Cesare Pavese

itzulpena: ION OLANO CARLOS

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Cesare Pavese

© itzulpenarena: Ion Olano Carlos

© edizio honena: Susa

2019ko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Kasu berezia da gurean Cesare Paveserena. Poesia gutxi euskaratu den arren, bera izango da gehien itzuli den poetetako bat, bai behintzat izan duen itzultzaile kopuruari dagokionez. Hain da horrela ezen haren poema bat baino gehiagoren hainbat bertsio aurki litezkeen. Itzultzaileen artean daude, besteak beste, Xabier Lete eta Joseba Sarrionandia, eta bi poetongan nolakoa den Paveseren lanaren arrastoa ikusteko aukera ona dugu honakoa. Izan ere, orain arte ez zegoen Paveseren poema-libururik argitaratuta, han eta hemen barreiatutako poemak baizik. Hala, Ion Olano Carlosek, zenbait poemaren itzulpen berriak emateaz gain —italieratik zuzenean itzuliak—, Paveseren ibilbide poetikoaren soslai osatu bat eman digu kaier honetan.

      Egiazki, ez zuen poesia asko argitaratu Pavesek, poemategi bakarra argitaratu zuen bizirik zela: Lavorare estanca (Lan egiteak akitzen du), nahiz eta denbora pasatu ahala poema gehiago txertatzen joan zen (tartean, faxismoak zentsuratutako batzuk; adib. Dinaren gogoetak eta Aitatasuna).  Gero, 1945ean, La terra e la morte (Lurra eta heriotza) seriea argitaratu zuen Le Tre Venezie aldizkarian. Verrà la morte e avrà i tuoi occhi (Etorriko dun heriotza hire begiz), berriz, hil-ondoan argitaratu zen. La terra e la morte-koez gain, hamar poema argitaragabe agertu ziren liburu horretan, tartean bildumari izena eman zion poema ezaguna, euskarara erruz ekarri dena (Olanorena seigarren bertsioa dugu).

      Poesia publikatzen hasi zuen idazle ibilbidea 1936an, Lan egiteak akitzen du argitaratu zuenean. Lizeoan irakasle izan zuen Augusto Monti idazlearen I Sansôssí nobelaren erantzun gisa idatzi zuela diote adituek. Montik piamontetarren lanaren etika goratzen zuen bitartean, gaztarotik helduarorako igarotzearen talka irudikatzen du Pavesek, eta helduen mundu laborezkoaren gordinkeria. Pavese denbora luzez ibili zen tonu poetiko egokiaren bila, eta azkenean, Hegoaldeko itsasoak poemarekin —Manuel Vazquez Montalban-en polizia nobela ezagunenari izena eman zion gerora— lortu omen zuen 1930ean. Handik aurrera joan zen giro antzekoa osatzen zuten aleak ontzen, harik eta bilduma bukatu zuen arte. Hunkigarria da poemotako begirada erdi-xaloa, bizitzaren plazerei bertatik bertara begiratzen diena.

      Garai hartan poesia hermetikoa zen Italian nagusi, Salvatore Quasimodo, Giuseppe Ungaretti eta Eugenio Montale bezalako poeta handien eskutik, eta Pavesek poesia molde errotik ezberdin bat ekarri zuen. Iluntasun poetikoaren aldean, poesia askoz ere narratiboagoa zen berea, erritmo eta kadentzia handikoa eta bertso-lerro luzekoa. Ia esan liteke ipuinak balira bezala irakur litezkeela Lan egiteak akitzen du-ko poema ugari.

      Bigarren aldiko poemetan (kaier honetan Lur gorri lur beltz poematik aurrerakoak), ordea, poetika biraketa suma liteke, askoz ere poema lirikoagoak idatzi zituelako. Ildo horretako poemak Constance Dowling aktore estatubatuarrarekin edukitako (des)amodio istorioak bultzatua idatzi omen zituen.

      Bigarren Mundu Gerran erresistentzia antifaxistan parte hartu zuen, eta horren zantzuak suma litezke bere narratiba lan ezagunetako batean, Burkidea-n (Xabier Mendiguren Bereziartuk itzulia), baina, kurioski, poemetan ez da agertzen gatazka politiko horren zantzurik. Literatura anglosaxoiko hainbat idazle handiren itzulpen aipagarriak egiteaz gain, Einaudi argitaletxean ere lan egin zuen —Turingo erredakzioburu izan zen—, garaiko beste zenbait idazle italiar handiren (Natalia Ginzburg, Elio Vittorini) aldamenean, eta bere obra hantxe argitaratu zuen ia osoki. 1950. urteko abuztuan, bere buruaz beste egin eta berrogeita bi urte baino ez zituela zendu zen. Haren biografoei kasu eginez gero, hustasun existentzialak eta amodiozkoak (Dowlingen ukoa ezin eramanda) jota hartu zuen erabakia, baina literaturazaleari beti geratuko zaio azalpen sinpleegiekiko errezeloa.

Hegoaldeko itsasoak

Oinez goaz arratsean muino baten hegaletik,

isilik. Ilunabar berankorraren itzaletan

zuriz jantziriko erraldoia da lehengusua,

bare mugitzen dena, bisaia beltzaran,

isilzale. Isilik egotea da gure dohaina.

Bakar-bakarrik geratuko zen gure arbasoren bat

(ergelen arteko gizon handia, edo ero gizajoa)

halako isiltasuna irakasteko bere ondorengoei.

Lehengusua mintzatu da arratsean. Eskatu dit

berarekin igotzeko: gailurretik begiztatzen da

arrats bareetan itsasargiaren isla

urruna, Torinokoa: “Hi Torinon bizi haizenez...”

esan dit “...baina hik arrazoi. Bizitza bizia duk

herrialdetik urrun. Onura atera eta gozatu

eta gero, itzultzean, ni bezala, berrogei urteren buruan,

dena topatuko duk berri. Langhe muinoak ez dituk galtzen”.

Hori dena esan dit eta ez da italieraz mintzo,

baina mantso darabil herri-hizkera, zeina, muino hauetako

harrien antzera, hain da malkartsua ezen

ez baitute kaltetu hogei urteotako

hizkuntzek eta ozeanoek. Eta oinez dabil aldapatik,

begirada bere baitara bildurik, txikitan ikusten nituen bezala

laborariak, apur bat akiturik.

Hogei urte eman ditu munduan jira-biran.

Joan egin zen, neroni artean andreek zeramaten haurra nintzelarik,

eta hiltzat jo zuten. Gero aditu nituen hari buruz

andreak, alegia moduan, batzuetan;

gizonek, larriago, ahaztu egin zuten.

Negu batez ene aitari heldu zitzaion postaltxo bat

zigilu berdekara handi bat zeramana, itsasontziak portuan,

eta mahats biltzerako opa zuena zori ona. Txundidura handia ekarri zuen,

baina mutiko ordurako koskortuak irrikaz azaldu zien zera,

txartela Tasmania izeneko uharte batetik zetorrela,

urdin argiagoa den itsasoz inguraturik, marrazo odolzalez,

Ozeano Barean, Australiatik hegoaldera. Eta gehitu zuen ziurrenik

lehengusuak perlak harrapatzen zituela. Eta desitsatsi egin zuen zigilua.

Denek eman zuten beren iritzia, baina denek ondorioztatu zuten

hila ez bazen, hil egingo zela.

Gero guziek ahaztu zuten eta denbora ugari joan zen.

Oi, pirata malaysiarretan jolasten nuenetik,

zenbat denbora igaro den. Azken aldietatik,

puntu hilgarri batean bainatzera joan nintzenetik,

zuhaitz gainean jolaskidea jarraitu nuenetik

adar ederrak erauziz, eta burua hautsi nionetik

aurkari bati eta jo nindutenetik,

zenbat bizitza igaro den. Bestelako egunak, bestelako jokoak,

bestelako astinduak odolean aurkari iheskorrenen

aurrean: gogoetak eta ametsak.

Hiriak irakatsi dizkit izu infinituak:

dardararazi egin nau jendetza batek, kale batek,

lantzean behin gogoeta batek, bisaia batean espiaturik.

Begietan sentitzen ditut oraindik farol haien burlaizezko

argiak milaka, urratsen hots handiaren gainean.

Lehengusua itzuli egin zen, gerra amaitu zelarik,

erraldoi, gutxi bezala. Eta bazuen dirurik.

Senitartekoek ahapeka zioten: “Urtebete barru asko jota,

jana du dena, eta alderrai ibili beharko du.

Halaxe hiltzen da jende etsia”.

Hazpegi zehatzak ditu ene lehengusuak. Etxabe bat erosi zuen

herrian eta bertan eraikiarazi porlanezko garaje bat,

aurrealdean gasolina hornigailu distiratsua jarrita,

eta zubi gaineko bihurgunean, handi askoa, metalezko kartela.

Gero sartu zuen mekanikari bat dirua biltzeko,

eta Langhe muinoak korritu zituen, erretzen.

Bitartean ezkondua zen, herrian. Neskatxa bat hartu zuen,

delikatua eta ilehoria, ziurrenera

munduan zehar ezagutu zituenen antzerakoa.

Baina artean bakarrik ateratzen zen. Zuriz jantzita,

eskuak bizkarrean eta bisaia brontzeztaturik,

goizean feriak bisitatzen zituen, eta burlaizetsu

salerosten zituen zaldiak. Gerora azaldu zidanez,

egitasmoak huts egin zuelarik, bere asmoa zen

bailarako abere guziak kentzea,

eta jendeari bere motorrak erosaraztea.

“Baina piztiarik handiena” zioen,

“neroni izan nauk hori pentsatzean. Jakin behar nian

idiak eta pertsonak arraza berekoak direla hemen”.

Bada ordu erdi bat oinez gabiltzala. Gailurra gertu dugu,

ozenagotzen ari dira inguruan haizearen xuxurla eta txistua.

