zohardian hegatxabala

eta begiak itxita saiatu nintzen hegaldatzen —

Poesia, poesia, zu zara beti

nire sakoneko damua,

o, lagundu berriz aurkitzen

nire goi herri abandonatua —

Poesia, begi negartsuz

bilatzen zaituenari bakarrik

ematen zatzaizkio —

o, egin nazazu berriz zure duin,

poesia, begira zauzkadana.

Pasturo, 1934ko abuztuaren 23a

Berriz jaiotzea

I

Nire poza baino

ez zara izango:

nire haragi astunaren

bestaldean,

arroken

eta elurraren arteko zimitorio lasaitik ere urrun,

hantxe datza

nire maitea hobiraturik.

Itxirik

hainbeste bizitza.

Eta berria zaitugu zu,

eguzkitan, lur

harrotuaren gainean —

akaso erne gabe eutsi nahi dion

hazi bat bezala —

baina horrela aski da

txori bat elikatzeko.

Txori airosa

nire bihotza

eta zure begiradak oro

haren hegaldi sakon bat

aspaldiko garai

urdin batean —

nire poza

baino ez,

eta berriz jaiotzea zugan.

II

Berriz jaiotzea — ez dakizu:

arrats batez,

farola guztiek hondatuak

diruditela,

eta eskuak zama luzea direla,

—gauza ukituen zentzua,

inork ez zaitu gehiago

behatzetatik ezabatuko—

arrats batez

haizea dator,

soinekoa izarrez beterik,

udazkenari ostutako orriz,

txori salbatuz —

eta aurpegian soltatzen dizkizu,

esanez:

—Hegaldatu urruti,

berria zara,

neuk eramango zaitut —

“Berria zara”: piztu egiten zara gauean

aspaldiko beilen arnasestuan bezala,

hala nola egunen sortzean

lo formagabean

egunsenti bat —

Berriz jaiotzea — ez dakizu:

hala nola argiaren

lehen laztan birjina

lur itsuaren masailean —

eta kobazuloetan artzainen iratzartzea,

emeki higitu da

itzaletik askatu den ardia,

eta badoa —

bart gauean jaiotako

bere bildotsekin,

haien zintzarriak

ibaiaren

meandroan garbituak —

Milan, 1934ko urriaren 24a - azaroaren 8a

Hiru arrats

Lehen arratsean euria izan zen

beltz, gorgarri —

eta ni bidegurutzean

kale ezezagunen

izenak deszifratzen —

bakarrik hiri berri baten

atarian,

bakarrik nire zorionaren

sariarekin — zure ahotsaren

oihartzunarekin.

Gero, mendien gainean, gauaren

aratz kiskalgarria izan zen —

eta elurretan islaturik

ezin konta ahala izar

eta, beren lo zilarrezkoan ahokaturik,

adaburuen

itzal erkinak —

Ni bakarrik, oro aratz,

iparraldeko haize arinean,

ni baketan

zeruaren argitasunarekin,

zure begiradaren

oroitzapen lanbrotsuarekin.

Gaur gauez lanbroa, xalotasun gor,

nire itxaroaren hotzikararen

inguruan — belo bat

esan gabeko hitzaren gainean,

gotorturik — denboraren ikaragatik,

bizitzeko

presagatik.

Pausa — Elurretan jiratzen da

bihotza

beteta, esekita,

bere taupadarik

ez aditzeko.

1934ko abenduaren lehena

Tristurarik gabeko hileta

Hau ez da hilik egotea,

hau da bueltatzea

herrira, sehaskara:

argitsua da eguna,

zain egondako ama baten

irria bezalakoa.

Larre antzigartuak, zilarrezko arbolak, krisantemo

horailak: neskatilak

zuriz jantzita,

beloa antzigar-kolore,

ahotsa ur-kolore,

artean bizirik

ur-ertz lokaztua.

Kandelen gartxoek, goizaren bikainean

naufragaturik,

esan dute ea zer den

lurreko gauza

—gozoen—

desagertze hau,

gizakiak zeruko

aire-zubietatik

itzultze hau,

mendi amestuen lepo

xaloetatik,

bestaldetik, eguzkiaren

larreetatik.

1934ko abenduaren 3a

Edertasuna

Nire izatea ematen dizut,

nire lorik gabeko gauak,

mendien gainean edandako

zeru- eta izar-trago

luze hauek,

urruneko egunsentietara bidean

zeharkatutako itsasoen brisa.

Nire izatea ematen dizut,

nire eguarteen eguzki birjina

ur-ertz ederretan

bizirik irauten duten zutabeen

eta oliben eta galburuen artean.

