Disoluzio agiriak

JOSE LUIS OTAMENDI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2019 Jose Luis Otamendi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2019ko otsaila

Edizio hau: 2019ko otsaila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Lourdes Agirrezabali

1

NON

ezin naiz hemendik apartatu

ezin dut beste inora:

behaketarako

zalantzarako

beldurra

herra kabi dakidan

historia aztertu eta

zuzentzeko

berresteko

adikor izan zein

giza korridoreak eratzen

minutuen zimurrak haztatzeko

zoko bat bilatu arrazoiari

egiteko

eta sentitzeko

eta hori hemen

beste inon ezin dut

nire egunen orri hautsietan

beste inor aurkitzeko

borroka egiteko

maitatzeko

ezin dut beste inora

gorputz hau daukat

besterik ez

lurralde urtetsu hau

ez beste ezer

ALDAKETAK DATOZ MUNDURA

mahaiaren inguruko solasak diost

hitzez eskas nabilela

ez dakidala gorritzen ari diren hostoen izenik

ibai sutuaren azalean zure poza igaro dela

distiratsu bai

baina gertu eta eskuragaitz:

beste poesia molde bat behar du une honek

herri honek

eta ez daukat nik

jada ez dago hemen

dena mintzo da baina

nire aldiaren seinaleak ez ditut barrundatzen

erraz dakar txingor ale batek hurrengoa

bestelako ekonomia eredua

maitasunak makinen urtarora

edo oihan itsu batera naramala

aurreikus nezake:

behartzen denarentzat

familia jada ez da aterpe segurua

—hain gutxi estatua—

ixten diren ateen danbatekoak

zuri eta niri zer

inor kanpoan edo barruan uztea

berdintsu bazaigu

oinezkoen eta auto gidarien artean trabaturik

egungo argitasunak ez daki

ez biharkoaren promesarik dakarren

ez itxaropena urtu egingo den azkenean:

bizitzea usadio hauskorra da

herri honek

bestelako zuhaitzak eta ilunabarrak behar ditu

bestelako hitzarmen moduak

bestelako lantegiak eta armak

bestelako itsaso bat

denbora neurtzeko beste kristal batzuk

—salbaziorik egundo aginduko ez duten orenez—

bestelako hortzak

bestelako istripuak eta poetak

hildakoen batzarretan denbora larregi

emana dut aspaldi

aldi honek

bere mendearen

bere klasearen

bere emetasun berrituaren mintzoa behar du

beldarrak

lupua eta

txoriak bezala

bere aroaren ekintzak

jaulkitzeko prest den

justizia poetiko bat

jainkorik gabeko zazpi eguneko disoluzioan

OPORRETAKO ARIKETA

zorriak orri artean nola

gordetzen naiz

oroitzapen isla jauzkaritan

aireari

kresal lurrina ostu

hilabetez

irakurri hostoak berritu

eta esan:

gutaz mintzo ziren agiri haiek

ortzi azulak estu hartzen nau:

nola ikas

aro gogor honen azken notak

nori eman

hobi komuneko sarbideak

agurrean

irri-irudi bat eskatzen da

ahanzteke

hitzik egin gabe joan direnak

etorriko dira berriro udak

herren samar

hemengo manera traketsean

neguz enpo

edo beroaz gose akaso

baina zinez

ekarriko ahal dute justizia

amiñi bat

eta haren aldeko ekina

udaminak gauzka aitzinean

parez pare

horregatik nago ni haserre

galdu baita

gauzak aldatzeko aukera bat

eta berriz

garaile atera den kapitalak

ar, tente

higatzen dihardu esperantza

zuzentasun bila nabilela

huts egin dut

beste ahalegin bat

ordu batzuk, zor handiak

egin gabe utzitakoekin

izen pila

metatu da ozen itsas zolan:

entzun adi

gutaz mintzo dira hildakoak

euren heriotzako atsedenaldian

ATEAK

mintzoa lokaztu eta irain bihurtu da

gizon-emakume izateko ardura eta premia

gupida imintzioak irain bihurtu dira

baita txorien izenak ere kafe ordu lasaietan:

etxetik gertu entzun nuen estreina

ihesaren musika,

20. mendea zen

gaur nahi beste ireki ditu ortziak uhateak

eta sare artean jendea arrantzatu dute itsasoan,

denbora esaten diogu

baina dirua da bihotza higatzen diguna

harea ekaitzei deika hasten naiz

damu itxura barregarrian

izotz erauntsiak konbokatzen ditut

jar daitezen gurera begira

eta biluzik paratzen naiz

hitzek estalitako beldurraren

puntu geodesikoan:

ipar haize beltzak erre nazala

hanpatuki eskatzen dut jan nazala kresalak

lot ditzala isiltasunak nire ahotsaren sokak

azken erasiaren kapsula hortzoietan gordeta

batzuen eskuetara labaintzen dira

bestek jasotako palazioko giltzak

egunkariak hartu eta

lagun giro atsegineko orri pasan

gudu zelaien etorkizuna iragartzen da

lau koloretan emana

kasinoak edo parkeak ikusten dira

lubaki izandako orubeetan:

guk diogu denboraren lana izan dela

etxeko atea bi buelta emanda giltzatzen dut

gero luze sehaskatzen dit iluna

kanpoan utzi dudanaren marrumak

ordea beti heldu izan da gaurdaino

hurrengo eguna gurera

garaileen leinuru printzak

atoan dakartzala:

denbora izan dela esaten dut baina

bihotza higatzen didana beste zerbait da

eta gauero ahazteke itzaltzen ditut

paradisuko argiak

GRÜNENTHAL

pinuak atera berri mendi mazela aho odoldua da

lagunak diost gezurra dela egia-ostea

baina ezinago erreal eta benazko

diost aise igarotzen direla drogak dirua eta armak

kapitalaren xendetan baina jende pobrea ez

poza lozorroan gorde nahi dut

abandonuaren oldarra hel dakidanean

zeri oratu izateko:

zertarako nazioarteko epaitegiak

talidomidaren biktimei arrazoia ematen

txosten eta berankortasun neurtuz

zertarako belaunaldi galduek izozmendiak

eta glaziar urtuak negartu ditzaten besterik

gainpopulaturik dago gauza ahantzien kontinentea

hautsi egiten da munduaren ordena onestua

desarautze molde itsuagoen mesedetan:

izebagatik larrialdietara deitu genuen unean

gola sartu zuen Kevin Gameirok

eta Manu Garciak beste bat handik bi minutura

berdinketa tekniko egoeran bizi gara

oihan atlantiko baten muinean

zer xaboirekin kendu behar dut eskuetako kraka

edo beste auzo bat jasoko dute

orain gu gauden eremuan

eta komunitate berriak kanpatuko dira hemen,

absentziaren askaraino hurbildu zaidan lagunak diost

ea badakidan nola sartu zen ura koko barrura

zergatik dituzten Etiopiak eta Islandiak

horren hoskide indartsuak

ea badakidan Mercedes Sosaren ama

ala Lourdes Iriondorena izan zen lehenago

poesiaren iturrietara iritsi direnetatik

inor ez da itzuli

haiek konbokatzen dituztenei farmakoak ematen dizkiete

beste ekandu batzuetara lerra daitezen

edo prebentzio neurri gisa

eta ez da behin bakarrik gertatu:

diren guztiak egin ondoren

zazpigarren egunean

Jainkoak atseden hartu zuela ikasi genuen

ortziaren erdian begi handi bat utzita

gehiago ikusiko ez ditugunen esanak eta aipuak

berritzen ditu haizeak

guk giltzurrunetako harriak

atera nahi genizkion planetari

baina ebakuntza-mahaian geratu da

non da kausa galduen bulegoa

non da kausa berrien lurraldea

eta kaiola huts bat egongelan zeren metafora da

LOTUAN ASKE

20. mendearen bigarren erdian sortu ginen

ordura arte

milioika jenderen baitan

larba eran egonda beharbada

denboraren ozeano abisalean

ez hilik

baina izatera heldu gabe zeharo

halako batean baina

lurraren eta odol berriaren

indarrek deituta bezala

beso arte batek jaso

inoren taupadak ezagutzen ikasi eta

oinez hasi ginen:

artean gure hitzak eta ekintzak

norantz lerratuko ziren igarri ezinik

jendeek eta urteek

marruskatu gaituzte harrezkero

eta eman izan digute eskura

haizeak zafratu

bibelarraren dantza ilunabarrez

beldurra kantu eder eginik

eta piztia izu baten bihotza bezala

zamalkatzen den herri bat

hilik ez

baina gu zeharo izatera

iritsi gabe egon ginen

mundua mundu denetik

jaio ginen arte

eta orain badakigu

mundura jaio den oro

hil egingo dela noizbait:

denok hilko gara

baina baldin gure hitzak eta ekintzak

non eta noiz mamitu asmatzen badugu

guztiz izateari utzi gabe

bestela

berriz

munduak mundu izaten segituko du

gu gabe baina

zeharo

GIDARI

arra beteko arrainak

imajinatzen ditut

fabrikako sabai gainean

arrain grisak gorriak

nabarrak irudikatzen ditut,

urrunetik begira

neure zainen barruan

kilima urdurian

sentitzen ditut:

