ORIXE

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Orixe

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Euskal Herriak poema nazionala behar zuen. Hori zen Aitzolen eta gerraurreko euskaltzale askoren ustea: finlandiarrek Kalevala daukaten moduan behar genuen guk geure erreferentzia mitikoa oroimen kolektiboan. Hori egiteko, bazen jakintzaz, dohainez eta kemenez hornitutako poeta: Orixe. Hala sortu zuen Euskaldunak poema luzea, agindu nazional baten gisa. Inprimatzeko zegoela gerra piztu zen, eta ez zen argitaratu 1950 arte, Orixek exiliora hartu zuen urtea. Gerora emanen zituen iritzietatik atera liteke gure poeta damutua zegoela Euskaldunak bere gisara ez egina. Eta baluke arrazoirik. Aginduzko obra denez, gora-behera handikoa da, egilea ez dabil eroso eta kutsu aparta duten pasarteek ezin ezkuta ditzaketen ahuluneak ditu, mitoa falta baitu, nazionalismoak behar zuen epika; gerraondoan argitaratu zenez, publikorik gabeko liburua zen. Belaunaldi zaharrekoak hilak edo erbestean sakabanatuak zeuden edo zaharregiak ziren; belaunaldi berrikoek, oraindik ere gaztetxo baina, Euskal Herri kaletar eta gatazkatsu bat ikusi nahi zuten islatua literaturan, eten egin nahi zuten baserriarekiko haria. Gerrak zamatzen zuen guztia.

      Exiliora jo zuenean Orixek hirurogeita gehiago urte zituen eta obra zabal bat, heldutasunean zegoen idazlea zen. Uste izan zitekeenaz oso bestela ordea, ezin emankorragoa gertatuko zitzaion bere ingurunetik lekutze hori: agindu, aholku eta presatik libre, bere senak eskatzen ziona idatzi ahal izan zuen. Urruntzeak liberatu egin zuen idazlea, eta gutxik uste zuten malgutasunean landu zuen obra berri bat: bere poesia gailena, nik uste. Poeta zurruna zirudiena hunkitua eta zirraragarri azalduko zaigu batean, ironiko zorrotza bestean, liriko minbera hurrengoan. Beti erakutsi zuen ahalmen deskriptibo harrigarriari sinboloak aukeratzeko sena gaineratzen dio, eta adierazkortasuna bete-lanik gabeko bertso trinkotan garatzen du, irakurraldi bakoitzean zuku berria kentzen zaion hizkeran. Gaiaren aldetik, Barne-Muinetan liburuan landua zuen mistikara itzuli zen nagusiki, baina ez poesia kontzeptual ho tzean. Orixek kontestu batean egiten du arnas, garrantzi berezia ematen dio inguru fisikoari, gorputz baten jabe da. Lehen pertsona konkretu batean mintzo zaigu beti. Giharra duen mistika da berea.

      Poeta, lurrik ezean, bere baitan biltzen da. Erbesteratuen artean hain zabaldua zegoen herrimina alboratuz, poesia bortitz bat sortzen du, bulko handikoa, irudimen librekoa, ez inondik ere negartia. Zuhaitz mexikar baten itzalpera biltzen da eta ez du Otañoren atariko intxaurrondoa amets. Honenbestez, euskal poeta nonahikoa egiten da, nitasun berri bat deskubritzen du, eta ez dio ardura bakarrik baldin badago ere munduan, barnea duelako mundu. Gu etnografiko bat kantatu behar izatetik ni mistiko bat kantatzera eginiko ibilaldi mingarrian, Orixek euskal literatura modernoa abiatzen du, edo hobe esan, euskal literaturaren modernotasuna: lurralderik ez daukan kulturan hizkun tza da babesleku bakarra, eta norberarenak dira kantagai.

KOLDO IZAGIRRE

Nikolas Ormaetxea, Orixe, (Orexa 1888 - Añorga 1961), Euzkadi egunkarian hasi zen idazten, eta asko landu zituen literatur kritika eta itzulpena. Prosazko lanetan Santa Kruz apaiza narrazioa, Jainkoaren bila saiakera, eta oroitzapenetan oinarrituriko Quiton arrebarekin ditu ezagunenak.

Bibliografia

Aranalde, Joxe Mari. EUSKALDUNAK: ORIXE BERE BERRI EMATEN, EDO EGILEA PROTAGONISTA. Euskera, 1989, I.

Aranalde, Joxe Mari. ORIXEREN EUSKALDUNAK ETA FESTA-GIROA. Euskera, 1999, I.

Aranalde, Joxe Mari. EUSKALDUNAK POEMAREN SORTAROA ETA BERAREN IKUSPEGI OROKORRA. Euskera, 1999, I.

Azurmendi, Joxe. ZER DUGU ORIXEREN KONTRA. Jakin, 1976

Azurmendi, Joxe. ZER DUGU ORIXEREN ALDE. Jakin, 1977

Euskaltzaindia. ORIXE: OMENALDI. Donostia, 1965

Iztueta, Paulo. ORIXE ETA BERE GARAIA. Etor-Eusko Jaurlaritza, 1991

Labayen, Antonio M. NIKOLAS ORMAETXEA "ORIXE"REN KONDAIRA LABURRA. Sabino Arana Kultur Elkargoa, 1990

Mujika, Luis Mari. ORIXEREN APORTAZIO LITERARIOAK. UPV, 1990

Perurena, Patziku. NIKOLAS ORMAETXEA, ORIXE, HIRU BELARRIKO GIZONA. Fontes Linguae Vasconum nº 60. Pamplona, 1992

Neretzat ote aiz?

Begiak ezetz, biotzak baietz,

zein izango den nagusi?

— Biotzarentzat eder aizena

          bi begientzat itsusi.

Begiak baiño zurragoa den

begirik ez dun biotza:

biotza su den, baiña begiak

          gaiñean diten izotza.

1916

Bildurra

Irulearen esku samurran

amagoinaren ardatza

beltz ageri zan, baiña zein eder

nexkaren elur-beatza.

Aren maitean bero nintzala

adirazi nai niola,

aboan nere itza aldatu zan

ez dakit noiz eta nola.

— Goru zar ori amarena al den?

Ta gorri egiñik bertan,

nere nekea ezagun zula

aurpegiz erantzun zidan.

1916

Maitagarriena

Itxu jaio zen neska bat

ikus denik ederrena;

denen maitagarri, baiña

ez izanen iñorena!

Aren atz legun zuririk

etzuen laztu lioak;

mulorik ere ez ukitu

aren ortza zuritoak.

