ERIKA OLAIZOLA

Panpina

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Erika Olaizola

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko azaroa

Edizio hau: 2020ko azaroa

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar-hitza

EHAZE

      Panpina antzezlana Erika Olaizolaren imajinariotik, bulkadatik, adierazteko beharretik sortutako lan bat da. Baina, horrekin batera, emaitza kolektiboa ere bada. Hala oholtzan, nola liburuan. Ez kasualitatez, egileak lantalde bat osatu zuen sorkuntza prozesuari begira, Leire Arenas eta Oier Guillanekin hasiera batean, Idoia Beratarbide eta Javier Barandiaranekin ondoren, bere sen horri forma emateko. Antzerkian hain ohikoa den joera kolektibo horrekin fidel, liburu honetan ere bide hori hartu du: batetik, irakurleak Panpina antzezlaneko edukiez gain Erika Olaizolak berak sormen prozesuari buruz idatzitako gogoetak topatuko ditu, eta bestetik, han edo hemen bidaide izan dituen lagunen idatziak jaso ditu, “panpina” kontzeptua buruan hartuta libururako beren ekarpenak egin dituztenak.

      Antzerkizale garenok Erika Olaizola oholtzan duela ez hainbeste ezagutu genuen arren, dagoeneko ibilbide luzea egindakoa da: batez ere aktore ikusi dugu, hasiera batean Azpeitiko emakumeen antzerki talde amateurraren orbitan, Ane Arenas lagunarekin piezak eginez ondoren; publikoaren zati zabal batek Francoren bilobari gutuna lanean deskubritu zuen, edo Xake Produkzioak taldearen Lur antzezlanean. Horrez gain, pantailan ere ikusi ahal izan dugu, Oreina filmean kasu, Zulo sorkuntza propioko laburmetraian, edo Kartzela websaila bezalako proiektuetan. Aktore izateaz gain, gidoilari ere badugu, zuzendari, eta liburu honekin gero eta gehiago, idazle. Esanguratsua da, zentzu horretan, Amancay Gaztañaga eta Miren Gaztañagarekin batera sortu duen Kamikaz kolektiboaren baitan egindako lana, bere fazeta askotarikoak erabiltzera bultzatu duena: Käffka lanean, kasu, zuzendari, aktore eta gidoilari ibili zen, Euli-giron berriz aktore sortzaile, beti ere kolektiboak erakutsi ohi duen arriskuarekiko eta ahots propioen bilaketarekiko leial. Eta ildo horretan, Panpina, funtsean bakarlana izanik ere, Kamikaz kolektiboaren jardunaren baitan kokatu du.

      2019ko udazkenean estreinatu zenetik, Panpina antzezlana emanalditik emanaldira hazten joan da. Publikoarekin berehalakoa izan da konexioa eta, gerora, Erika emanaldiz emanaldi antzezlanaren energiaz jabetu ahala, gero eta ozenago egin du eztanda haren oholtza gaineko indarrak. Liburu hau argitaratzeko unean plaza ugari ari da ezagutzen Panpina; pandemiak denbora batez ibilbidea eten badio ere, erraztasunez ekin dio berriz ere plazak betetzeari. Emanaldietara joaten denak berehala sumatuko du publikoarekiko konplizitatea, Erika Rooibos pertsonaia protagonistaren emakume gorputz auto-ironikotik bidaltzen dituen jendarte-zirtoekin aukera izango du barre egiteko, hausnartzeko, eta hunkitzeko.

      Indar handia behar da oholtza bat bakarka ordubetez betetzeko, eta Erika Olaizolak soberan du indar hori. Liburu honetarako idatzi dituen lerroetan berehala sumatuko du irakurleak gaitasun hori bera.

Hasiera

ERIKA OLAIZOLA

      Nola hasten da liburu bat?

      Ez diot sekula hasiera eman liburu bati. Hobeto esanda, ez dut sekula liburu baterako idatzi behar izan. Nire lehen aldia da, eta gauza berri bakoitza lehen aldi batekin hasten da, beti. Liburu bakoitza idazleak aukeratu duen lehen esaldi horrekin hasten da, eta orain idazle izatea niri tokatu zaidan honetan ez dakit hasieretan hasierena zein den. Noraino joan behar naiz, gauzak hasieratik kontatzeko? Zein da aukeratuko dudan lehen esaldi hori?

      Bazen behin…

      Ez. Tipikoegia. Topikoegia.

      Zein da Panpinaren hasieretan hasierena?

      Bururatzen zait 1989ko urtarrilaren 29a izan daitekeela. Mundura etorri nintzen eguna. Egun horretan jaio nintzen, bizi honetan burutu behar nuen guztia burutzeko beharrezkoa zitzaidan horrekin guztiarekin.

      Pasio handiz bizi izan dut antzerkia umetatik. Zerbait oso naturala izan da nigan, betidanik egin dudan zerbait. Nire lehen lau urteetan familiak taberna bat eduki zuen Errezilen. Hantxe pasatzen genuen denbora gehien. Lau urtez ume bakarra izan nintzen amaren familiaren aldetik, eta atentzio horren guztiaren artean hazi nintzen. Eta, nola ez, nire lehen publikoa izan nuen bertan. Inguruko baserrietatik etortzen ziren baserritarrak. Eurentzako antzezten eta abesten nuen inolako lotsarik gabe.

      Nik bost urte nituenean, nire ama Azpeitiko Lakrikun antzerki taldean sartu zen. Herriz herri beraiekin eramaten ninduen. Amari esker, antzerki amateurraren zaletasuna, gogoa, indarra, pasioa eta izpiritua heredatu nituen. Sei urte izango nituen lehen aldiz oholtzara igo nintzela, parte hartze txiki bat egitera.

