Bizi puskak

JUANJO OLASAGARRE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1996 Juanjo Olasagarre

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1996ko urria

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Orain bizitza paperezkoa bihurtzera doan honetan

eser zaitez, irakurle,

hartu liburua eta

idatz ezazu zeure izena hemen;

begira utzi dizut lekua:

Ni ................................... naiz.

................................ urte ditut,

ongi baliaturik guztiak,

Ilea ....................... daukat, begiak .......................;

maite dut .......................... , hagitz,

orduak eta orduak ematen ditut horretan.

A = Txoria kaiolan bezala sentitzen naiz orain.

B = Lehoiak Sabana bezala Mundua dut Zabala.

Aukeratu

A ala B.

....................................................... (a)z kezkaturik nago;

eta lana, .................................. dihardut,

bizi behar baita.

Horra bi lerro nahi duzuna para dezazun

.....................................................................................

.....................................................................................

Laxatuko zinen ezta?

Hemen da akabera, hasiko gara ostera:

Ni naiz .......................................................

eta noizbait hilen naiz,

hartua zor

higatzea, ordea,

berez dator.

ESZENATOKIA

Nafarroako mendialdeko herri bat. Bi mila biztanle inguru. Mendiak eta basoak ugari eta lur sailak larre; industrializazioak, berrogeita hamarreko hamarkadan iritsi zenean, biztanle gehienei soroak utzarazi eta lantegietara eraman baitzituen. Horrek, paisaiaz gainera, mentalitatea eta mundu-ikuskera aldarazi zuen. Laurogeiko hamarkadan ailegatu ziren (gazteen pozerako eta zaharragoen eskandalurako): Iraultza Sexuala, Beste Iraultza, Drogak eta Rock Radical Vasco hura.

PERTSONAIAK

agertu ahalako ordenan

Joxerra Agirre

Euskarako irakaslea. Poema liburu bat idatzi du elurraren izaera epikoa azaldu nahian. Aitortu nahi ez badu ere, andregai baten bila dabil aspaldi honetan. Zaila du, nolanahi ere, amodioa ez baita oso ongi ezkontzen errealitatea mitologia bihurtzeko grina txarrarekin. Endika Lakart atxilotu zutenean, Goardia Zibilak bila ibili zuen.

Mikel Urruti

Bosch etxeko biajante lanak egiten ditu. Angelines Berasategiren senarra. Liburu honetako sarrera poematik B aukera hautatuko luke.

Angelines Berasategi

Etxandrea. Mikel Urrutiren emaztea. Behin bizitza kamisoiez bizitzea erabaki zuen eta egun horretan dihardu. Koadrila guztia kezkaturik dauka.

Maddi Susaeta

Sorgina, emagina, kontseilaria, ukendugilea eta beste zenbait gauza. Etorkizuna makurtu egiten da bere aurrean.

Andres Basterra

Taberna bat dauka, Ana Yoldi Gomez bere andregaiarekin batera. Txikitatik dira aldemeneko eta adiskide. Gaztetan ikusitako eszena batek bizitza osorako markatu zuen.

Miren Yoldi Gomez

Ana Yoldi Gomezen ahizpa eta Graziana Gomez eta Venancio Yoldiren alaba. Kartzelan dauka nobittoa, Endika Lakart. Idazkari lana eta gartzelako joan-etorrietan doakio bizitza.

Endika Lakart

Euskal preso politikoa. Nemesio Lakarten semea, Miren Yoldi Gomezen senargaia. Egun, gogoan gorde daitezkeen baino gartzela gehiagotatik pasa ondoren, Badajozen dago.

Joxemiel Erreparatz

Igeltseroa. Botereari beti kontra egin behar zaiola uste duten horietakoa. Kontrara erretzen du, kontrara bizi nahi du, nahiz ongi asko jakin gero eta zailagoa dela. Daukan buru hotza eta zorroztasuna kamustu egiten dizkio, batzuetan, gorrotoak.

Josema Irutagoien

Itzultzailea. Urte luzez EEBBetan bizi izandakoa, baita Berlinen ere bolada batez. Leku horietan ikasi zuen, bere hitzetan esateko, «bizitzara nola erori». Berlinen bizi zela ezagutu zuen emazte duena. Bi alaba dituzte eta Iruñea inguruan bizi dira.

Xabier Bizi

Filosofiako irakaslea. Pausatua, gozoa, lasaia. Gaztetan tristurak eta ilunbeek tentatu bazuten ere, egun alegrantzia eta bizitzaren aldeko apustua egin du. Azken honetan Orixeren Euskaldunak poema leitzen ari da, Joxerra Agirrek hala gomendaturik.

Nikasia Urruti

Hirurogeita hamabi urte. Paulo Urrutiren arreba; Mikel Urrutiren izeba zaharra. Zerbitzari aritu zen bolada batez Donostiako Victoria Eugenian, gero Herrira itzuli zen atzera.

Martin Mann

Ingeniaria. Laurogei urte. Alemaniako Partidu Komunistako partaide izateak jarri zizkion atzetik Hitlerren atzaparrak. Horietatik ihesi ailegatu zen Euskal Herrira.  Lehendabiziko Mundu Guda ondoren, Berlinera itzuli eta ezkondu egin zen. Ez dauka seme-alabarik.

Debra Woolf

Estatubatuarra. Montgomery-n (Alabama) jaioa. San Ferminetara etorri zen. Behin bukatutakoan Donostian, Hondarribian, Baionan ibili zen, San Fermin ondoren hainbat atzerritarrek egiten duten moduan. Doktoretza tesi bat idatzi zuen Hemingway-ren gainean.

Ana Yoldi Gomez

Tabernaria. Miren Yoldi Gomezen ahizpa eta Graziana Gomez eta Venancio Yoldiren alaba. Andres Basterra eduki izan du, edo dauka (kontu hauetan denborak maiz huts egiten baitu), urte luzeetan senargai eta negoziokide. Bizitzako gauzarik handiena amodioa zela irakatsi zioten; horretan bizi da, ikasitakoari jarraiki, amodioak agindutako zoriontasun puska betegabeek sortzen dioten harridura eta tristeziaren artean.

Graziana Gomez

Venancio Yoldiren emaztea eta Perpetua Yoldiren koinata. Bakarrik hazi zituen bi alabak senarrak marinel aldegin eta gero.

Venancio Yoldi

Grazianaren senarra eta Yoldi ahizpen aita. Marinel aldegin zuen alabak jaio eta berehala, (jendearen zurrumurruen arabera) emakume bat tarteko zela. Marseillan hil zen bilatzen zuena aurkiturik: pasio aitorrezin bat (diotenez).

Perpetua Yoldi

Venancioren arreba eta Grazianaren koinata. Etxetik aldegin zuen hogei urte inguru zituela, zegoeneko ondra galdurik, jendearen omenari kasu eginen badiogu. Porturik portu ibili zen puta lanetan.
Herrira itzuli zen duela zenbait urte eta bertan
bizi da.

Lukas Oihenart

Trokelean aritzen da. Denborarekiko kezkak elbarritu egiten du bizitzarako.

Txema Kortes

Ikaslea. EHGAMeko kidea. Iruñeko Takonera Parkean asko ibiltzen da, larunbat gauetan batez ere.

Alicia Garcia

Etxekoandrea. Sevillakoa. Josema Irutagoienen emaztea. Berlinen ezagutu zuten elkar, Alicia alemaniera ikasten ari zela. Bi alaba ditu. Ments du, izugarri, jaioterriko eguzkia.

Nemesio Lakart

Endika Lakarten aita. Andrea hil eta semea gartzelara eraman ziotenetik arima erratu bat bezala ibiltzen da herrian.

Tomasa Igantzi

Hirurogeita hamar urte. Etxekoandrea. Alarguna. Angelines Berasategiren ama. Beti izan du atsegin leitzea.

Paulo Urruti

Hirurogeita hamahiru urte. Mikel Urrutiren aita eta Nikasia Urrutiren anaia. Nekazaritzan aritu da bizitza osoa.

JOXERRA AGIRREK
EUSKAL HERRIAZ

—a—

Elurra ari du. Ezer

ez da dirudiena. Isildu

du arratsak txalaparta.

Zinkurin dagi basoak

urrutian. Bizitza pasa da.

Lo dagite etxeek

fantasmal, sakon.

Mara-mara ari du.

Plazako aulki zurituak

balizko etorrera baten

esperoan daude hotzik.

Ailega zitekeen, oin hotsez

plazako elurra zikindu,

aulkiak begiratu,

etxean sartu, sutondoan

gelditu eta euskaldun oso izan,

mutilazio baten truk.

MIKEL URRUTIK
ANGELINES BERASATEGIZ

—b—

Ez dut amodioa aipatuko,

ni ondorat hurbildutakoaz

mintzatuko natzaizue:

negar egiten du gautzean,

muxina da eta, ohi duenez,

lur jota zegoen ezagutu nuenean.

Ez da ederra, ez da perkatxa,

ez nau gehiegi maite,

bere ilunbe betikoek

utziko ez baliote bezala.

Baina batzuetan

ilbeltza aldera etortzen da primadera.