gutxiago edan

beharko nuke

garbiago jan

sarri igaro izan gara

bide honetan

zubi-bideko zutabe

erdi jasoen azpian

harritzar laukizuzenak

garabien mokoan

maite zintudan bat

bezain durduzagarri

airean,

arrain kubistak

noiz gainera jausi

eta zapuztuko

gure kaskezurraz bat

mundu honen

mentsak

ibai bazterrotan

plastiko piltzarrak dira

iluna izutzen duten mamuak

autoko giltza

arrain bat herioan da

patrika zolan:

hemendik

alde egin nahi nuke

baina nabilen

nagoen

naizen

toki guztietan

neu nago

neure jainko soil

neu bainintz

eta ni neu orobat

sinesmen gabeko

jainkozale bakar

esku ahurreko

marretan habiak

hegalak ezkatak

zakatzak

polder erori eta

amodio-iknofosilak

irakur nitzake

Soraluze eta

Bergara artean

aienatu egin zait

berriro

arrain izateko gogoa:

etxera joan eta

ur hauen kristal

basituaz hara

abegia egingo didan

norbait aurkitzea da

nire esperantza

hainbeste ahalegin eta

borroka

hainbeste gerra eta

desamodio

historian zehar

honetarako…

geratzen den guztia

hustasun burges hau ote da:

gutxiago edan

beharko nuke

garbiago jan

autoa utzi

neure baitatik atera

jendea ezagutzen saiatu

giltzak errekara jaurti

2

SUGANDILAK ELURRETAN

Zelai Luzeko platanoen artean

ekiak uda alde zuenean

eguteran arratsero eratzen zen

umez tartekatu zaharren egoitza bat:

belar luzearen gainean etzan

eta gorputz-ertz arrastoei begira

egoten ginen jaikitakoan

haurren herra

aise errotu zen gugan

Gaztelatik iritsi berriek

espazio ukatu bat galdatzen zutelako

kaleko josteten mapa eta planoetan

eta mintzo ziren erdaraz

geure familiako askoren legean

diruan irarritako hazpegiak

guri min egiteko zeuden han

izeba zaharrak baina

txanpon zigilu galaraziak

—Euzkadikoak—

jarri zizkigun eskura

gaztak sabaitik zintzilik zituen gelan

eta bekatuak neurtzeko gailua

induljentzia liburua zela esan

gaztaina-oholezko zoruari

argizaria eman

eta iruntzi-erratzez

garbitzen ziren etxeak…

gero turbinatik gertu

hilko zuten guardia zibilak

oker begiratzen gintuela

igarri nuen aitaren ondoan

erlojuen omatidioez inguratuta

loa nire ohetik labainka

hasi zen garaian

uda haiek guztiak

negu aurpegiko

jendez mukuru

datozkit gainera:

bahituran utzia

izan banindute bezala

denek nahi diote ekin

aztarka nire gorputzean

usnaka uxarka ezpainka

hatzen braille sotilez

edo barruko mamian

azazkalak luze

bizi izandakoen

lagin sinesgarrien peskizan

beranduegi dirudi orain

atzeraka lo egiten ikasi

eta behialako uda galduak

orduan jartzeko

puskaz ez garenak ere bagarenez ordea

osatzeko dauden sukalde eta atarietan

neure hitzen

oinen gainean zutik

froga eztabaidaezin gisa

beti erakuts dezaket gorputz hau

berriz behar duenak habitatzeko prest

inori ukatutako espazioetan

ISOBARAK

eta gorago hostoen zain meheak daude

gainak daude

eta beherago eskuinerago ezkerrerago

plastiko eta burdin meazko kontinenteak

esan gabeko hitzen durundi eta ardaila dago

grabitatearen legeetatik libre

keinu eta bihozkaden hondartza abisalak daude

gorago hodeien gordegiak daude

beherago izarren sabel urtua

eta gorago argia ilunarekin nahasten da

eta txorien kantua ez da heltzen haraino

ez bada inoiz abestutakoaren oroimenez:

arnasa hariak

eta beherago planetek ez diete begiratzen elkarri

sistema izateari utzi nahi dio jendeak

eta ezer galdetzeke

minutuen koska gainean jarrita

noizbait zerbait gertatuko dela espero dugu

eta gorago unibertsoa finitu egiten da karel bigunetan

eta esku batek hosto bat hartu eta

ukitu egiten du maite duenaren amorez

eta halako batean idazten hasten da

edo zigarro zuztar bat isiotzen du

edo izoztu egiten da hutsaren atarian

eta gauzak hobeto egiten asmatu ez duelako

dolutzen da mundua

GALIZIAREN BIAOA

            —I—

ibai baten erdian

bizitzeko hautua egin nahi dut

segurtasun handirik gabe

arrazoi handirik gabe

ezer handirik gabe

era askotako isur gaien artean

batzuk uher besteak garden

zauri baten baitan

muga izanik ia beti

balantzan

aldaroka

begietatik izerditan

arrainek bezala

kontinenteen jitoan

ur gainean bila

herri bat hautatu nahi dut

abiadaz geldo

nahasi antzean

aiko-maiko apetatsuan

zail, aldakor

etxean sarri beste gela batera

desterratu izan dut neure burua

ama hitza leun ebakiz

aita hitza baxutik esanda

txingor zaparrada

patioan entzun eta

bihotzeko harri txikien bila

hasten naiz

nire fantasiak gozatu dituzten

gorputzak goratuz

antzeztu gabeko

elkartasun batean

bizi naizen aldiarekin

bakezkoak egin guran

kalean nabilenean

lagun hilen ibilerak

zirrimarratzen ditut

airean

eta inoiz tupust egiten dut

haiek laga argudioetan:

hotz naizenean

ematen didate beroa

eta inoiz iraungitako ferekak

biltzen ditut auto azpitik

edertasun miretsiaren

erlaitz kizkurretan

ilargiaren nire alde iluneko

krater batera nahi dut

ardura utzien muturrera

gurarien jatorrian aurrera…

bi lo egingo ditut Galizian

bi lo egingo ditut Galiziarekin

sordinaz apaldu

distira margulean:

zein higatua

zein humanoa

zein hutsa naizen orduka

islatu izan dit Galiziak ia beti

eta zoriontsu ez bagara

nahitaez zorigaiztoko ez garela

erdizka egindako

euri batean bezala

osatu ezin den ibai batean

sekula ez non ez nora

esnatuko zaren ez dakizun

biao batean bizitzea bezala

hautatu nahi nuke

erbi-loan

Galizian etzan eta

galegoen ametsetan iratzarri

segurantzia harroetatik ihesi

su hartutako etxe batetik bezala

            —II—

badakit Galiziak

ohildu egingo nauena

goitika eginda

ezin naiz ameskerietan bizi

amuarrain baten

ur azaleko jauziak

airean izoztuta

naukala betiko:

kaleak badaki

bertokoa ez zarena

etxeak igarri dizu

ez zatozena

txango atseginean baizik

jendeak antzeman dizu begiradan

ez zarela luze laketuko

aire pixka bat ostu

lurra igurtzi

hitzak igaroan miretsi

eta bazoaz laster

inoiz desiratu orduko

ozpindutako

euriaren antzera

ez zara bertoko

izateko etorri

ez naiz bertoko

egiteko etorri

Galiziak ez dit

amarrurik onartu

lur honek zabal

abegiz hartzen du

barrutik hustu

eta bere baitatik

emigratu duena,

herrimina

etxe-min sor bat

ematen du ordain

segurtasun handirik gabe

arrazoi handirik gabe

ezer handirik gabe

ur gainean bila

balantzan

aldaroka

begietatik izerditan

arrainen antzera

bi egun barru

Galiziak berriro

ohildu egingo nau

noiz arte ez dakit baina

BIBELARRA

eulien neurriko igelak

jauzika dabiltza asfalto gainean

mehatxuz inguratuta:

denboraren antolaketa

berriz pentsatu behar da

—konfiantzan oinarritzen da ekonomia—

zeru sabaia ikusteaz batera datorkit

behialako zure atorra urdin-zuri tantaduna:

ederrak izaten ziren

udako egunak gauzen ukitua eta

artean gutxi galdutakoak ginen uste hura

—guri jokatu ez genuenez

gerrarik galtzea ere egokitu ez—

bazen bentzutuaren parte bat gugan

eta baita garailearen protesi bana ere

orduak gabezia fisikoak jota

gudu txikiago bat erne zen autoen eta haurren

beharraren eta bazkari jendetsuen aldamenean,

harrezkero jende pobreak

beste pobre batzuei erosten die

gutxi batzuk aberasteko

—gaua luzatu zitzaien lo zirela hil zirenei—

ederrak dira igelak

aurtengo egunik luzeenak igaro dira

gauza ikaragarriak daude argitzeko oraindik:

ibai bazterraren bila amildegi karelean igeltxoak

—kalkulu oker baten baitan ur lasterra gose—

mundu paralelo batera mundu elkarzut batera

mundu gainjarri batera joatetik gertu

maitasunak leihotik salto egin zuenean

urtebetetze eguneko kandela balitz bezala

ari nintzen itzaltzen amodioaren garra

—Chicagoko burtsan erabakitzen da zerealen prezioa—

arazo ekonomikoak atetik sartu eta

dena has daiteke disolbatzen era erromantikoan:

desioa bortxa psikoanalisia…

ehunka haltz hosto biraka doa zoruan

alda-haizearen mende

doluarentzat erruarentzat eta

identitate galerarentzat analgesiko ona da lana,

dirua nahi baduzu denbora eskaini behar zaio

—eraldaketa sozialerako arma da kontsumoa—

arnasa adiskide ikusezina banu bezala

mintzo zait bronkioetatik bakardadea

entzuteko adi nagoenean:

itsas izarren besoen bila doakit hatsa urpe abisalera

—kausa eder bat berriro biluz eta gazte—

eskuan ardo zuria tu egiten dut bide bazterrera

igel musker koloreak jaulkiz eztarritik

ZORIONAREN KONTRA

indigena dena eta ez dena bereizten ez dakit

eta ez dut jakin nahi

hortentsien azula eta arrosaren arteko aldeak

ez nau aztoratzen

landa hotel baten atarian sentitu ditut

barrutik kanporako erabaki baten oldez

glaziar hormatuak urtzen

euskaraz irakurtzen ari naiz

haizeak egunkariaren orri barrenak

saguzarren hegoak bezala astintzen ditu

eta su erreka txikiek etxera nakarte

San Juan bezperan afaltzera:

zoriontsu izateko hilda egon behar zela ikasi genuen

denbora asko daramagu suerte txarrari

eta historiaren legeei bizkar ematen

baina ateak itxi eta ireki gabiltzanak gu geu

edo oso gure antzeko jendea da

eta prentsaren arabera

noiznahi izena aldatzen duen tribu bat gara

odolean dakart liztor fanatikoen albora karga

baita galtzuetako zozoen hegaldi premiatsua ere…

amets baten alde loa galdu dutenen bekaitzez

negarra etortzen zait aldika

eta festara narama derrigor zoriontsu izan beharrak:

bere larderian eta bere desbideetan barrena exodoan da

nire herri mundutarra

maite ditudan pertsonen artean bizi naiz

erritu baldarrean

esku ahur margotuak irarrita utziz hormetan…

zoriontsu izateko hilda egon behar dela ikasi genuen

hil nahi ez duen inori ez diot opa hiltzea

ezta ere inork aukeran hiltzea hobetsiko lukeen bizimodua:

bestek emandako paradisu hotz honetan

ezin dut zoriontsu izan nahi

3

HAITZ ARTEAN

olagarroen zuloen

nostalgiaz bezala

datoz laburtzen egunak,

hutsa beharko

dudala dirudi

bide bazterrean

hartu bi harri

elkarri talka eragin

eta pindar batek

gauzen izena

berriro erne dezan

estreinako su harekin

ni ere eleberri bateko

orri artetik bezala

jalgiko naiz bihar,

nahasiegi

nor naizen galdetzeko

baina hala ere

ernatze lauso horretan

irauteko gogoz,

ezagun ez zaizkidan

tokiak eta orduak

entzun gabeko hotsen

itzalak hartuko nau

zeru uher bat

eta odolak aspaldi

berotu gabeko

gorputz atalak

idoroko ditut

neure baitan

eta sastakaiak

legezko berbak

esateko dagoen

jendea

hor han

nor da gai

lurraren

lehen egun haren

uberaren

biharamunari

milioika urteko

atzerapenez

aurre egiteko

farmakoen

sindikatu nahiz

gerra ministerio baten

bermerik gabe

azkenera bidean

da uda

abandonu

kalkulatuekin

albo-kalte

itzuri ezinez

norbere paradisuak

beste inoren infernu gaitzez

kitatzen direla jakinda

eta orain

itsas hegian

isiltasun lirikoan

dantzari lotsatu

baten antzera

txiri-txiri

doa eguzkia

bere amagana

zortzi garroekin

eta hiru bihotzez,

bat-batean

gure ama

aurten hil dela

akordura ekarri

izan balu bezala

absentziaren mihisean opari

ilun arrasto beroak utzirik

JATORDUA

sarri hartzen dut zopa beroa

atsegin dut

gosea apaltzeaz bat

jartzen dizkit eskura

tresna samurrak

eskaintzen dizkit ahora

aspaldiko mundu bateko osagaiak

indarberritu egiten nau eta

narama oroimenen basora

zopa horretan

ageri ohi dira izarrak

ageri ohi dira hizkiak

abestien usain sakonak

ausaz

nahi gabe bezala

inoiz jakinminak

zoparen barrunbeak

arakatzera nakar

eta tarteka

goiburu asaldagarriak

jazoera latzen oihartzunak

lore sortak

eta ohol lehertuak

gogoeta itunak

naufragio hondarrak

kitzikatzen ditut

koilara muturraz

eta noizbait

itotako jendea

aurkitu izan dut

nire plater ertzean

beso oinak zabal

izarrak bezala

euren hitz solteak

galderak

barreiaturik

nire gogoaren haitz artean

orduan nire zopa hori

eskaini nahi izaten diot

ni bezala oharkabean

edo ekin gabe

bizi denari

berotu dakion odola

pittin bat

apur bat haserre dadin

bat egin dezagun

bizi garen munduarekin

bost minutuz behintzat,

eta gero ekin

eskatzen dudan bakarra da

zopa ez dakidala

hoztu sobera

abesti hautsiak

eta izarrak

itotako jendea

bertan den artean

ez dakigula hoztu

egunero jaten dugun zopa

eta ni bezala oharkabean

edo ekin gabe

bizi denari

berotu dakion odola

pittin bat

apur bat haserre dadin

bat egin dezagun

bizi garen munduarekin

bost minutuz behintzat,

eta gero ekin

plater bat hausteko sikiera

URRUMAK

ortziak argi indarrik gabe

utziko nauen zemairik ez denean

makina txikien programak izaten dira

goizetik gauzak egitera jartzen nautenak:

ez naiz neure hitzen jabe

eta diruz oparo ordainduta nago

otzantasun molde honen aldera

ibai bazterreko bidegorrian

gora edo behera natorrela

bost urteko ibileren oroimenak

zimikoa eragiten dit sasi eta hostoetan

txorien hegaldi lokartuan :

pausoa bizkortzen dut

neure aldiaren pendizari ihes egin guran

mitologia nabar nahasia ikasi dut erdizka:

zaharregia da historia hau

beste inor bizitzeko bertan

uherra da nire pentsamendua

gora herria! diot bakarrik nagoenean

eta plaza bete jenderen aitzinean

ozen esateko moduko

aldarri sinesgarri barik geratu naiz

izeba Juliari zahar-etxera eramateko

gereziak hezurra kenduta

eta opil bat inguratzea dut

gaurko jomuga politiko behinena:

eta poesiaren zera

eta egiaren ispiluak

eta beste paradisu baten promesaren jukutria

isiltasun uhinen pean

fosilduak ditut duela minutu erdiko

sentimendu eta gogoetak:

ikusten dudan begia

idazten dudan eskua joanak dira…

lerro arte honetan sartu naizenetik

hainbeste aldatu da guztia

gu kapitalaren frankizia izateak

urteetako jakituria

damu txikien pean dolutzea dakar

eta inoizka zorabio episodioren bat

baina ur berdeko meandroetan oraino

galdera heldugabeak erneko dira…

dirua hil osteko bizitzan sinesteko tresna bada

nondik erori ginen gu hona:

kutxa gotortu baten sabel barrutik edo

azoka egun on eterno bateko eldarniotik bestela

PIANOAREN SOKAK

etxe post-proletarioetako balizkoak datozkit:

orotariko sarraskitzeak eta gizonen isiltasuna

udazken mustu berri bateko tragediak tradizioak

mortuko erromesaldiak salbazio selektiboak

tornuak aldamioak eta armak saltzen ditugu eta

xehatzeko gorputzak jartzen dituzte beste batzuek

aski ote da gordeta haien izenak

haien izenak ez galtzearekin nahikoa ote da

ez dakit noiz nola ikasi nuen ezentzunarena egiten

zein ispilu miragarritan nagoen ostatuz

andrazkoa izan nintekeen baina ez naiz

gizasemea izaki badakit oraino

konpondu ezin direnak egiteko tenorean naizela

—sasiaren gisa ari naiz zahartzen bazter batean—

miseria askotan badut neure partea

eta baritonoaren gangarrez abesten diot bakeari

kapitalismoaren uzker-ume izanik

kontsumoaren paradisua deitoratuz tarteka

Rakhmaninoven 3. piano kontzertuaren uhin artean

etsian ari naiz borrokan urteko azken euliekin

begiradaz futbol partida bateko itzalei segika

kamioi-hozkailuak bagina lez daramatzagu soinean

hildako kuttunak hilotz errabiatuekin nahasian

eta behargin pakistandarrek eguna argitzerako

araztua izango dute ortzi honen olana:

Jainkoak aspaldi apartatu zituen bereak

INPERIOEN ABAILTZEA

odola mehetzen ari zait limoi-ur egiteraino

girgilak lotzen zaizkit gerrian bular aldean

dagoeneko ene ariman ez da beste inor kabitzen

—egunetik egunera gizentze hau zer den—

oinazpi kareztatuekin bidezidorrak oro zuritzen ditut

ezaxolaren atleta ari naiz bihurtzen:

gogor saiatuta giharrak prestatzen

hauspoa zabaltzen burua gertatzen

markak ontzen ditut egunero

ezentzuna egiten diot hitz erdi baten esperoan denari

nire begiradaren euskarria behar duena

espazioaren amildegietan jausten utzita,

pentsamendu orbangabeak aisa paratzen ditut

gogo susperraldien premian denarentzat berriz

zaputzen trainer gailena naiz

odola mehetzen ari zait limoi-ur egiteraino

digeritze gero eta astunagoen lagungarri

uste dut planeta are ankerrago batetik ihesi

iritsi nintzela hona

uste dut garai makurrago batetik

isuri naizela

orainaldi tarratatu honetaraino:

gure etxean ez zen beste inor kabitzen

eta bederatzi hilabetean atzerako erditzez

erdiraino hustu zait bihotza

egon behar du beste galaxia berdinkideago bat

egon behar du beste aro gupidatsuago bat

jada jan ditut lurrazalean ziren

sakrifizioan eskainitako animalia guztiak

eldarnio batean ate joka dabilzkit

non lo egin ez dutenak

non esna egon ez daukatenak,

uste dut gerri bueltan pilatutako mamiez

eta limoi-ur egiteraino mehetzen ari zaidan odolarekin

mirari bat burutzetik gertu naizela

guk beste inork ez daki

gaur non hartuko gaituen loak

biharko eguna zabalduko duen

guztiz segurua ez da:

planetako azken materia izatea

irautea lehenetsi genuen diruaren karranpa artean

eta gainpopulatuta denez

ahaztutako gauzen kontinentea

ni prest nago beste planeta batera bidaiatzeko

beste aro bat kolonizatzeari ekiteko

beste gorputz batera lekualdatzeko

estu egin baitzaizkit neure baitaren mugak

uste dut ni ere izpiritu libre bat naizela

gorputz esklabo batean

baina propio ehundu dudan berankortasun hauxe da

nire gainbehera intimoa

4

EGUN TXIKI BAT:
2017KO URRIAREN 1A

gaur atzoko eguzkiak

iratzarri nau eta

gogorra zegoen

pinu edo akazia egurra

izan nahi nuke atzo

gaurko berripaperen

orea osatzen

bobinetara bilguak

ekarri dituzten eskuak

izan nahi nituzke

izan nahi nuke

orriak ebaki dituen

gillotinaren ahoa

eta euri beltzean

etzanda isuri diren hitzak izan,

kaleak eta jendea oinez

begiradaren kantoiak betetzen

irribarre hunkitu batean

ez nau leku gailenean jartzen

epika pertsonalak:

ez daukat ez iragan

ez orain leinargirik

puskatan zatikatuta egon naiz

zaharkin bildumak bezala

eta geroaz zer esan…

nik ez dakit zein diren

gaur behar ditugun hitzak

horregatik egongo da munduan

hainbeste poeta

Kataluniara begira nago bruma artean

atal sakabanatuak bilduz

gorputz libre izateko gogo honek

non hasi eta noiz buka

igarri ezin den erauntsiaren pean

erabakiak hartzen dituztenen

bihotzeraino narama

zaharraren zaharrez

mundu berri zaizkidanak

osatu dira nire baitan

behin berriro sortuak

amodioaren borrokan:

zangoak gerria sama…

nire herriak bizi izan dituen

mende guztien artean

egun txiki baten

printzen bila nabil

eta euri beltz batean

jausitako hitzek

non etzan izan dezaten

gorputzen koreografia

deslotu bat josten ari naiz

bart eguna abiatu eta

akitu egin zen

zeuzkan minutu guztiak

isuri zituenean

gero

hasi behar zuena

hasia zela ikusi eta

jendea eta esperantza

gorde egin dira

zuhaitzen barruan…

orain den-dena

beste norabait doa

pinu edo akazia egurra

izan nahi nuke atzo

gaurko berripaperen

orea osatzen

bobinetara bilguak

ekarri dituzten eskuak

izan nahi nituzke

izan nahi nuke

orriak ebaki dituen

gillotinaren ahoa

eta euri beltz batean

etzanda isuri diren hitzak izan

kaleak eta jendea

gaur atzoko eguzkiak

iratzarri nau:

ez dakit zein diren

orain behar ditugun hitzak

horregatik egongo da

hainbeste poeta munduan,

eta beharbada

atzoko eguzki hori

gogorra dagoelako ere bai

MATIA-BERMINGHAM, 306

                —I—

armairu batean zintzilik bezala

urteak datoz begien aurrera

aurkintza hautatuekin

pasabide itzaltsu eta geltoki hotzekin

—ez naiz itsustasun hau guztia

neure ondare nahi dudala

egiteko beste ausart—

biao orduan

gaixoen loaren gainetik

autobide zaintsua zutik da

eta eguzkitan galdatu aldirietako eraikinak

—hemen ere eskudirutan neurtzen dira

eskubide unibertsalak—

zaharren erietxeetakoak dira

hiriko eulirik gizenenak

urteen akordua mehetu egiten da

tranpolin jauzilari hasiberrien

belarrietako txistu hotsak estalita bezala

gizon bat hil dezaten eskean ari da

nora egin behar duen galdezka erizainei

ez dakielako non bete eskabide orria…

airea ez dauden txoriz mukuru

erakusten duten ispiluek

beldurra ematen dute

eta urteetan metatu irabazien hondarrak

ongintzara bideratzen dira

norbere infernu txikien mugetan

lorategi japoniarrak jasoz

—gizaki bat bozka bat aldarria

zilegi da hemen ere—

ahazmenaren azken amildegiraino

garraiatzen ditut dorpeki ordu-azaoak

                —II—

belar zakarrak hazi zaizkit

bular barruan eta beherago

bular barruan eta gorago

karranka erlatsak

eta sunda bakarzaleak

itomen modu kiribilduetan naramate

hatz mamiez patrikan ordea

txanponen ukimena bilatzen dut

bertan irarritakoak irakurtzeko

neure baitako osin eta

inperio ilunetan egurastu naiz:

pobreak itsusten ditut

pobrezia esetsi ordez

pobreak itsusten ditut

airerik gabeko gorputz batean

txaraka egingo da nire jabe

goroldioa horma belarra

eta inoiz garaipenik bada

isila izango da haien garaitza

                —III—

gauzak esaten diren bezala

etortzen dira sarri hitzak

hosto bustien gainean:

urak daramatza erretenean beheiti

ez da ikusgarri uzten duten orbana

iheskorra dute itzala

izaten dira bestelako uneak

ile gurizko isila nagusi dutenak

asmoak oroitzapenekin txirikordan

eta pausatuz lumatxa jausten da

denboraren ur geldoan:

izarren igarobidean musu bat…

sarraskiak gertatzen dira

mirarizko enkontruak,

gizakiak tokia hartzen du espazioan:

inork ez du aipatu nahi zoriona

                —IV—

ez dago segida irmoaren ziurtasunik:

eguzkia akiturik

noizbait itzali egingo da

gure mintzoak

gaixotasun arraroen zantzuak ditu

eta paradisu zurian

betiko sendatzetik gertu

unaturik bezala darama soina jendeak

garai bateko gauzen segurtasun haiek

galdu egin dira

gorputza aldiro izendatu behar da

uren izaria mudatu egin da

egunei beratu egin zaie erlaitza:

bide itsuak diruditenetan

ikaste aldera

tarteka ibiltzen naiz begiak itxita

eta ezpain formako hostoek

ferekatzen nautela imajinatuz

loratzen zait irria

                —V—

lanbro-izpiak legez

bakun eta anitz dira mundukoak

zeinek bere zinak

zeinek bere ezinak

neurri doi makestuan

lerro-lerro

bizitako egunak datoz

leku bila

sentimenduetan

ur uherren antzo

gogoan ernatu ahala

lauso isiotzen dira oroitzapenak

uneko leinuruz

bristadaz

baina mugitzen dituzten

gurpil sotilez ahaztuta:

hartuak

jasoak

emanak

igurtziak ondasunak harriak

lanbro-izpiak bezala

nago gu ez gaudenean munduak

ez duela denean

berdin-berdin jarraituko:

dela iraizte indarra

dela arintasun atomikoa…

JAKIN BEHAR GENUKE

autoak gurpilez gora erreka jo

eta ezin garbi ikusi ezin atzeman

zer txango modu abiarazten duen

orain bizi duzuna gaurkoari dagokion

hor inoren erabakitik baden

hor beste mahairen batek esan duen zer

egin duen noiz eta nortzuk hondar xehe bihurtu

goizero konplotaren teoriak arazten

suak amatatu elkarri eskua luzatuz

loak dena ezin baitu ezabatu:

“esnatu zenean dinosauroa artean han zegoen”

hala aspaldiko adiskideak bere izua altzoan hartu

eta terrier nano baten antzo

zure ondoan ferekatu du hatzak ilaje gorrian

letaginek maiz gosea baino

haragi-hezurren jakinmina izaten dute

eta urteek asaldatzeke dihardute marruskatzen

herio mezuak: “zuk bakea zer den azaldu niri

eta xehe erakutsiko dizut nik begiradaz

eta samako zain mamiekin

zelako baldintzak dituzten etxeko langileek”

jakin beharko genuke Jainkoaren bideak

errepide mapetara ekartzen

non jarri babes hesiak radarrak non

jakin beharko genuke zerekin jabal samina

gaua lo-eroaren aihen artean

ematen dutenei zer esan:

akaso aiurriz uharraren ohaide garela…

geuk erdizka asmatutako arbasoek

kiskalitako hirietan erretzen zaigu larruazala:

esan ahal da beste gerra batzuk zirela haiek

bestelakoak biktimak hizkerak

baina ezin zehatzago atzeratu erlojuetan

berritzen ditugu ekanduak

haitzurdinen xaflak metatuz ezkatetan

hilerri xuri bat daramagu haize gordean

eta ez dakigu zer egin irri egin besterik

negua iaz bezala dator honantz

patrikan eroan ohi dugun argitasunaren

gomuta lausoarekin disoluzioan:

aurki lurpetik deia jasoko dugu

odol hotzagoko jende bilakatu arau

HERRERA ABUZTUAN

                   —I—

itsaso lehor bat darama hara doanak

eta auto bizkorretan itxaropena

ohar bat laburra gogoan erraz gordetzekoa

jendetasun doia

gatzeztatutako sumin arrastoekin

eta kulparen isilpeko pilula

zer gerta ere

txatxarrak landu hagineko zuloan beti

gauez tapaki granatez babesten dut

zeru burges txiki baten puska

ama zenak logelako aulkian

fereken lurrinez utzi zuena

agiri ahantzi bat bezala

oinordetzan jaso nezan…

hautsak hartutako egunsenti abaildu batek

iratzartzen gaitu biziraun beharraren ardurak

itsututako eulien ondoan

gero humanitatearen garaipen gaitza dator:

gosaria Manzanaresko Menano ostatuan

                   —II—

lurraren zaunka urrunak

berdintsu zeharkatzen ditu kale bilbatuak

errezel lisatuak eta zimurrak

eguzkitako betaurrekoak

batzuk animalia izutuen uhuri dirudite

batzuk lagun bila dabiltzan hildakoenak dira

beste asko antzeman ahal ez den zerbaiten branka

zaindarien atorrak eta jakak

konstelazioetara proiektatzen dira

morse hipnotiko hau has dadin ulertzen

izar artean bizidunik bada

                   —III—

aldatu egiten da haizea

horma batetik bestera

klimaren elementuak animaliak

hitz egiteko manerak

lo hartzeko posturak borrokak

aldatu egiten dira

eguzki orduak

lurraren osaera ukimena:

eskolak ezin du konpondu dena

hala eraikitzen dira nasak

izarrak planetak

sakelan edo leiho ertzean gorde eta

behar dugunean mugitzeko

hatzen artean igurtziz

argizagiak eta oroimena

jende izukaitza da

porlanez eta hareaz jaso denbora aleetan

hautazko nahiz ausazko patuz

etxean balitz bezala

biluzten dena historiaren aitzinean:

eskolak ezin du azaldu dena

horma baten alde banatan

erdibitu egiten dira gauzak:

pertsona asko puska baten

edo gehiagoren faltan

—bai beso bat bai laguna—

osatu gabe bezala bizi da

inon errotu ezinik

aldiro birlandatua

izar usoek hartuko dute errepidea

itzulera hozminen itsuaurreko:

alboan hiriak erbi loan dira

kardo loreak…

bere baitan hortzak berritu eta

beste hertsiagoaren isla den

karpa ilun baten olana pean

                   —IV—

esmerila

errotarria

daratulua

lurra

bira bakoitzean

gosetzenago gauzen muinarekin

hezur eta mami

denboraren bike autokritikoan tinko zindo zintzo

sena xehatzeraino:

itsas zirku bateko animaliak

deshidratazioaren mugan

zelai eta eraikinak

masiboki inguratzen

beste mundu baten xerka abiatu ziren

beste mende batean jausi ziren:

han daude orain

LEKUAK HUSTU

oihal gorrantzan bildua heldu da goiza:

desarmatzen ari naiz nire gorputza

ez nago seguru

inoren zuloetan sartzen duguna ote garen

inoren zuloetatik ateratzen duguna garen

baina desarmatzen ari naiz nire gorputza

zuztar sare trinko batek

kontinente guztiekin lotzen banau ere

gorputz hau deskolonizatu guran nabil:

geure zuloetan gorde duguna ote garen

ez nago seguru

baina nire gorputza deskolonizatu nahi dut

diruaz eta jabetzaz amil izurik gabe hitz eginez

naizenaren bila zuloz zulo hobiz hobi

desokupatu egin behar nuke nire gorputza

txaraka batzuk ebaki eta barrutik nola atera

ez nago seguru

baina desokupatu egin behar nuke nire gorputza

inon diren zulokoteetan agian izan bide da

desmundu beste gorputz deslokalizatu

5

MURMURIOEN JAUREGIA

agiri artetik erauzita

eskuetan aspaldiko mapa bat daukat

begirada suharrek maiztutako orri gainetik

pasatzen dut hatza:

jendea dabilela barrundatzen dut

muga lerroen marretan

amatatzea ahaztutako argi batek

sukalde bat erakusten du urrunean

joanak diren txorien hegadak

hartzen du airea

jada ez daudenen ekinbideak

gorputzak promesak

laino itsuan proiektatzen dira

papereko koipe orbanak

etorkizunerantz narama

gailur baten izena ezabatu da

hango haizea hango harrien hatsa…

neuretzat gorde ditut

esaten ez dakizkidanak:

mapa hiztuna da

herri desagertu baten

bilaketa antolatua

kezka jarioago ez ote da hilobien aurrean

agur dantza bat egitea baino

eta izenik irabazi ez duten

herrien ezlekuetan barrena

naramate hatzek berdetik horira

idatzi gabeko historian jarria burua

lautan tolestu mapa eta banoa zugana

euriak bustitzen ditu kaleak

hor diren pertsonen printzipioak

deklarazioak irritsak

gorputzak nazioak:

tristura ezinduari harrika ematen

entseatzen da poesia baina

muga arte koloreztatu horietan

margo gorritik urdinerako gaman

zauritua edo hila

jendea suertatzen da

zauritua eta hila

jendea gertatzen da beti

gero otea eta haurrak hazten dira berriz

haran eta zelaietan ausazko musika eta errimaz

atzeko patrikan sartuta daramat mapa

baina gogora iristen zaizkit

aldarri ozenak eta

bulkada aunitzen taupadak

lasterka hotsak eta

diskrezioa agintzen duten ahotsak…

gero zure aurrean biluztuko naiz

eta erakutsiko dizkizut

jende ilarak dendak portuak

neure larruan itsatsiak ditudan mapak

eta bilatuko ditut zureak

hala bidera ditzagun

kontinentez besteko lankidetza planak

kultura arteko aliantzak

pasabide humanitarioak…

maiz bakarreko mentsen sendagarri

suertatu ohi dira mapak eta

pertsonen arteko enkontru kartografikoak

ARGAZKI ZAHARRAK

denboraren gilaren mihia

iristen zait oihal tarratatu gisa

terralak hartu behe lurretan:

aspaldiko argazkiak begietsi eta

jitoan labaintzen zaizkit eskuak

ezagun ez ditudan gorputzen azalera

nork eman dio soka

gurpil honen abiadari

non erneak dira garunak jaten

ari zaizkidan hortzak

zein ortu zein sinesmenetan…

zer arrain da nire baitan

aldaroka hazi dena

zotinka ari da argazkien kutxa

geldi antzean erretiran goaz

paper esmaltatuan:

hainbeste jende abegikor agertu guran

historiaren ainguraren kate-zuloan behera…

gehienak jada ez daudenak dira

izenik ez dakidan ur belar eta lore artean

kiribilean sehaskatu nau haien berbaroak

oroimenean moila bat ernatu zait

eta erlojuaren eran zuritzen dudan

sagar musugorria:

euri hotz baten ereserki azpitik

fotoetan baino bizi ez direnak doaz

bandera arrotzen atzetik desfilatzen

loa datorrenerako beltzean funditu bat gorde ohi dut:

arratsaren branka islatzen ur azal zehar-argia

eta denbora astiro

zaurietatik eta

irriaren osinetan barrena

abantean

IPOMEA

malko gutxi isuritakoa naiz:

bizi garen orduak

inguratzen dituen

espazioa ardura zait

aro berri bat musteko

lehen harriarekin batera lurperatu

egunkarien bazter batean

laketu naiteke

ez geroa epaitzeko

eguerdi arte argi baten aldeko

andrazkoen miliziak

adoretu daitezen baino

—Nakba bezpera

odoltsu batez esaterako—

lehen ere larri

ekibokatzen ginela

eta hala ere

boladetan sutsu

maite genuela geure aldia

eta hala ere

beti zela berriro jaikitzeko

prest zegoen norbait

eta hala ere

zorigaitzen inbentarioek

izotz aroko hiri galduen

aurkintzek

ez dituzte eragotziko

gauerako gorde ditudan

ferekaren oihartzunak

ez haren tenperatura-presioak:

gabezia sail batek hartua dit gogoa

eta etxeko hildakoen entzutegitik

onik ateratzea espero dut

berriz egitasmo politikoei

kemenez ekin ahal izateko

mitxoleten lilura gorriak

bidegabe berrien hatsa dakarkit

eta kartzelako bisitatik bueltan

apur bat zoriontsua

ematen zuen herriak:

trepetaz bete busen gaina

—norbera iristen ez den lekuetara

batzuetan heltzen dira gauzak—

zapiz estalitako igeltseroen buruak

eta larderia gozo-min bat

sukaldeetan

iruditzen zait

belarra hazten ari den heinean

ari naizela abailtzen egunetik egunera

aurreiritzien antzera

haurren lo gozoa nola

lehen ere larri

ekibokatzen ginen

eta hala ere

boladetan sutsu

maite genuen geure aldia

eta hala ere

beti zen berriro jaikitzeko

prest zegoen norbait

eta hala ere

hosto erorien musikak isildu egiten nau

hirurogei urteko umezurtzen artean

LURRAREN DARDARA SOINEAN

nor jarriko zenuke ondoan

inork nahi ez zaituenean

nori azalduko zenizkioke

bele batek

argindar kable gainean

sortzen dizkizun aieruak,

ibaiko harriak noren ekinaren

edo oinazearen ordain diren

nortzuen urdailetan higatuz

egin diren hareazko mendiak

eta horrekin guztiarekin zelako

proiektu egitasmo programa

era daitekeen

bi pertsonatik gorako

jendarte batean

nire hotz dardara

kresala mediterraneoaren

luzapena ote

nire hitzen meatzaritzak

badu erantzukitik

ezinaren alboko bulego batetik

datorrelako ustean,

keinuetara jotzen dut

beldurrak edo pozak

barrena hartzen didatenean

nor izango zenuke lanerako

ia hutsik denean kalea

nor gogoan

zigarroa erretzen

nekez doanaren alboan

maleta pisuen garraioan

nor jendea jagoteko

polizia gabeko paisaia batean

nor izango zenuke etxean

nor hartuko sukaldean

nor errezel atzetik

neguari so

nola osatuko zenuke bizitza

egon ere ez dagoen jendez

izan baden

baina egon ez dagoen jendez

ahaztu dituzunekin herri bat

osatzen ari bazina bezala

agian halako batean

zuri ere

beste askori legean

haziko zaizkizu hortzak

ilearen artean

begiak sutan

bekainak sarritu eta

ahoa handituko zaizu

lurra sumatuko duzu

oinen azpian urtzen

eta bakardadea erruz

hedatzen,

hurbileko asko

nola galtzen den

dolutuko zaizu eta

bihotza fruitu siku gisa miretsi

herri sarrerako

erakusleihoetan

lurra sumatuko duzu

oinen pean tantaka

eta agian

bekainak sarritu

ahoa handitu

eta haziko zaizkizu hortzak

ilearen artean

eta begiak sutan

naturaz gaindiko

izaki zerbait

bilakatu zarela

etorriko zaizu

beharbada

inoizko batean

baina egizu kontu

zu ere

zure aurretik

beste asko bezala

azken aurreko gizaki

bihurtzear

egon zaitezkeela,

jada zu zeu

eta ispilu barrutik

begira duzuna

soilik zaudetela

eta hurrena agian

zu zeu gabe ere

gera zaitezkeela…

eta zuk nor jarriko zenuke zure ondoan

harriak mendiak eta argindar kableak

beste inor ez dagoenean

KANIBAL

apalategiko Cola Cao potoetan behargin beltzak

ageri dira kakaoa garraio

eta gomuten sasitzara ohiltzen naute irudiok:

Biokon bizi zen gure osaba zaharraren kapelu hegal zabala

haren betaurreko irisatuak haren hizketa modua

eta auto alemaniarra etortzen zaizkit

egun jaten dudana bozkatzen dudana

erosten dudana hausnarrera ekarri eta

zetaka moral batek lurrindua bezala ageri zait:

kolono kume bat haur denboran

igaro zen aldi hura

neguak bata bestearen gainean joan ziren zamalka

eta hemengo borrokek ere eragin zuten

eztanda demografiko txikia paradisuan

abagune ezin hobea omen zen orubeak erosteko:

aire girotua oxigenoa baino inportanteagoa da

led argiak eguzkia baino

Jeanne Moreau eta Eduardo Galeano gabe

bizitzen ikasi behar den aro honetan

gaur egun horizonte laburragoa dute enpresek

horrek ondorioak ditu maitasunean eta bozetan:

planeta ehun bider suntsitzeko

indarra dago egia-ostearen armategietan

eta egunero hiru-lau sagar jatea

edo banku publiko batean esertzea

kakaoaren jainko zuriari desafio egitea dirudi

kapitalismo iazkotua laidotu guran

eta disoluzioa gogoan, ez ditut ausaz baizik aipatu nahi

Little Boy eta Fat Man obus-izarrak

orain dena errazagoa da

bai oroitu ez duguna ahaztea

bai ahaztu nahi genukeena akordura etortzea

hamar gauza batera egin nahi genituzke

okerrak zuzendu eta beste zotin batzuk atera mendeari

baina egundaino ondo egiten dakidan bakarra

purrustada artean astiro zahartzea da:

mendeetan hormatuta gorde direnak

ozeanora daramatza berotze globalak

zein argi ikusten den hemendik bizitzaren pendiza

6

GLAZIARREN OHANTZEA

nire hortzetako eskuila eskuindarra da

aldiz sardexka eta orrazia ezkerrekoak dira

uste dut eguzkia zentro-eskuinekoa dela

populista da aldean daramadan katarroa

plazako garabia ezker muturrekoa delakoan nago

kausa jakin baten bila dabilenean kalez kale

sozialdemokrata da astelehenetako haserrea

errepide ertzeko loreak eskuineko jotzen ditut

giltzurrunak ezker-eskuin ditut belarriak lez

sudurra kokotsa eta gilborra erdi antzean daude

gibela eskuinean eta behazuna ezker moderatuan

oportunismoan jausten zait beldurra noiznahi

etxeko autoak eta xurgagailuak deriba libertarioa dute

ez dakit sukaldeko plater txiki pistatxo koloreak

arasaren zein aldetan paratu ideologiaren arauz

edalontziak eta mahai zapia liberal humanistak dira

edozeinekin akordioak ixteko gertu dut bihotza

koalizioak aurrekontu-paktuak plataformak

pragmatismoaren muina arduren maitasunean dago

AP8 autopista zentrista da, beti ezin du irabazi eskuinak

sarri eskuindarrak ezkerrekoak dira gertutik ikusita

sarri demokrazia autoritarioa da

sarri ezjakinean jausten naiz jende asko lo denean

sarri hesolak galtzuen inguruan izoztu egiten dira

sarri galderek lotzen naute zubi baten erdian

eta galdutakoa izan arren

zangobakarraren hanka ona ezkerrekoa da beti

edo ia

sarri urtu egiten da dirua eta haren uharrak garamatza

kanta krudel baten nota altuetan

HAIZE LEHOR BAT

orube garbitu berri baten antzera

begiratzen diot inoren bakardadeari leihotik

muxiken lurrinak ferekatutako airean

lurra mugitu egiten da

piano teklen artean bizi bagina bezala,

halako batean baina iristen da loa

lupetza abisaletan

gatzontziko arroz aleak nola

nire pentsamenduak hezetasuna xurgatzen du

bakeari herrari amodioari kentzen die bustia:

behiala arnasari eutsiz

erori ginen disoluzio honen erdian

bestelako opari baten zain agian

hainbeste dantzarirekin lotuan egitear

albistegiaren aitzinean

aukera hobegarriak datozkit burura:

banketxe bat zure oin-arrastoen xerka badabil

zer egin jakitea

zelan palagatu polizia suminduak

edo hienen malkoen sommelier izateko ikasi

nago gezurrak beste erretzen dituenean begiak

euriak hotzak goseak

haustura sozialaren salbamendu oholari eustea

gaurkoa historiaren lekedaz

ito nahi izateko era bat dela

sugeak lo diren urte sasoian aizkorak gorestea

alferrik hil omen zirenez hitz egitea

intxaur hautsi artean

epailearen mailuz ebatziko bailitz

bizitzearen edo hiltzearen afera

nire pentsamenduak

hezetasuna xurgatzeko ahala beretu du

neguko ilunabarretan frogatua dut:

jendea bere burua

beste nonbait jarri nahian hasten denean

edo ni neu nazio berri baten aldarrian tinko

neure baitako desertu txikian

aurrera banator oinazpi kiskaliekin

orainaldi urrun hau ez beste bazterrak

aurreikusteko ezain

denborak gauza gehienak higatzen ditu

ez akordua eta ederra soilik

merkatuaren putzuan igeri

klase kidetza berrien xerka

mendeak emango ditut palazioak jasoz

hondar gainean

eta bakardade hedakor hau

nortasunaren eraikitze sozial gisa berretsiko dut:

isolamenduaren sokatik badarik ere

mundu honi lotuta segi

DIRUA LEGE

hatzak klaskatzen baditugu

entzun bedi urrun galduetako mendi batean gauez

eta belarri atzean ilunarekin sumatu

euli saldoen elitroen fereka

—zaila behar du antipodak jo eta

norbere bizkarrari hitz egiteak—

argi hildu batek biltzen gaitu

kontu gozo-minak esanda

abandonutik gordez

denbora gorputzetan hartzitu eta

ortzia aldiro garbitzen den arbela da:

ondoz ondoan jarri edo egokitu arren

inor gutxi akordatzen da

elkarren aldamenean posatutako argazkiez

ederra izango da inoren oharkabean

igarotzen jakitea

larrialdietako boxetan

espanturik gabe itzaltzea

su onak bezala

dolu idazkietan lelo kroskodunak datoz azalera:

gora egin zuten inoiz

zahardade bakeoso baten errezelek limurtuta

itxaron ezin izan zutenek

eta bizitzaren zoruaren aurka lehertu dira

ez da hautu bat gizonezkoa izatea

edo bai

ez da hautu bat beharra, lana

edo bai:

badago nahikoa ogi denontzat

ez aski gupida ordea

ez aski lotsa

—lagun hurkoa ahozabalik edukitzeko

ez da nahitaez dentista izan behar—

ogia baino errazago egiten da dirua

besterik dira maitasunaren legeak-eta,

gu hona sortu aurretxoan

ogirik ez zen beste munduan

—non eta ezmemoria hau ez den ezerezaren hazkurri—

bizitzak tori eta tati egiten badigu

hor izango da edo bideko garraioa

—Joao Pires Olano Salvesen—

edo ozeanoaren marruma

edo hodei arteko hostajea

joko-etxeen bankuen eta elizen

porrot orokorraren aski alternatiba sinesgarri gisa

ilunabarreko katilu hondotik

oraintxe eratzen eta desegiten hurrena

eta tarteka uhuri egingo dugu zeri jakin gabe

paradisu elurtuko otsoek bezala

NUKLEARRA

diren guztiak egin ondoren

zazpigarren egunean

Jainkoak atseden hartu zuela ikasi genuen

ortziaren erdian begi handi bat lo utzita

diren zentral guztiek dauzkate zeinek bere historia

bere istripuak bere ahuldadeak eta argi aldiak

latentzia fase luzeak ere izaten dira

urteak eta urteak sentimendu edo ekintza bat umotzen

uste dut indarrean geure baitaren mugetan

eta gure itzalaren irismen eremuan

denbora asko emanak garela

(larba egoeran zelula karraskariak)

nonahi igartzen da desmuntatze aro bat dela ate joka

zenbait oihartzun eta hondakinek asko iraun dezake

arriskutsu izan ahal dira desaktibatze lanak

eta desegite prozesua larregi atzenduz gero

ez da inor geratuko barrutik ondo ezagutzen dituenik

(inori oinordetzan laga historia pozoitu bat)

epeekin asmatzea garrantzitsua da

ahitutako erregaiak bereiztea azpiegiturak deseraikitzea

hormigoizko sarkofago batean sartzea gune kutsatuenak

(santutegi baten ernamuin eta atalase)

gaitza izango da desestalitako begi zulo hutsetara so egitea

irudikatu orain zeruetako erresuman lekuak husten

Grünenthalen seme tuer bat astebeteko oporrekin

DEKLARAZIOA

nire gorputz honen

lautada bakan malkar ugari eta

haran itzaltsuetatik

—gogoa barne—

nire gorputzeko kale etorbide eta

bazter auzoetatik

—gogoa barne—

nire gorputz honen itsasontzi plaza eta

hegazkinen hangarretatik

diren eta inoiz izan daitezkeen

toki eta espazio guztietatik

bere ekaia edozein dela ere

—gogoa barne—

handikiro adierazi nahi dut

gaur ofizialki aitortzen

eta ofizialki onesten dudala

Kataluniako Errepublika

munduko nazio libre eta

estatu independente gisa

munduaren aitzinean eta

mundutar guztien agerian

eta hori jakinarazi eta agindu

dudala dagoeneko

nire gorputzak —gogoa barne—

bere gobernu pean dituen

edota ordezkaritza eta eskua duen

erakunde elkarte eta baltzu guztietan

eta egitate hori aintzat hartuz

jokatuko dudala uneoro

hemendik aitzina

eta indar izan dezan

gaurko egunarekin

izenpetu egiten dut deklarazio hau

gainera aurrekoaren

eranskin eta osagarri gisa

baina maila bereko

deklaratu nahi dut halaber

haren kontra erabilitako bortxa tarteko

edota nazioarteko aliantza politikek

edo aurreikusi gabeko bestelako

zeinahi gorabeherak horretaratuta

inoiz Kataluniako Errepublikari

premia sortzen bazaio

edo behartzen bada

gure etxean

Azpeitiko Enparan kaleko

20. zenbakiko 4A bizitzan

eskura eta prest duela 90 m²-ko egoitza bat

lau gela bi bainu eta sukaldea duena

behar duenerako balia dezan

eta horri gutxiegi edo desegoki iritziko balio

edo zernahi dela kausa ezinezko gertatuko balitz

aukera hori egikaritzea

deklaratzen dut baita ere

gisa horretako edo

antzeko eginkizunetarako gertu dudala

—gogoa barne— nire gorputza

7

MAIATZA SEAMUS HEANEYREKIN

antzokian lerro-lerro paratutako aulkiei

mesfidantzaz so egin zien Xabi Bordak

beharbada zalantza eginez

Seamus Heaneyk eta haren bizkar okerrak

haizu joko ote zituzketen gure literatur jolasak

Mundu-Lizarraren adar hosto berdeetan:

ordurako goi herrietako zohikatzak

hatz mamiak zikinduak zizkigun

poemen arteko orri pasa durduzatuan

ebanozko klarineteak eta piano beltzak

alertan jarri dituzte itzultzailearen hezurrak

eta minutu gutxiko kontua dirudi:

aurki haur musikariek eta haien familiek

beteko dute ostatu birjaiotako eliza

erretaulak doinuen distiran izarniatzen du

hurrengo fede aroaren menturaz sainduak

musikak uxatu gaitu kalera

eta paper belztuak galtzarbean baturik

profeten bizarra hazi zait

gure jaiotetxe aurretik igarotzean:

ordulariak larrean jareginak ditu nire anaiak,

oroitzapen samaldak matxinatu arren

esperantza batek kordoka zutik dirau

izeba Aurelia gotortua baita atzeko aldean

eguzkiak sukaldea azkena hustu zuenean bezala

uste dut poz berri batek kolpatu gaituela:

hitz baten lepo gain iletsua

ferekatzen ari ginenean

txori kume bana erne zaio jendeari ahoan

irri egin dugu era basati baina zaurgabe batez

mendiko ninfen eta harri uherren

seme-alaba sentitu gara eta

musika olde bihoztoiak aire errezelen azpitik

arnasa okupatu digu

laguna sorbalda gainetik besoaz bildu

eta beste mundu bateko taupadak lokietan

egin dut neure artean:

Jainkoa gabeko egun bat gehiago izan da,

hona nola eraikitzen den

hizkuntza minimalista baten zarpailak hartu eta

tribuaren lau soinu sargoriz

arratsalde mitiko bat!

KROMATISMOA

egunero samar etortzen zait gogora

nola sentitu behar duten beltzek

zuriz inguratuta

haien urtaro hondatuekin

haien memoria atzenduarekin

haien historia odoleztatuaz

jende zuria nonahi:

azoketan lantokietan antzokietan

bulego eta tenpluetan

aingeruak

Jainkoa

birjinak denak zuri

azal zuria denean

egunero samar etortzen zait gogora

balizko beltzen asaldura zurien artean

eta soberako larritasunik gabe

pentsamenduko tuaz beratuta

irensten ditut gogamenok

hala ere

batzuetan

horren ondoren

beste burutapen baten

sigi-sagak jotzen nau

udako lehen ezki hosto erauziei

emana begia

orduan azkuratsu gogora etortzen zait

nola sentitu behar duten zuriek

hainbeste zuriz inguratuta

haien urtaro hondatuekin

haien memoria atzenduarekin

haien historia odoleztatuaz

eta tarte sorgor baten ondoren

aldaketaren eta ekintzaren aukeren

bide bihurrietan sartuta

—hezur eta gezur zuriak—

ni neu eta gure paradisua itoko ez bagara

neure gogoetez beste egiten dut

ezki lurrinak hartutako etorbidean behera

AFARIA

mahaiaren biran hamahiru ginen

eta gailurrean josi gurutzearen besoak

dantzari baten aztalekin nahas nitzakeen

Golgota euskaldun bat itxuratzen

—behin bederen pertsona orok

behar luke itsutu adiskideen ekiaz—

eta gogoeta horri gehitu nion

kautelazko neurri gisa

iluntze hartan jainko hilak berpizteko prest ginela

eskerrak nori eman izateko

eta berretsia begitandu zitzaidan burutapen hori

afaltiarron ama zenduen baietzaz

kezka iturri zitzaigun gazteen edateko era

baratzeko malda leunean

pirrilaka abaildu zen argia

eta halatsu inor maite izateko indarra

—hemen gorputzak agintzen duela

eta joandako giharraren bekaitzak nioen—

sabela neukan piper gorriz enpo

intxaur arbola baten gaueko itzalpean

bokartak hozten ari ziren bitartean

—poesia ez da irauteko bide bakarra

badira bestelako herriak—

aukeratu beste egun bat

larunbatez ezinezko dira iraultzak:

matxinoak mozkortu egiten gara

ardoz egiaz edo sinesmenez

eta inor ez da egoten ontziak jaso

eta garbitu ondoren besterik gabe

irtenbide baikor bana zerbitzatzeko kikaran

—trabesa egingo nuke gure artetik inor jostekotan

gurutzean nor josiko zuketen asmatu baietz—

kafeak belztu hortzetan irakurri diot lagunari

merkatuaren eta bakardadearen fanatismoak

okupatu gorputzak garela

gauza ahantzien kontinentean

eta nahi gabe bezala zaharkin batzuk idoro ditut

nire hizkeraren galipotetan:

hogeita hamar txanpon damua eta urka-bilur bat

askorik pentsatzeke pinudian

gizon edo emakumerik abandonatu ote dudan

balizko guraso nagi baten bila

otoitz beranduan

mendi bidean behera Judas izutu baten pare

gidatzen dut autoa eta sortu zait

neurezko indarrak utzian lagata

maletategiko zorro eta poltsa hutsetan dakardala

oraintxe bertan daukadana, naizena:

zohargi hondar bat

TXATALAK
MARY WOLLSTONECRAFT
SHELLEYRENTZAT

              —I—

agiri bat zor nizun

aspaldi behar zuena

baina gaur dakarkizut:

badakit osatu gabe dagoena

hor behar baitute askok

oraino jazo ez direnak

agiri bat zor nizun

ez izartegia

promesa ederren brumatan

ez bortuetan arranoak

hilezin izateko eskolan:

ez dakit inoiz izan den

baina jada ez dagoela dirudi

denontzako etxe bat

jarriko gara

ohiturik gaude

estetika liriko batez

lotuko gatzaizkio berriz

herri honen bilatze antolatuan:

agonia ezti batean laketu

jendea gara

erlaro mintsu bat pausatu da:

ez dago dena konpontzerik

agian egun txikien segida

eramangarri bat posible izango zen

baina ez ginen aski indar batzeko gai izan

edo ez genuen jakin

inori erauzi gorputz atalekin

eratua dago sasoi hau

hala moduz

piezak falta dituela:

nire nazioa erdi osatuan da

              —II—

hitzorduak berritu

eta maite duguna zer den

zer libre izatea gaur

nazio bat osatzeko

aski diren gorputz bi

eta grina suhar bat

nahi nieke atera

nonahiko ereserki

eta banderei

bestek egindako mundu batera

erori ginela deklaratzeko aholkua

serio hartu izan dut:

nor ez da hazi baina

haurtzaro ukatu batekin nolabait

erdi jandako jendarte batean

hizkera esklabo bat ahoan

nork ez du atsegin

zaputz erreen ilintietatik jaiki

bortuetara igan

eta lurraren arrasean etsi partez

arranoen hegaldia miratzea

hemen gorputz asko

arima anitz

txatalka apurtu da

kiskali

hautsi:

handiegien ispiluetan galdu ginen

eta han ez da sute irteerarik

bidegabez

adorez

dolorez

bandera eta ereserki bana

ordaindua dukegu guk ere

munduko beste askok bezala

              —III—

erdizka egindako

mundu batera jaio bide ginen

erdi egina zegoelako

geuri zegokigulakoan

beste erdia osatzea

baina izan ginen gutxiegi

edo ez aski trebe

eta hatz mamiekin ukitutako

aukera haiek

bulkada liriko bitan hustu ziren

euskalduna askatuko da agian

osmosi hutsez

geu baino zapalduagoak jagoten

gidari edo mugazain

agian kapitalak ezarri

gutasun urtsu batez

inonez unibertsalean

zaila behar du

han-hemen bildutako gorputz atalak

hitzak lurra pentsamenduak

premiak desioak gosea

jendearen gogo-gorputzen neurrira ekarri

eta ematea bakoitzari toki duin bat

jada ezin da atzera egin

ezin da inor zauritu aurreko garaira

              —IV—

agiri bat zor nizun

agiri bat azaltzeko

historiaren aihenetan trabaturik

baina oraindik bagarela

agiri bat zor nion nire buruari

agiri bat gaurko sasoiari

ataletan emana

geu bezala

zatiturik,

gogoa da

gorputza

eskain dezakegun

azken aurreko komunikatua:

haren puskak

haren zainak

itsustutako historia bat

ahaztu antzean dut

nola jaio ginen mundura

non jarri gintuzten

negar haien istil eta musikak

beharbada orduan ikasi genuen

gorputz soil ez ezik izan baginela

jendarte zaurgarri

leherkor

arriskuz betea

erlaro mintsu bat

eta jada ezin da atzera egin

ezin da inor zauritu aurreko garaira

baina agian bai

egun txikien segida

eramangarri bat

agiri bat zor nizun

osatu gabea

—hor behar baitute

oraino jazo ez direnek—

biluzik

libreki emana

adostu ezina erabat

piezak falta dituena

geure gorputz atalekin

josi nahi nuke oraina

AMA

berrasmatutako egun haietara

argi epeleko orduetara

jaio nahi nuke berriz

orri pasa lasaian

galdutako usainak eta

akitutako ferekak

zaratarik gabe berritu

geure artean

ezinaren aurrean jaiki

eta minutu eramangarriak

txirikordatu nahi ditut

bizi ez direnen gomutaz

bizi direnentzat…

segundo ederren itxaropena

elikatzen ari naizela uste dut

zure bila nabilenean

eta oherakoan

zuk erakutsi bezala

gauero ixten ditut

paradisuko ateak

HOTEL LEGAZPIN EGUNKARIA LEITZEN

onddo atomikoak biltzen hasteko

sasoia gertuago ote:

birjendezta ditzagun

inon diren lur produktiboak

eta pentsatzen ari zaren bitartean

hatz erakuslea ezpainetara eraman

ixi eginez ezerezari,

etxea alogeran dugu

ezedukien aldeko publizitateak

esku gaina miazkatzen dizu

aberatsen berripaperetik

eta destinoa ez da gaur

hitzordura azaldu

gero eta gehiago

saltzen da zorionaren ideia

taldearen lau babesleak elkartuko dira

ez bedi desagertu erakundea:

Louis Vuittonen zorroak zintzilik

solasean dira Salieri eta Mozart

Antonio Lamela falangistaren

Colon dorreak atzean…

suizidioak goragoko jakituria gradu bat

adierazten duela diotenak badira

bakeagatik itxarotea hobetsi dugu

liskarti ez izatea berriro

su eman eta erre egin ziren arren

eraikinek zutik eutsi zioten,

hautetsontziak espetxe katalanetan

eginak daude

baina euskal nazioaren alde

lankidetzan ari gintezke,

azkenean hitza ateratzen hasi dira

sexu esplotazioaren biktimak:

inor menpean izateko

garrantzitsua da pasaporteak kentzea

bakar baten esku daude denon igarobideak

hala ere ez gaitezen injustuegiak izan

mintzo dena ez da proxeneta bakarra

zoriontasun sotil hori asetzeko xedez

oraindik arratsalde euritsuetan

piano aurrean esertzeko

kemena biltzen du Jainkoak:

ezagutzen den

hobi klandestinorik handiena da zerua

eta huts egin dute ultraeskuinaren

aurkako babes neurriek,

naturan bezala

bizitzak usuenik

pragmatikoa izatera jotzen du,

arrakalatzen ari da

Luiz Inacio Lula da Silvaren mitoa,

bi zaldi eskaini zituzten sakrifizioan

udaberria ez zen lehenago iritsi ordea

bistakoak zertarako ukatu:

hauteskundeek zerga politika

itxuraldatzen dute

arrain hilen kiratsa du itsasoak

eta jokalarien buruan

zer gertatzen den inork ez daki,

gero eta gutxiago ulertzen dut

denbora galdua nola berreskuratu

diotenean zertaz diren ari,

Madrilgo txakurtegian

ez da animalia gehiago kabitzen…

zer egin geuri gertatzen bazaigu

zer egin geuri gertatzen bazaigu

ERAUNTSIEN BELDUR

berotze globalaren

eraginez edo

gidari noanean

atzerako ispilura joaten zait

begirada

eta inoizka

pasabide humanitarioak

zabaltzen dizkiot pentsamenduari

euritakoa jantzita oheratzen

direnetakoa naiz

justizia erauntsia noiz helduko:

borroka eta atseden eremuak

maitasunarentzat

adimenarentzat inguru bildu bat

atari zabalak eta

denbora doi

emana zaigun ikara

estu bridatzeko

teoria perfektuen aldamenean

zazpi bider ito naiz

arrain abisalen albaitero:

hau da nire ordua

hau da nire mundua diot

oraindik uda da paradisuan

negua hala ere aspaldi iritsi zen

gure etxeko hozkailura

batzuetan etortzen zait

neure aldiaren laguntzaz

bakardadea

txangurrua donostiar erara

bezainbesteko mainaz

landu dudala

eta etortzen zait halaber

munduan heriotza kausa

nagusi dirua dela

hura ondo banatzen

asmatuz gero ordea

apur bat ohartu gabe

apur bat ezjakin

hil samarturik eta

aldika

erdi zoriontsu

besteren aurpegi

eta gorputzetan

luze biziko garela denok

gauez errepidean

animalia batzuk

ikusten ditut

iluna hartzen

han hemen etzanda

eta beste erauntsi baten

beldurra etortzen zait...

baina zorionez hitzek

geurekin bidaiatzen dute

autoan goazenean