Amaren eskutik zijoan

egunoro elizara;

ari begira guziek;

maite, baiña... urriki bera!

Gogo gaiztorik ez iñork

alako ua maitatzean:

ain ta maitasun garbirik

etzen ezagun lurrean.

Amak erran zion: «Aurra,

zuri begira guziek».

«Zer da begiratzea, ama?»

Negar amaren begiek.

Ala bizi zen alaba

ikusi den ederrena,

maite maitatuena

ezin izan iñorena...

1916

Lizardi gurean

Jeiki naiz zintzo. Jantzi baiño len

luzagaleak atera,

Aralarmendi eguzkitan da,

irten nadin balkoera.

Sare-gaiñean erdi etzanik

bi besoak gurutzera:

osasuna ta poza zer diran

emen etorri ikustera.

Aizea arnastu, listua kurka,

goiz-listu ugariren poza!

oarkabetan ari naiz ta ari

eskuz leguntzen okotza.

Eskui aldeko zoko artara

doakit begi zorrotza,

laiño zuriren izarapean

lotan dirudi Tolosa.

Amandre Eguzki, zure argi-izpiz

urra zazu oge ori,

leiotik legun sartuz, zabaldu

gure Lizardiren begi.

Laiñoa jun da. Bion etxe-erdiz

Jaunak muño bat du jarri.

Alda al baneza! Etsi dezadan,

Urtzik nai bezala bedi!

Talo-esneak eztiaz jan ta

—arek an kaleko opilla—

burutsik eta kolkozabalik

eskuan euskal makilla,

saietsetara listua jaurtiz

noa lagunaren billa.

Aren begira Lizartzan nago.

Ager bedi beribilla.

Arontz-onontza etxe bi beten

errege-bidez nabiltzu.

Tolosa aldera geldi-geldi ta

Betelurantza, aldiz, usu.

Motxago onantza etorri arren

oraindi itzultzen dut buru.

Nabil ta nabil, nik nai orduko

ez da beribilla agertu.

An da! Txakurrak nagusi-usmoz

dardar baitabil isatsa?

Makilla ala nik. Laztantzekoan

esku artetik zait lasa.

Aren oiñetan gerria makur,

nasiz buruko kalpatsa,

ustekabean gur egin diot,

ez kunplimentu prantsesa.

On ta gaitzaren tarteko parra,

aren oiko par-irria.

Aldapa goien Orexa an dugu,

«munduaren ipurdia».

An iru egun mendirik mendi

arnastuz barren biria,

eder-gosea berdindu ta aztuz

zokoan dan lantegia.

Zopa lodia, baba gorria,

janari dana etxeko,

oillaskoren bat ikulluan da

laztasun au leguntzeko.

Mendi goseak eraman ditza

illuna datorreneko,

baitik bat, goiko iturri artan

ur otzez bagiña aseko.

Afal ondoan, ni lotia ta

ua mendiak eioa,

«emen duk oia, ez iñolare

irea bezain goxoa.

Baiña ama zanak egiña digu

eioz ta josiz osoa;

laxkarra baiñan etzaiok goitzen

uda goriko beroa».

Oaburuan baso bat lore,

izarak mendi-lurriña,

Egin lasai lo... Baiña leiotik

begiratzea du griña.

Azpian dauka Tolosa, aren gain

illuntze-gandu ariña,

gero lodigo, loa bezala.

An dauka txokondo miña.

«Egizute lo, ene zatiak,

sar nadin nerau lotara,

adiskideak goxatu didan

baserri-oge ontara».

Jesus-amenez lokartua da.

Beia ganbelan adarka.

Jeikiko ote naiz? Baztartzen al dut?

Baiñan ain sarri isildu da.

Bei ongi janen ausnarra soillik,

esnai dagonak entzuna,

marrurik ez da, zintzarrotsik ez,

urrun kaleko oiartzuna.

Aldamenean tren-txixturik ez,

lo dago nere laguna.

Goiko Jaun arek eman bezaio

eun bat urteko osasuna.

1933

Beti lagun

                                                Animaeque, umbraeque silentes

                                                                        Virgilio

Non nago? Non aut? Ez ote da auxe

neretzat lengo Tolosa?

Ez al dezaket entzun berriro

mintzo goxo aren otsa?

Bego negarra, lurrindu bedi

begian malko mingotsa,

alare ez uke nik iregatik

negar egitea, lotsa.

Ire errainua ikusten diat

nere begion txingarra;

argi biurtu dela niokek

ire ezpainen irriparra.

Danteren itzal isillak beude,

betorkit neri ire garra,

bete dezadan azken aginduz

eman idaken bearra.

Biotz-bertsoak egin nai eta

Jainko billa nauk oldartu;

ik esan idan bein ta berriro

ontan nendilla leiatu.

Lagun egidak argi orrekin,

nere bigarren aingeru,

igan ikusten diat garbien

Jaungoikoaren errainu.

Jainkorik ezin, ez ta aingerurik

gorputz-antzean iduri;

siñestez iñoiz konturatzen nauk

itzalpean nautela ni.

Illun ortatik bizi ontara

i aut bitartean argi;

errainu onen dirdaia lagun

aurrean zeuzkeat beti.

Beretarbiden, iturri askan

agertu didak begia,

osto tartetik iragazirik

eguzkiaren izpia.

Nere aurretik, ibilli gabe,

igaro uan mendia,

ikusi genin basora antzean

loretan den sagastia.

Len lagun zintzo gorputz-bizitan,

orain are, lagunago,

tokiz aldatzen nekerik ez duk

ez egal, eta ez zango.

Begi-ordeok aurreko ormara

eguzkiak jota baino,

zintzogo abil nere aurrean,

abil ni bizi naizaiño.

Oroitu ta aztu, burruka diat,

tartez bakar eguzkia,

errainu onek irauten balu,

auxe nere zoria.

Goibeltzen bazait, gainbero bedi,

bego barren au goria,

gorputz ustel au, gandu nasi au

daiteken arte eroria.

Biga atera duk, begiak lauso,

ikullu-zoko beltzetik,

begiak urez igurtzi eta

lauso orrek aldegiten dik.

Egunotako negar-malkoak

txuka ditudanean nik,

ni il arte ez beza Jaungoikoak nai

ire errainua galtzerik.

Nere bigarren albo-aingeru,

nere Jainko-erakusle,

il arte lagun, ortik onera

etzegok len ainbat bide.

Bakar-bakarrik nakustenean

jendeak esan bezate:

bekokian dik aren itzala,

lagun dik oraindik ere.