      Oso umetatik antzerkia izan zen nire eskolaz kanpoko jarduera bakarra, hemezortzi urtera arte. Azpeitian jaioa izanik, bertako perspektibatik, garai hartan ez nekien antzerkia ikasteko aukera egon zitekeenik ere. Beraz, ikastola amaitu eta zerbait ikastea tokatu zitzaidanean Andoainera joan nintzen, Zine eta Bideo Eskolara, errealizazio ikasketak egitera. Han ere ohartu nintzen gehiago nengoela kamera aurrean antzezten edota sortzen beste edozertan baino. Ikasketak amaitzera nindoala Donostiako TAE antzerki eskolari buruz hitz egin zidan lagun batek, eta aproposa iruditu zitzaidan. Hurrengo hiru urteak bertan eman nituen, tarteka asteburuetako tabernako zerbitzari lanarekin uztartuz. TAEn ikasten nengoela etorri zitzaidan antzerki obra batean “profesionalki” aktore lanak egiteko aukera. Lehenago ez nuen inoiz pentsatu, ordea, honetatik bizitzerik zegoenik. Sekula ez. Bila joan gabe bezala etorri izan zait dena. Lan batek beste bat ekarri izan dit beti, eta oraindik eten ez den mugimendu konstante horretan jarraitzen dut. Lanarekin batera formatzen ere jarraitu izan dut, han eta hemen. Betidanik nire pasioa izan dena ogibide bilakatu da. Eta, bai, gaur egun badakit honetara dedikatzeko hautua hartu dudala. Noiz? Ez dakit, ez daukat argi.

      Guztiok jaiotzen gara dohain batzuekin. Denok ditugu ondo ematen zaizkigun gauzak. Nik nire batzuk deskubritu ditut, eta beste batzuk itzalean daude oraindik, deskubrituak izateko zain. Zein da ondo ematen zaidan gauzetako bat? Sortzea. Hasieratik, umetatik, txikitatik oso presente izan dut sormena. Eta horrek independentzia zerbait eman dit. Sortzaile izateak askeago sentiarazi dit. Kanpotik etorri zaizkidan lanak nire egiteaz asko gozatzen dut. Baina ez naiz sekula egon lana noiz etorriko jarrera horretan. Sortzaile izateak hegoak ematen dizkidala sentitzen dut. Egia da ideia eta gogo horiek guztiak materializatzeko hainbat faktore elkartu behar direla: ekonomia, espazioa, baliabideak… Gero eta konprobatuagoa daukat, ordea, bizitzako momentu bakoitzarekin harmonia batean nagoenean, nire asmoak burutzeko baliabideak ematen dizkidala beti bizitzak. Eta horixe bera gertatu zitzaidan Panpinarekin. Barruko ahotsa entzun, bulkada jarraitu eta ekintzara eraman nuen. Ezerezera egiten duzun “salto de fe” baten moduan. Beldurrak, kezkak, segurtasunik ezak, bai, agertu ziren, baina ez nituen elikatu. Etorri ziren bezala alde egiten utzi nien. Barruko ahotsa estaltzen zuen beste ahots bat agertzen zenean, hor baxutik hitz egiten ari zen horri entzuten nion. Hor zeuden nire indarra, pasioa, helburua, intuizioa… eta hori guzti hori elikatu nuen.

      Hasieraraino joan naiz, eta ohartzerako hasiera bat eman diot nire hasierari. Motzean, gainetik kontatuta, jaio nintzenetik Panpinaren ama naizen momentu honetaraino. Eta, orain, zuek apur bat kokatu zaituztedalakoan…

      Ongi etorri Panpinaren unibertsora!

Sormena eta biok

      Esaldi bat, abesti bat, bizipen bat, hitz bat, argazki bat, mugimendu bat, usain bat… zerbaiten hasiera izan daiteke. Horrelako gauza batek, bere txikitasunean, zerbait handia eragin dezake nire barruan. Beti ez dut bihozkada hori sentitzen, eta, kasua denean, intuizio horri jarraituz hazia landatzen dut. Orduan, intuizioa iparrorratza den bide ezezagun batean hasiko naiz ibiltzen. Norabideak asko dira, erabakiak hartu behar izaten dira. Norekin? Nola? Zergatik? Zer kontatu nahi dut? Hau horrela? Bestea hala? Proiektu bakoitzak izaera ezberdin bat du. Pixkanaka joango naiz deskubritzen.

      Ni eta nire egoa. Egoaren azpian benetako ni hori ezagutzeak hegoak ematen dizkit. Lehendabizi barrura egin, ondoren kanpora egiteko. Barrurako-kanporako bide horretan antena berezi batzuk izaten ditut, eta sentiberago bilakatzen naiz. Begirada zabaldu, poroak ireki eta dena xurgatzen dut, esponja baten moduan. Nire imajinarioa ahalik eta gehien elikatzen dut horrela.

      Sormenaren bidean askotan galduko naiz zerbait aurkitzeko, eta aurkitzen dudanean beharbada berriro galduko naiz, berriro aurkitzeko. Eta horrela etengabe. Baina dena da bidearen parte eta, apurka-apurka, puzzlearen piezak enkajatzen hasiko dira konexioak josiz armiarma sareen modura.

      Uneoro ari gara istorioak idazten. Gure bizitzaren gidoilariak gara, eta baita zuzendariak eta protagonistak ere. Denok ari gara uneoro eta denbora guztian sortzen. Gure bizitzaren sortzaileak gu geu gara.