Lehengusua gelditu egin da bat-batean, eta biratu: “Aurten

idatziko dut egunkarian: —Santo Stefano

lehendabizikoa izan da betidanik Belbo bailarako

festetan— eta berenak esan ditzatela gero

canellitarrek”. Ondoren maldari ekin dio ostera ere.

Lur eta haize usainak inguratzen gaitu iluntasunean,

argiren bat distantzian: etxaldeak, automobilak

ozta-ozta entzuten direnak: eta nik gogoan darabilt

indarra, gizon hau nigana ekarri duena, erauzi duena itsasotik,

lur urrunetatik, isiltasun iraunkorretik.

Lehengusua ez da mintzo egindako bidaiez.

Lehor esaten du egon dela leku horretan edo beste hartan,

eta bere motorrei buruz pentsatzen du.

                                   Soilik amets bat

geratu zaio odolean: behin gurutzatu egin zen,

arrantzontzi holandarrean su-mutil zebilelarik, Zetazeoarekin,

eta ikusi izan ditu aingura astunak eguzkitan hegan,

ikusi izan ditu baleak ihesi odolezko aparretatik

eta pertsekuzioak eta isats zutituak eta ainguren kontrako borrokak.

Buruaz baiesten dit batzuetan.

                                     Baina esaten diodalarik

bera dela zortedunen arteko bat, ikusi duena egunsentia

lurreko uharterik ederrenetan,

oroitzean irribarrez esaten du, eguzkia

altxatzen zenerako, eguna zaharra zela beraientzat.

Arbasoak

Munduaz txunditurik heldu nintzen adin batera non

ukabilez gogor jotzen nuen airea eta negar egiten nuen, bakarrik.

Gizonen eta andreen diskurtsoak aditzea,

erantzuten jakin gabe, poztasun urria da.

Alabaina, igaro zen hura ere: dagoeneko ez nago bakarrik

eta, erantzuten ez badakit ere, badakit alde batera egiten.

Kideak topatu ditut ene burua topatuz.

Ohartu naiz, jaio aurretik, beti bizi izan naizela

 gizon sendoen artean, beren buruaren jabeak oro,

eta inork ez zekien erantzuten eta guziak ziren lasaiak.

Bi koinatuk denda zabaldu zuten (estreinako dirutza

gure sendian) eta seriosa zen arrotza,

kalkulatzailea, gupidagabea, zikoitza: andrazkoa.

Besteak, gutarrak, dendan irakurtzen zituen nobelak

(askotxo zen hori, herrian) eta sartzen ziren bezeroek

hitz gutxiko erantzunak aditzen zituzten,

azukrerik ezetz, ezta sulfatorik ere,

agortua zela oro. Geroago gertatu zen

azken horrek lagundu egin ziola huts egindako koinatuari.

Jende horrengan pentsatzen dudalarik indartsuago sentitzen naiz,

ispiluari begiratzen diodalarik baino gehiago, sorbaldak puzturik

eta ezpainak egokituz hotsandiko irribarrea egite aldera.

Ene aitona bati gertatu zitzaion, aspaldi-aspaldian,

bere morroi batek azpilapurreta egin ziola

eta, hortaz, berak aitzurtu behar izan zituela mahastiak

ongi eginiko lana ikusiko bazuen. Hala,

beti bizi izan naiz eta beti izan dut

begitarte ziurra eta eskura ordaindu izan dut beti.

Eta andrazkoak ez dira kontuan hartzen gure sendian.

Alegia, andreak gurean etxean geratzen dira

eta munduratzen gaituzte eta ez dute deus esaten

eta ez dira kontuan hartzen eta ez ditugu oroitzen.

Andrazko bakoitzak zerbait berria eragiten digu odolean,

baina beren burua ezabatzen dute zeregin horretan eta gu,

hala zaharberriturik, irauten duten bakarrak gara.

Bizioz beterik gaude, tikez eta izularriz

(gu, gizonok, aitok) baten batek egin du bere buruaz beste

baina lotsaizun bakar batek ere ez gaitu sekula ukitu,

sekula ez gara andreak izango, sekula ez inoren esklabo.

Lur bat topatu dut kideak topatuz,

lur gaizto bat non pribilegioa den

deus ez egitea, etorkizunean pentsatuz.

Izan ere, lan hutsa ez da aski enetzat eta ene gisakoentzat,

badakigu geure burua txikitzen, baina ene arbasoen

ametsik handiena izan zen onak izatea deus ez egiten.

Sortuak izan gara alderrai ibiltzeko muino haietan gora,

andrerik gabe eta eskuak bizkar atzean eramanez.

Deolaren gogoetak

Deolak goiza igarotzen du kafetegian jesarririk

eta inork ez dio begiratzen. Ordu honetan hirian guziak dabiltza korrika

egunsentiko eguzki freskoaren azpian. Ez du inor bilatzen

Deolak ere, baina bare pipatzen du eta goiza arnasten.

Ostatuan egon den bitartean, ordu honetan, lo egin behar izan du

indarra berreskuratzeko: ohe gaineko estera

lohitzen zioten zapataz soldaduek eta langileek,

bizkarra hondatzen dioten bezeroek. Baina bestelakoa da egun argiz:

egin daiteke lan finagoa, akidura gutxiagoz.

Atzoko gizonak goiz iratzarri zuen,

muxu eman eta eraman (geratuko nintzateke, laztana,

Torinon zurekin, posible izango banu) estaziora

bidaia ona iragartzera.

Durduzaturik baina fresko dago oraingoan,

eta aske izatea du atsegin Deolak, eta bere esnea edatea

eta brioxeak jatea. Goiz honetan erdi-emaztea da

eta, oinezkoei begiratzen badie, ez aspertzearren da soilik.

Ordu honetan ostatuan lo egiten du jendeak eta usain hertsia dago

(nagusia pasieran ibiltzera doa) ergelarena egitea da han barruan geratzea.

Lokaletan ibiltzeko arratsetan, presentzia beharrezkoa da

eta ostatuan, hogeita hamar urterekin, galdua da geratzen zaion apurra.

Deola jesarririk dago ispiluari erakutsiz soslaia

eta kristalezko islan ikusten du bere burua. Bisaia apur bat zurbil,

ez da geldirik gelditu den kea. Beltzuritu egin da.

Marik zuen kemena beharko luke berak ere, ostatuan

irauteko (izan ere, andre laztana, gizonak

hona etortzen dira gutiziak asetzera, ez banantze aldera,

ez emaztearengandik ez amorantearengandik) eta Marik lan egiten zuen

aspergaitz, adorez beterik eta sasoi betean.

Kafetegi aurreko oinezkoek ez diote Deolari arreta galarazten,

soilik lan egiten duenez arratsez, konkista mantsoetan,

bere lokaleko musikaz lagundurik. Begiratuak eginez

bezeroren bati edo haren oina bilatuz, atsegin ditu orkestrak

(maitasun eszena bateko aktorearen kutsua ematen diotenak)

gazte aberats baten konpainian. Aski du bezero bakarra

bizimodua ateratzeko arratsero. (Beharbada, atzoko gizonak

zinez eramango ninduen berarekin). Bakarrik egon, hala nahi badu,

goizez, eta kafetegian jesarri. Ez bilatu inor ere. 

Aisia

Hormetan itsatsiriko afixa handi guziak

(langile sendoa erakusten dutenak

zerurantz altxatzen, atzealdean lantegiak dituela)

oro dira puskatan hausten, eguzkitan eta uretan. Masinok birao dagi

bere alderik harroena ikusten duelarik kaleetako

hormetan, horietan barrena ibili behar duenez gero lan bila.

Bat goizean altxatzen da eta geratzen da egunkariei begira

kioskoetan, non andre bisaiak ageri diren kolore bizitan;

alderatzen ditu ingurutik igarotzen direnekin eta denbora galtzen du,

izan ere, andre bakoitzak begizulo sakonagoak ditu.

Tarte batez gogoan itsatsirik geratzen dira zinemako afixak

oinarrizko urratsetan, agureak gorriz jantzirik

eta Masinok (adi behatuz bisaia desitxuratuak

eta koloreak) bere masailak ukitu eta hutsago sentitu ditu.

Jaten duen aldi bakoitzean pasieran ibiltzen da ostera Masino,

lan egin izanaren seinale denez. Kaleak ditu zeharkatzen

eta ez dio inori begiratzen musu-musuetan. Arratsean itzuli

eta etzan egiten da belazean neskatila harekin.

Bakarrik dagoelarik, atsegin du belazean geratzea

etxe isolatuen eta zalaparta apalduen artean,

eta noiz edo noiz ametsen bat egiten du. Andreak ez dira falta

mekanikari garaietan bezalaxe: oraingoan Masino da

bakarraren bila dabilena eta fidela nahi duena.

Behin edo behin (ibilian zebilelarik) eraitsi izan du etsairen bat

eta kideek, zuloan topatu dutelarik, lotu behar izan diote

esku zauritua. Haiek ere ez dute deus egiten

eta hiruzpalauk, goseturik, banda bat osatu dute

turutaz eta gitarraz (haiekin nahi zuten Masino

kantari) eta kaleetan barrena dabiltza dirua biltzen.

Masinok erantzun die berak debalde kantatzen duela,

gogoak ematen diolarik, baina neskameak iratzartzen ibiltzea

kaleetan barrena, hori napolitarren lana dela. Jaten duen egunetan

lagun gutxi batzuk eramaten ditu muinoaren erdialdera,

hango ostaturen batean sartzen dira eta kantatzen dute aleren bat,

haiek bakarrik, gizon artean. Garai batean ibiltzen ziren txalupan ere,

baina lantegia ikusten da ibaitik, eta odol gaiztoa eragiten du horrek.

Egun osoan zapata zolak afixen aurrean igurtzi ondoren,

arratsean Masinok zineman amaitu du,

han non lan egin izan duen, behin edo behin. On egiten dio iluntasun horrek

gehiegizko farolekin akiturik dagoen ikusmenari.