Nire izatea ematen dizut,

eguerdiak

ur-jauzien atarian,

ilunabarrak

estatuen oinetan, muinoetan,

habiek bizitutako zipresen

enborren artean —

Eta har ezazu nire kreatura

zoragarria,

nire zurtoin dardartia,

horizonteen jira-bueltan

bizi dena,

haize garbiaren — edertasunaren

aurrean toles:

eta utzidazu begiratzen Jainkoak

zuri emandako begiok,

zeruz hain beteak —

mendeetako argiak bezain sakonak,

tontorren bestaldean

hondoratuak —

Milan, 1934ko abenduaren 4a

Patu bat

Argiek eta aterpeek

bidegurutzeetan

lagunei deitu zieten.

Zuri,

haizeak bistaratutakoa geratzen zaizu,

bide zurbil bat gauean:

zure egarriari,

uharka datorren ur lasterra;

pertsona nekatuari,

loaldi batean berritutako

bazka-belarra.

Norbere sutan murgildurik

gizaki bakoitzak

amore ematen dio bizitza bakarrari.

Mantso zabiltza,

bokalerik gabeko ibaia bezala,

eta zure ibilian ezin konta ahala

bizitzaren — izar libreen

argi zilarkara dardaratzen da orain:

eta zure nekeari

ez bazaio irekitzen aterik,

bueltan jasotzen baduzu

pausoz pauso zure aurpegiaren pisua,

zurea bada

min soila baino gehiago den hau,

zure mendien basamortu aratzean

bakarrik ibiltzearen zorion hau,

orain onartuko duzu

poeta zarela.

1935eko otsailaren 13a

Fuga

Aurpegi airosek lilipak eskaintzen dizkiete

haize-ufadei

Mutiltxoen eskuak:

eta heskaiak bat-batean

ataketan katramilatzen dira

Arnasa urtu egiten zait

korrika-saioan:

Begira-begira

botatako gauzei

—alferrikako zubiak—

osinaren ardailak irentsiko nau.

1935eko maiatzaren 10a

Altuera

Glizina poliki

loratu zitzaigun

gainean.

Eta azken batelak

aintzira zeharkatzen zuen mendien hondoan

Petalo bioletak

biltzen nituen magalean

arratsez:

orduan itxi zen ataka

eta ilundu zen

bueltako bidea.

1935eko maiatzaren 11

Aldiriak

Ilintiak zirtaka arratsean

eta txinpartatu dira

bi zigarreta putzu batean itota.

Ur-aho ilunen artean

ez du oihartzunik

zure irri gorriak:

irekitzen ditu

gizatasun primitiboaren misterioak.

Berandu gabe

hasiko da alarauka fabrikako sirena:

soslai etzanek, arineketan,

pasabideak

tarratatuko dizkiote lanbroari.

Habe-masa

ilunak: eta isiltasunaren zamak

bukatu gabeko etxeen artean

astun garamatza

lokatzetan,

azken kale-argiaren

oinetan.

Milan, 1936ko urtarrilaren 19a

Portofino

Arbendolondo biziengandik urrun,

muino-hegietan ebakitako

hilobi txikiak dituzte

haurrek: kolpeka zulatuak

basabihotz barne-hutsean,

arroka algek besarkatua

zorabiozko uztaietan.

Baina penintsulak astiro askatzen ditu

bere lur-korapiloak

gain-gainean zabaltzen ditu

bere bela ilunak basoan:

horizontea den

hamaka infinituan

etzanda,

bere tonba arinak

eskaintzen dizkie

ilargi-gurutze handi baten besoei.

1936ko apirila

Itzalerako zuhaitz

Mendien eta lainoen erlaitzetik

gainezkatzen da arratseko keinua.

Eta altxatzen da gaua,

ene itzal eskerga:

betaurrekoetan kanpaitxoen kalapita,

itsaso ezezagunetara

zabaldurik ene beso beltzak.

1936ko irailaren 16a

Akabua

Itzuli naiz, eta ohean datza orain,

itsasoaren arrasto,

olatua erbestera doan bitartean.

Eta itsasoratu nau:

eta diosal egin diet ur-ertzei eta koloreei,

margulduz noa ilunabar ezti

eta erdi hilean,

zurekin, itsasoa,

nire gaueko akabuaren

tenore zabala.

1936ko urriaren 8a

Aldiriak apirilean

Umetan futbolean

saiatzen zineneko parterreen inguruan:

eta orain loreontzi artean

pareten arnasa lehorrak

udaberriko lore lurtsuak irekitzen ditu.

Baina baduzu ura

ahotsean eta begiradan,

zure freskura sakona, lur-zokorren

 eta sasoien bestaldean sustraitua, oraindik

gailurretan geratzen den

elur hezean:

hala korrika zoaz zain guztietan

deika

berriz bide ezin urrunago horri

eta haize

arinari amildegi urdin

eskergen gainean.

1937ko apirilaren 24a

Trenak

Gauaz

itzal gorrien jiratze mantso batek

paretan trenak abiarazten zituen: lotuneen

kolpeen oihartzunek

talka egiten zuten loarekin.