Erika ala panpina

      Gela batean esnatu naiz. Zutik nago, espazioaren erdian. Gela ilun xamarra da. Hasiera batean kosta egin zait iluntasunean ikustea. Denbora behar izan dut ohitzeko, behar izan dudan guztia hartu dut horretarako. Nire begiei jarraituz, lekutik mugitu gabe ia buelta osoa eman diot gelari. 355ºan gutxi gorabehera, ume bat ikusi dut. Lurrean eserita dago, burua belaunetan ezkutatuta duela. Pauso isil bakoitzarekin umearengana hurbildu eta bere parean makurtu naiz. “Kaixo”, esan diot. Umeak burua altxatu du. “Erika naiz”, jarraitu dut, eskua luzatuz. Begira-begira daukat umea, eta hari begira-begira nago ni. Umearen begietan ikusten dut neure burua, eta seguru nago umeak berak ere nire begietan ikusten duela berea. Ez da askoz denbora gehiago pasatu behar izan umea ezagutzen dudala ohartzeko. Eta ez da askoz denbora gehiago pasatu behar izan niri hain tinko begira dagoena nire barruko umea dela ohartzeko. “Zer gertatzen zaizu, Erika?”, galdetu diot. Erikak erantzun azkarra itzuli dit bueltan, “Ez ikusia sentitzen naiz”. Erantzun horrek ziztada bat eman dit bihotzean. Ezin izan diot negarrari eutsi, eta eusteko saiakerarik ere ez dut egin, “Nik ikusten zaitut. Orain ikusten zaitut”. Esaldia bukatzerako Erika besoetara etorri zait. Negar hautsiz, maitasunez heldu diot. Kulunkada amaigabeko besarkada batean gaude biok. Behin eta berriz, ahots goxoz, belarrira, “ikusten zaitut” errepikatzen diot xuxurlaka. Erikak irri egiten du. Nik ere bai. “Hori bai, asko aldatu naiz. Sudurra hazi zait apur bat, eta zu baino kolore zuriagoa daukat orain”.

      Malkoak eta irriak batera, Erika besarkatzen jarraitzen dut. “Nahi duzu gela hau koloreztatu?”, galdetu diot. Begi dirdiratsu bezain hauskor horiekin baietz erantzun dit, “Zuk bakarrik ala biok?”. Inongo zalantzarik gabe “biok” erantzun dit. “Zein kolorez margotuko dugu?”, “arrosa kolorez”. Elkar askatu eta zutitu egin gara.

      Denborarik eta espaziorik gabeko gelaren lau hormak zipriztindu ditugu pinturaz.

      Ikusia sentitzen ez den nire barruko umearen gela margotu dugu arrosa kolorez.

Berea bezain nirea den panpina-kutxa hau.

      Eta galdetzen diot nire buruari… Zergatik naiz aktore? Zergatik erakusten naiz jendearen aurrean? Ikusia izateko behar bat ote dago nigan? Behar horrek zerikusia ote du nire barruko umea ez ikusia sentitu izanarekin? Horregatik behar dut nik ikusia izan?

      Maskarak janzten ditut. Eszenatokian asko, eta baita kalean ere. Janzten ditut bai elkarrizketetan eta bai emanaldi ondorengo tragoa hartzeko momentuetan. Eta beste hainbat eta hainbat momentu eta egoeratan ere, janzten ditut. Nire maskara asko ezagutzen ditut, eta beste asko oraindik ezagutzeko nago. Baina hori da aktoreon lanetako bat, etengabe horiek ezagutzea, momentuari dagokionaren arabera zein jantzi erabakitzeko. Eranzten ikasten ere banabil, nire esentzian dagoena ezagutzeko. Pertsona moduan kontzienteki hartu dudan hautu bat da hori. Autoezagutzaren bidea. Maskara bat janzten dudan bakoitzean, jantzi dudala jakiteko. Noiz jantzi eta noiz erantzi erabakitzeko. Noraino bai, noraino ez. Gaur hau, bihar beste hau, eta hurrengoan agian bat ere ez. Janzten dudana janzten dudala nire pertsonarekin konexioa ez galtzeko. Eta konturatzen naiz ni neu ikusten naizenean gero eta behar gutxiago sentitzen dudala besteek ikus nazaten.

Nire egoaren autogogoeta

      Askotan galdetzen diot nire buruari… Zergatik erakusten dut neure burua?

      Neure burua publikoki erakusten dudan momentutik, jendeak beti izango du iritzi bat egin dudanaz. Eta baita egin ez dudanaz ere. Eman nahi duenak beti emango du bere iritzia, batzuetan galdetu egin diodalako eta beste batzuetan galdetu gabe ere. Guztiari buruzko iritzi bat izateko baimena emango banio moduan. Badaude gustukoak ditudanak, gustuko ez ditudanak, min ematen didatenak, nire egoa apur-bat-asko molestatzen dutenak… denetarik. Ederra litzateke gustukoak zaizkidan iritzi horiek bakarrik entzuteko gaitasuna izango banu eta nahi ez ditudan horiek ez, azken hauek jasatea zaila zaidalako batzuetan. Oinarrian, xinple, iritzi onak eta txarrak egon daitezela nahi nuke, biak txanpon berdin bat direla ohartu gabe.

      Baina, akaso iritzi “on” horiek ere ez al dira tranposo xamarrak? Nire egoarentzako pozoia gordetzen duen itxura tentagarriko goxoki bat bezala? Jaten dut goxokia eta ez naiz guztiz asetzen. Beste goxoki bat nahi dut, eta gero beste bat… eta horrela beti goxokien zain. Hori ere ikasi dut eta banabil ikasten, goxokiak eskertzen baina ahora beti eraman gabe. Zenbat eta goxoki gehiago eman nire egoari jaten, orduan eta aseezinagoa delako. Eta ohartzen naiz nire balioa kanpo begiradan aurkitzearen beharra gutxitu egiten dela ni neu naizenean nire balioa ikusten duena.