ANGELINES BERASATEGIK
MIKEL URRUTIRI

—b—

Erakutsi zenidan Leichteinen aforismo hura ekarriz

norbait ezagutzea infinitoranzko bidaia omen da

eta ibiliaren ibiliz hurbiltzen gatzaizkiola iduri

ez ibilkizun duguna motzagoa delakoz

baizik eta ibilitakoa gero eta

luzeagoa delakoz

Horrela maite dut zure gorputza ahal dudanean

ilunbeek igazi argi-printza bezala

barneratzen zatzaizkidanean

Horrela maite zaitut uste dut

ez biharko egunak suz eta soinuz

ekarri digukenagatik

baizik eta atzokoak euri marmarrez

utzitako errauts jadanik hotzengatik

MADDI SUSAETAK
ANA YOLDIRENDAKO ORAKULUA

—c—

Hau da izarren orakulua,

entzun jainkoen ulua:

gutxi iraunen dizu

egungo zorionak, izu

dabil gozoa bada ere,

ez da erabat zure.

Izarrek zure patua

dakarte elbarritua

bailitzen, areago

aztarnen arabera nago

tigrea beharrean mixina

ez ote den. Duzu erkina

osasuna, lagun,

eta geroa ilun.

Horratx minbizia apika,

atarian deika;

barka, ez da minbizia

baizik eta ahulezia,

mal du siecle: izpiritukoa

hainbat interesantagoa.

Zailtxo da lanarena,

baita ere maitasunarena.

Lana eginez goaz aitzina,

eta esana dago, jakina,

maxkala, zortea, maxkala

diruari dagokion atala.

Hau da izarren orakulua,

entzun jainkoen ulua:

Ez da jaio oraindik

enplegatuko zaituenik.

Lasai, hona konponbidea:

paratu sagardotegi dotorea

eta etzan jauzi alfaro

bizitzaz edatera oparo;

bigarrenari dagokionez,

geroak, poz zaitez,

izena dauka Andres

trukulun tres

trukulun tres

poltsa handia

baina dirurik ez;

sagardotegietan ardoa

eskatzen duten horietakoa.

ANDRES BASTERRAK
ANA YOLDIRI

—c—

Desioz zikinduriko aingeru bat

pausatu zen botila hutsen artean;

apoaurpegiak zerbezagatik matxinadan

bi begiraden borroka otsoa,

gorputzak likatsu erbi dantzan.

Talking Heads ari ziren. Eskutik helduta

gauak irentsi gintuenerako

beranduegi zen. Poliziak

gorpu bila ziharduen, ordurako.

MIREN YOLDI GOMEZEK
ENDIKA LAKARTEKIN
VIS A VISETIK BUELTAN

—f—

Bukatu dun. Eraman dinate

ziega ilunetan zehar.

Prision Provincial. Badajoz.

Musurik ez, hutsarte beltza, hotz

porlan eta oinaze,

hurrengo hamabostaldia arte.

Ni, Miren Gomez, izanen naun

bere zarratuan laztana, bere kanpoa barnean.

JOXEMIEL ERREPARATZEK
ENDIKA LAKARTEN
ASKATASUNARI BURUZ

—f—

Halaxe etorriko zaio, hamar urte ondoren

askatasun eguna.

Jarriko da zeruari begira eta pentsatu:

«Herrian nago, hemen ditut sustraiak,

harantzago zubia, hemendik aurrera

dena izanen da bestela herri maite honetan.

»Dena ahaztuko dut, senda ditzan denborak

gartzela eta bakardadearen zauri gaiztotuak,

ezti daitezen gorputz eta gogo urkilduak

aspaldiko amodio eta lagunen ukenduaz,

berdin dadila espazio zabalaz nire mina.

»Hemen zubia dago, harantzago uhaldea,

karrikan ezta arimarik ere». Eta lauhazka

ekarri dio gauak aiztolako egia: bakarrik dago

espazio zabalagoan oraingoan.

Halaxe etorriko zaio, hamar urte ondoren

askatasun eguna.

JOSEMA IRUTAGOIENEK
ENDIKA LAKART
BISITATU ONDOREN

—d - f—

Lagunak izan ginen, gero bizitzak,

badakizu, buelta asko ematen du,

banandu egin gintuen erauntsiarekin

zenbait aldegindako itsasuntzi baikinen.

Gurea, gurea diot, bai

pasioaren antzeko zeozer zen.

Gazte ginen, xamur, eta artean

berdea galdu gabean eta kontra,

mundu zitalaren kontra,

oro orokorraren kontra,

batez ere. Ez dut esanen

zein bide pamerial ibili genuen,

baina nik desio saldo ardorak

ikusten nituela bere begietan

egia berdaderoa da. Heltzeak,

jakina, berea egin zuen

manu militari ia; braust batean

akabatu zen dena. Ume mukizu,

gixon, gizon, hilotz mudantza baldarrak

ustekabean harrapatzen gaitu guztiok.

Hura ezkero ikusi, ikusi nuen

baina ezer ez zen berdin. Bizitzara

erori nintzen eta atzerrira aldegin.

Itogarri zitzaidan herri ziztrin hau

eta karlistada eta tradizio guztiak

eta koadrilaren endogamia nardagarria.

Gartzelan zela esan zidaten

edo leitu egin nuen, ez dut gogoan;

ez nuen ezer sentitu, aspaldi da

ezer sentitzen ez dudala. Gorrotoak

indartsu hazten laguntzen badu ere

inguruko guztia kiskaltzen du. Gaur

bisitan joan natzaio, sei urte, sei

daramatza gartzelan, ni bezain zahar,

eta galdetu dit zer moduz hi, Josema?

Eta txikiago iruditu zait nire pena.

XABIER BIZIK

—f—

Beharbada oker daude,

nork daki? Horrenbeste urte

leotzetan isiltasuna erditzen

gartzela, zarratua, gartzela.

Zeru puska karratuekin

geometria ezinezkoak marrazten,

nazkatuko lituzkeen, menturaz,

bizitza adabakiekin amestuz.

Beharbada oker daude

han barnean, gartzelan

sinboloak izatera kondenaturik,

baina sinesten dutenaren alde

eman dute bizitza.

Hemen kanpoan kalean

nork esan dezake beste horrenbeste?

JOXEMIEL ERREPARATZEK

—h—

Erre

erre eta erre

zigarroak erre

edo puroak

edo porroak

edo pipan

erre.

Hamabost urte

ume mukizu

gatibutza honen

hasieran

kezko kateak

eta paperezkoak.

Bixar firfirak

masail leunean

hastean,

gixontxo.

Erre

erre eta fu egin

umeek dioten bezala

eta politika bilkuretan

zein interesantak:

Alternatiba

fu

Iraultza

fu ta ke

Aberria

fu ke fu

eta gela barrua

itto ez itto.

Che Guevara ere

(erretzen ez zuena

porzierto

asmatikoa

baitzen)

txiki

eta hits

gure zigarrozko

politikaren ondoan.

Erre

fu egin eta pipatu

Iparraldean dioten bezala

eta Zinemako atean

ezta Bogartek ere

gu bezain ongi

panpina esan.

Gixon

jada

iraultza sexuala gugandik

hasten duk

fu pipa fu

bakoitzarengandik

esan nahi dinat

eta esanen diat

Reich-en orgona ere

(gaira datorren irudia erabiltzearren)

nikotinazkoa omen.

Erre

fu egin eta pipatu

eta gauez

zerbezak eta rokanrola,

hitz bi, lau kanta

hiru igurtzimendura

bi ideia, mozkor hamaika

sakon-sakon sumindura

eta horretan, deslilura.

Goizez eta ez hain gazte

sinfonia fin

sinfonia den

iratzargailuaren osteko

txakur eztula

kostoma urratze

komuneko bonba

eta amaren oihua

«fuma puta hori

noiz utziko duk?»

fuma puta hau

eztula, kostoma, bonba,

hauspoen errebelioa

arnasa hartzeko ere

baimen behar hau

gorabehera

segi aurrera

eta sardina bakalau.

Erre

erre eta fu egin

fu egin eta pipatu

eta posmodernitatearekin bat

zein interesantak

zigarroa eskuetan

kamaleoiak

adibidez

antzinako garaiez mintzo

lightki

eta edadetuz

kantatzen genuen

gure koadrilan

gure koadrilan

desagertu franko

jada koadrilarik ez dago

ez orain eta ez gero.

Gero bizitza etorri da

eta badirudi

(gaira heldu irudia erabiltzearren)

grisa dela

garaiekin moldatzeko beharrezkoa dena.

Bada grisa

gaizki konpontzen omen

ke, erre, fuma,

pipa

eta fu egitearekin.

Horretan

EZ esatearekin gozatzen dugunok

amore eman beharko

oraingoan

birikek,

hau arnasestua!

hau itto beharra!

agintzen baitute.

NIKASIA URRUTIK

—e—

Arrats gorri

euria egin du eguerdian

basoa ilun zegoen

karrika hutsik

etxea bare

Negar egin dut gogotik

aspaldi ez bezala

oinaztura ikusi dut zeruan

bakarrik nago

urruti dago nire gaztaroa

Atertu du Gaur ere

nire nobioa ez da etorriko

MARTIN MANN-EK
(BERLIN)

—e—

Esanen duzue

zer egiten zuen alemaniar batek

Euskal Herria deitu leku batean

han 42. urte inguruan?

Horroretik desertatu.

Ez zen leku egokiena, badakit,

baina Hitlerrek lortu ez zuena

ez zuen Francok lortuko.

Irrati aparailuak konpontzen nituen

herriz herri, etxez etxe.

Gaztea nintzen eta

larrua salbatu izanak

bizitzara amildu ninduen.

Ez dago arriskua bezalakorik

pasioaren ziztada potintzeko.