Ez da akigarria istorioari jarraitzea:

beti dago ikusgai neskatila politen bat, eta batzuetan badira gizonak

elkar jotzen dutenak gogor. Badira herriak non

merezi lukeen bizitzea, aktore ergel

horien ordez. Masinok begietsi egin du

(muino biluziko herri batean, zelaiez eta lantegiz inguraturik)

bere buruaren irudia, lehen plano zabalean handiturik.

Horrek bederen ez dio ematen amorrua

kale kantoietako kolorezko afixek eta andre bisaia margotuek adina.

Paisaia

Hemen goian ez da gehiago jorratzen muinoa. Badira garoa

eta arroka biluzia eta antzutasuna.

Hemen lanak ez du deusetarako balio. Erreta dago gailurra

eta arnasa da freskura bakarra. Akidura handia da

honaino igotzea: ermitaua etorri zen behinola

eta geratu egin da harrezkeroztik, indarrak biltzen.

Ermitaua janzten da ahuntz larruz

eta badu halako musketa lurrin bat, piztiarena eta piparena,

blaitu dituena lurra, sasiartea eta haitzuloa.

Eguzkitan bereizirik pipatzen duelarik pipa,

galtzen badut ez dakit ostera ere hura topatzen, garo errearen

kolorekoa denez. Igarotzen dira bisitariak

eta ziplo erortzen dira arroka baten gainean, izerditan eta arnasestuka,

eta hantxe topatzen dute, begiak zeruan,

sakonki hartuz arnasa. Lan bat egina du bederen:

bisaia belztuan bizarra utzi du sarritzen,

ile gorrixka urriak. Eta gorotzak uzten ditu

soilgune zabal batean, eguzkitan lehortzen.

Berdeak eta sakonak dira muino honetako hegalak eta haranak.

Mahastien arteko bidexkek daramate neskatila burugabe

saldoengana, kolore bortitzez jantziak oro,

festatuz ahuntzen antzera eta garrasi eginez ordokian barrena.

Noiz edo noiz azaltzen dira fruituz beteriko saski ilarak,

baina ez dituzte igotzen gailurrera: herritarrek etxera daramatzate

bizkar gainean, okerturik, eta ostera ere hondoratzen dira hostoen artean.

Zeregin ugari dituztenez, herritarrak ez dira joaten

ermitaua ikustera; aitzitik, jaisten dira, igotzen eta sutsuki dute goldatzen.

Egarri direlarik, hurrupa handitan edaten dute ardoa: botila dute

ahoratzen, eta gailur errerantz dituzte begiak goratzen.

Goizeko freskuran itzultzen dira akiturik

goiz albako lanetik eta, eskaleren bat igarotzen bada,

uztaren artean putzuek jariatzen duten ur guzia

ematen diote, edan dezan. Sarkastikoki egiten diete irri andre saldoei

edo galdetzen diete ea noiz, ahuntz larruz jantzirik,

jesarriko diren muinoetan azala eguzkitan belztera.

Jende deserrotua

Itsaso gehiegi. Jadanik ikusi dugu itsaso aski.

Arratsean, ura zabaltzen da koloregabe

eta lauso ezerezera, hari begira dago laguna,

lagunari begira ni, eta inor ez da mintzo.

Gauean, hertsirik amaitzen dugu taberna zuloan,

ke artean isolaturik, zurrutean. Lagunak baditu ametsak

(apur bat monotonoak dira, itsasoaren burrunban)

non ura ispilu baino ez den, uharte baten eta bestearen artean,

basalorez eta ur jauziz zipriztinduriko muinoetan.

Halakoa da haren ardoa. Bere burua dakusa, edalontziari begira,

muino berdeak altxatuz itsaso mailaren gainean.

Atsegin ditut muinoak, eta uzten diot mintza dakidan itsasoaz,

hain da argia ura, ezen harkaitzak ere ikusten baitira.

Muinoak baino ez ditut ikusten, eta asetzen naute zeruak eta lurrak,

hegaletako lerro ziurrez, urruneko nahiz hurbileko.

Soilik nireak malkartsuak direla, akidurazko mahastien

ildoxkaz beteak, lur errean. Lagunak onartzen ditu

eta jantzi nahi ditu lorez eta basafruituz,

bertan aurkitzeko, algaraka, fruituak baino neskatxa biluziagoak.

Ez da beharrezkoa: nire amets malkartsuetan ez da falta

irribarrerik.

Bihar goizean goiz bidean baldin bagara

muino haietan gora, mahasti artean aurki genezake

neskatxa beltzaranen bat, eguzkiak belzturik,

eta, solasari loturik, haren mahats pixka bat irentsi.

Dinaren gogoetak

Plazera da eguzkitan garden eta fresko dabiltzan ur hauetan

norbere burua botatzea: ordu honetan ez dator inor ere.

Zirrara eragiten dute makal azalek gorputzez ukitzean,

murgilaldiko ur burrunbatsuek baino gehiago. Ur azpian ilun dago oraindik ere

eta lepotik oratzen du hotzak, baina aski da eguzkitara ateratzea

atzera itzultzeko gauzei begiratzera begi garbiz.

Plazera da biluzik etzatea belaze epeletan

eta begi erdi-hertsiz bilatzea muino garaiak

gainditzen dituztenak makalak eta ikusten nautenak biluzik

eta muinoetako inor ez da ohartzen. Galtzazpitan dagoen agure hark,

arrantzara doan kapeladunak, ikusi nau murgiltzen

baina pentsatu du mutikoa nintzela eta ez du hitz erdirik esan.

Gaur arratsean itzuliko naiz soineko gorridun andre gisa

(ez dakite biluzik nagoela hemen etzanda

kaletik irribarre egiten didaten gizonek) jantzirik itzuliko naiz

irribarreak harrapatzera. Gizon haiek ez dakite

saihetsak sendoago eramango ditudala gaur arratsean soineko gorrian

eta izango naizela beste andre bat. Inork ez nau ikusten hemen behean:

eta handik zehar, landareen artean badira leuntzaile sendoagoak,

irribarre egiten didaten beste haien aldean: inork ez nau ikusten.

Ergelak dira gizonak... gaur arratsean guziekin dantzan

biluzik bezala egongo naiz, orain bezala, eta inork ez du jakingo

topatzen ahal ninduela hemen, bakarrik. Haien gisakoa izango naiz.

Ordea, ergel horiek estuki besarkatu nahi izango naute,

proposamen azeriak xuxurlatu. Baina zer axola didate

haien laztanek? Badakit-eta ene burua laztantzen.

Gaur arratsean egoten ahalko gara biluzik eta elkar ikusi

irribarre azeririk egin gabe. Neuk bakarrik egiten dut irribarre

belazean etzanik, hemen, eta inork ez daki.

Aitatasuna

Dantzan ari den andrearen fantasia, baita agurearena ere,

zeina den haren aita, zeinak odolean zeraman behinola,

eta gau batez zuen sorrarazi, ohean gozatuz, osoki biluzik.

Andrea presatzen ari da garaiz heltzeko biluztera,

eta badira beste agure batzuk, haren zain. Guziek

irensten diote, dantzara jauzi dagielarik, begiz,

zangoen sendotasuna, baina agureak dardaraka dira.

Ia biluzik da andre gaztea. Eta gizon gazteek irribarrez

begiratzen diote, eta baten batek nahi luke biluzik egon halaber.

Agure gartsu guziek dirudite haren aita

eta oro dira, egongaitz izaki, beste zenbait gorputz gozatu dituen

gorputz horren hondakin. Gizon gazteak ere aita izango dira

egunen batean, eta ororentzat da bakarra andre hura.

Isilpean gertatu da. Zorion sakon batek

piztu du iluntasuna andre gazte biziaren aurrean.

Gorputz guziak ez dira gorputz bat besterik, ororen

begiradek iltzaturik mugitzen den gorputz bakarra baizik.

Odol hau, korrika dabilena andre gaztearen gorputz adar

altxatuetan, agureen baitan izozten den odola da;

eta haren aitak, erretzen ari den hori, isilpean, epeletan,

ez du jauzirik egin, baina berak zuen sorrarazi dantza dagien alaba.

Badabil zurrumurru biribila andrearen gorputzaren inguruan,

berbera baita agurearengan, baita agureengan ere. Aita isilpean

erretzen ari da eta itxaroten itzul dadin, jantzirik.

Guziak dira haren zain, gazte eta zahar, eta bera dute finkatzen;

horietako bakoitzak, zurrut bakartietan, ostera ere hartuko dute gogotan.

Bakardadearen mania

Afari legea egiten ari naiz leiho argiaren parean jesarririk.

Gelan dagoeneko ilun denez, zeruari begira.

Kanpoan, kale lasaiek daramate,

puska baten ondoren, landa zabalerantz.

Jaten ari naiz, zeruari begira —nork daki zenbat andre

ari diren jaten ordu honetan— ene gorputza bare dago;

lanak durduzatzen ditu ene gorputza eta andreak oro.

Kanpoan, afalostean, izarrak lurrazalaren lautada zabala

ukitzera helduko dira. Izarrak bizirik dira,

alabaina ez dute merezi bakardadean jaten ari naizen gerezi hauek adina.

Zerua dakusat, baina badakit herdoilezko teilatuen artean

dagoeneko badela argiren bat dizdizka eta, azpian, zaratak badirela.

Hurrupa handi bat eta ene gorputzak bizitza dastatzen du,

landareena eta ibaiena, eta sentitzen da orori itsatsirik.

Aski da isiltasun apur bat eta oro geratzen da

bere berezko lekuan, honela, ene gorputza geldirik dagoen gisan.

Gauza guziak daude isolaturik ene zentzumenen parean,

onartu egiten dute desegin gabe: isiltasunaren burrunba.

Gauza guziak, ilunpean, jar ditzaket jakinaren gainean,

ene odola zainetatik dabilkidala badakidan bezalaxe.