Prozesua

      2014. urtean hasi nintzen Panpinaren ideiari bueltaka baina, hura burutzeko momentua ez zelako-edo, kaxoian geratu zen proiektua. 2019ko ekainean, Borja Vilaseca-ren “Haz el amor con tu sombra” esaldia irakurri eta zuzeneko konexioa sentitu nuen bere garaian posible izan ez zen Panpina harekin. Ez kasualitatez, Azpeitiko sormen beken deialdira aurkezteko epea amaitzeko astebete geratzen zen eta, esaldi hark sortu zidan bulkada horri jarraituz, bi aldiz pentsatu gabe, aurkeztu egin nintzen. Ez kasualitatez, hilabete baten buruan sormen bekaren zati bat eman zidaten. Ez kasualitatez, Azpeitiko Dinamo espazioa ireki berri zegoen. Eta ez kasualitatez, urrian bertan, Azpeitiko Antzerki Topaketetan estreinaldirako data bat ere banuen. Oraindik ez zen baina izango zen Panpina antzezlanaren sormen prozesuan murgildu ahal izateko astro guztiak alineatu zirela sentitu nuen. Dena zegoen nire alde, ez nuen ez egiteko aitzakiarik.

      2019ko uztailean hiru gauza nituen argi. Batetik, Panpina hitzaren atzean zer istorio zegoen deskubritu nahi nuela; bestetik, oholtzan bakarrik egongo nintzela. Azkenik, ez nuela sormen prozesua bakarrik egingo. Ez nuen dena nire gain hartu nahi. Ardurak banatu nahi nituen, parte hartzaile bakoitzak beretik aportatu, talde giroa sortu. Guztion artean debatitu, hausnartu, zalantzan jarri, sortu. Hasieratik ez nuen zalantzarik egin Oier Guillan idazle eta antzerkigilearekin eta Leire Arenas irudigilearekin nahi nuela salto egin abentura honetara. Beraz, intuizioari jarraituz biei luzatu nien Panpinaren parte izateko proposamena.

      “Panpina” horrek zer iradokitzen digu? Zer dio nitaz unibertso horrek? Zer du kontatzeko “panpina” batek? Zer dago “panpinaren” atzean? Noiz sentitzen zara edo gara “panpina”? Besteen begiradak egiten gaitu “panpina”? Galdera horiek izan ziren sorkuntzaren abiapuntu, eta ateratako materialari tiraka aritu ginen hiru astez esku artean proposamen bat eduki arte. Azken etapan Javier Barandiaran aktorea eta Idoia Beratarbide ilustratzailea sartu ziren prozesuan. Javik jolasa ekarri zigun, eskuartean genuen proposamenari aire berria emanez; Idoiak, berriz, eszenografia eta arropari loturiko aholku estetikoak eman zizkigun. Denon artean epairik gabeko espazio bat sortu genuen jolaserako, materiala ateratzeko, probatzeko, eraikitzeko, deseraikitzeko, berriro eraikitzeko; horrela, etengabe, hilabete iraun zuen prozesuan osatu genuen obra.

      Orain idatz dezaket munduko talderik onena sortu nuela. Eta, ohartzen naiz, jende ederrez inguratuta lan egiteak sekulako balioa duela. Lanean serio, baina goxotasunetik.

      Harro nago nire buruari askatasuna eta baimena emateagatik barrura begiratzeko, bertan dagoena arakatzeko, barruak biluzteko, hori guztia materializatzeko, forma emateko. Gaztetasunetik emakumetasunerako trantsizio honetan nire lekua egin nahi izan dut, nire espazioa hartu, handitu, hazi. Barrutik kanporako bidaia egin. Eta bidaide asko izan ditut: ama, aita, Aiora eta Igor, besteak beste. Bereziki zuei, eskerrik asko. Euskarri ederrak izan zarete.

Panpina

ERIKA OLAIZOLA, LEIRE ARENAS, OIER GUILLAN

Panpina antzezlana 2019ko urriaren 31n estreinatu zen Azpeitiko Soreasu antzokian.

Lantaldea:

Zuzendaritza eta aktore lana: Erika Olaizola.

Dramaturgia eta idazketa orokorra: Oier Guillan.

Kartela, eskuorria eta planteamendu espaziala: Leire Arenas.

Kanpo begirada eta argiak: Oier Guillan eta Javier Barandiaran.

Aholkularitza estetikoa: Idoia Beratarbide.

Promoziorako argazkiak: Yuri Agirre.

Konpainia: Kamikaz Kolektiboa.

Laguntzaileak: Kulturaz Azpeitiko Kultur Mahaiaren Kooperatiba, Azpeitiko Udala.

Espazioaren deskribapena:

Espazio eszenikoa publikotik gertu. Jendeak, sartzerakoan, espazio osoan altuera ezberdinetan piztutako bonbillak topatuko ditu. Panpina-kutxa bateko musika entzuten da. Ezkerraldean ketel bat peana klasiko itxurako baten gainean; erdian armairu bat, arropak eta objektuak bistan dituela; eskuinaldean ukitu klasikoa duen aulki handi bat. Erdian, altillo baten gainean, lehenengo panpina.

Lehenengo panpina

Panpina-kutxa bateko musika entzuten dugun bitartean, harreran publikoaren zain dagoen maniki moduko bat ikusten dugu. Altillo batean zutik, media buruan, globo gorri bat sabelaldean, zigarro luze bat esku batean, eta kristalezko kopa bat petalo gorriz betea bestean. Tarteka posizioak aldatuz, mugimendu mantso eta solteak egiten ditu, jendea sartu ahala abiadura hartzen doazenak: besoak gora, kopa hankartean, buelta osoa… Behin eta berriz errepikatzen diren mugimenduak. Panpina honek badaki denak begira dituela, horregatik, mugimenduen bitartez bere perfekzioa erakutsi nahiko du.