1933

Musika: Antton Valverde

Gure zizak

Udalenaren parrak sortua

Martxok eraman induna,

gogora zadan bizi, izeneko

Santu uan aren eguna.

Esku-ekusiz ez nian eman

—ez baitzegon usaiduna—

martxo-lorea; ba duk besterik

par goxo bialtzen duna.

Udaurrearen parra da ziza

belar-koroien tartean;

inguruka ala jaiotzen dira

ortzak aurraren oiean.

Gaur, biar, etzi, zoro nabilla

par ori suma-naiean,

begi ta beatz, gogo ta biotz,

argitzean, illuntzean.

Alaxen amak bular-aurrari

deragio lên-par-murritz,

beatxingarrez masailla leunduz

beingoan ez bada berriz.

Gaur, biar, etzi, barrutira ni

belar-koroiak ikusiz,

igazko larre bikaiñen ua

aldatu ote dan tokiz.

Amak berebat bular-aurrari

ortzaldea araka dio:

«gaurgero ba du», ezin-etsiaz

egunoroz orduoro,

lênengo ortza noiz ager dakion.

Bein, berriz, uts... Noizbait gero,

lên-ortza agertu. Ala nabil ni

zizetan goiz-atsaldero.

Euzki-tarteak lurrari musu

noizko par egiñarazi,

aize-pilpilak berdin; nik berriz

—ez balitza musu ua aski—

biotz-ukituz, begi zorrotzez

lurra nai aurrerarazi.

Muzin egin dit: begi ta biotz

ez izan nik aski bizi!

Ba dut illoba begi-beltx beltxa,

tximistaren izpia du;

biamonean goiz goiz begiak

lurrera ditu zorroztu.

Lurra lotsa da, bein ta betikoz

dizkigulakoz ukatu:

begi-beltx aren begiratura

ezin geiago luzatu.

Goiz-intzak parra eragin dio

belar-koroi berdeari.

Osaba poz: «gaur ire egunean

zizak dituk, Joxe Mari».

Zer ote zuten gure ziza aiek,

kalekume xangoxuri,

beiñere ez’eko usai ta agoa

aurkitu iela aieri?

Intz, aize, eguzki, biotz-begien

igurtzi esan-eziña!

Gezur-munduan nekez arkitzen

dan adiskidego miña!

Ez luzaroko! Jo zian usai

ark zeruaren urdiña.

Geroztik noizbein mizkatzen diat

udazkenaren samiña.

1934

Arreba sabelkide Denuxi’ri

Hurrun aiz, hurrun dun gure Martin; emen

aitaren ondoan nauzute, ta an goien

amarekin hura.

Jainkoak barreia

gindunan bere esku legun begidunez:

halere esku huntan geuden zorionez,

ezin aldeginki. Bai esku zabala,

sabel berokia, begi maitakorra.

Begi-nini gaitin; elkarrago geuden

sabelean baino. Nere buru barnên

zaute zuek ere bihotz-arimetan:

hiurok bat gaitun oroipen bizitan;

batago Jainkoan. Hunek gu sor, bizi,

Hunek emai onez Bera sumarazi.

Sabel bateti ilki, sabel batera jo

(Jainko onen altzora): emen argi, bero;

emen zegon zori lurrean gaudeño.

Gauzkion zantzuan, aterrik bage erne,

gauden adi beti, dugun beti maite

anai harek antzo. Dakusagun elkar

Jaunari begira, bihotza su ta gar.

Ez geuden hurruti, hortik ainbat bide

emendik zerura, Jaunaren altzora.

Sar adi barneon, ago Jainkoari;

emen ikusiko naun; behon anaiari.

Gu bien gorputzak ama lurrak irets

ditzanean, ordûn, Jaun hunen altzoan

arimok bil bitez betiko beroan.

1934

Artoaren nekea

Arto-lanaren nekea

entzuten asi zaitea:

babekin baten ori izan oi da

gure bazkari-legea.

Orrek iltzen du Euskalerriko

nekazarien gosea.

Taloa talo-burnira,

babak eltzera noiz dira?

Jaten asi-ta... egosi bage.

Urte guziko ba-lira!...

Ukullukoak egon bearko

maiz aski pentsu-erdira.

Erositako aletik

bein ere ez irabazirik

bei-aratxeek egin-dirua

zatitu bear erditik,

erostetxean, alare, ez balu

gelditu bear osorik.

Laiez iraultzen da lurra;

ereiten artoa purra;

bele, zozo ta iskiñakoek

an dute moko lapurra.

Ezagu dute mugan dagoen

mozorroaren gezurra.

An-emenka soil da arloa,

jaio bagerik artoa.

Babarrun gorriz utsak ornitzen

amonak ba du gogoa.

Lupekoentzat, aletan beintzat,

ez da janari goxoa.

Ostotan ba du eskea,

naiz iguin duten alea;

beste belarki denak utzita

ontara dator barea.

Gizonarentzat eltzaritako

ba dizu nunbait atsea.

Artôk ba dakar indarra,

alboan bizkor belarra.

Muri ta lapaitz-orde balekar

axaleko sapelarra,

zurtena mardul, erroa barne,

edatu leza aztaparra.

Eskua artotik ur-urra;

araxegotik aitzurra:

gerria zenbat makurrago dan,

emankorrago da lurra.

Langilleari eskatzen dio

lurrak otoitz eta agurra.

Jorra bat eta jorra bi,

lurra garbitu baledi;

artoak lurra estal duneko,

belarrak bil dio geri;

artan ogea egingo dute

moxorro, satagin, erbi.

Bere garaiz ba dakarra

buruz-batean bizarra.

Ale bakoitzak izpi bat gora,

denen artean kalparra;

urre gorrizko motots ezea,

landaren goizeko parra.

Gau artan ego-aizea,

baztarren jaun ta jabea,

aiton zârraren txima biurtuz

atzoko bizar gaztea;

burua esne daiten baño lên,

zimurtzen dio alea.

Amona babarrunetan

zokoka asi da goizetan;

zoko guziak ezagun ditu

erabilliz lau aldetan.

Eltze beteren itxaropenik

ez du biltzen artartetan.

Aizeak barka duana,

izotzak duke erasana.

Ale ta lasto, onduak ditu

denbora bailitz igana:

ainbeste etsairen mendean dago

nekazariaren jana.

Urte on dalarik ere,

aurrera dira ainbat jale;

etxe-ondoan oilloa mokoz,

etxetik urruti bele;

ezkur-aurretik ezkur gorria

jaten asi da basurde.

Âzturik iñork ez dauka...

errotariaren laka.