Lautada zera da, belar arteko uren korronte handia,

gauza ororen afaria. Landareak oro eta harriak oro

bizi dira geldirik. Aditzen dut jakiek nola elikatzen dituzten zainak

lautada honetan bizi diren gauza guziez.

Ez du axola gauak. Zeruaren karratuak

xuxurlatzen dizkit burrunbak oro, eta izar ñimiño bat

zalantzan ari da hutsean, jakietatik, etxeetatik

urrun, desberdin. Ez du aski bere buruarekin,

eta adiskide gehiegiren premia du. Hemen, ilunpean, bakardadean,

bare dago ene gorputza, eta jabe sentitzen da.

Bi zigarreta

Gauero da askapena. Islak bistan dira galtzadan,

haizeari garbi zabaltzen zaizkion etorbideen gainean.

Oinezko esporadiko orok badu bisaia eta historia bana.

Baina ordu honetan ez da akidurarik: farolak milaka,

pospolo bat eskatzera geratzen denarentzat oro.

Gartxoa iraungi egin da supiztekoa eskatu didan

andrearen bisaian. Haizean itzali da

eta andreak zapuzturik eskatu du bigarrena,

itzali dena. Irri egin du geldiro andreak.

Hemen ozen mintza gaitezke, baita oihu egin ere,

inork ez gaituenez entzuten. Goratu ditugu begiradak

hamaika leihoetara —lo dauden begi hertsietara—

eta zain geratu gara. Andreak besaburuak jaso ditu

eta arranguratu egin da lepoko nabarra galdu izanaz,

gauean haren beroki zenez gero. Baina aski dugu

izkinan pausatzea, eta haizea ez da ufakoa baino.

Galtzada higatuan bada jada zigarrokin bat.

Riotik zetorren lepokoa, baina andrazkoak dio

pozik dela hura galdu izanaz, ni aurkitu nauenez.

Baldin eta Riotik bazetorren lepokoa, gauez zeharkatuko zuen

ozeanoa, transatlantiko handiaren argiz gainezka.

Jakina, haizezko gauak. Marinel baten oparia omen.

Dagoeneko ez dago marinelik. Andreak xuxurlaka esan dit,

berarekin igotzen banaiz, erakutsiko didala haren erretratua,

kizkurturik eta brontzeztaturik. Lurrunontzi zikinetan bidaiatzen zuen,

eta makinak garbitzen zituen: politagoa naiz ni.

Galtzada gainean badira bi zigarrokin. Begiratu diogu zeruari:

han goiko leihoa —erakutsi dit andreak— da gurea.

Baina han goian ez dago berogailurik. Gauak, lurrunontzi galduek,

argiontzi gutxi dituzte, izarrak baino ez.

Besotik heldurik zeharkatu dugu galtzada, elkar berotzeko jolasean.

Ulertzen ez duen jendea

Estazioko arbolapean pizten dira argiak.

Gellak badaki ordu honetan itzultzen dela ama zelaietatik

amantala puzturik. Trenaren zain dagoelarik,

Gellak berdeari begiratzen dio eta irribarre dagi irudikatuz

bera ere geratzen dela, argien artean, belarra biltzen.

Gellak badaki ama gaztetan hirian egon zela

behinola: arratsero abiatzen da bera, iluntzean,

eta trenean oroitzen ditu erakusleiho ispilatzaileak

eta igarotzean musu-musuetara begiratzen ez duen jendea.

Amaren hiria harresi arteko etxarte hertsia da,

non jendea ateratzen den balkoietara.

Gella arratsero itzultzen da begi jostariak

kolorez eta nahikariz josirik, eta trenetik bakandurik

irudikatzen ditu, erritmo monotonoan, trenbide soslai

garbiak argi artean, eta muinoak josirik bidez eta bizitzaz

eta gazteen alaitasunaz, ibilian jator eta irriaren jabe.

Gella asperturik dago joan-etorrian ibiltzeaz, arratsero itzultzeaz

eta ez bizitzeaz ez etxeen artean ez mahastien erdian ere.

Nahiago luke hiria balego muino horien gainean,

argiztaturik, isil-gorderik eta betiko geldirik.

Hala, oso bestelakoa da. Arratsero biltzen da

anai-arrebekin, akiduraren batetik datozenak oinutsik,

eta ama brontzeztaturik, eta lurrak hartzen dituzte mintzagai

eta bera isilik da jesartzen. Baina oraindik oroitzen du,

haurra zelarik, bera ere itzultzen zela bere belar sortarekin:

haiek jolasak baino ez ziren, ordea. Amak izerdi dagi zinez

belarra biltzen, izan ere, hogeita hamar urtez

bildu izan du arratsero, eta noiz edo noiz

etxean geratuko da. Inor ez dabil bere bila.

Gellak ere nahiago luke geratzea, bakarrik, zelaietan,

baina bakartienak diren haietan, eta beharbada basoetan.

Eta arratsari itxarotea eta zikintzea belazeetan

eta beharbada lokatzetan eta sekula gehiago ez itzultzea hirira.

Deus ez egitea, ez dagoelako inork behar duen deus ere.

Ahuntzen antzera aritu hostorik berdeenak harrapatzen

eta ile izerdituak eta kiskaliak bustitzen

gaueko ihintzaz. Haragia gogortu

eta belztu eta soinekoak urratu, hirian

atsegin ez izateko moduan. Gella asperturik dago joan-etorrian ibiltzeaz

eta irribarre dagi, hirian itxuragabe eta eragabe sartzen dela

irudikatzen duelarik. Muinoak eta mahastiak

desagertzen ez diren artean, hala ibil dadin

belazeak zeuden kaleetan, irri eginez, arratsetan

halako nahikariak izango ditu Gellak, trenetik begira.

Konpainia txarrak

Bada gizon bat pipaz pipatzen duena.

Han, ispiluan,

bada beste bat pipaz ari dena pipatzen.

Elkarri begira daude, parez pare.

Zinezkoa lasai dago, izan ere,

bestea irribarrez du ikusten.

Arestian beste gauza batzuk ikusi ditu.

Kezko atzealdean barrena

andrazko bisaia bat tenkaturik

irribarrez eta ergel bat hura miazkatuz

begiradaz, solasean.

Gero ergelak, solasaldian, heldu dio

berak ere eta irribarrexka bat urratu du.

Ergelaren irribarrexka.

Eta andrea tolestu egin da eta ezpainak estutu ditu,

ikusi izan balu bezala zerbait biluzia.

Orain, andreak gizonen gorputz biluziak

ikusten ditu goizetik arratsera,

baina biluzten da bera ere eta han gainean

egiten du lan, barrezka. Eta irribarrexkak ditu ikusten

eta egiten, lanean ari delarik: areago, lan erdia da

ongi eginiko irribarrexka. Alabaina,

bata hor dagoelarik txantxetan solasean,

min ematen du halaber ikusteak beste bat

(isilpean aditzen ari zena ergela solasean)

hark ere gogoan darabilela

gogo basa berbera.

Itzuliak dira andrea eta ergela

elkarren hatsak bisaian ematera; elkarren antza dute

apur bat, andreek eta ergelek,

eta pipak bafatzen du kontratupeko bisaia.

Kearen barrenean posible da keinu bat egitea

eta begiak erdi ixtea.

Andreak, bere gainean zintzilikaturik

solastatzen ari zaion hari, barrezka, egin dio itzuri.

Gaueko plazerak

Gu ere geratzen gara gaua aditzera

haizea biluzien den unean: kaleak

hoztu ditu haizeak, eroriak dira usainak oro,

sudur-zuloak altxatu egin dira argi kulunkarietara.

Badugu denok etxe bana ilunpetan itxaroten

itzul gaitezen: andre bana gure zain ilunpetan

etzanik, lotan: usainez bero dago logela.

Haizeaz ez daki deus lotan den andreak

eta arnasa dagi: haren gorputzaren epeltasuna

gugan xuxurlaka dugun odolaren berbera da.

Garbitu egiten gaitu haizeak, ilunpetan parez pare

zabalik diren kaleen sakonetik datorren honek; argiak

kulunka eta gure sudur-zuloak estuturik

ezbaian dabiltza biluzik. Usain bakoitza, oroitzapen bana.

Urruneko ilunpetik azaldu da ezustean haize hau,

hirira ari dena amiltzen: zelaietan eta muinoetan behera,

non eguzkiak epelduriko belazeak ere badiren,

eta humorez belzturiko lurra halaber. Gure oroitzapena

lurrin latza dugu, erraiak agerian dituen

lurrak neguari hondotik ematen dion hatsaren

goxotasun apurra. Itzaliak dira lurrinak oro

ilunpeetan barrena, eta haizea baino ez da heltzen hirira.

Itzuliko gara gaur gauean lotan datzan andrearengana,

hatz izoztuz haren gorputza bilatzera,

eta epeltasun batek goxatuko digu odola, humorez belzturik den

lurraren epeltasunak: bizitzaren arnasaldia.

Hura ere epeldu egin da eguzkitan eta bere biluztasunean

azaleratzen da bizitza goxoagoa,

egunarekin desagertzen doana, eta lurraren zaporea duena.

Antzinako diziplina

Mozkorrak ez dira andreekin solastatzeko gauza

eta sakabanatu egin dira; inork ez ditu nahi.

Mantsoki doaz kaleetan barrena, kaleek eta farolek

ez dute amaierarik. Baten batek itzuli handiagoak egiten ditu,

baina ez da zertan beldurrik izan, bihar etxeratuko dira.

Sakabanatu den mozkorrak uste du andreekin dagoela

eta kale-argiak beti dira berberak eta andreak, gauez,

beti berberak dira, inork ez ditu aditzen.

Mozkorrak arrazoitu egiten du eta andreek ez dute nahi.

Irri dagiten andreak dira haren mintzagaia:

andreek zergatik dagite hainbeste irri edo, negarrez bada, garrasi?