Publiko-argia joatean orain arteko mugimendu solteak jarraian egindakoak izaten hasiko dira, kopari buelta eman eta petalo gorriak bere gainera erortzen uzten dituen arte. Orduan, buruko media kendu, eta aktorea azaleratuko da.

Erika Rooibos

Perfektua naiz. Zoragarria naiz. Mundu guztiak maite nau. Ezin dut ekidin. Perfektua naiz!

Hain naiz perfektua, ez dudala disimulatu behar inoren aurrean, naizen bezalakoa naiz beti: txundigarria, liluragarria, inpaktantea. Nire perfekzioa ondo definitzen duen hitz zehatza topatzea ere kosta egiten zait.

Iritsi da zuen aurrean egia esateko unea: perfektua naiz. Saiatzen naiz disimulatzen, benetan: saiatzen naiz publikoki nire “inperfekzioak” asmatzen, zuen mailan jartzearren, zuek ez zaitezten deseroso sentitu nire perfekzioaren alboan: konplexuak ditudala, ez naizela ondo depilatu, gaurko aktuazioan ez dudala dena eman, ez ditudala zuen txaloak merezi, kaka egiten dudala… txorradak. Ni beti naiz inpekablea, ez dut akatsik, guztiz perfektua naiz, nire edertasunak ez dauka parekorik, “zoriontasuna” hitza nik asmatu nuen.

Nire izena Erika Rooibos da. Rooibos, bai, infusioa bezala. Aktore ospetsu bat naiz.

Gaur, egia guztiak aireratzea erabaki dut: ni naiz munduko autolaguntza liburu guzti-guztien idazlea. Autoestima niretzat oso gauza erraza da. Milioika autolaguntza liburu idatzi eta saldu ditut mundu osoan zehar, hizkuntzak ere asmatu dituzte nire best-sellerrak hizkuntza gehiagotan argitaratu ahal izateko. Hori bai, beti ezizenekin sinatzen ditut liburu guztiak, jendea ez dadin akonplejatua sentitu nire aurrean: Paulo Coelho, Borja Vilaseca, Marie Kondo, Alejandro Jodorowsky, Sabino Arana… Eta zein da autolaguntza libururik garrantzitsuena, benetako best-seller bakarra? Oteitzaren Quosque tandem? Ez, inola ere ez. Biblia. (Kanpoko ahotsak imitatuz) “Erika Rooibos, Erika Rooibos, nola da posible zu izatea, Bibliaren idazlea...?”. Ba bai.

Entzun duzue inoiz konstelazio familiarrei buruz zerbait? Nik asmatu nuen terapia hori. Ondoren, terapeuta bat kontratatu nuen, nik asmatutako terapia berria transmititu nion eta ordutik terapeuta bat daukat niretzat, konstelazio familiarrak lantzeko, besteak beste. Eta terapeuta honek, behin esan zidan (terapeutaren ahotsa imitatuz): “Erika Rooibos, Erika Rooibos Jesukristoren arazoa daukazu atzean”. Eta nik orduan ulertu nuen dena: Jesukristoren errenkarnazioa naiz, ondorengo zuzena bere zuhaitz genealogikoan, bere odolaren wifira konektatua dagoen bakarra.

Nik idatzi ditudan munduko autolaguntza liburu arrakastatsuen filosofia guztia esaldi bakarrean laburbildu daiteke: A LA MIERDA. Txikia sentitzen zara? Depresioa duzu? Birziklatzeko ere balio ez duen zapi baten modukoa sentitzen zara? Besteen iritziari beldurra diozu? A LA MIERDA. Et merde, fucking shit, abdala mbingi, A LA MIERDA. Esaldi horrek laburbiltzen du dena. Baina, noski, orain arte ez dut aitortu halakorik, bestela ez nuen libururik salduko eta ez nintzen hilabete bukaerara iritsiko. A LA MIERDA. Historiako autosuperazio metodorik azkarrena da nirea.

Beste egia bat: Jainkoa emakume bat da. (Kanpoko ahotsak imitatuz) “Erika Rooibos, Erika Rooibos, baina Jainkoa ez al da ba tipo bizardun bat?”. Bizarduna bai, baina emakumea. Barbie barbuda. Jesukristo ere emakumea zen, beste Barbie barbuda bat. Buda ere emakumea zen, Barbie bar-buda. Nik asmatu nuen Barbiea, baina ez nion inori esan. Horretarako, neure burua hartu nuen eredu bezala: Erika Rooibos da Barbie guztiak sortzeko patroia. Barbieri bikote laguna jarri nion. Ken: Ken, ken hadi hortik, Ken. Ken, ken hadi hortik. Ken izena jarri nion Barbiearen bikoteari. Estrategia bat izan zen. Ken beti izan zen Barbiearen bikotekidea. Barbieak zeukana baino protagonismo gehiago irabaz zezan.

Barbiea modaz pasata dago, banekien hori gertatuko zela, baina lasai: ni naiz XXI. mendeko hezur eta haragizko Barbiea, emakume barbieuda, mujer bizarduna!!! Erika! Erika Rooibos-boys-boys. Rooigirls-girl-girls. Zoragarria naiz, inkreiblea naiz, perfektua naiz, sublimea naiz, la ostia naiz, txundigarria naiz, liluragarria naiz, la puta ama naiz, inpaktantea naiz, morbosoa naiz, begetarianoa naiz, adjektibo hiperlatiboa naiz, Erika Rooibos naiz!