Urde gizenak ark azi ditu

urte guziz oartzaka;

kurruska andigoz ei-baztarrean

gureak mêago kaka.

Aitonak amets guzia,

gertu lên-eiotaldia.

Labean igar, sutean jalki

—iztarpean su-burnia...—

Ainbat arretaz eiara-arriak

emanen talo guria.

Etxean balitz eztirik

edota sardiña zârrik,

aundienetik txikienera

listua dario ortzetik.

Taloa lagun, nork egin, aiek

bezain otordu goxorik?

Txigurtzen danean zitzi,

zartai-barrenak igurtzi;

koipe naiz ezti, beatza atzetik

xurgatu bage ezin utzi.

Nekazariak-beste langillek

âmen au ez du merezi.

Ale zalarik, xulora;

talo egiñik, agora;

bitarte ontan zenbat alditan

biotza jaso du gora...

Istori dena jalkia dizut

aurrenez azkenekora.

1934

Eguerdi

Urte zuria (1937)

        Bego San Cristobal, otadia bego.

Arrebak Tolosan izkutatu nindun.

        Agoan birago, Zure aldekoek?

Erria suntsitzen ari zitzaizkigun.

        Ordûn, otoitzean, Zuk eman indarrak

ez nolanaikoak! oro bildu nitun.

        Erri au uretan gatza lêz urtu nai

baduzu, Zure da: «Uzu» esan nizun.

        Zer sari neretzat? —Zu, Jainko-Semea

ikusi? Suma?... Bai garbiro ezagun,

        Zerorrek dakizu: antz-gabe-antzera

atergune gabe Zu zindudan lagun.

        Urte oso artan etziñan itzali

nere begitatik, mehe bezain legun.

        Ez nizun eskatzen Mois-en antzera

zer aiek ikusiz eraman ninzazun.

        Zergatik ez il nai? Lurpea billatu?

Bizi nintzan, bizi, Zuk bizi ninduzun.

        «Il naiago nuke erria suntsitzen

ikusi baiño lên», batek esan zigun.

        Ez da gaitz esaten. Bizia latzago;

baiña nik Zurekin legun arkitzen nun.

        Arrezkero badut kolkoan egona,

naiz eta naigabez gudapean egon.

        Odei geldiaren itzala bezala

Zuri esker, Jauna, banago pakedun.

        Azkenetan dagon Euskalerri ontaz

oraindik nork daki zer ein dezakezun?

        Lengoak esana: «Etsaien geziek

euzkia badute biurtzen betillun,

        aien itzalean...» ez, Zure pakean

burruka luze au iragan dezagun.

1937

Idorreria

Kanta behar dut dakizun nekhea.

Holako nekerik, nehun badea?

Batak egiten omen du xixtor gogorra,

bertzeak ur mehea?

hirugarren batek, haren zortea!

erditzen du erditzen du haizea!

Gerla denborako idorreria,

aski jan gabeko ahuleria.

Lau egun jan eta ere, ez zaut betetzen

ertzearen erdia.

Pusa ta pusa banendi balia...

Alferretan alferretan guzia.

Bigarrenez noa kabinetera

chanza hobearen entseiatzera.

Ez banu sekula santan nik ezagutu

Uharteko jaun mera!

Donibanetik uda pasatzera

igorri nau igorri nau Gurs-era.

Horen erdi nindagon kokoriko

haurrik ote zitzautan etorriko.

Zainak lehertu ponduan, begiak gorri

ez nexka ez mutiko.

Beldur nintzen antchuen iduriko

nindakela nindakela bethiko.

Hirugarrenez banizun ustea

garait nezakela nere nekhea.

Aspaldi jan eskas eta mehatua zen

ene bare sarea.

Bi umez izortu zaut sabelpea

etendura etendura doblea!

Haizatu dut ene malur zaharra

egun oroz biz iten dut beharra.

Uzkurtu nizan orduko atheratzen zaut

urhe mokor azkarra.

Bidarraiko jana ez duk hondarra

badik nunbeit badik nunbeit indarra!

Etsaigoa behar badut ahantzi,

othoi, Jauna, enetzat induljentzi!

Ez beita sobera gogor jaun horrentzat nik

gorde dudan sententzi.

Jana egin eta naizela jantzi

«Ibarneri Ibarneri goraintzi!»

1947-48

Amate baten itzalean

Gogoan daukat aur nintzaneko

Musulungo pagopea,

izerditurik arrixku baitzan

itzal artan esertzea;

baiña sargori zegoneako

goxoa bai oatzea!

Goxoagorik arki dut emen

Amateren gerizpea.

Euli urdin bat erdian egan

dabil, ala geldi dago?

Zeru garbian Kondor bat ixil

egalontzitik gorago.

Emengo bero zakarrenetan

aroaz âzturik nago;

atsegin honek sarrerazten nau

nere baitan barrenago.

Ez dut entzuten txio-txiorik,

aizerik, erle soiñurik;

bidez nekatu gabe bainago,

ezta nere pilpirarik.

Zer entzuten dut adi nagola?

Nere arnasa bakarrik.

Inon bai al da pake artzeko

bakarrago dan gelarik?

Bil-bil egin naiz neronengan

auspean sua bezala,

pizturik nagon, itzali naizan,

neronek ez dakidala.

Ortik aurrera au dakit soillik:

griña batek naramala...

Pago arena baiño obe zait

amate onen itzala!

1950

«Pampa»etan izar

Illun dago lurra, illargirik ez da, izar dago zeru.

Bi obo biribil, bat beltza, bat urdin. Ni naiz erdileku.

Izarrei begira, mendi gabe, doi dut jaso bear buru.

Zerua bertago izarrak gorrigo. Zelaia paketsu.

Begi-klixka batez neurtuak ditut millakan eremu;

giltzerdi neregan, eta beste klixkaz buka dut inguru.

Alper da bat-banan izar bakoitzan geldi begiratu;

guzien nir-nir’ak itz bat egiten du: «tiñel gaituzu gu!»

Bazter orietaz arago badira beste milla mundu:

ibil eta joan, nork ote lezake mugarik arkitu?

Ez xilborrik ere. Jainkoaren kutxak ertza non ote du?

Galtzen naiz berêla. Nere gogoeta zertako luzatu?

Nere belarrien betiko xixtua ezin dut sumatu,

kolkoan arnasa bakan, biotzean pilpira larritsu,

izarren ixillak, nekatuen loak, entzuten uzten du.

Ixil da burua, izketan biotza; baiña nork atzitu

zer dion? Berak, bai, oiartzunik ez dun itza bere baitu.