Ederra zen

eta nik loreak eramaten nizkion

promesa gazteekin batera. Atertzean

uhalde ertzetik ibiltzen ginen

ihesi zihoazen hodeiei begira.

Gerra amaitu egin zen

eta ni Berlinera itzuli,

orduan bete uste nituen promesekin.

Posgerra latza izan zen

oso latza.

Berlinek oinezkoen hilerria zirudien,

karriketan zebilen jendea

deslai, ogi bila

eta errua jaten.

Agian oraindik bizirik dagoke;

eta nork daki,

gauaren mozorropean

bere senarraren ondoan etzanik

ni nauka gogoan

oinazturak, une ilaun batez,

iraganeko gela itxi bat argitzean.

MIKEL URRUTIK

—e—

Haren etxean ez da aspaldi inor sartu;

izan zuen bai, izan zuen,

urteak iragan dira, kontu zaharrak,

loreak ekartzen zizkiona,

losintxen maizterra, mintzeder hura.

Eta horretan ez zen gehiago etorri,

ez zuen bilatu, esperatu egin zuen

krabelinak eguerdia bezala.

«Garaileen arma da pazientzia dio

gure Jaungoiko Handiak».

Urteak etorri urteak ahitu,

esperoa itzultzen zion ispiluak.

Gaur mutxurdina esan diote

lehendabizikoz eta herioz

eta hartaz akordatu da.

«Egia esan noiznahi da garaia».

MIKEL URRUTIK
ANGELINES BERASATEGIRI

—b—

Gosari hotz baten gisa

heldu da goiza

limoiez zamatu azukrea

Desioa esaten diogu baina

ohitura da hogeita hamarren gramatikari

egokitzen zaionean

ezen zure eta nire artean

zolda bezalako egunak gelditzen baitira

harat-honat neketsu bat

non gorputzak utzi egiten baitio

bereari eta gogoa erroak botaz

azturetan hedatzen baita

Bai laztana badakit goizegi dela

eskuartean darabilgunaren inventariuma egiteko

badakit iragana

zoritxarrera ere ez dela ailegatzen

Gure tenorea maitea

azul higatu eta erratu hau

banaiz ez-naiz eskasa dira

ezen nostalgia arakatzeko ere

beharrezko baitira urte gehiago

eta batez ere bakoitzaren orbainak

besterenak bailiren onartzeko patxada

eta jakintsu (nolabait) eta zahar izateko sena

Hortaz maitea dagoela gaur hau

bere minetan eta maita dezagun elkar

tristuraz non nabigatua eginik

MIKEL URRUTIK
ILBELTZAREN 8-AN
ISPILUAREN AURREAN

—b—

Pasako ehiza. Egun batean jaiki

eta ez duzu zure burua topatu,

ispiluan orein zauritua irudi

arras beste batek zaitu begiratu.

Akaso baso umelaren zokoetara...

lainoa, goroldioa, zoaz ihesean,

zakurrak xaxaka heldu dira xerkara,

zureak, akaso, ez du egingo ilunbean.

Ehiztariaren begietako errainua

zure patua. Tiro hotsa izango da

eta eztia bezalako abandonua.

Mara-mara eroriko da denbora

orain orein azulizuen hilerrian

eta mina hedatuko da konterrian.

MIREN YOLDI GOMEZEK
AHIZPAREN AMODIOAZ

—c—

Elkar maite zutela?

Maite zutela lar esatea litzateke.

Ezkondu egin ziren. Gizartearen legera

eta Jainkoaren aurrean.

Ahizpa haurdun, koinatua

haragitarako txekorra bezala.

«Gero gerokoak» esan zidan ahizpak

eztei egunean. «Gero dionak

bego dio» pentsatu nuen nik.

Eta han joan ginen denok

ama, loreak, oturuntza eta poz

ustela, poz dekretatua baino

ustelagorik ez dago eta.

Jotzen zuela? Ez dut uste.

Kerida zuela? Ez da nahikoa gizon

bi emakumetarako.

Eztei egun beretik

heldu ziren mugara

nola haziak porlan gainera.

MIKEL URRUTI
ILBELTZAREN 8-AN AUTOAN

—b - f—

Paisaia geldiro ari zen labaintzen,

oro zihoan bare, oro heldu lasai,

hodei oldarkorrak, basoa han urrutian

egunero esnatzen den izakia bailitzen.

Zer egin bizitzeko norberaren indarrak

bina banatu behar direnean?

Eta munduaren gogo gaixoa

hitz neutroetan irratian:

«bere izena jakitera eman ez den

preso batek ihes egin du kartzelatik».

Euria tanta lodietan kristalera

hiltzera etorria: nola ehundu

amodioaren praktika amodioa

bakarlana baino ez denean?,

apika amodioago dateke

erantzun gabean diraulakoz?

«Eta goazen orain gizarte gaietara:

gaur Iruñean ekitaldi ugari eginen da».

Zig parabrisaren doinu zag erritmikoa

sigi dagi bideak egunaren saga zuloa

urratu ezinik. Ihesi doa goiztegia.

Eta baliteke tristura pusketan

amodioa ernetzea? Kontuz!

«Nafarroako Gobernuaren eta»

Zig egin balazta zag ezkerretara

«Nafarroako Unibertsitatearen laguntzaz

antolaturiko jardunaldietan

zera hartuko dute gaitzat:»

Kontuz! Ezkerretara! ezkerretara!

«Heriotzari buruzko tratamendu informatiboa».

DEBRA WOOLF-EK
(ALABAMA)

—a—

Orduak zenbaturik izateak,

absurdoaren minondo eta

neke barearen arteko joan-etorriek

ez diote oroimenari pilatzen uzten,

nahiz batzuetan ezpata itsu

urragarri baten maneala

ezezagun batekin xiringa

konpartitu zenuenekoak asaldatu.

Pamplona Spain-en, esan zenidan.

So Montgomery. Sekula

ez du izan hiri honek

honen arnasa lasairik.

Eseri parkean. Animalia

otzan etzana dirudi. Begira

nola kulunkatzen dituzten

etxeek lizarren siluetak,

enbor eriak, arramak biluzik,

orbela lurrean, zirimoletan

negurako bidea seinalatuz.

Etzan aulkian eta errepara, hori

lainoak dira eta une hau beti

dateke. Murgil zaitez urdinean,

eder doa xoxoa hegan

lur baten bila, hotzari itzuri.

Ez entzun txor-txorra. Ez

gogoratu udatzenaren eztiaz

hondartzako muttikoarekin

larrua jo zenuenekoa. Uxa

eta kontsola: ez dakienak

ez baitu errurik, eta zuk, orduan,

ez zenekien zure gaixotasun horrena.

Ahantz ezazu eta murgildu

urdin oparoan.

Izan gogoan zergatirik gabe

bihurtzen gaituela patuak zergati.

Baionan at the Basque Country, esan zenidan.

XABIER BIZIK
ILBELTZAREN 9-AN
GOIZTEGI ALDERA

—b—

Egin dute eztanda hiru esnagailuek

goiztegia, gorputza, oinazea, mundua

eta atzeko muinoetara dagi ihes loak

Goiztegia nagiak ateratzen ari da

gauetik jalgitako espia bailitzen

eta argia laztan zait otzan

Gorputza, sasildu soldadu hitsa

kera-kera datza denbora gabean

eta hemen da oinazea trostan

Mantso bergizarteratu da oinazea

ez da aztura bezalako ukendurik

eta gorputza jadanik ni

Kafea mahai gainean, zigarroak

bizitza sartzen ari da indarrean

eta mundua egunkarietan zain

Hara! Oro heldu da bat azkenean

Egunkariak hartu zabaldu

eta...

       ahoa bete hilotz.

JOXERRA AGIRREK
ETXE ZAHARRETIK ALDEGITEAN

—a—

                Andoni Bergarakuarendako

Ez naiz paratuko negarti,

euskaldunen diskrezioa

hartuko dut aintzat:

norbera ez da gai serioa.

Tira, entzun ezazue

izan nahi nuen poeta,

mundua lepoan hartu

oihukatu «Gora ETA».

Herrira ere ailegatu zen

laurogeiak pasaxe, iraultza sexuala,

primadera herdoildu gisa berandu,

horra lezioa: gabezian ala.

Joatea banuen, gelditu egin

nintzen ordea: euskaldun

ez fededun, nekien

modu bakarra eta haurdun.

Horrela malbizi baikara

zorioneko erditzearen esperoan

hizkuntza larreko honen larrikumeak,

gureak (sikiera!) egin duelakoan.

Ez ditut aipatuko denboraren enbatak,

errai urdintzaile seme sasikoa,

ez ditut aipatuko tristura eta kanpaiarena,

elizakoa ez bakarkakoa.

Bizi nahi eta ezin aritu guztiak,

beldurra eta Guardia Civila,

ezta ere barauan eman gau luzeak

besarkada amultsuen bila

edo benetan maitatu emakume hura

hautsiapur gauez hondartza batean

edo nire burua bertan behera utzi aldiak;

hitz batean perifrasi betean

xahutu dudala bizitza,

hain handi heldu zaidan jantzia

baina emendatuko naiz, lasai,

eta barkatu lotsagabe honen atrebentzia.

Aipatuko ditut, bidenabar bada ere,

inguru triste honetako ozpinak,

putakume, astazakil, beneno guztiak

eta bereziki aurrealdeko atso ipurzikina.

Geroz, begi argi etorri bitartean, zin dagit:

aldamenek nahiko luketen aldamena

izanen natzaizue: gizon jatorra, ona.