Mundu guztiak maite nau. Ezin dut ekidin. Perfektua naiz. Badakit zuek ere ikaragarri, pila bat, a saco maite nauzuela. Badakit nire posterrak dituzuela zuen geletan. Badakit, emakume, gizon, queer, femme, butch, drag queen, drag king, guztiak nirekin pentsatzen masturbatzen zaretela. Badakit zuen etxeko zakurrak ere nirekin pentsatuta masturbatzen direla etxeko kuxinekin igurzterakoan, eta zuen katuak kapatzen dituzuenean niretzat direla haien azkeneko pentsamenduak.

Akaso pentsatu duzue zuen erabakiz etorri zaretela emanaldi hau, Erika Rooibos handiaren performancea, ikustera; edo kasualitatez etorri zaretela, edo bertako udalak antolatu duelako, edo lagun batek esan dizuelako... Ba guztia gezurra da. Hau dena tranpa bat izan da. Nire plan bati erantzuten dio. Nik probokatu ditut zuek hemen amaitzeko kasualitate guztiak, bai, zuek eta ez beste inor. Nik nahi izan dudalako zarete zuek nire publikoa.

Bigarren panpina

Amerikana grisa, katu belarriak, takoi beltzak jantzita eta usta bat ditu eskuan panpina honek. The Velvet Underground taldearen “Venus in furs” abestiaz lagunduta, jarrera probokatzaile batekin oinez gerturatuko da publikoarengana. Botere horrekin jolastuko da. Tarteka, usta gogoz mugituko du. Panpina hau sexya izan nahian dabil, sexya izateko estereotipoak imitatuz.

Amerikana askatzen du. Kuleroen alboetatik ile mataza ikusten zaio. Aulkira joan eta bertan eseriko da, ile mataza kuleroetatik atera eta izugarri luzea dela ikusiko dugu.

“Mischa Maisky plays Bach Cello Suite No.1 in G” abestia entzuten hasiko da eta geldirik iraungo du publikoari begira, ilea hankartetik lurrera eta usta eskuan dituela.

Erika Rooibos

Edertasunaren terrorista naiz.

Nire aluko ilea infinitua da, ez dakizu non hasten den eta non bukatzen den, bertan galdu egin zaitezke. Unibertsoa bezala, expanditzen ari da beti. Nire aluko ilea orgasmo bakoitzarekin hazi egiten da. Nire ilea hazten utziko banu izarretara helduko litzateke, eta nahiko banu izarrak ilean kateatu eta niregana ekarriko nituzke. Hain da ALUzinantea nire ALUko ilea, nire aluko ilearen merkatu beltza mundu osoan hedatu dela. Hortik dator hitza: merkatu beltza, nire aluko ileak beltzak direlako. Gizonezko burusoilen buruko inplanteak nire aluko ilearekin eginak daude. Munduko gizonezkoen pelukin guztiak nire potorroko ileekin osatuak daude. (Alboan dagoen argi teknikariari erreferentzia eginez) Nire teknikoaren bibotea ere nire potorroko ilearekin egina dago. Alfonbren mundua ere konkistatzen ari da nire potxotxinako ilea. Trumpen flekilloa ere nire koñoko ilea da... baina gauza da hark tindatu egiten duela.

(Atzera doa, armairua dagoen aldera, eta makurtu egiten da.)

Badakit nire ipurdira begira zaudetela. Ikusten zaituztet. Badakit zelulitis dena ikusi didazuela. Nire ipurdi zelulitikoa. Baina ez zait inporta. Zelulitis hau hemen dago nik erabaki dudalako hemen egotea. Esfortzua eskatzen du gorputz perfektua edukitzeak. Ez da erraza ipurdi zelulitiko hau mantentzea, ez pentsa, dieta berezi bat eskatzen du, eta trukotxo batzuk ere badaude.

Adibidez, pentsa txokolate tableta osoa jan duzula, ba, noski, ez da komeni hori guztia gorputzera dena batera joatea, ze hor bestela desorekatu egiten da gorputza. Jan duzun txokolate horrek bereziki zure gorputz atal zehatz batean eragitea nahi baduzu… Ni egon izan naiz ordubetez horrela, (makurtuta jartzen da berriro hasierako posizioan) jandako txokolate horrek ipurdian eragitea nahi nuelako, eta lortu dut.

Edo beste truko bat, nire amamak beti esaten du (amonaren ahotsa imitatuz): “Erika Rooibos, Erika Rooibos maitea: triparik ez baduzu eduki nahi... bota garbantzuak lurrera eta jaso banaka-banaka!”. Nik hori ez dut inoiz egin, ez dudalako behar, baina aizue, beharbada zuei balioko dizue.

(Berriro ere atzera doa, armairua dagoen aldera eta makurtu egiten da.)

Berriro nire ipurdi zelulitikoari begira? Momentu honetan bi bando sortu dira. Ni baino zelulitis gehiago daukazuenak pentsatuko duzue (ahotsak imitatuz): “Erika Rooibos, Erika Rooibos, exagerada, zuk ez daukazu zelulitisa, nik daukat zelulitis pila bat, asko, a saco, baina zuk ez”. Eta zelulitis gutxiago daukazuenok pentsatuko duzue (ahotsak imitatuz): “Bai, badaukazu zelulitis, daukazu zelulitis mogolloia”. Segun ze zelulitis mailatan zauden ezberdin ikusten duzu dena, perspektiba kontua da. Baina niri berdin zait. Zergatik? Nik sortu dudalako zelulitisa, nik erabaki dudalako zulo bakoitza non egongo den, noiz jaioko den, nola, ze diametro eta ze profundidade izango duen. Zulo bakoitza perfekzioa da.