Noizbait burutik oin, biotzaren garrak osorik nau artu:

guzia biotz naiz; itza dut nerekin, ordu bat, bi ordu.

Itzik ixillen au biur ledi mintzo, biur lekit oiu,

asperen bederik...! nonbait utzi lezan gar onek errainu.

Gero... barne-barnez artu dut arnasa, bakarrean iru:

gorputz unatuak bere saria nai, oera dei digu.

Lo bete daudenak esnarazi gabe, ixil nauzu sartu,

oin, gerri ta beso, izaretan erdiz, beroaren izu.

Gogoa bil-bil dut gorde magalean, laster sorgor, itsu;

baina lo aurrean, gar berriko sua nigan oi dut piztu;

zertako nai ditut izar eta tarte ameska berritu?

Nere biotzean, ain toki gutxitan, guzia zaude Zu.

Ernai, ametsetan, lotan, argiz, gauez, Zu zaituda zeru.

1950

Argi ta margo

Egalak astinduz oillarrak jo digu argitu baiño len;

ordu bete gero, doi dut argiaren xintik autematen.

Argi-urratzean txori bakartien txio dut entzuten.

Ardia jeiki da; gorputz-eragiñez jaurtiz otzikara;

alai zabaltzen du muñotik zokora joale-dandara;

egurats epelak dakar beorraren irrintzi karkara.

Gauak illak zitun, argiaz batean, margo bizi oro.

Egunero ditu lurpera; argiak pizten egunoro.

Illunak lo nauka erio; argiak pizten nau osoro.

Urre meatze dut Aralar, elurrez, argiz, gorri zuri:

auspetik txingarra bezala, laiñotik sortua diruri.

Zazpi margo dira? Zazpitan zazpi, bai, zuria (y) iturri.

Zeru ta baratze, margoei begira egunero nago.

Itsas-urdiñetik zeruarenera, zenbat alde dago!

Musker bizitikan musker urdiñera zenbat areago.

Nere sapaillotik lili xuri bati nagozu begira;

elur garatua dala diokezu: ainbeste zuri da.

Aretxek begia, bestek ez bezala, liluratzen dida.

Ara! kukulutik zerbait jalki zaio. Zer ote da? Luma?

Ez doa zuzenka, or-emen asi da, lore denen kuma:

Jainkoaren oillo —eun izen baditu—: eietan, inguma.

Aski xurgaturik, txoratil antzean artua du gaiña.

Itzuli-mitzuli, nere sapaillora eldu zait, otxana.

Ertzean gelditu, egalak ikara, urbilduz nigana.

Zurrun gelditu naiz, aldarean Petri dagoen antzera:

betazala geldi, arnasa doi-doia, begia bestera.

Ega berritu du, eskuin-saietsetik ni nagon atzera.

Ontan ezkerretik birunda bukatuz, jo nau bekaiñean;

andik teillatura; gero xuxen-xuxen zerura bidean.

Itxi tut begiak muxu legun ori ausnartu naiean.

Inguma xorgiñez, gogakizun xuriz, bete zait burua.

Zertako so egon? Eun bulkoren mende da nere burua.

Nik dakita noizko, badut olerki-gai beitarik sortua.

Ez dut irauli nai gogai xuri oien barneko lapatsa.

Irakiten utziz, jaurtiko du laister ondarreko patsa.

Aski da baratzez. Eskuan makilla, urbil dut aldatsa.

Aldats gorakoan, oztoporik ez ta, so goi urdiñari;

aldats berakoan, oztopa bildurrez, erne larratzari.

Eman lasaipide birikeri, eman argi buruari.

Txango luze-ondo, indarberritzeko bazkari naroa.

Neke ta bazkari, ekarri didate min maite dan loa.

Ori sendatzeko, ardiek antzo dut eiten abaroa.

Atsaldean, biar aza landatzeko apaintzen dut lurra:

belarra ken lenik, urrena, lai-lana, azkenik, aitzurra.

Afal-suarentzat arrebari diot txikitzen egurra.

Eguzkia jeisten, itzalak luzatuz, Altzo-mendin bêra.

Oilloak banaka badatoz kotara, naiz dan egutera.

Gaua gautarrentzat; illundu baiño lên, sartu naiz barnera.

Txaboletik urrun dabillen ardia, zokotik egira

illunaren iges oarkabe doa; aren antzo gira

bi begidun oro, nion sor diteken argiren izpira.

Igurikiko dut margo berriekin biaramon goiza.

Lotara sar gabe, egin dut Xuberon oi duten otoitza.

Laister ebatsi dut, nekaturik, goxo dakiden egoitza.

Oillarrak aski du begi bat bete lo, xango bakarrean;

—nik gorputza bete, ogea negurtu luze-zabalean—.

Gauerdia jo dun ez naiz baitaratzen; ez bigarrenean.

Irugarrenean... au dut nik ordua; bein ez erneago

barneko begia. Elurrik, zerurik, ez da garbiago;

ez dauka laiñorik. Eguneroz ordu onen erpai nago.

Gogai onen ama esan dute gaua; baiña goiza dut nik

asmakizun aundi guzien garaia. Argiaren xintik

ez dan bitartean, murgildu naiz nigan, begiak itxirik.

Illun! Ago geldi! Argi! Ez iradu! Luza (y) adi!

Argi, margo, lore, mitxeletei baiñon, oni nagon adi.

Argiak begitan jo naunean, neurtitz berritan ler nadi.

1950

Itz eta mintzo

Egalak astinduz oillarrak jo digu. Belarrien poza!

Ogean ixilik, belarriak erne, argiraiñokoan.

Ixiltasuna da gogai onen ama. Noizbait, argi-xinta.

Jeiki naiz, jantzi naiz; besoak antxuma nago sapailloan.

Aralar gaiñean eguzki-dirdaia. Bazter-intxaurrean

osto aiña txori, mozkor leuden gisan, txio zurrustaka.

Aingeru-ezkilla. Ordûn areago dandarekin leia,

i bai aiz, ni banauk. Sogortu nai naute; ni, berriz, txixtuka

Dandara berriro: Mezarako deia. Bi deiak... Bakarra...

Ordua noiz joko jantzirik apaiza; ni barnean nago.

Belar-giro baita, mezamutillak uts, ni Meza laguntzen.

An zer egin dutan, zer entzun, zer iraul, gerorako bego.

Gosal eta xuxen, ez etxetik urrun, gaztaiñadi baten

goi aldera noa. Legun eguratsa ni jarri ta laister.

Ostoen urrungak arian-arian lo-arma sartzen dit.

Lorik naiz ametsik al goxoagorik neurtitzak egiter?