Beratzen paratuko dut oroimena.

JOXERRA AGIRREK

—a—

Gaztaroko urteak etxez etxe eraman ondoren

nire ondasun oro autoan bildurik

egin dezagun kontu:

herri bat, nirea, non atzerritar

izan bainaiz ia beti, entendi nazazue,

maite dut bere paisaia, berdera

malkortu urdinkara hori,

mundua aisatzera etzaten den arratsaldea,

baso ozpelak, transparenzia

bideberria lainotzen eta abar eta abar.

Maite ditut, halaber, ukatuaren bortxaz,

euskalduntasunaren zera demontreko hori

bere baitan gordetzen duten gorputzak;

oi baina buruez, buruez ez dut ezer jakin nahi

nirearen matrakarekin badut aski!

Hala ere aitortu beharra dut,

denbora ukendu eztigarria dela;

non da nire gogoa han ez nire zangoa

legearen jarraitzaile sutsu izanik ere,

(ez aukeran aukera dudalakoz

baizik eta, azturaren azturaz, senez

bizitzarekiko iheslari naizelakoz)

gaur errazago nozitzen natzaiola

matraka pisu horri.

Sustraiei dagokionez, Sarriren poeman lez

aipatu nahiko nizkizueke, baina

ez dut liburua aurkitu, nire puskak

jada arkeologia direneko etxeren batean

izanen da, seguru; dena dela

urtero inausten naiz, ez hazi, edo loretu

edo fruitu ematearren, ustel ez nadin baizik,

eta ez delakoz hori bezain ariketa kilikagarririk.

Hartara Xabier Bizi nire lagunarenez

bizigintzan dihardut gezurraz egia eginez

edo, hobe, aldrebes ezen bizitza, izateraz,

gezurrez populatu egia biologikoa baino ez baita,

amarruz gidatzen ikasi behar den makina.

Eskuliburu gisa poema-liburu bat

idatzi dudala diotenak ere badira,

ezinbestean badut aitzakia:

inoiz urraduraren printze sentitutakoek

konprenituko naute, edo agente sekretuek

arerioaren armadan, edota bataila askotako

bentzutuek ezen mitologiak, seinaleek legez,

epikoa, propiala, labelgabea bada hobe,

gidatzen laguntzen baitu eta gogoratuz

puskak biltzen.

Eta gogora datozkit, orain, hain gazte

egiten ninduen koadrozko atorra hura,

soinean eramaten nuen utzikeria artetsua,

euskaldun izateko jarrera harroxko hura

zeina tapiza bitxi baten gisa hedatzen bainuen,

edo alde zaharreko istudiante pisua

tunantez betea eta hozkailu hutsekoa,

edo iruzki, porro, bermutezko hainbeste

eta hainbeste goiztegi transparente.

Herrestan datozkit nire lagunak,

hilik baten bat, Mikel Urruti, adibidez,

bideberriak hain urruti eramandakoa,

jendaurrean besteak, bizitzarekin bakarlanetan.

Gogora datozkit iguriki ahala iragan

eta higatutako bizi puska hauek guztiak,

Baionako txango hura, adibidez,

Anaren ezetza, desamore bataio

eta gero hondartzan topatu nuen amerikar hura:

Debra uste dut, eta nola egin zuen dar-dar

gauak gure gorputzen pasiopean.

Gogora datozkit urteak

zeinak paisaia urdinkara hau bailiren

geldo eta mantso eta poll-pollka baitoazen.

ANA YOLDI GOMEZEK

—c—

Nola engainatzen gaituzten hitzek,

eta lagunek, zein zuri

egiten duten gugandik besteganako

bidaia. Tabernan geunden,

musika ona, zerbezak hotzak,

eta gu lagunarte alegera eta

perfektua ginen (esate bat da).

Noiz eta orduan behar, orduan

sortu da, barra-barra eginda,

odol egarria begi mozkortuetan.

Neronek lagundu diot komunera

sartzen eta han betikoa.

Musuz zikindu dugu komuna zikina

eta ahitu gabearen simulakro

errepikatuz ospatu dugu atzera ere

atzera ere elkarrekin gaudela.

Arropak eta puskak bildu ditugu,

bestalde aparte batetik begiratu

eta joan egin da. Negar egin dut gero

amodioa deitu zera hori etorri zait burura.

Aldeginak ziren denak, zerbitzaria,

lejia usaina inguruan, hondakinak

biltzen ari zen zaku beltzetan. Ibili eta buelta

aratz nahiez zaborra gertu amaitzen dut beti.

ANGELINES BERASATEGIK
XABIER BIZIRI

—b—

Ni ere izan nintzen

noizbait ere bizitzaren alde horretako izakia;

denbora dexente egiten du, dena den,

begietara datorkidan iluna bezainbat ia.

Eta zu ilusioaz mintzo zatzaizkit

egunez eta haien plazerez,

eutsi egin behar diodala, diozu,

goiari eta neure buruari. Gora bihotzak

dagizu orro, utzi jarrera negatibo hori,

nire begiak lainoz garbitzen saiatzen zarelarik.

Alferrik! Xabier, nirean nago

orain, heriotza baten ondoan,

bertan gora dago dena eta ni,

eta kosta egiten da, ez uste,

bizigintza ofiziora itzultzea,

kosta egiten da kamisoi begirada utzita

kolore nabarregiko egongela honetara jaistea.

Ze hemen funtzionario batek

artxibatu txostenak bezala

baitoaz egunak egunen ondotik

elkar iduri duten bizipenen atzetik,

eta denak du erromantzeetako tragikotasun higatua

eta edertasun nekatu eta firfildu hori.

Hor ordea, bizitza, soil-soilik

txandalez nonahi eta tripa lodi.

Ez eskatu arren itzultzeko,

ez esan kronikoa dudala

uzkurtasun maniako depresiboa;

bizitza etxean ez sartzeko

amarrua dela esan nahi nizuke,

huts-hutsean tristura,

ilun

ilun-iluna.

XABIER BIZIK
ANGELINES BERASATEGIRI

—b—

Bizitza, ez gara esateaz inoiz nekatuko,

leku tristea dela jakina da.

Tribulazio basoak paisaia gisa,

etsipen errekak belatzea zeharkatzen,

oinazea ematen duten arbolak,

piztia hurkoz beteriko muinoak,

iruzki kiskalgarria.

Eta hala ere zeruari buruz

pentsatzen jartzen naizenean

nahiago dut, mila bider ere,

musulmanen zerua

bere baso, erreka, arbol, iruzki,

bere oturuntza libertigarriekin

kristauen zeru abstraktu

eta estatikoa baino.

XABIER BIZIK
ANGELINES BERASATEGIRI
ETA ANA YOLDIRI

—b - c—

Filosofo izan nahi nuen.

Arront murgildu nintzen

Heraklito ilunaren uhaldean

beti bera eta beti beste.

Boladak egin nituen, txandaka,

estoikoen baratza xumean eta

epikureoen jauregi dotorean. Neurriaz

ikasi nuen eta Ni delako honetaz.

Platonek liluratu egin ninduen,

haitzuloarenak batez ere. Aristoteles

bildumagile bat iruditu zitzaidan,

Leibniz, Spinoza, Descartes

eta bere buruaz Arrazoi harro hori.

Kantekin giltzapetu nintzen

Hegel bera gorrotatzeraino

harik eta Gezurra eta Egiaren artean bereixtea

gutxi baino bakanen dohaina zela

konturatu arte.

Aitzina

bizigintza izanen da nire alorra,

bataz beste,

Bataz Bestea egitea, alegia.

ANA YOLDI GOMEZEK
XABIER BIZIRI

—b—

Nik gazte guztiek bezalaxe

ez nuen traturik egin eta

egiteraz, ni, behintzat

ez nintzen konturatu ere.

Musu-truk edan nahi zituen

gaixo honek bizitzaren ardoak

eta amodioa (esate bat da).

Ama, ama

koko uste eta pupu izan!

Gero derrepentean denborak

ikerketa batzordeak eratu zituen

plazer tasak neurtzeko. Biologia bera ere

orduen ekonomia bihurtu zaigu.

Eta gaixo honek urre gorria truk

bada ere edan egin nahi ditu

bizitzaren ardoak eta amodioa;

eta ez da esate bat.

Ama, ama

koko uste eta pupu izan!

Askieza berezkoa duela

aspaldi ikasi nuen,

interes altuarena urtetik urtera

sumatuz joan natzaio;

iruzurrarena, ordea,

hau ziria!

Amatxito, amatxito

koko uste eta pupu izan!

GRAZIANA GOMEZEK
HILOBITIK

—g—

Nik, Graziana Gomez, egin nuen nirea

gure gizon hura, infernuan bego,

kontentatu, lan egin asto-aberea

bezala, hark marinel ospa egin eta gero

(koinata ere lehenago joan zen ihesi)

seme-alabak hazi eta hezi inor gabe

bizitzari kara eman, ez da, ez gutxi:

poz batendako makina bat atsekabe.

Ohitura denez ongi esan beharko baina

nireek banaizenik ere ahaztu dute.

Zein krudela den denboraren izaina!

Zein krudela Jainkoaren zerua bera!,

mendeku gabeko erresuma abrea.

Hemen natza eta lurra ez da bihozbera.

ANDRES BASTERRAK
ANA YOLDIRI

—c—

Argia itzali zenuen eta esan:

«Ahantz ditzagun, une batez bada ere,

geure vouyerrak, ilunbetan

ilunbetan hobe».