Mozkorrak nahi luke andre mozkor bat,

makurturik adituko lukeena. Baina gortu egiten dute

“Seme hori nahi baduk, guretik pasatu beharko duk”.

Mozkorrak heldu egiten dio kide mozkor bati,

gau honetan bere semetzat hartu duenari, haiengandik sortua ez dena.

Negar eta garrasi dagien andrexka batek nola sor lezake

seme kide bat beretzat? Bera mozkorra denez

ez ditu andreak oroitzen ibili ez-egonkorrean

eta biak doaz aurrera bakean. Kontari ari den semea

(ez da andretik sortua) andrea litzateke

hura ere. Aitarekin dabil oinez eta arrazoitu egiten du:

kale-argiek iraun egingo dute gau osoan.

Grappa irailean

Goizak igarotzen dira zilar eta mortu

ibaiertzetan, goiz alba lainotzen delarik

eta bere berdea iluntzen, eguzkiaren zain.

Zelaien hegiko azken etxe hezean saltzen

duten tabakoak kolorea du kasik beltza

eta zukutsua zaporea: urdinkara du bafada.

Grappa ere badute bertan, uraren kolorekoa.

Heldu da une bat non dena gelditzen

eta umotzen den. Egonean daude urruneko landareak:

areago ari dira iluntzen. Isil-gordean dituzten fruituak

astinaldi batek botako lituzke. Hodei sakabanatuek

ore umotuak dituzte. Urrunean, etorbideetan,

etxe bakoitza heltzen ari da zeruaren epeltasunean.

Ordu honetan andreak baino ez dira ageri. Ez dute pipatzen andreek

eta ez dute edaten, soilik dakite eguzkitan geratzen

eta haren epela soinean jasotzen, fruituak balira bezalaxe.

Airea, behelainoz gordin, hurrupaka edan daiteke

grapparen antzera, gauza orok du bere gustua jariatzen.

Ibaiko urak ere edan egin du ibaiertzetatik

eta hondoan, zeruan, du oro beratzen. Kaleak

andreak bezalakoak dira, geldirik ari dira umotzen.

Ordu honetan orok beharko luke geldirik gelditu

kalean eta begiratu nola umotzen ari den oro.

Bada halako haizekirria ere, hodeiak aztoratzen ez dituena,

baina aski dena ke urdinkara gidatzeko

hura zatikatu gabe: igarotzen ari den gustu berri bat.

Grappatan bustita dago tabakoa ere. Hartara, andreak

ez dira goiza gozatuko duten bakarrak izango. 

Antzinako zibilizazioa

Mutikoak freskoago hartzen du arnasa, kontraleihoen artean

isil-gorderik, kaleari begira, adi. Errekarriak ikusten dira

zirrikituaren argitik, eguzkitan. Inor ez dabil oinez

kaleetan. Mutikoak nahiago luke kalera ateratzea

horrela, biluzik (ororena baita kalea), eta eguzkitan kiskali.

Hirian ezin da. Belazeetan bai, posible litzateke,

buru gainean ez balego zeruaren sakonera,

izutzen eta moteltzen duena. Belarrak, hotz delarik,

oinetan kili-kili dagi, baina geldirik begira dauden landareak

eta enborrak eta sasiartea begi zorrotzak dira

dardaraka ari den gorputz ahul zurbilarentzat.

Bestelakoa da belazea ere, nazka ematen du ukitzean.

Alabaina, mortu dago kalea. Inor igaroko balitz

mutikoa ausartuko litzateke ilunpetik begiratzera

eta pentsatzera guziek ostentzen dutela gorputz bana.

Ordea, gihar sendoko zaldi bat igaro da

eta burrunba dagite errekarriek. Gero zaldia

badoa, biluzik eta koplarik gabe, eguzkitan:

badoa kalearen erditik trostan. Mutikoak

nahiago luke bera ere hura bezain sendoa eta belztua balitz

eta beharbada gurdi hari tira egitea; hartara, ausartuko litzateke

bere burua agertzen zeruko izpien azpian. Begira dauden etxeek

belaze mortuek baino gutxiago moteltzen dute.

Gorputz baten jabe izanez gero, ikusi beharra dago. Mutikoak ez daki

guziak ote diren gorputz baten jabe. Goizean pasatzen ari zen

agure zimur hark ezin du izan halako gorputz zurbil eta tristerik,

ezin du izan horrela izutzen duen deus ere. Helduak ere ez,

ezta haurrei titia ematen dieten emazteak ere,

haiek ez daude biluzik. Soilik mutikoak dira gorputz baten jabe.

Mutikoa ez da ausartzen bere burua ilunpetan ikustera

baina badaki kiskali beharko duela eguzkitan

eta ohitu beharko duela zeruaren begiradarekin, gizon izango bada noizbait.

Egur berdea

Geldirik den gizonak aurrean ditu muinoak ilunpetan.

Muino horiek lurrezkoak diren artean

goldatu beharko dituzte herritarrek. Begiratzen die eta ez du ikusten,

espetxean esna egonik begiak hesten dituenaren antzera.

Geldirik den gizona (espetxean egona) bihar itzuliko da

lanera, kide bakar batzuekin batera. Bakarrik dago gau honetan.

Euri zaporekoak dira muinoak: urruneko usain hori zen

noiz edo noiz heltzen zena haizearekin batera espetxera.

Batzuetan euria egiten zuen hirian: parez pare zabaltzen ziren

arnasa eta odola, kale askeetan.

Euriari eusten zion espetxeak, espetxean bizitza

ez zen finitzen, noiz edo noiz iragazten zen eguzkia ere:

zain zeuden kideak eta etorkizuna zegoen zain.

Bakarrik dago orain. Lurraren usain harrigarria

bere gorputzetik aterea dela dirudi, oroitzapen urrunekin batera.

Ezaguna du lurra… zorua zanpatzen du,

zinezko zoru hori. Ez du balio pentsatzeak

herritarrek aitzurrez kolpekatzen dutela lurra

joko balute bezala gorroto duten etsaia,

beste hainbat etsaien artean. Aitzitik, badute halako bozkario bat

herritarrek: lur zati deserrotu horixe bera.

Zer axola dute, bada, besteek? Bihar eguzkitan

zabalduko dira muinoak, bakoitza bere lekuan.

Kideak ez dira muinoetan bizi,

hirian jaioak dira, non belazearen ordez

trenbideak dauden. Batzuetan ahazten du berak ere.

Alabaina, hirira heltzen den lurraren usainak

ez du gehiago herritarren zaporerik. Laztan luzea da

begiak zarrarazten dituena kideengan pentsatuz,

espetxean daudenak, zain dagoen espetxe luzean.

Lan egiteak akitzen du

Kalea zeharkatzea ihes egiteko etxetik

mutiko batek egiten du soilik, baina egun osoan kaleetan dabilen

gizon hau ez da dagoeneko mutikoa,

eta ez du etxetik ihes egiten.

Badira udan

arratsalde batzuk non plazak ere hutsik dauden, erortzear den

eguzkipean zabalik, eta gizon hau, zeina heltzen ari den

alferrikako landareen etorbide batetik, bertan gelditzen da.

Merezi al du bakarrik egoteak, gero eta bakartuago egote aldera?

Soilik inguruan ibiliz, hutsik daude

plazak eta kaleak. Premiazkoa da andre bat geraraztea

eta harekin mintzatzea, eta erabakitzea elkarrekin bizitzea.

Bestela, norbera bakarrik da mintzo. Horrexegatik, zenbaitetan,

gaueko mozkorraldiak lotzen ditu solasak,

eta kontatzen ditu bizialdi osorako egitasmoak.

Ez da egia plaza mortuan itxaroteagatik

inor ezagutzen denik, baina kaleetan dabilenak

bereari eusten dio batzuetan. Bi izango balira,

baita kalean ibiltzen ere, etxea legoke

andre hura den lekuan, eta mereziko luke.

Gauean plaza ostera ere mortu da

eta gizon honek, igarotzen ari denak, ez ditu ikusten etxeak

alferrikako argien artean, ez ditu gehiago goratzen begiak:

sentitzen du soilik galtzada, gauzatu zutena beste gizon batzuek,

esku gogordunek, bere antzerakoek.

Ez da bidezkoa plaza mortuan gelditzea.

Izango da, ziurrenik, andreren bat kalean,

zeinak, eskatuz gero, eskua emango lukeen etxerako.

Egilearen erretratua

Galtzadarriari begira dagoen leihoa amildegia da,

beti hutsik. Udako urdin argiak, buru gainean,

geldiagoa dirudi ordea, eta hodei bat ageri da.

Hemen ez dago inor. Eta hemen gaude gu, lurrean jesarririk.

Kale publikoan nirekin batera dagoen

kideak (zeinari kiratsa darion), gorputza mugitu gabe

altxatu ditu prakak. Nik, barruko elastikoa.

Harri gainean dagoen intzigarra gozatzen du kideak

nik baino gehiago; begira nago ni, baina ez dago inortxo ere.

Leihoan bat-batean andre bat ageri da,

kolore argikoa. Beharbada aditu du kiratsa

eta guri begira geratu da. Kidea zutik dago dagoeneko, adi.

Bizarduna da kidea, bai zangoetan bai bisaian,

Eta bizarra ageri zaio praketatik eta elastikoko zuloetatik at.

Bere kabuz dario kiratsa bizar horri.

Kideak jauzi egin du leiho horretara,

ilunpean barrena, eta desagertu da andrea. Ihesi joan zaizkit begiak

zeru eder trinkoaren zirrikitura, hura ere biluzia.

Nik ez dut kiratsik, ez daukadalako bizarrik. Harriaren hotza sentitzen dut

bizkar biluzian, andreek atsegin duten honetan

leuna delako: zer ez dute atsegin andreek?

Baina ez da andrerik ageri; igaro da, ordea, txakur emea

eta haren atzetik arra, zeinari, euriaren eraginez,

kiratsa darion. Zeruan, hodei leunak

geldirik du begiratzen: hosto mordoxka dirudi.