Gogaia goxatuz, irakiten doi-doi ari zait burua

oarkabe; baiñan urren esnatzean, itzak txintxo datoz

bizar asko gabe, nik bear-neurrian lumaren ertzera.

Orduak badoaz; eskuak bete lan egin dut ordukoz.

Gingan eguzkia. Gaiñeko muñotik itzul egitean,

Aingeru-ezkilla Lizartzan, Orixen, urren Azkaraten.

Denak entzun arte bidetxurrean ni, ibil eta geldi.

Dandara bakoitzak belarri ta biotz dizkit dardaratzen.

Zer eguerdi goxo ditudan burura! Berritzen didate

oroi utsarekin orduko zirrara, legor naizanean.

Angotik ari naiz; badut aski domu lendanik egiña.

Ameriketatik gogoak ara nau egaldi batean.

Eguerdi ostean kukatzen naiz, bakar, dakidan xokoan

iru erritako ezkillen soiñua ixil ausnartzera.

Ordu oro zaida nolabait berritzen. Irurak jo dute.

Dandara luzeak zintzo deitzen gaitu Kalbari gaiñera.

Ikastolan aurrak. Urren ixilaldiz, gurdi negartia.

Ixiltasun artan, basoko lo-xuxta baiño biguñago.

Aren lagungarri erloiu-zintzailla arat-onataka.

Eguna badoa, badator illuna nai baiño lenago.

Loti naiz, ez gautar; ixilzale, baiñan ez San Anton aiña.

Ogera baiño len sapaillora berriz. Ez dut illargirik.

Izar dagon arren, illun gorotza da. Orexain erreka

xurru-xurru beian. Ez da gaur entzuten ontzaren ulurik.

Ogean ixil da; ez ixil osorik. Belarrian beti

sorgin-soiñua dut. Egiz ote soiñu? Beti dit lagundu

erbeste negartiz, zeruaz oroitzen. Oroi zait eskola,

zerbait egin eta bein batez maisuak nola nindun galdu.

Lagunak etxera, ni gela beltzean. Argizpirik ez da

iñondikan sartzen. Baiñan andik laister piano-soiñua.

Arentzat itxirik ez da, baiñan ezin itxi belarria.

Argia sar ezin oi dan izkutuan sartzen da mintzoa.

Ez beti. Gerta zait, ostots bildurgarriz etxekoak oro

jeiki, baiña ni lo. Esan ordun neri «Mikolas» agopez;

agontzen naiz usu. Izenak zer ote? Atzarri ni beti

entzuteko; baiñan entzungor besterik edozer entzunez.

Zer gerta dakiket eriotz-orduan Jainkoak izenez

deitu nazanean? Beste denetako entzungor naitela.

Ordu zoriontsu! Zu zaitut nik opa adiskide deiez.

Oi zer esnatzea! Zure besoetan esnatu nadilla!

Mintzo denen mintzo, Aitaren ITZA ZU, sar zakida sakon

nere belarrian. Ez dezadala nik beste zerik entzun

bizi naizan arte xoko gorde ontan ixiltasunean.

Soñu denen soiñu, Jainkoa, belarriz dezadan oiartzun.

1951

Betiera

Urdin dago zerua, egoa da mazal,

mendiak urbil daude, zugazpeak itzal,

ura berantzaldian, itsasoa jabal.

Arkaitzean jarri naiz bi begiak zabal.

Nigandik urrun gabe ontzi bat ageri,

an ustu, emen bete, dabil erriz erri.

Ugiñen apar doia urbiltzen zait neri;

ur gardenean noiz-bein arraiak igeri.

Aspertzen ez omen da ikusiz begia.

Nere au aspertzeko da itsas-egia.

Uin-otsak lenago dit artzen belarria.

Ez aspertu, ez ase, ark nauka guzia.

Antxitak xortzen naute itzuli-inguruka;

lertzen dan apar arek axalean nauka;

begiei nai dutena errez diet uka;

dunba sor artan nauzu barrenean kuka.

Ots ori betidanik etengabe bera?

Iñolaz, nik bezala badu asiera.

Ez du tarterik —ontan biok berdin gera—.

Iduriratzen zail dut bion bukaera.

Nik ere badut ots bat belarrian beti;

ots ori entzuteko sarri naiz goseti.

Or arkitzen naiz nerau ots denen gaiñeti,

aldarteak aldarte, barnean barneti.

Nere biotz-pilpirak berekin etena;

betirautea ez da neurtu ditekena;

ots etengabe ortan, belarri barrena

dut aren iduririk jator-jatorrena.

Betieran sarturik arkitzen ote naiz?

Ez; nere mugarekin egin dut topo maiz.

Nere muga loa da: ori dut gaitzen gaitz.

Orregatik goizetan jekitzen ni garaiz.

Ari naiz ta banago entzun eta entzun,

ots orrek etengabe irauten ote dun.

Nerau neronengandik atertu nai ez nun;

baiña badator loa, bekaiñetan astun.

Ez da betirautea luze, zabal, zingo;

une, aldi, menderik ez du bere laingo;

guzia da batean, betean ta beingo .

Bestela mintza gaiten: ua dugu Jainko.

Ez da belarri-otsa. Zenbat legunago!

Ixiltasun osoa zaio urbillago.

Batetikan bestera bide luze dago;

Baiña sumatzen dala nolabaitxe nago.

Ixil ortan sarturik, uneka bederen,

—dena batean baita— Jauna daukat emen.

Dezadan beintzat atzi uneka, naiz eten.

Gero dut atergabe beti iastaturen.

1951

Eguzkia jekitzen, etziten

Argi-xinta sumatuz, ogeari muzin,

jekitzen naiz goizero bi belaunak arin.

Atea zabaltzean zakurra nerekin,

arnas-uxtu, mî luze, iñon egon ezin.

Irten gera. Zakurra zoraturik dabil

oin-muturretan dantza, gorputza txoratil,

isats-zut, bekain-arro, begiak biribil,

belarriak erne, eta bi besoak zintzil.

Ba goaz muño gora Eguzkiaren zun,

goiz ontan apustua nork irabazten dun.

Gu lênago! Kirika noiz asiko zaigun,

iñaurkin legorrean jarri gera bigun.

Zakurrak, nik, ez dugu makarrik begian;

esnatu da muñoa biok sumatzean;

ostoak pirpir asi dira zugatzean

eguneroko gure zantzuak artzean.

Orobat Eguzkiak ez du gaur makarrik,

ortzi guzian ez da nabari zardairik,

itsas-mendien ertza ubelik, gorririk,

apain irtengo zaigu Andrea gelatik.