Bi ezezagun izan ginen

ihes joanaren segadetarik

borrokan bihotz zartakoka

desioaren haragitara eztandan sartzen.

Gero deus ez gehiago.

Hondakin ustelduak eta ilunbeak.

Behingoan maitatu genuen.

Elkar?

Oi, hori beste kontu bat da.

PERPETUA YOLDIK

—g—

Amodio kontutan legerik ez dela

ongi asko ikasi badut ere

geurea ez zen naturala

Horrexegatik egin behar izan nuen ospa

hamazazpi betetzearekin

hemen aitortu ezin dudan bekatu batengatik

Ihesi, ze, behin esan zidaten bezala

binaka egin pekatuak

banaka ordaindu behar baitira

infernura jaitsiz salbazioa bilatuz.

Nire gorputzarekin pagatu nuen

Bilboko karriketan Marseillako portuan

pentsio zikinetan hotel dotoretan

Zahartzera karrikara atzera

Degradazioa aratz nahia baino ez da

Banekien zerura bidean nengoela

«Cuánto es, amor?» edo

«How much it is, baby?»

frantsesez edo

alemanez galdetzen zidatenean

Galbidean atzera ere

«Laztana, zenbat dun?» galdetu zidanean.

PERPETUA YOLDIK

—g—

Zerengatik egin haiz puta?

Zerk ekarri hau hire etxetik honen urruti

zabortegi honetara galdetu zidan behin

marinel euskaldun batek bi galderak

galdera bera bailiren

Eta nik ez nekiela zerengatik

Egun hartan nire gorputzeko

dorre arraildura neureganatu zenean

hiru galdera egin zizkidan

galdera bera bailiren

Zerengatik daukagu pagatu beharra?

Iragan uherrekoek zerengatik dute akabera tristea?

Zerengatik izekitzen dun pasioa ustekabean?

Eta nik ez nekiela zerengatik

Larrua jo ondoko tristuran galdetu zidan

galdera guztiak galdera bera bailiren

Noraino joanen haiz ihesi?

Zerengatik gaitun amodiorako elbarri?

Zerengatik dun gure hau bekatu?

Zerengatik daukagu pagatu beharra?

Eta nik ez nekiela zerengatik

ez nekiela

ANDRES BASTERRAK
ANA YOLDIRI

—c—

O'la la l'amour

udatzena joana da

agur kuttuna agur

bihotz enea

kitzika jantzi ditu bordatuak

ene bihotza

izotzezko bordatuak hotzak

Primadera eria

akabantza dantzan

urrezko egunen jolas

Laño itsasoa

eta arras gorri guretako

itsasoa laño

guretako zer gehiago nahi, ene maiteño

Arrimatu ginela

zioten endredatu

nioke nik zaila da

nor nork jakiten

bizitzaren mordoilo itsuak

jakiten nork nor

mordoiloak aise hondatzen baitu edonor

Zu karana zinen

ez zenuen neurritzat

gaurko bihotza bete

herra mikaztu

neu gazteagoa nintzen gogoz

mikaztu herra

gogoz ez nintzen gaurko vouyeur oiherra

Eguna joan eguna jin

izaren patu uherra

iltzatu ginen

elkarrengana

mitxeleta argira bezala

elkarrengana

argi minez erre guregan zetzana

Bazeneki zer axola

didaten gure minek

hagitz aspalditik nabil

ezin sosega

eta ez da ni delako herdoilaz

sosega ezinik

herdoilaz garbituko nauen amaren umerik.

Amodioa ote zen?

Hitz handiegia akaso?

Agur eta besterik gabe

dezagun oroit

ertz horituko postal urdina

oroit dezagun

eta dena ezaba dadila nola hagun

Eta aitzina maite

ez jantzi bizitza

handiegi datorkizu eta

aitzina tikili-takala

dakarkizula nahi duzuna

maite tikili-takala

erdi-gixon arrunt konbentzionala

JOSEMA IRUTAGOIENEK
EUSKAL HERRIAZ

—d—

Ez etorri niri erraten erre

hatxearenak kontu horiek ez eta

zazpiak (batzuk) horienak erre

ke erre errepikatzen ere neka

harri garaiko kranoenzefalia

dantza eta aspaldiko arraza

ez aipa, ez dira erregalia

Barregarri gara herri garratza

ez esatearren otso saldo lakarra

Oroimenaz zezen suzko egitera

iraun beharra dugu arrazoi bakarra

Beraz kontu egizue pozkarra

bazabiltzate: adi!: pikutara!

aspaldian ez bainaiz zuetarra

ANGELINES BERASATEGIK
EUSKALDUN IZATEAZ

—b—

Agi denean hemen izan gara

urteak eta urteak, mendeak eta

mendeak, denbora denbora denetik.

Agi denean we are part

of a big big mistery.

Txosten bana leitu dute

Albert Smithek eta Akura Mishimak

Euskal Nazioarteko Ihardunaldiak 5. delakoan.

Gure kaskezurrak Cromagnonetik omen datoz

Neanderthaletik iragan gabean.

Gure artean RH negatibotasuna

inon baino altuagoa da.

Gure seduzitzeko jolasaren keinuak ere

desberdinak omen dira.

Jakina da, sortu dugun Hizkuntzak

ahaide ezagunik ez duela.

Nondik gatoz? Nora goaz?

Harantzago iluna eta ezagutezina.

The mistery whose we are part.

Eta hala ere horrek guztiak

ezer gutxi laguntzen du bizitzen.

JOSEMA IRUTAGOIEN ZENTSOREA
JOSEMA IRUTAGOIENI
KARGU HARTZEN

—d—

Gure herriaz ez gaituk hizketatuko,

ez eta ere, denoi ustez, jaiotzez

suposatzen zaigun normaltasunaz.

Di da jarriko gaituk, hi eta biok,

nerabezaroa delako horretan.

Hor zegok koxka. Ibili bahabil

haurtzaroa gora, haurtzaroa behera:

berriketak! Nerabezaroa duk

arorik krudelena.

Nerabezarotik bada, sastatu hinduten

kontzientziaren orratz ziztagarriek

eta nor izanaren erroek.

Jarrai-n sartu hintzen, akordatzen?,

azal ziezaaten bizitzaren mitologia:

Borroka! Aberria! Amodioa!

Nolako epika halako elegia.

Neskak, alkohol gauak eta koadrila,

bere ergelarekin, hi herorri,

koadrila izanen bada. On puska

hintzen mutikoa!, eta inuxentea

hamaika ziri gogorrek bigundutakoa.

Eta zer diok hire lagunez?

Kuttunenak, errukia zian harexek,

dastatua zian, hi ohartzerako,

burdinaren zaporea eta burdina egin dik.

Beste hark gora nahi zian

eta gora egin dik, ez ordea

bizitzaren kotizazioez gorago,

eta hor zabilek, kontatu dik,

etsipen mailegutan interes altuenera.

Hiri, ostera, denak egiten zian ihes,

neskek, mutilek, gauek eta mitologiak,

baita bizitzak berak ere;

eta zergatik jakin gabe

hogeita hamarretan gaudek.

Hor aritzen gintuan, hi eta biok,

kurba normalaren bazterretan sufritzen,

eta bazterrez bazter bizitzara

erori omen hintzen, hire hitzetan,

ezkondu eta amnesia pilulen zale egin

borragoma itzelaren kontu harekin.

Adiezak, bazterrez bazter gabiltzanez,

hi eta biok, hizpidera ekarriko diat

%10arena. Bai, motel, bai

gizonak maite hituen eta dituk.

Nik jarraitu haut, (hauek lanak),

hire gehiegikeriak begiratuz,

jarraitu inork sekula guztian

jarraituko ez hauen moduan: honetan

elkarrekin gaudeneko halabeharraz.

Haragi biziko hire erromantizismoa

hondoan estali nahi nian nik, hik baina: kia!

Muturreko gizona izan haiz beti,

eta gaur, jada, bizitzaren

bestaldean hago eta barrikadaren.

Amore eman duk, ez ezak ezetz esan,

lortu duk, bai, lortu duk,

nahiz eta gaur etsipenaren bazka izan,

bai kabroi zaharra, bai armairumari,

kurba normalaren erdi-erdian gaudek, azkenik!

JOSEMA IRUTAGOIENEK
PARKEAN

—d—

Beharbada hori. Motxilero itxurako hori.

Zertan ote dabil parke honetan? Akaso

gizonek gauaren arrimora mixeriak

larru baten kontra nola ixurtzen dituzten

ikasi nahi ote du?

Zapatilak eta larruzko txupa,

hankak zabalik, bularra bizkarroi,

munduaren kontrako bakero prestu

eta tinkoa. Seguru

maritxuak izterpetik pasatzea

gizontasunaren sendagarri

justizierotako daukala.

Nola gogoratzen dizkidan

nire koadrilako zenbait duela

zenbait urte eta zikinkeria:

bular zabalak, hitz ozenak,

zein natural bilakatzen zuten

mundua eta besteren izatea

beren izatearen berezko ondorio.

Nola gogoratzen didan

aspaldiko neroni hura mengela,

zalantzontzi, tropoilu antsiatu noragabea!

Nola gogoratzen didan

gauza izateko halabeharrez asmatu

barrunbe gaixo eta errea!

Nola gogoratzen dizkidan haiek bezala

izan nahian egindako oker galantak!