Afaria topatu du kideak oraingoan.

Andreek ondo zaintzen dituzte biluziak. Azkenean

morroi gazte bat azaldu da, pipatzen ari dena.

Aingira zangoak ditu hark ere, ile kizkurra,

azal gogorra: andreek biluztu nahi izango dute

egun batez eta haren azala usaindu, ea baduen lurrin onik.

Inguratu delarik luzatu dut oina, eta lurrera begiratu dio berak.

Zigarreta bat eskatu diot. Isilpean geratu gara biok, pipatzen.

Belaunaldi bat

Mutiko bat etortzen zen jolastera zelaietan

han non zabaltzen diren orain etorbideak. Zelaietan topatzen zituen

mutiko gehiago, oinutsik haiek ere, eta jauzi egiten zuen pozez.

Ederra zen oinustea belazean haiekin batera.

Argi urruneko adats batez aditu ziren tiro hotsen oihartzunak

hirian, eta haizearen gainetik heltzen zen

zalaparta etena. Jende guzia zegoen isilik.

Muinoek aletzen zituzten argi puntuak,

haizeak abiaraziak, itsasoaren ertzetan. Iluntzen

ari zen gauak itzaltzen zuen oro azkenik

eta loaldian irauten haizearen freskurak.

(Biharamunean itzuli dira ingurura mutikoak

eta inork ez du zalaparta oroitzen. Espetxean

badira langile isilak eta hila da baten bat.

Kaleetan estaliak dira odol arrastoak.

Urruneko hiria iratzarri egin da eguzkitan

eta atera da jendea. Musu-musuetara begiratzen diote elkarri).

Mutikoek gogotan hartu zuten zelaietako isiltasuna.

Atsegin zitzaigun hiria egun argiz: arratsez, isiltzea

eta begiratzea urruneko argiei eta zalapartak aditzea.

Oraindik ere joaten dira mutikoak jolastera zelaietan

han non heltzen diren etorbideak. Eta gaua berbera da.

Handik igarotzean senti daiteke belarraren lurrina.

Jende berbera dago espetxeetan. Eta badira andreak

orduan bezalaxe, haurrak sortzen dituztenak eta esaten ez dutenak deus ere.

Abuztuko ilargia

Hori koloreko muinoez harago dago itsasoa,

lainoez harago. Alabaina, egun izugarriak

tartetzen dira zeruan muino kizkurtuz eta zirtakatuz,

itsasoaren aurretik. Hemen goian olibondoa dago

islarik ematen ez duen ur putzuarekin batera,

eta uztondoak, beti uztondoak, amaitzen ez direnak.

Eta ilargia altxatu da. Senarra zerraldo dago

zelai batean, kaskezurra eguzkitan zartaturik,

emazteak ezin du hilotza garraiatu

zaku baten antzera… Ilargia altxatu da eta itzal apur bat ematen du

adaxka bihurrien azpian. Andreak itzaletan

izu antzeko imintzioa egin dio bisaia odoleztatuari,

koagulatzen eta estaltzen ari dena lepoaldeko zimurrak oro.

Ez dira mugitzen zelaietan datzan hilotza

ez itzaletan dagoen andrea. Areago, badirudi

norbaiti keinu egiten diola odolezko begiak, eta bide bat seinalatzen.

Zirrara luzeak datoz muino biluzietan barrena

urrunetik, eta andreak sentitzen ditu bizkarretan,

alez beteriko itsasoan korrika egingo balute bezalaxe.

Zirrarek hartu dituzte olibondo galduaren adarrak halaber

ilargizko itsaso horretan, eta badirudi arbolaren itzalak

uzkurtzean irensten duela andrea bera ere.

Amildu egiten da ilargiaren izularrian

eta harrietan barrena jarraitzen dio haizekirriaren kirrinkak

eta silueta lauso batek hozka egiten dio oin-zoletan

eta min ematen dio magalean. Ostera ere sartu da itzaletan

eta harrietara bota du bere burua eta hozka egin dio bere ahoari.

Behean, odolez bustitzen ari da lur iluna.

Lur kiskaliak

Torinon egona den gazte mengela da mintzo.

Itsaso handia zabaltzen ari da arroken artean isil-gorderik,

urdin argia eta garbia emanez zeruari. Distira dagite

aditzen ari den ororen begiek.

Torinora heldu gara arratsean

eta berehala ikusi ditugu kaleetan barrena

asmo txarreko andreak, begientzat jantzirik, oinez bakarrik.

Han, bakoitzak lan egiten du daraman jantziaren arabera,

eta egokitu egiten zaio argi bakoitzari. Badira goizeko

koloreak, etorbideetan barrena ibiltzeko koloreak,

gaueko atseginentzat eginak. Andreek (esperoan daudenak

eta bakarrik sentitzen direnak) sakonki ezagutzen dute bizitza.

Askeak dira. Haiei ez diete deus ere ukatzen.

Entzuten dut nola ari zaion joka itsasoa, akiturik, itsasertzari.

Mutiko horien begi sakonak ikusten ditut

argiz pizturik. Hemendik bi urratsetara pikondo ilara

etsia aspertzen ari da arroka gorrikaran.

Badira andre askeak bakarrik pipatzen ari direnak.

Arratsak topatu gaitu eta goizak utzietsi

kafetegian, adiskideen gisan. Gazteak dira beti.

Gizonengan bilatzen dituzte begiak eta lastertasuna

eta txantxa beti finak. Aski da muinoetara igotzea

eta euria egitea: neskatxen antzera uzkurtzen dira,

baina badakite maitasunaz gozatzen. Gizonak baino adituagoak dira.

Biziak dira eta lirainak eta, biluzik direlarik ere, solasean

aritzen dira, ohi duten adore berberaz.

Aditzen dut.

Adi begiratu diet gazte mengelaren begizulo sakonei.

Haiek ere ikusia dute behinola berde hura.

Pipatzen arituko naiz gau ilunean, itsasoari ere jaramon egin gabe.

Soiltasuna

Bakarrik dagoen gizona (espetxean egona) espetxera da itzultzen

ogi zati bati hozka degion bakoitzean.

Espetxean amets egiten zuen neguko humusetan

ihesi doazen erbiekin. Neguko lainopean

kale-harresien artean bizi da gizona, ur hotza

edaten eta ogi zati batean hiltzen.

Batek uste du bizitza berpiztuko dela geroago,

lasaituko dela arnasa, negua itzuliko dela

ardo lurrinez ostatu epelean,

eta sutondo ona, ukuilu ona, eta afariak. Batek uste du,

barruan dagoen bitartean uste du batek. Kanporatzen da arrats batean,

eta ehizatu dizkiote erbiak eta epela jan diote

besteek, alaiki. Haiei kristaletik begiratu beharra, orain.

Gizona ausartzen da sartzera basokada bete edatera soilik

izozturik dagoelarik, eta behatzen du bere ardoa:

kolore lausoko, zapore astuneko.

Hozka egin dio ogi puskari, erbi zaporea zuena

espetxean, baina dagoeneko ez du ogi zaporerik

ez deus ere. Eta ardoak ez du laino zaporea baino.

Bakarrik dagoen gizonak ostera ere hartu ditu gogotan zelai haiek, pozarren,

goldaturik daudelakoan. Areto mortuan,

ahopean, saiatzen da kantatzen. Ostera ere ikusi du

dikearen zabalean sasitza soilduaren mototsa,

abuztuan berdea izan zena. Txistua jo dio txakur emeari.

Eta erbia azaldu da eta jada ez daukate hotzik.

Artizarra

Bakarrik dagoen gizona jaiki da oraindik itsasoa ilun delarik

eta izarrak zalantzan direlarik. Hatsaren moduko epeltasun bat

igotzen ari da ibaialdean gora, han non itsasoaren ohea dagoen

eta arnasa eztitzen den. Hortz arteko pipa ere

itzalirik dago zintzilik. Gautarra da txipli-txapla apaldua.

Bakarrik dagoen gizonak piztu du dagoeneko adarrezko sutzarra

eta behatzen du nola ari den eremua gorritzen. Itsasoa ere

gutxi barru izango da suaren antzerakoa, garreztatua.

Ez dago egunsentia baino gauza mingotsagorik, deus gertatuko

ez den egun batean. Ez dago gauza mingotsagorik

baliorik eza baino. Zeruan zintzilik dago, akiturik,

izar berdexka bat, egunsentiak ezustean harrapatua.

Ikusten ditu oraindik ilun den itsasoa eta suzko orbana

non gizona, zerbait egitearren, epeltzen ari den;

ikusten du eta loak hartzen mendi ilunen artean,

elurrezko ohea den lekuan. Orduaren moteltasuna

gupidagabea da jada deus ere espero ez duenarentzat.

Merezi al du eguzkia itsasotik altxatzea

eta egun luzea hastea? Bihar

itzuliko da egunsenti epela argi gardenez

eta atzokoa bezalakoa izango da eta ez da gertatuko deus ere.

Gizon bakartiak lo egin nahi luke soilik.

Azken izarra itzaltzen delarik zeruan,

gizonak emeki du pipa prestatzen eta pizten.

Paradisua teilatuen gainean

Izango da egun lasai bat, argi hotzekoa

jaiotzen edo hiltzen den eguzkiaren antzerakoa, eta kristalak

hertsatuko du aire lohia zerutik at.

Iratzarriko gara goiz batez, behin eta betiko,

azken loaldiaren epeltasunean: itzala

izango da epeltasunaren antzekoa. Logela beteko du

leiho zabaletik, zeru zabalago batek.

Egun batez behin eta betiko igoko dugun eskaileratik

ez dira gehiago ahotsak etorriko, ezta bisaia mortuak ere.

Ez da beharrezkoa izango ohea uztea.

Soilik egunsentia sartuko da logela hutsean.