Ara lênen izpia biotzaren pozgai;

gero, mako bat, gero —zerbait egonik zai—

biribil irteten da menditikan ustai.

Illun zeuden zokoek berêla dute jai.

Begiak mindu gabe luzaro begira

ustaiaren ertzetik ezker eskuin bira,

argi legun arekin sendatuko dira.

Bizkor jotzen astean, gu geure tegira.

Zakurra baratzean etzan da zabala,

nik ere lanerako naigo dut itzala.

Sorkari oro dauka beroak zapala.

Nik gaur egingo lana ez bedi makala!

Eguzkia ba doa ogera kuzkurra.

Nola sar ikustera nerekin zakurra.

Isats, mutur, belarriz billatzen du lurra.

Zernai erio-zantzuk bai dula bildurra!

Ni bakarrik naiz alai, ba dut itxaropen

biamonez Ekia tiñel sortuko den.

Urteak urte, baiña ba dut aski kemen.

Alare, litekena neretzat gau azken.

Itsasoaren ertza gorri pinpiriña,

ara sartzen asi da Euzki Erregiña.

Egunero jantzi bat eun berriz egiña,

gaur askotan bezala ginga-margo ziña.

Agur! Zuk deramazu zurekin eguna.

Lurra gorputz antzera gelditzen illuna.

Argi beti gogoa, zurekin laguna.

Ez gau, egun dedilla ni jasoko nauna.

Geldi bedi nolanai gorputza; gogoa

maitasun gorri miñez jantzirik bijoa.

Odei baltzen makarra, obenen laiñoa,

lên suntsi bedi! Zuzen Zuregana noa!

1951

Getsemani

I

NERE BARATZA

Baratz eder, bakar, ixil; etxea dut inguru.

Bost zugatz mardul, arnariz beterik adaburu,

txertaka, landare xume, denak lorez mukuru:

emen deramat eguna nere baitan ekuru.

Nere gelak, ate, leio, lurraren berdin ditu;

barren ontan egun argiz ezin naite gelditu.

Baiñan edertasun ontan... Jaunaz nola kupitu?

Aren albo kokatzeko bi begiak itxitu.

Begien zoramenari egin badiot uko,

Ikasle aien antzera ez nau loak artuko?

Ur-xurruxta dut erdian: onek nau esnatuko.

Eiharazaina bezala ez al nau sogortuko!

Zil bekit gogoratzea nere zenbait naigabe;

nere poz aundiak ere an asiak dirade.

Nere gogoramenean ongi gorderik daude!

Zurekin berritzen ditut etortzean urtabe.

Or erdian, nere Jauna, zaukat iduritara,

jasan bearrak oroituz, gorputzean ikara.

Kristau zintzoen xoko dan Getsemani landara

bilduko naiz berriz ere; betoz gurekin ara.

Ikasleak bezain argal badakizu naizena;

emaidazu, saiets ortan esertzeko baimena.

Oroi naiz Jainko bezala barnean zauzkadena.

Zurekin biotzik biotz eingo dut otoitz bena.

Ur-xurruxta dut barneko musikaren laguna;

xurrut orrek guritzen du biotzaren barruna.

Zertako gogoetatuz alper neka garuna?

Ein dezadan bizkor otoitz, izekiz maitasuna.

Ordu oso, ordu gozo, egunak eman beza.

Gau guzian lorik gabe ontan iraun baneza!

Ordu gozo, nork eskatu? Ez atsegiñik eza?

Gazia Zuk artu zenun, neretzat utzi geza.

Getsemani, Getsemani! naigabetuen landa;

kristauak or arkitzen du pozaldi Zuk emanda.

Zenbat aldiz arat egan idurituz naiz alda.

Ekaitzaldian neretzat kabi goxoen an da.

Zerau zaitut baratz ontan aretan zindudana;

nonai zaude Jainko-Seme, Jainkoz nonai zerana.

Itzul dezadan biotza soil soillik Zuregana.

Nagon emen, bakar, ixil, Zuri maitez emana.

1951

Getsemani nere miñondo

X

Miñ-aurrearen ikara! Miñaren larripena!

Miñ-ondo aundiak badu atsegin bat ostena.

Min-lekua legunkatuz artzen dan atsedena

esateko bakar da gai miñ aundiz egon dena.

Giltzapera nindoala esku lotuak burniz,

arren, lasaxegotzeko esatear egon niz.

Makurrago gerta-bildur, ixil jasan dut anitz.

Etziramon goxoa nun, ukaraiak igurtziz.

Ez dakit noiz arte, baña jun ziran nere miñak;

Baratzan Jaunaren aien aldean ez samiñak;

bañan Arenak sumatuz esan ditezke ziñak,

miñ-ondoaren goxoa jastatzeko egiñak.

Urteroko Garizuman au dut nere xokoa,

zazpi urtez ain samiña, zazpi laukoz goxoa.

Zuretzat izan zan miña, neretzat miñondoa.

Zernai gaitz gerta dakidan, Getsemanin gogoa.

1952

Ama naigabetuari

Txikidanik izan nintzan zori gaitzaren lagun;

etxe artan egunero ezbearra bagenun;

Zure miñak gureekin gauez oroi genitun;

Agurtza esan ondoan kantak arintzen gindun.

Gure sukaldean ziñan miñetan aipatua,

«Erregiña eder ori, nekez inguratua».

Negar-aspertua bañon obe genun kantua;

baña bein, eten zitzaigun... Miña zan alakoa!

Aiton, amon ta guraso, senide ugaritan,

uretan gatza bezala geienak urtu ziran;

iru gelditu giñanok an-on gabiltza bakan;

Zurekin bildu gaitezen luzatu gaberik an.

Amona Mari Axuntxi etorri zait gogora,

Zure Iasokundeari aurten ein dio gora;

bestetaz zerbait esan nai, ez dakit nondik nora;

iñutama ez dezadan utzi, beintzat, albora.

Banago egon ta egon. Neurtitz ezin egiña!

Ordun bezala malkoa ixuri zait samiña;

neurtitzik ez da munduan zori gaitz aren diña.

***

Motx gelditu naiz esaten Ama-Semeen lana;

gaiñera nereaz nâsi! Barka zuzen ez dana!

Eskein dizut biori biotzean dedana:

eziñ-esanaren miña; miñen ezin-esana.

1954

Miramar 1954

                                        Anima mea desideravit te in nocte.