Gustura joko nioke larrua gustura

sartuko nioke buztana ipurditik,

ez lauoinka ikusirik desiratua

niretako ostu ahal diodalakoz,

ez, ongi asko baitakit menderatzeak

eta imitatzeak ez dutela izaera ematen,

ez, aspaldi esperatu mendeku hutsagatik baizik.

LUKAS OIHENARTEK

—i—

Hogeita hamar urtetik gora daukat

gaur larunbata da eta atera egingo naiz

aurreko larunbateko garagardoak edango ditut

garagardoek hitz berak ekarriko dituzte

hitz berberez jende berberari mintzatuko natzaio

jende berbera ustelduko da leku berberetan

leku berberetan beste egun bat alferrik galduko da

egun horrek beste bizi puska bat garraiatuko du

bizi puska horrek beste bizi puska bat

puskaz puska goragalea etorriko zait

goragalez madarikatuko dut alkohola

alkohola eta borrero itsu hau

Gaur ere ez da batere arrastorik zeruan

eta zauri berberetan esnatuko naiz bihar

Bere bostean iraungo du denak

koxka bat estuago ordea

Trokelatu dit denboraren makineriak oinazea

TXEMA KORTESEK
JOSEMA IRUTAGOIENI BURUZ

—d—

Iluna da bizitza sekretuaren kondenapean

emazte bat, ederra, zaindu eta laketzeko

ume batzuk, bizilegea, hazi eta hezteko,

etxe oparoa hiritik gertu baso ertzean.

Aisa hauts daiteke kurba normalaren bakea.

Desio haragitu zaio garunean igurtzika

karminez pintatu ditu ezpainak, haginka

dator gaua bazterrez bazter; eta parkea.

Dio norbera ez da eman urratsen erantzulea.

Bi ezezagunek tupust egin dute gorpuzpean.

Gero isiltasuna etorriko da nola goragalea.

Eta zentsorea, errua eta gorrotoa. Argi urratzean

bere baitaratzea. Imintzio arretatsuz

ezpainetako amnesia arrastoak ezin moldatuz.

ALICIA GARCIAK

—d—

Dena akabatu da

benetako gauzak akabatu bezala:

txilio ito bat, urrats batzuk urruntzen,

harriduraren zaplasteko izotza,

gorputz baten amildura braustekoa

eta kito.

Ondoren

ofizioaren ikaste nekeza heldu da,

orduen makineria oztina asmatu,

bizitza atzera zainetan ziztatu,

arratsa gorputz monstruosoz garbitu

eta desioz.

Bai, apartetik dagi zaunka bihotzak!

LUKAS OIHENARTEK

—i—

Joan deneko gaztaroaz geroztik

normalkuntza da gauzarik aipagarriena.

Zurbilkera erromantiko hura

erantzi egin genuen

bizitzeko itxurak beharrezko

ez zirelakoan.

Horrela sartu ginen bilutsik

naif usteko istorio kaskar honetan:

bizitza.

Hegan nahi genuen hegan

Peter Pan bezala.

Eta auzolanerako Canpanilla

badugu ere, bizitza

bakarlana baino ez da:

puskak izanen dira,

aztarnak, orenen ehortzea

eta azkenean, tiro bat.

Gero gure begi zabalak

ezin zabalago.

Hegan nahi genuen hegan

oi Peter madarikatua!

oi Peter pum!

LUKAS OIHENARTEK
EUSKAL HERRIAZ

—i—

Gure posibilitateez gaindi bizi omen gara;

pastoraleko iragana eraiki dugu,

gure oraina kanpamendu abandonatua da

eta gure etorkizunean, alafede!,

tronpetek zarata eginen dute

egun brilantegi batean.

Ez omen da nahi genuena

ezen guk artzain herria

izan nahi omen baikenuen,

baina Historia etorri zen

eta batailak, eta garaiak

hauek bezain beltzak, seguru.

Horrela, bada, hemen gaude

epikara kondenatuok

lirikaren lainoak jasotzean ere

bataila galduen arrastoak

baizik ez baitira ikusten,

eta gorpuak, gorpu asko.

Ero dugu litzatekeen lege epikoa

ero gaituzte bihurtu zaigu

eta horrela bizitza

beti zaigu posibilitateez gaindi.

NEMESIO LAKARTEK
AGURE ETXEAN

—h - j—

                        Negua zaharraren borrerua.

Alde egin beharko dinagu

zortziak ditun ia

Oi uda egun azkendu hau!

Iraila eta ilun

Lan ederrak egiten nitinan nik

lehen, orain erreuma zeukanat

izterrean eta semeak...

Hura ere eraman zitenan!

Halaxe egoten naun leihoan

eguna noiz akabatuko espera

Uda behintzat igaro dinagu

Borreroari zionat izu nik

JOXEMIEL ERREPARATZEK

—h—

Tabakoaren hura nauzu.

Akordatzen zara, badira

orrialde batzuk. Denbora

pasa da eta neronek

biriken errebelioa gorabehera

hesteak botatzen segitzen dizut,

noizbait ere errebelioak hautsak astindu

eta otsokolpea joko duelako esperantzetan.

Gizarte kaskarra gure hau!

Telebistaren doilorkeria zuria ametitu

eta bekatuaren ideia

erretzea bezalako txikikerietan

inkarnatu duen hauxe!

JOXEMIEL ERREPARATZEK
EUSKAL HERRIAZ

—h—

Euskal herria 1

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

gure buruen etnografoak gara

ezinbestean

Euskal herria 2

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

bidaiari ingeles erromantikoak baino

ez gara gurean

Euskal herria 3

Diozu:

Zertan ari zarete orain?

Erraza:

Bilboko txoriak

eta Orira nahi

Euskal herria 4

Atzerri, atzerri

aberri, otserri.

Euskal herria 5

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

balizkoa balizkoan beti

Euskal herria 6

Euskal Herria zoin den zoroa

mundu guztiak badaki

Nik aberriño bat izaki

eta beste batek eramaki

Izorraki!

Euskal herria 7

Leku guztiak dira

ezinezko urrutikoak

urruti ezagunak

erre

Euskal herria 8

Euskalduna naiz eta

maite dut

errezesiboa delakoz

JOXEMIEL ERREPARATZEK

—h—

Euskal batzarra: euskal jai alaia

Euskal batzarra: borroka eguna

Euskal batzarra: auskaloko euskala

Euskal batzarra: traila lai lai lai

Euskal batzarra: euskaraz eta kitto

Euskal batzarra: etnografia zio

Euskal batzarra: otordu txit ederra

Euskal batzarra: gogoerre malkarra

Euskal batzarra: garrasi eta ika-mika

Euskal batzarra: buruko min mina

XABIER BIZIK

—j—

Frantses enpelukatuak izkribatu zuenean

«Pentsatzen dut, geroz, banaiz»

Jainkoa paratu zuen euskarri

eta gizakia morroi

Jainkoa da kartzela

esan zuen erromantiko germaniarrak

eta tiroz bota

eta hil zuen Jainkoa

Konszientzia da kartzela

esan zuen Vienako judutarrak

eta areagotu egin zuen

gogo eta gorputzaren arteko haustura

Sistema da kartzela

esan zuen hiesak jota hil frantsesak

eta pentsamendua psikiatriko zuria zela

erakutsi zigun

Izana da kartzela

esan zuen «Izana eta Denbora»renak

eta segunduak baino ez zizkigun utzi

eskuartean

Barkatu baina

denbora da kartzela

dio Gil Berak

Gerora zahartzea lekuz aldatzea baino ez da

PAULO URRUTIK
TOMASA IGANTZIRI

—j—

Bizitza goldean aritzea bezala dun;

idiak aurretik zihoazen,

herorri atzetik, Herio, ordea,

itaurreko beti.

Mara-mara odolusten dun

odolaren mintzoa ildoan barna,

zenbat eta sakonago hainbat nekezago;

eta horrela akabatzen dun ildoa,

soroa eta arratsa bera ere.

Uzta hondatu dun bazter idor hauetan.

TOMASA IGANTZIK
PAULO URRUTIRI

—j—

Bizitza liburu bat bezala duk

halaxe leitu zioat bati

jaiotzean paratzen omen diate

lehendabiziko hitza

egunak dituk orrialdeak eta

asteak eta urteak kapituluak

Pentsatzea eta odolaren mintzoa, ziotek,

lerro arteko tarte zurietan aritzea duk

eta horrela ustekabean beti

ezkutatzen gaituk mundu honetatik

Ez zegok epilogorik

liburu osoa epilogotako ez hartzeraz, behintzat

XABIER BIZIK
ASTEGUNA HERRIAN

—j—

Egurra txikitzen ari den hori

guda bateko hondakina dateke

hiru xahar eleka ari dira agure etxean

argi epela dario karrikari

almientearen bandoa: bihar auzolan

Pol-pol ixurtzen da odolaren mintzoa

bizitzaren anfora bete arte

mar-mar ari dira Jubilatu etxean

eta hara doaz umeak algaran

galdutako baloiaren bila

Eguna etzan da karrikan

Jitoan doaz hodeiak zeru zabalean

amets dagi bideak makal artean

egonean ari du denbora

artzain tantaia bailitzen

Gazte suharrenek ere

asteburuetara

desterratu dute bizi beharra

JOXERRA AGIRREK
AFALTZEN

—a - b - f—

Zuri dago plaza, aulkiak isil

hozminera exiliatu estatuak iduri,

gauetzen ari du eta elurra

farolaren argira itzal herren bat

dabil atezuan, zerbaiten bila

karrika gora karrika behera.