Leihoa aski izango da gauzak oro janzteko

argitasun lasai batez, argi batez kasik.

Haragirik gabeko itzal bat ezarriko du ahoz gorako bisaian.

Oroitzapenak izango dira itzalezko pinportak

bidean isil-gorderiko beso zaharren

antzera. Oroitzapena izango da garraldia,

artean atzo, begi itzalietan.

Uda

Badun lorategi argi bat, harresi baxuen artean,

belar lehorrezkoa eta argizkoa, emeki egosten duena

bere lurra. Badun itsaso zaporeko argi bat.

Hik arnasten dun belaze hori. Adatsak ukitzen ditun

eta oroitzapenak astintzen.

Fruitu ugari ikusi ditinat

amiltzen, gozoki, ezagun ditudan belazeetan,

zartada batez. Halaxe durduzatzen haiz hi ere

odolaren dardararekin. Burua mugitzen dun

inguruan ibiliko balitz bezala airezko mirari bat

eta miraria hi haiz. Zapore berekoak ditun

hire begiak eta oroitzapen epelak.

Aditzen dun.

Aditzen ditunan hitzek apenas haute ukitzen.

Bisaia lasaian badun gogoeta argi bat

hire bizkarrean itxuratzen duena itsasoaren argia.

Badun bisaian halako isiltasun bat bihotza estutzen duena

zartada batez, eta antzinako atsekabe bat jariatzen du,

orduan amildu ziren fruituek emaniko zukuaren antzera.

[Lur gorri lur beltz]

Lur gorri lur beltz,

itsasotik hator,

erre berdetik,

antzinako hitzak

eta odolezko akidura

eta geranioak harri artean

dauden lekutik,

ez dakin zenbat hitz eta akidura

dakarkinan itsasotik,

oroitzapen bat bezain aberats,

hondamenezko zelaiaren antzera,

hi, hitz gogor eta zinez gozo,

odolez antzinako

begietan bildurik;

gazte, sasoiko oroitzapena den

fruituaren gisan,

hire arnasak atseden hartzen din

abuztuko zerupean,

hire soaren olibek

itsasoa gozotzen diten,

eta hi bizi eta berbizi haiz

harritu gabe, lurra bezain

zinezko, lurra bezain

ilun, urtaroen eta ametsen

errota, ilargitan azaltzen dena,

antzinako, hire amaren

eskuen antzera,

sutontziaren hondoa.

[Lur baten antzekoa haiz]

Lur baten antzekoa haiz

inork esan ez duena.

Hik ez dun deus itxaroten

ez bada hitza

hondotik erneko dena

adaxka arteko fruituaren antzera.

Bada haize bat higana heltzen dena.

Gauza lehorrak eta luzaz hilak

traba ditun eta haizearekin joanak.

Gorputz adarrak eta antzinako hitzak.

Dardaraka hago uda betean.

[Hi ere muinoa haiz]

Hi ere muinoa haiz

eta harrizko basabidea

eta jokoa erretenetan,

eta ezagutzen dun gauez

isilik dagoen mahastia.

Hik ez ditun hitzak esaten.

Badun isiltzen den lur bat

eta ez dun hire lurra.

Badun irauten duen isiltasun bat

landareetan eta mendi lepoetan.

Baditun urak eta belazeak.

Isiltasun hertsia haiz,

ez duena ematen amore, hi haiz ezpainak

eta begi ilunak. Mahastia haiz.

Badun lur bat zain dagoena

eta ez duena esaten hitzik.

Igaro ditun egunak

zeru gorien azpian.

Hodeietara jolastu haiz.

Badun lur gaizto bat…

bazekin hori hire bekokiak.

Mahastia dun hori ere.

Ostera ere topatuko ditun hodeiak

eta erretena, eta ahotsak

ilargi itzal baten antzera.

Ostera ere topatuko ditun hitzak

jolasen bizitza laburretik

eta gautarretik harago,

haurtzaro bizkorretik harago.

Goxoa izango dun isiltzea.

Lurra eta mahastia haiz.

Isiltasun bizkor batek

kiskaliko du belazea

sutzarrak bezala arratsa.

[Harri landuzko bisaia dun]

Harri landuzko bisaia dun,

lur gogorrezko odola,

itsasotik etorria haiz.

Oro biltzen eta miatzen

eta arbuiatzen dun higandik

itsasoaren antzera. Bihotzean

isiltasuna dun, hitzak ditun

irentsirik. Iluna haiz.

Hiretzat egunsentia isilunea dun.

Eta lurraren ahotsen

antzerakoa haiz… putzuko

ontziaren talka,

suaren kanta,

sagar baten hots ahoskabea;

hitz etsiak

eta itzaltsuak atarietan,

haurraren garrasia… sekula ere

igarotzen ez diren gauzak.

Hi ez haiz itxuraldatzen. Iluna haiz.

Lurraren kolpe batek hetsiriko

upategia haiz,

non sartu zen

oinutsik behinola umea,

eta beti dun oroitzen.

Beti oroitzen den

gela iluna haiz,

antzinako etxarte hura

non zabaltzen den egunsentia.

[Hik ez ditun ezagutzen muinoak]

Hik ez ditun ezagutzen muinoak,

han non barreiatu den odola.

Guk guziok egin geninan ihes

guk guziok jaurti genitinan

arma eta izena. Andrazko batek

begiratzen zionan gure ihesari.

Gutariko bakar bat

gelditu zunan ukabila hertsirik,

zerua hutsik ikusiz,

burua makurtu eta hil egin zunan

harresipean, isilik.

Orain odolezko trapua dun

eta haren izena soilik. Andrazko batek

muinoetan itxaroten gaitin.

[Gesalezkoa eta lurrezkoa]

Gesalezkoa eta lurrezkoa

dun hire begirada. Egun batez

lurrundu hintzen itsasotik.

Landareak egonak ditun

hire aldamenean, epel,

hire zaporea diten oraindik ere.

Bai agabeak eta bai adelfak.

Guzia biltzen dun hire begietan.

Gesalezkoak eta lurrezkoak

ditun hire zainak, arnasa.

Haize epelezko bolada,

udamineko itzalak…

guzia biltzen dun hiregan.

Belazearen ahots

erlatsa haiz, galeper

ostenduaren garrasia,

harriaren epeltasuna.

Akidura dun belazea,

belazea dun oinazea.

Gauarekin isiltzen dun

laborariaren keinua.

Hi haiz akidura handia

eta asetzen duen gaua.

Harkaitzaren eta belarraren antzera,

lurraren antzera hago hertsirik,

itsasoaren gisan haiz astintzen.

Ez zagon hitzik

gauza denik hi menperatzeko

edo geldiarazteko. Kolpeak

lurrak bezalaxe hartzen ditun

eta bizitza bihurtzen, laztantzen

duen arnasa, isiltasuna.

Kiskalita hago itsasoaren pare

eta ez dun esaten hitzik,

eta inor ez dun hirekin mintzo.

[Itsasotik hator beti]

Itsasotik hator beti

eta erlatsa dun hire ahotsa,

beti isil-gorde begiz

lahar arteko ur biziz

eta bekokiz baxu, hodei

baxuko zeruaren pare.

Aldi bakoitzean haiz berpizten

gauza antzinakoa eta basatia

bahintz bezala, bihotzak ezagun

du, eta hala dun estutzen.

Aldi bakoitzean dun urratua,

aldi bakoitzean heriotza.

Gu beti borrokan.

Kolpean argitzen den orok

heriotza din dastatu

eta odolean din eramaten.

Arerio jatorren gisara

elkar gorrotatu gabe gehiago

guk ahots berbera

dinagu, berbera nahigabea,

eta aurrez aurre bizi gaitun

zeru txiroaren azpian.

Gure artean liskarrik ez,

ezta gauza ezdeusik ere…

gu beti borrokan.

Borrokatuko dinagu oraindik,

borrokatuko beti,

ametsaren bila gabiltzanez

heriotzatik hegapeturik,

eta erlatsa dun gure ahotsa

baxua bekokia eta basatia

eta berdintsua zerua.

Horretarako gintunan sortuak.

Kolpeari emanez gero amore,

etorriko dun gau luzea

ez dena ez bakea ez menia

ezta zinezko heriotza ere.

Hi ez hago gehiago. Besoak

alferrik ditun astintzen.

Azkenerako, dardaraka zeukanagu bihotza.

Hire izen bat aipatu diten.

Ostera ere hasi dun heriotza.

Gauza ezezagun eta basatia legez

berpiztua haiz itsasotik.

[Eta orduan guk, bilauok]

Eta orduan guk, bilauok,

maite genuenok arrats

xuxurlaria, etxeak,

ibai ertzeko basabideak,

leku haietako argi gorriak

eta lohiak, oinaze

goxatua eta isildua…

guk erauzi genituen eskuak

kate bizitik

eta isildu egin ginen, baina bihotza

durduzatu zitzaigun odolez

eta ez zen gehiago izan goxotasunik,

ez zen gehiago izan ibai ertzeko

basabidean utziesterik…

…ez ginen gehiago izan zerbitzariak, jakin bagenekienez

bakarrik egoten eta bizirik.

[Lurra eta heriotza haiz]

Lurra eta heriotza haiz.

Hire urtaroak ditun iluntasuna

eta isiltasuna. Ez zagon deus bizirik

hi baino urrunago dagoenik

egunsentitik.

Iratzartzen ari haizela dirudielarik

ez haiz oinazea besterik,

hire begietan eta odolean zagon

baina hik ez dun sentitzen. Bizi haiz

harri bat bizi den gisa berean,

lur gogorraren gisan.

Eta ametsek janzten haute

mugimenduek intziriek

hi ohartu gabe. Oinazea

aintzirako uraren antzera

irrikatsu zagon eta inguratzen hau.

Ur gaineko zirkuluak ditun.

Hire burua uzten dun desagertzen.

Lurra eta heriotza haiz.

[Aintzirako landareek]

Aintzirako landareek

ikusi haute goiz batez.