                                        (Nere barrenak gauez irrikatzen zaitu)

                                                                        Isaias, XXVI,9

Betieran sartzen ote naiz asia

tarteka bederen? Ez muga, ez aldi,

ez tarte laisterrik; beta-ren barnean

beti dan Arekin bete nago geldi.

BAT. Ala zakurra eizez dabillala,

isats-eraginka, ikara belarri;

baiñan oillagorra suma dula, kuzkur,

batera biltzen tu, lotuz gorputzari.

Buru ta biotza alde banatara

doazkit egunez, bi liran iduri;

gauaren mendean bat biurtzen dira

ezin bakanduaz: ordun naiz bat-bat ni.

Gauezko pakean egin ez duenak

otoitza xortzeke, zer dan ote daki?

Gauak? Ixillak? Zerk ote nauka kuku?

Indar oro batuz zer ote naiz ari?

Egonean jardun, jardunean egon,

eragiñik gabe norbaitek naragi.

BETA, Jaikoaren beti-ren antzera

noiz asi, noiz buka, ezer ez dit neri.

Tarte onek ez du laisterrik; egonak

aztuazi dit noiz otoitza nun asi.

Ari naiz, banago. Betaren pakean

ezaxolik nago otoitza noiz utzi.

Xaguxar bat egan bekoki gaiñean...

lurrean nagola dioket igerri.

Murgiltzen naiz berriz beta paketsuan,

jardunean egon, egonean ari.

Katu elur-margo, marrakaz isatsa

legunduz, atea zaiodan zabali,

eizetik irten da; atzarriz berriro,

lurrean nagola dioket igarri.

Arraiak uraren axalean zenbait

mamu atzemanka eiten baitu jauzi

ura galdu gabe? Alaxe berriro

arnasa galzeke murgillik naiz geldi.

BETE. Utsarterik, aldarterik gabe

ni bete; neronez ez xortu, ez antzi.

Baiñan utsa naiz ni; Jainkoak nau bete.

Ark ez baitu bazterrik, nik ez dut bazterrik;

ez baita mugitzen, enaiz ni mugitzen;

oro naiz Arekin, oro dut nerekin.

Miramar eipea! gauez bitan goxo.

Agur!, baiñan emen barne zaitut beti.

Noranai noala nerekin zaramat,

ez baita neretzat utsik, ez tarterik.

Gizaingeru diran Muyshondt-arrak oro

emen barne ontan nigaz deramatzit.

BETI. Sar banendi betian zatika...

orobat dirade oso eta zati.

Anima betian bizi zait; gorputzak

badu, zorigaitzez, aldarteen berri.

Zeru goxo onek lurreko minkaitza

ez galtzen! Erria lur ontan atzerri!

Bizi nadin, Jauna, naizaño, Zurekin,

Zurekin biurtuz BAT BETE ta BETI.

1955

Beti dantza

Pioner V.a eta ni

Zimizten ziztuan

badoa Pioner

mundu berri billa;

artean emen ni,

oiari josirik,

neregan bil-billa.

Pioner-ek baiño

asko bizkorrago

dut nik eragiña;

piztu bazan piztu,

etzait atertuko

barrungo irakiña.

Goizoroz esnatuz

aurrea artzen diot

nonai dijoala;

zenbat oroitaldi,

ainbat jun-etorri

geldi nagoala.

Amairu milla

milloi argi-urte

aldetik aldera;

ontatik, Pioner

zein beian dabillan

kontuak atera.

Suziri Pioner,

i baiño geio nauk

egon eta ibil;

nere barrenean

atergabe ari

zaizkidak lau gurpil.

Bi txiki, bi aundi,

morroi ta nagusi,

ia alkarren etsai;

amaika burruka

eman oi zigutek!

alkar mendera nai.

Batez bat gaztetan!

lau oien ekiña

neurriz doanean,

gaztea gizon duk,

ez zârra bakarrik

zugurtasunean.

Lau oien izenak:

adimen, naimen

irudi ta gale;

alkarri zirika,

maitagarri diran

gauza denen zale.

Baiña koketatik

atera balediz,

ai zer iskanbilla!

Gaztealdi ua,

neretzat beinik bein,

itzul ez dedilla!

Gurpil ortzadunok

alkar artu eta

koketan dirala,

gorputz animetan;

ez degu sumatzen

pakea makala!

Ekiñ eta jardun,

ortz oriek noizbait

legunduko dira;

egunen batean

gorputza ta anima

bakanduko gira.

Baiña guk ekiñ au

ez degu galduko

erdi au galduta;

beste erdi au bizi

geldituko zaigu

trabak askatuta.

Ez ola Pioner.

Egunen batean

eingo du eztanda,

ta, animik ez baitu,

xirtxikatuko da

eguratsak janda.

Gorputza piztean,

biok berdin gera

lau doaien bidez

argi eta zailu,

sarkor eta min-sor,

bakandu eziñez.

Goga bezain laister

nonai gerta gaite

izarrak zulatuz;

aien igurtziaz,

aien zulatzeaz

miñik eziñ artuz.

Eztaiak, eztaiak!

Bildots arenetan

ez da atergunerik,

ez eztaiondorik,

ez atsedeterik,

ez baita nekerik,

Atozte guziok,

gizon, emazteki,

erri eta enda,

ospa daigun dantzan

Jainko-Bildotsaren

betiko gurenda.

Au da dantza-kanta:

«Gure Jainkoari

bekio onespen

argi ta jakite,

esker on ta dedu,

indar eta kemen,

sekula guzien

sekuletan. Amen». (Apo., XIX)

1961

Bibliografia

EUSKO OLERKIAK. Euskaltzaleak. Donostia, 1933

BARNE-MUINETAN. Itxaropena. Zarautz, 1934

EUSKALDUNAK. Itxaropena. Zarautz, 1950

EUSKALDUNAK POEMA ETA OLERKI GUZTIAK. Auñamendi, 1972

IDAZLAN GUZTIAK. I, SORKUNTZAZKOAK. Etor, 1991

Diskografia

NIRE HERRIA BEZALA. Iokin eta Iosu, 1977

Muga bat eta bi zati

GORAKADA. Aurtengo, 1997

O, neure erri

SAKONKI MAITE ZAITUT EUSKAL-HERRIA. Urko, 1977

Agur Euskal-Erriari

LAROGEITAMAZAZPI. Valverde, Antton, 1997

Beti lagun

HERRI BAT SORTU ZEN. Eider, 1978

Poema

GANBARA, 1982

Hire hitza

FANTASIA DESEGIN. Zurrumurru, 1990

Azpirozko aldapatik

KINKIRRINERA. Txirri, Mirri eta Txiribiton, 1992

Petiri danbolin