Hutsago jantzi da dena. Hutsago

zuek gure artetik ezkutatu zaretenetik.

Hilabete, Mikel, gure artetik aldegin

eta absolutuan barneratu haizela.

Eta afari honetan hire gomuta

ospatu nahi badiagu ere

bizitzari ulertezin zaizkiok

horko uhalde, mendikate

eta bidezidorrak. Ezabatu

egiten ditik eta mapak

mutu bihurtu. Ez gaitzak ahantzi

hagoenean hagoela.

Hilabete, Endika, urrutiko

telegrama haizela eta hire berriak

gure irudimenaren lakuan

galdu eta ernetu egiten dituk

asaldagarri edo izugarri

edo izugarri eder bihurtzeraino,

goroldio eta laharrez jantzi

ur-iratxo bahintzen. Hire

gutunak haiz.

Sua pindarka ari da, purpura

urdin eta honatx hemen gu

giza emakume soilak orain

atorrutsik eta bihotza zabal

geure buruen setioari ihesi.

Mahai gaineko platerak

bizitakoaren kontsolamenduari

diote men eta hondarrak

eskuetan erabiltzeko,

afalosteko hizketa bitartean.

Xeratsu erori dira oroitzapenak

aire epelean kulunka: Baionako txango hura,

eguzki arratsaldeak, hain oso

eta orozko mozkor arre haiek

trago luzeegitan. Masailak

gorri besarkatu gara

besarkagabean, xamurtasun ia infinitoz.

Eta horrela sortu da

antrazita auskaldarra bailitzen

horren maite zenuten kanta:

Xoxo beltz bat banuen

kaiolan sarturik

egun batez neguen

hil zen gizajoa

zelaian sartu nuen

xokuan xoxua

eguna argitzen denik

xolo hartan xolo hartan

xoxuen kantua.

Gero tristura lurreratu da

negu gorriko hegazti erratua bezala

eta denok edan dugu pattarra

bizkarretik heldu hotza,

zakur amorratua, zakur gosea

uxatzearren.

Elurra ari du kanpoan.

elurra ari du karriketan

elurra kaiolako zirrikituetarik sartzen

elurra xoxoaren hilobi gainean

elurra Euskal Herri osoan

elurra gure bihotz hormatuetan

elurra

zuen arrasto lurmenduak estaltzen.

JOXEMIEL ERREPARATZEK
AFALTZEN

—h - a - d - f—

Ez dakizuela zer egin duzuen

bizitzarekin. Deskafeinatua.

Erruak ez zaituzte logabetzen

etxea ia pagatua duzue eta

zimurrago daukazue aurpegia

eta bihotza. Eraiki duzue

dudatik babestuko zaituen ideia

tinko bat bezala etxea,

izan dituzue seme-alabak

horrela traizioa uxatuko duzuelakoan.

Gutxi da zinetenetik gelditu gutxia

memoriaren herdoila, hutsa bai

eta azukrerik gabe;

bizimodu proletarioa, diozue,

asko moduzko etxean

progre moduz mutxoasmo

aspaldi oso aspaldi

gorri eta borrokalari izan

auzo erresidentzial batean.

Erdiketa batekin nahikoa

bai hutsa. Memoria

konbokatzen duzue manifara

salba zaitzaten denboraz

eta zuen buruei egin iruzurrez

eta herrestan datoz

poliziez beteriko furgoiak bailiren

larrualdi kirastuak

bost duroko pentsio zikinetan

eta Ducados-ezko eztabaidak

(utopia mon amour)

Baionako txangoa non, diozue,

benetan bizi izan zineten,

eta erresumina zuekin

beti teman

eta honaino ailegatzeko

garraiatutako gau guztiak

alkohola eta gezurraren arteko zerak

malko itxurosoak, autoerruki nardagarria.

Ez koparik ez, eskerrik asko.

Akabatu dira iraganeko batailak,

hau hemen da, egunero gaur

eta injustizia, gazte zinetenean bezala,

lege demokratikoen oinarri da.

Segi hizketan. Memoria

konbokatu udazken arratseko goiz batean

esna gaitezen sozialismo betean.

Garratza dago, garratza kafea.

JOXERRA AGIRREK
EUSKAL HERRIAZ

—a—

Nire memoriaren hilerrian dautza

negu mineko elurte birjinak bailiren

denborak erraustutako harlauza

hautsiak eta bizi puskak jada iren.

Euskalduna dio nire jaiotze xendan

eta Don Ahituari eskaini baseliza

erori bat ikus daiteke nonbait. Zorretan

nago paisaiarekin batez ere. Oteiza

eta bere Hutsa irrikatu nituela

egia, eta lagunak eta hizkuntza hau

(bost zaharren) eta Laboaren akuarela.

Gero apaizgo kerutsua izan nuen garau

Axular axuta eta Bartolome ozpina

eta bizipoz, modderno koadrila, jakina.

XABIER BIZIK
BOLERO JAIALDIARI BURUZ

—a—

Gaua ohi bezala

poxpolinez jantzi zen;

gorria, berdea, zuria eta

Lehendabiziko Bolero Jaialdia

San Sebastian - Donostia.

Jendez mukuru Victoria Eugenia

hotza, bainilazko izotza eta kanela

Xabier, prefosta, Habaneraz

Lete.

Gaua ohi bezala

poxpolinez jantzi zen

iragan urrutiko progreak,

orain iraunkorreko abertzaleak,

modernoak furi-furian

munduaren eskaparatean,

jaun traxedun txuxenak,

Donostiako damatxoak,

Probintziako donostiarrak, gazteak

gure etorkizun aizuna, atsoak

beren otsoen besotik,

Endika Lakarten aita eta baserritarren bat

edo beste,

arte onekoak ez Orixe!

Uitzikoaren zerutik desterratuak denak

denek dantza dute,

den-denek maite dute

ai, oi, ai

Infernuko Machin!

XABIER BIZIK

—a—

Hori esaten diot. Beharrik ez duen

bere burua eta egiten duena

bihotzetik hartzen. Beharrik

hori esan eta barre egiten duen

nire lagun Joxerra Agirrek.

Ingurua begiratzea besterik ez dago.

Horra liburuak, horra neurria:

Melankolia ergela, tristura sasikoa

hitza gora eta hitza behera

egilea bere burua sortzailetako

hartzen dueneko sinestea

(Gaur? Mundu honetan? Ba ote?)

erromantizismo kalakaria trostan

ironia falta negargarria, denbora

ihesean eta utzitako fita urreztatuak

ganbarako hondakin erraustuen artean,

moda aldizkarietako amodio muxina

moda aldizkarietan baino kaxkarrago kontua,

hori bai dena irudi karanez horniturik

telebistan biziago ematen duten irudiak,

dena esan behar baldin bada.

Erritmo berezkoa gehienetan faltan

mailukazoka besteetan. Baina...

bestalde, zergatik kezkatu?

Nork leitzen ditu?

Ofizianteek eta inork gutxik: izan ere

bizitzatik oso urruti amildu den artea

gaur bizitza mundurik hoberena ez bada ere.

Hori dena esaten diot. Beharrik

ez duen bere burua poetarako hartzen,

hori baino zuhurrago da, zuhurrago denez,

beharrik barre egiten duen maltzur eta barnetik

poesia, egun, nekrofiliaren adar bat dela

esaten diodanean.

JOXERRA AGIRREK
DEBRA WOOLF-I

—a—

Orain kontatzera noakizu

nahiz zuk ez aditu, horrela,

honen urrundik

nik ere damu dudala patuak

elkarri emandako su-eten erkina

eta inarra.

Nostalgiak artean

bataiatu gabe gintueneko behin hartan,

gogoan dut eguna, brilant eta Baionan,

eliza ospela eta arratsa

orbela bezala arboletatik erortzen,

xoxoen kantua eta, atzenean,

Anaren ezetza, heldu zen bizitzaren iragarle.

Wertherkilo baten modura egin nuen ihes

hondartzara eta han zeunden zu,

last day on hollydays, San Ferminetatik

Alabamako bidean, esan zenidan.

Ni, zu inpresionatu nahian edo,

amodioaren garratzaz hustuko nintzen,

The Basque Country aipatuko nizun gero,

beharbada Oteiza eta Axular

eta zenbait etnografikeria, seguru,

euskaldunok eta batez ere ni

jende apartekotzat har gintzazun.

Oh really, it's so exciting esan

eta barre egingo zenuen.

Behin haren antzera

zure gorputz otzana denborak

zikindu gabeko orbana balitz bezala

etorri zaidaneko gaur honetan

kontatu nahi nizuke

nahiz zuk ez aditu Amerikako

nork daki zein zokotan, bizitzaren

aldamenetan auskalo zein ohantzetan,

pozten naizela zurekin

haragiaren desordenuak tratatu izana,

kontatu nahi nizuke, horrela,

honen urrundik

desamorearen amorrazioz

eta mendekuz izan bazen ere

gero eta maizago ez bezala

egi-egitan izan zela.

MADDI SUSAETAK
DEBRA WOOLF-ENDAKO
HILARTITZA

—a—

Egunerokotasunaren zelaiak korritu zituen

desioaren segada xaxagarriak pairatu

pozaren dosi ñimiñoegiak,

nahi eta ezinaren bakarrizketa ergela

harik eta, eginahal desesperagarrian, bere burua

bere buruan alatzen ikasi arte. Hura ezkero

bihotz gorritan populatu zuen bizitza

jakinaren gainean izanik

jainko itsu batek egin promesak

etorkizunak kimatuko ez zituela.