Harriak ahuntzak izerdia

kanporatuak izan dira egunetatik,

ura aintziratik bezalaxe.

Egunen oinazeak eta iskanbilak

ez diten aintzira harramazkatzen.

Igaroko ditun goizak,

igaroko ditun larrialdiak

bestelako harriak eta izerdiak

hasiko ditun hire odolari hozka

…ezin iraun din horrek.

Topatuko dun zerbait.

Itzuliko dun goiz bat

non, iskanbilatik harago,

bakarrik izango haizen aintziran.

[Maitasuna haiz hi ere]

Maitasuna haiz hi ere.

Odolezkoa eta lurrezkoa haiz

besteen gisa berean. Oinez habil

etxeko atetik aldentzen

ez denaren antzera.

Begiratzen dun zain dagoen

eta ikusten ez duenak bezalaxe. Lurra haiz,

bihozmintzen eta isiltzen dena.

Baditun astinaldiak eta akialdiak,

baditun hitzak… oinez habil

esperoan. Maitasuna dun

hire odola… ez besterik.

From C. to C.

Hi,

irribarre bitarikoa

elur izoztuetan

martxoko haizea

adaxken dantza

elurretan azaleratua

ezinegonak eta suteak

hire aiene ttipiak

adarzabalaren hanka zuri

graziaz beteetan

ez dun nik ezagutzerik nahi

oraindik ere

hire egun guzien

poztasun atzemanezina

aparraren trinkotasuna duen amarauna,

hire izaera guzia

biharamuna izozturik

datza ordekan behera

hi, irribarre bitarikoa

hi, algara ernea.

In the morning you always come back

Goiz albako argi zirrintak

hire ahoarekin hartzen din arnasa

kale mortuetan barrena.

Argi urdinak hire begiak,

egunsentiaren tanta eztiak

muino ilunen gainean.

Hire urratsa eta hatsa

goiz albako haizearen antzera

hasiak ditun etxeak estaltzen.

Hasia dun hiriaren zirrara,

harrien usaina zabaltzen…

bizia haiz, esnaldia.

Goiz albako argian

galduriko izarra,

haizekirriaren kirrinka,

epeltasuna, arnasa…

amaitu dun gaualdia.

Argia haiz eta egunsentia.

[Badun odola, arnasa]

Badun odola, arnasa.

Haragiz haiz egina

adatsez eta begiradaz

hi ere. Lurrak eta landareak,

martxoko zeruak, argiak,

dar-dar zagiten eta hire antza diten…

hire irria eta hire ibilia

ur ikaratuen antzera…

betarteko hire zimurra

hodei bilduen antzera…

hire gorputz samurra

lur zokorra eguteran.

Badun odola, arnasa.

Lur honetan bizi haiz.

Ezagun ditun zaporeak

urtaroak esnaldiak,

jolas egin dun eguzkitan,

gurekin mintzatu haiz.

Ur zilarra, udaberriko

kimua, lurra,

isilune emankorra,

neskatila hintzela jolastu izan haiz

zeru ezberdin baten azpian,

isiltasuna zagon hire begietan,

hodei bat sakonetik

isurtzen duen iturburuaren gisan.

Orain ari haiz irrika eta dardaraka

isiltasun honen gainean.

[Helduko dun heriotza hire begiz]

Helduko dun heriotza hire begiz,

damu zahar edo bizio zentzugabearen antzera,

argitzetik iluntzera, logabe, gor,

laguntzen gaituen herio hauxe. Hire begiak

izango ditun hitz hutsala,

deiadar isildua, isilunea.

Hala ikusten ditun goizero ispiluan

hire baitara tolesten haizenean.

Oi, esperantza maitea,

egun horretan jakingo dinagu geuk ere

bizitza eta ezereza haizela.

Ororentzat din heriotzak begirada.

Helduko dun heriotza hire begiz.

Bizioa uztearen parekoa izango dun,

ispiluan bisaia mortua

berragertzen ikustea bezala,

ezpain hertsia aditzearen antzera,

zurrunbilotik mutu jaitsiko gaitun.

You, wind of March

Bizitza eta heriotza haiz.

Martxotik etorria

lur biluzira

hire zirrarak badirau.

Udaberriko odola

(hodeia edo anemona)

hire ibili biziak

bortxatu din lurra.

Ostera ere hasten dun oinazea.

Hire ibili biziak

ostera ere zabaldu din oinazea.

Hotza zunan lurra

zeru gaixoaren azpian,

geldia zunan eta hertsia

amets lozorrotuan,

sufritzen ez duenaren gisan.

Izotza ere gozoa zunan

bihotz sakonaren barruan.

Bizitzaren eta heriotzaren artean

isilik ziraunan itxaropenak.

Orain badin ahotsik eta odolik

bizi den gauza orok.

Orain lurra eta zerua ditun

zirrara bortitzak,

itxaropenak ditin bihurritzen,

asaldatzen ditin goizak,

hire ibiliak ditin hondoratzen,

egunsentiko hats hireak.

Udaberriko odola,

lurrak oro ditun ikaratzen

antzinako dardaraz.

Berriz zabalduko dun oinazea.

Bizitza eta heriotza haiz.

Lur biluziaren gainean

arin igaro haiz

enara edo hodeia bezala

bihotzeko uholdea

berpiztu dun eta oldarka sartu

eta zeruan dun ispilatu

eta gauzak islatu ditin…

eta gauzek, zeruan eta bihotzean

sufritzen diten eta bihurritzen ditun

hire esperoan.

Goiza dun, goiz alba dun,

udaberriko odola,

hik bortxatu dun lurra.

Bihurritzen ari dun itxaropena

eta itxaroten hau eta deitzen.

Bizitza eta heriotza haiz.

Bizia dun hire ibilia.

Igaroko naun Piazza di Spagnatik

Zerua zilar izango dun.

Zabalduko ditun kaleak

pinuzko eta harrizko igarobidean.

Kaleetako kalapitak

ez din aldaraziko aire geldi hori.

Kolorez zipriztinduriko

loreek iturrietan

kirik egingo diten andre

jostarien antzera. Eskailerek

terrazek enarek

eguzkitan kantatuko diten.

Zabalduko dun kale hura,

kantatuko diten harriek,

dardaraka taupadatuko dun bihotza,

iturrietako uraren antzera…

hura izango dun hire eskaileretan

gora joko duen ahotsa.

Leihoek jakingo diten zein den

goizeko harriaren eta airearen

usaina. Ate bat zabalduko dun.

Kaleetako kalapita

izango dun bihotzaren kalapita

argitasun deslaian.

Izango haiz, geldi eta zilar, hi.

[Goizak zilar ditun igarotzen]

Goizak zilar ditun igarotzen

eta mortu. Hire begiak halatsu

zabaltzen zitunan behinola. Goiza

emaro joaten zunan, argi geldizko

zurrunbiloaren pare. Isilik.

Isilik hintzen hi, bizirik; gauzak

hire begipean bizi zitunan

(ez penarik ez sukarrik ez itzalik)

goizaldeko itsasoaren antzera, zilar.

Hi non, argi, han goiza.

Bizitza eta gauzak hintzena, hi.

Hiregan arnasten geninan, erne,

oraindik ere gugan den zerupean.

Ez penarik ez sukarrik orduan,

ez egun jendetsu eta ezberdinaren

itzal astun hau ere. Oi, argitasun,

urruneko ostarte, arnasaldi

larri, guregan ditun itzultzen

begi geldiak eta zilarrak.

Iluna dun hire begien

argitasunik gabe igarotzen den goiza.

The night you slept

Hire antza din gauak ere,

mutu negar dagien gau urrunak,

bihotz sakonaren barrenean,

eta akiturik igaro ditun izarrak.

Masailak ukitu din masaila…

hotzikara dun, norbait

ahaleginean ari zain erreguka, bakarrik,

higan galdurik, hire sukarretan.

Sufritzen eta gutiziatzen din goiz albak,

asaldatzen haizen bihotz gaixo.

Oi, bisaia hertsi, larrimin ilun,

izarrak atsekabetzen dituen sukar,

bazagon hire antzera goiz albari itxaroten dionik,

hire bisaia miatuz iluntasunean.

Etzanda hago gauaren azpian

ortzimuga hertsi eta mortu baten antzera.

Asaldatzen haizen bihotz gaixo,

egun urrun batez hi izan hintzen egunsentia.

The cats will know

Ostera ere jausiko dun euria

hire harri gozoen gainean,

euri arina,

hats baten edo urrats baten gisan.

Ostera ere haizekirria eta egunsentia

loratuko ditun arin

hire urratsaren azpian bezala,

etxeratzen haizenean.

Loreen eta leihoen artean

katuek baietz jakin.

Izango ditun bestelako egunak,

izango ditun bestelako ahotsak.

Bakarrik egingo dun irri.

Katuek baietz jakin.

Entzungo ditun antzinako hitzak,

hitz aspertuak eta hutsalak,

bezperako festetako

soineko baztertuen gisakoak.

Hik ere egingo ditun keinuak.

Erantzungo ditun hitzak…

udaberriaren bisaia,

hik ere egingo ditun keinuak.

Katuek baietz jakin,

udaberriaren bisaia;

eta euri arina,

hiazinto koloreko egunsentia,

itxaroten ez hautenen

bihotza urratzen dutenak,

bakarrik egiten dunan

irribarre tristea ditun.

Izango ditun bestelako egunak,

bestelako ahotsak eta iratzartzeak.

Sufrituko dinagu egunsentian

udaberriaren bisaia.

Last blues, to be read some day

Maite jolas hutsa zunan

jakingo dun ziurrenik

norbait zauritu zitenan

aspaldian.

Oro dun gauza bera

igaro denez denbora

egun batez heldu hintzen

egunen batez hilko haiz.

Norbait zendu egin zunan

aspaldian,

norbait saiatu zena

baina jakin ez zuena.