Eta euriaren bideak

arin garbitzen zuen ke

beiran loditua: atergabe

zabaltzen ziren ametsak, errail

distiratsuak ibaiertzean.

Orain bueltan da

tarteka loaren erdian trumoi-hots

absurdo hura

eta iluntzeko bide mutuetan, dei egiten die

gurdietako zur mantsoari

eta odol barruari

kankateko luzeak — eta erretura zahar hura,

konboien

beldur eta amets.

Torino, 1937ko maiatzaren lehena

Amor fati

Nire hutsetik isurtzen zarenean

taupadaz

odol-jauzi

batean —

bela gorri batekin nabigatuko dut

isiltasun ikaragarrietan barrena

argi promestuaren

kraterretara bidean.

1937ko maiatzaren 13a

Mezua

Eta zu, gaueko izar zoli,

oraindik ere distiraka zaude

bidearen ildoan oihu egiten badu

zakurren arima tristeak.

Belar finezko muinoak sortuko dira

zu estaltzeko:

baina nire huts konkistatuan

distiratuko duzu, su zuri,

biziei nire heriotzaren berri emanez.

1937ko ekainaren 21-22 artean

Hilak

Larreen magalean esertzen dira

bidegurutze batean:

gurpilen karranka entzuten dute maldan,

mutikoak eta zaldiak heskai-saltoka.

Trumoia aditu dute,

turrustaka sarale biluziaren gainean

(eta gizonak etxeetatik atera dira

hura salbatzeko

gorputzak lurrean barreiatuta).

Arratsalde oro,

kanpandorre berdea hoska hasi baino lehen,

beren buruari galdetzen diote ea mendi-magala

ez den ume baten eite azpikoz goratua

han gainean lotan.

Gero, ezkila-loreen korola barreiatuak

betzuloetan edatera

jaisten zaizkienean,

aurpegia ataka aldera

jiratzen dute astiro:

udazkenean artzainen bat atzentzen bada

ogia partitzeko beldurrik gabe

eta artalde argia hesoletan pilatzen.

Orduan, algara egiten dute hilek

emeki elkarren artean:

amesten dute arina dela gaua, eta epelagoa.

Pasturo, 1937ko irailaren 8a

Mendiek

Emakume erraldoiak balira bezala okupatzen dute

arratsa:

harrizko eskuak petxuan elkartu

eta bideen muturrei so geratzen dira, isilaraziz

itzuleraren esperantza infinitua.

Mutu hazten zaizkie umeak erraietan

absentearentzat. (Han beheko belek

deitu zioten — edo batailek. Eta azula eta gorria

iruditu zitzaien lurra). Orain, pausoek

hartxintxarrean dagiten ardailak

sorbaldak inarrosten dizkie. Zeruak

xuxurlaka astintzen ditu bere betile zuriak.

Amak. Kopeta altxatu, eta izarren adaxketatik

urruntzen dituzte begi hedatsuak,

noiz jaioko goiz-alba

itxaroaren muturretik

eta noiz jantziko sabel agorrak arrosaz.

1937ko irailaren 9a

Via dei Cinquecento

Astunak dira gu bion artean

esan gabe geratutako hitz ugariak

eta gose berdindu gabea,

haur asegabeen txilioak,

ama tisikoen bularra

eta usain hura —

zarpailen, gorotzen, hilen usaina —

sigi-saga korridore ilunetan aurrera

hesi bat osatzen dute haizetan marmarka

gu bion artean.

Baina kanpoan,

izar gandutuen azpiko bi lanpara handik

soilgune zabalak ahoskatzen dituzte

eta ura

soroetara bidean;

eta su-lama orok, zeru-kontrako

eliza beltz orok, zapata pobre

hautsien pauso orok

haizearen kaleetan barrena narama ni

erlijiosoki

zugana.

1938ko otsailaren 27a

Goiza

Bizitzaren aintzira azularen ur-ertzean

eguzkiaren haragizko seme-alaben

gorpu dira hodei zuriak:

itzala sorbaldetan dute, mendi

urperatuen kate.

Eta guri arrosa-petalo freskoek

mahaia apaintzen digute eta gaztainondo-sailak dira,

osoak eta berdeak, adaburuetako haizeetan

fruituak astintzen:

entzuten duzu nola datozen txoriak?

Ez diete beldurrik

gure aurpegiei eta gure jantziei,

zeren gu, fruta-mamia bezala,

lur hezetik sortu baikinen.

Pasturo, 1938ko uztailaren10a

Emilio Comici-rentzat

Harrimen-lakuak zabaltzen dira

arratsez zure begietan

argi eta zarata artean:

irekitzen dira eromen-lore mantsoak

arimaren uretan, hodeiek

koroatutako gailurtzarraren ispilu…

Zure odola, harriak baititu amets,

isiltasun alegiazko bat da

gela honetan.

Misurina, 1937ko abuztuaren 7a