Heroina, sexoa, eraman zuen hiesak,

logabetzea, ardaila, antsia, amodioa

ustekabe ohikoak baino ez

desolazioaren gramatika nareko bidaiari honendako.

Gero Herio hurbildu zen

itzala neguko paisaia zurian bezala.

XABIER BIZIK

—a—

Bataille-k dio, nik entenditutakoaren arabera,

orgasmoak etendura eragiten duela izatean

horma batean goitik behera zarrast dagien

        arrakala bezala.

Arratsalde batean kalean zoazela

zure ohaide bat aurkitu eta

hitz egin beharra duzuelako aitzakiarekin

kafe bat hartzera gonbidatzen zaitu.

Halako batean aurpegia zurbil, alditxarturik

seropositibo hitza aditzea iruditu zaizu

«guztiek ez dute gaixotasuna garatzen»

konprenitzeko gauza zara lur eta zur

garatu hitzaren sekula ezagutu gabeko

        adierarik krudelenean.

«Zaindu beharra dut eta zuk ere frogak

        eginen bazenitu...»

Eta kafea dagoeneko izaki hotza mahai gainean.

Gero etxean bakarrik, ohaide errolda, antsia

zainetan geltoki gehiegiko trena bailitzen.

Norekin? Xabierrekin? Mirenekin?

Ana, Mikel, Brigitekin? Norekin?

Eta gorputz goxo, bortitz izandakoak

patuaren aukera baino ez dira orain.

Baina nola? Nola? Zer egin nuen?

Eta kamasutra asepsiaz garbituko zaizu.

Non? Eta suak harturik doazkizu

tristura uxatu zizuten parkeak edo

benetakoa ekarri zizutenak,

pentsio ezkutuak hiriko auzune pobreenetan,

mendiak, basoak non gorputz atal hark

samurtasun epelez busti zizun gogoa,

autoak, zurea eta besterenak, etxeak.

Noiz? Eta egunak eta gauak

etorkizuneko hondamendiaren eszenatoki huts.

Estatistika eta laborria.

Negatiboa. Hala ere zureak egin du.

Aurrerantzean orgasmoa bera ere

bilakatuko baitzazu ariketa intelektuala

zer-nori-nork konszienteegiz gisutatu arrakala.

JOXERRA AGIRREK
ETXE BERRIAN

—a—

Izen erratuko herri bat. Bidea

bi lizar zahar atarian, sahatsa atzean

belarra gorritxuriz hesirik. Etxea

arberazko geometria ilunkera eta

azkenera, egiazko bizimodua bizitzeko

irrika trinkoa, oraina zurezkoa izanen den lekua.

Sartu eta egongela egonen da, zabal-zabala

argiaren argiz transparentea ia

hori lodiak, gorrikara amestiak

urdin enantzak, granate ezinak:

sutondoa paratuko dut han

eta inguruan sofak

klartasunean nabigatzeko bapore.

Oroimenaren mugarri gisa

harat-honatako bizimodutik salbatu objetuak:

haurtzaroko marioneta adargabetua

argiaren zurgin, kaleidoskopio nabarra,

aitonaren Afrikako gerrako ezpata,

denboraz ilun eta zilarrez

nik bere burua bestelakoa nahi zueneko aztarna.

Dora Salazarren koadroa

non giza artifizioaren kirrinka

adierazten baita burdinazko menina batean

edo Asun Goikotxearen paisaia abstraktua

more lirikotan, beltz sakonetan, laino magenta,

melankoliaren habia. Eta hor,

etxean nonbait, hots batzuk

norbait bere zereginetan arituko balitz bezala.

Goialdean gela eta lan gela,

liburu batzuk eta diskoak,

mahai handi bat

izaki biziduna bailitzen arnaska,

leiho batetik paisaia urdinkera

(berdeak: ilunak argietara

buruaz beste eginez, arreak

multzoka kantuz, grisak

hegan nahiez, urrezkoak

alderrai, gorriskak

bizkarroi, urdin faunak)

liburuen pausaleku, ezen irakurketek

benetan gozatu eta barneratuko badira,

behar baitute paisaia bat

non begiak herra, non gogoa gal.

Gautzean laranja urruna

itzal erraldoietan erabakitzera doala,

lehengo hotsak emakume izanen dira,

ez dut amodioa esanen

baina bai elkarrekin, elkar gu

deneko tarte ezindu horretan,

atzipe gaitzan zoriontasunak ez bada

bai euriak, heze eta aratz nahiez

fruta zaporez ernatuko duen bakean.

ANDRES BASTERRAK
ANA YOLDI GOMEZI

—c - g—

Amodioaz ez dut hitz eginen

baina gustuko zaitut. Oso.

Oinaztura bezalako hotzikara

igotzen zait zangoetan gora.

Titiak handi, sostena fuera,

zil pareko maldan behera,

alua dardarrean, heze, umel

usain gatzatuak darizkiola.

Etzanik hankak zabalik

erdibi zaitzan begiratzen didazu

begiak plazerrez zirrikiturik,

ahoa hatsak-hatsari emanik

berehala sar dadila eskatuz.

Galduak dituzu, galduak

emakume etxekoandre progre

plantak. Ezerk ez dizu

gain hartzen eta orro dagizu

jauzi, bol-bol, inarrosi.

Ni lehertzear. Hatsankak

eta horra nola itotzen zaren

plazerrez egarri pottottatik gora

harik eta zintzurrean

txilio bat hiltzen zaizun arte.

Neroni esku arteko likido

lika baino ez naiz, alfonbran etzanik.

Egia da zure aita eta izeba

larrutan ikusi nituela txikitan,

ez dakit, beraz, nondik atera duzun

besterekin larrua joarazten dizudalakoz

gustuko ez zaitudala.

Vouyerra naiz, sinplementean.

JOXERRA AGIRREK
EGUNKARIAN PARATU
KONTAKTUA

—a—

Maita nazazun bost axola

hogeita hamar urtetik gora ditut

gorputzez ez perfektu

adimenez erdiko eta desioa

hagitz, benetan diotsut

zakila hantutzen dit

zurekiko posibilitateak berak

Zure arratsak nahi ditut soilik

xamurtasun apur bat

gorputza eta ferekak

igoal zait amoina gisa

edo mesede edo mendeku

zure arratsak larru ondoan

tristurarekin gautuz

egunak pozoindu diguna

elkarrekin garbi dezagun

Amodioaz hitz eginen dugu

ailegatzen baldin bagara

esate baterako

laurogeita hamarretara

ANA YOLDI GOMEZEK
ANDRES BASTERRARI
EGUNKARITIK LEITUTAKO BERRIA

—c—

Atzo beste gorpu batzuk agertu ziren

        bizitzaren ertzetan

zauri anitzekin eta desolazio amiñi bat ahoetan.

Poliziburuak emandako prentsaurrean

adieraziaren arabera azken bolada honetan

gertatu hilketak psiko-killer batenak dirateke.

Badirudi gorpu guztiek ezaugarri berdintsuak dituztela.

«Bihotza hanpaturik daukate» esan zuen

poliziburu batengandik espero ez zitezkeen hitzak

        erabiliz

«itotzetik salbatu nahian ohol arrailari heldurik

egun asko pasa balute bezala».

«Begiak» jarraitu zuen «mindurik eta

labanazoz josita daukate gorputz enborra».

Jada triskantza neurria hartu duten hilkintza hauek

argitzeko polizia gogor saiatzen ari da

hipotesi bat ere baztertu gabe nahiz eta

AMIrena (Amodiaren Mafia Iluna) ia erabat saihestu.

Egunkari honek kontsultatu adituen arabera ordea

mafia horren ezaugarriak ditu aipatu sarraski doilorrak:

Talking Heads-en musika lagun

nahita egindako zintzur-egiteak

iraunarazi ezinaren garraztasuna

lekuz kanpoko zergati multzoa

promesa bete bariko paxo higatua

amerikak egin krudeltasuna

eta denborak herdoiltzen hasitako mina

besteak beste.

Nahiz jendea izuz egon

egonean datza hiria.

LUKAS OIHENARTEK

—i—

Hor daude

denboraren atximizkei ezaxol

bere trajetan kateaturik

begira, azul metalkara,

bizi salbaia, nire hogeiak,

ni puskak baino ez nintzeneko

garai haiek: gure laurogeiak.

Puskak eta pipit bat

nora lehertu ez zekiela:

psiko hiltzailea, etxe bat sutan

inora gabeko bidean.

Begira zertan gelditu den

the wild wild life!

Ladies and gentlemen

tonight

the Talking Deads.

DENEK BATERA

Gutxira, ia gaur egin dugu sartzea,

belaunaldi hau galdu eginen da.

Bizitzen, esaten dena,

jarraituko dugu

bizirik irauteko

bizi direnen modura.

Behar gorriz josiko dugu

soinekoa, zikin-estalia,

geroko zikinez estal ditzan

egungo zikin gorriak.

Jokatu dugu

eta galdu, arriskatu

eta deus ez, bizi

eta biziuste. Erraza da,

sinetsi nahi nuke, ikasten

denboraren lezioa

eta etsipenarena.

Hauts eta odol.

Hauts eta odol.

Belaunaldi oro galtzen omen.

Hartua zor,

higatzea, ordea,

berez dator.

Berez dator,

higatzea, ordea,

hartua zor.