Badakizue zer gustatzen zaidan, asko, a saco, pila bat? Hondartzako lehen eguna. Arropak kentzen ditut eta trajebañotan jartzen naiz. Jendea 360ºra, denak niri begira, nik badakit denak begira ditudala. Orduan, ni naizen bezalako natural ibiltzen hasten naiz, ur ertzean alde batera eta gero bestera. Toalla ondo jartzen dut, nahiz eta ondo dagoen, haitzak eskalatzen ditut edota yogako pino postura egiten dut. Gozatu egiten dut. Urte osoan hainbeste esfortzu eta gero, azkenean, iritsi delako eguna nire gorputza luzitzeko. Y me encanta, y me encanto. Eta oso harro nago nitaz, hau delako nik lortu dudan zerbait.

Erika Rooibosen eguneroko exercise tabla: www.erikarooibos.com

Hirugarren panpina

Panpina honek 80ko hamarkadako aerobic estetika dauka. Jane Fonda bat izan daiteke. Baina badu berezitasun bat: bizarra.

Aqua taldearen “Barbie Girl” izango da entzungo dugun abestia. Panpina honek egiten duen esfortzu fisikoa maximoa da. Ariketa ezberdinak egingo ditu: pesak, bizikleta, abdominalak, twerking-a… tarteetan koreografia oso erridikulu batekin uztartuz. Guztia oso patetikoa da, baina berak dena ematen du bere burua epaitzen saiatu gabe.

Erika Rooibos

(Argi teknikariari keinu eginez.)

Javi, kendu. Lixto!

(Publikoari) Eta zuek, ez begiratu!

Bale, bai, onartzen dut. Onartzen dut. Harri koskor bat dago… (Arnasa sakon hartuz, aitortza bat kostata egitera joango balitz bezala) Nire perfekzioan harri koskor bat dago galarazten didana ni guztiz perfektua izatea. Eta zein da harri koskor hori? Nire itzala. Nire itzala, bai. (Lurrera keinu eginez) Ikusten duzue nire itzala? Ezin dut nire itzalarekin. Beti segika daukat! Ez dut nire itzala ikusi nahi. Javi, itzali argiak!

(Javik ez ditu itzaltzen. Espazioan ibiltzen da itzalari erreferentzia eginez.)

Ze ederra den besteen ahuleziak ikustea, e? Ondo sentitzen zarete nire itzalari begira?

(Aulkian esertzen da lasaitu nahian.)

Itzala daukat. Eta? Zuek ez ala? Akaso zuek ez daukazue itzalik?

Zeinek ez dauka itzalik? Zerbait pasatzen da itzala edukitzeagatik? Ez, ez da ezer pasatzen.

Nire itzala mantxa bat da lurrean, mantxa beltz bat. Nire itzala beltza da, eta zer? Ni ez naiz arrazista, ez da hori. Baina nire perfekzioak itzal sofistikatuago bat merezi du. Saiatu izan naiz nire itzala arrosaz margotzen, baina ez dut lortu. Saiatu izan naiz nire itzalari tatuaje bat egiten, eta ezta ere. Inposibol.

(Aulkitik jaikitzen da.)

Mesede bat eskatu nahi dizuet. Itxi begiak.

(Publikoa begiak ixtera animatu ondoren, poema bat errezitatuko balu bezala hitz egiten hasiko da.)

Agian iluntasun hau da naizena.

Panpinen eta pertsonen itzalak berdinak dira. Nola ezberdindu pertsona erreal baten eta maniki baten itzalaren artean? Nik ez dut maniki baten itzal berdina eduki nahi.

Maitasuna egin nahi nuke nire itzalarekin.

Ireki begiak.

(Publikoak begiak zabaltzea itxaroten du.)

Igual pixka bat pasa egin naiz lehen, ezta?

Ni oso gustura, super, mega, hiper, ultra, estra gustura nago nire itzalarekin. Eta oso pozik nago elkarri pega-pega eginda bizi garelako. Eskerrik asko, Javi, argia ez kentzeagatik lehen. (Ironiaz, zirto modura) Zer ari zinen, zigarro bat erretzen?

Zuek gustura zaudete zuen itzalarekin?

Gertatzen zaidana da ez zaidala gustatzen ez zuek eta ez jendeak nire alde iluna ikustea.

A LA MIERDA. A LA MIERDA jendeak nire alde iluna ikusterakoan pentsatuko duena! A LA MIERDA esfortzua egitea. Arazotxo bat daukazula? A LA MIERDA! A LA MIERDA exijentzia. A LA MIERDA sufrimendua. Perfektua izan beharra, A LA MIERDA! Besteen iritziaren beldur zarela? A LA MIERDA! Nire buruaren barruan dagoen besteen iritzia, A LA MIERDA! Et merde, fucking shit, abdala mbingi.

(Hurrengo panpinaren goi partea jantzi bitartean hitz egiten du.)

Zakilak itzala egiten du, eta aluak ez. Aluak beti daude itzalean.

(Musika sartzen da, eta jarraian argia aldatu.)

Laugarren panpina

Tracy Chapmanen “Be Careful of My Heart” abestiak girotuko du panpina honen unibertsoa. Turbante beix bat jantzi eta aulkian eseriko da. Ezpainak margotuko ditu pintura gorriz eta bere buruari musuak ematen hasiko da. Oso intimoa da panpina hau. Bere hauskortasuna agerian uzten du. Oso barrukoa da erakusten duena. Are gehiago, ez du ezer egiten inori ezer erakusteko: beretzat da une hau. Bere burua goxatzeko, mimatzeko, maitatzeko.

Apurka-apurka, zutitu eta publikotik oso gertu jarriko da. Ia ez dugu ikusiko, argiak kontra dituelako. Baina sumatu dezakegu, eta baita bere arnasa entzun ere.

Hitz egiten hasten da, oso intimo, oso barrutik. Ez dakigu argi panpinak hitz egiten duen, edo Erikak.

Argiak. Argiak oso politak dira. Bonbillak dira politak, baina piztuta daudenean. Argia egiten duten bonbillak politak dira. Argitasun horrek harrapatzen banau, ni ikusten naiz. Orduan, ni, polita naiz. Iluntasunean ez naiz ikusten, argiak laguntzen dit nire edertasuna ikusten. Argia gustatzen zait, eta ahal dudan guztietan argitan egoten saiatzen naiz. Jendeak ikus dezan ni zeinen ederra naizen argitan.

Baina argiari esker bizi dira itzalak ere. Argiak erditzen ditu itzalak. Eta nik ez dut nire itzala gustuko. Baina hain dira politak argiak.

(Tonua pixka bat aldatzen du, baina komikotasunean guztiz erori gabe.)

Etxean nagoenean sukaldeko argiak, salako argiak, pasilloko argiak, komuneko argiak, denak, aldi berean piztuta edukitzen ditut, mania bat da. Gauetan ere argia piztuta egiten dut lo, ez dadin egon momentu bat ere zeinean ni ilunpetan nagoen.

(Hemendik aurrera guztiz komiko.)

Nire ondoan dagoen jendeari eskatzen diot ahalik eta gutxien parpadeatzeko, eta egitekotan ahalik eta denbora gutxien egoteko begiak itxita. Ni ondo ikusteko, nire edertasuna behar den bezala apreziatzeko. Pena bat izango litzateke nire ondoan dagoen pertsonak ni ikusteko aukera galtzea. Ispilu aurrean nagoenean gauza bera aplikatzen dut nire buruarekin: parpadeo gutxi eta azkarrak. Orduan, gaur, hori da zuei eskatu nahi dizuedana: ahalik eta gutxien parpadeatu, eta egin behar baduzue oso azkar izan dadila. Atxis egin behar baduzue ere saiatu begiak zabalik egiten.

Erika Rooibos

(Iluntasun osoa bat-batean. Argia bueltatzean, atzeko armairuan eserita dago jendeari begira, irribarrez.)

Emozionatuta, ezta? Normala… Musika, argiak, ni… Hecho polvo utzi zaituztet. K.O.?

(Publikora gerturatuz.)

Oso ondo, oso ondo dago emozionatzea, eta oso eskertuta nago zuengandik jasotzen ari naizen maitasunagatik… baina ez dut nahikoa. Zuen gorrotoa behar dut. Orain, ya. Horregatik zaudete hemen (kanpoko ahotsak imitatuz): “Erika Rooibos, Erika Rooibos, zergatik nahi duzu nik zu gorrotatzea zu perfektua baldin bazara? Erika Rooibos, Erika Rooibos, arren, mesedez, otoi, ez eskatu nik zu gorrotatzea, nik pila bat, asko, mogolloia maite zaitut. Erika Rooibos, Erika Rooibos, zergatik nahi duzu nik zu gorrotatzea zuk dena baldin badaukazu?”. Ba ez, ez daukat dena, zuen gorrotoa falta zait.

Nik ez dut soilik modan egon nahi. Ez dut soilik Euskal Herri osoko, Europako, Txinako, Ipar Poloko, Uzbekistango kultur programatzaileek niri email puta bat idazterik nahi, emanaldi honetako dosierra eskatzen. Ez naiz konformatzen Euskal Herri osoko, Europako, Txinako, Ipar Poloko, Uzbekistango kultur programatzaileen maskotak nitaz pentsatuz masturbatzearekin. Ez, nik gehiago, askoz gehiago nahi dut. Bueno, ez da nahi dudala: nire perfekzioak askoz gehiago merezi du. Modan nago, bai, badakit, baina nik mito bat izan nahi dut. Transzenditu. Zuengana iritsi. Zuen memorian iraun eta biziraun. Nobel sari guztiak jaso urte bakarrean, gogoratua izan. Gizonezko aktore onenari eta emakumezko aktore onenari Oscar saria irabazi urte berean (jarrera komikoa azalduz) “And the Oscar goes to… Erika Rooibos!!”. “Thank you, thank you, thanks to Xuxu and Zack for english classes...”. Etorkizuneko eskoletan nire izena irakatsi dezatela nahi dut. Olatuak egin ditzatela nire izenarekin. Erika Rooibooooos, mantra bat sortu dezatela nire izenarekin. Nire bizitzari buruzko trilogia bat, aurrena liburuetan eta gero pelikulan. Trending topic izan nahi dut. Eta ni hil eta handik berrogeita lau urtera nire gorpua beste leku batean enterratua izan dadila. Hori dena eta gehiago nahi dut. Beraz, hasi zuen gorrotoarekin konektatzen. Ez dakit zuen emozioak lantzen dituzuen, pelatu egiten dit. Nahi dudana da zuek zuen gorrotoa identifikatzea eta niri pasatzea. Nik chakra guztiak irekita ditut. Maitasuna ondo dago baina ez da nahikoa, zuen maitasunaz gain zuen gorrotoa ere behar dut. Gorroto banauzue badakit bizitza osorako gogoratuko nauzuela.

(Zinta amerikano beltza hartzen du, prestatzen ari den hurrengo panpinaren jantziak jarri bitartean publikoari laguntza eskatuz.)

Horregatik, polemikoa izan nahi dut.

Javi, jarri musika polemiko bat.

Bosgarren panpina

Panpina hau probokatzailea da. Ikusi besterik ez dago bere arropan: bota beltzak, narruzko galtza beltzak eta titiburu banatan zinta amerikano itsatsia gurutze moduan.

Panpina honek publikoa probokatu nahiko du. Txistua jaurtiko du goranzko norabidean, ondoren bere aurpegian erortzeko. Jendeari hozka egingo dio, aurpegia zurrupatu, bere titiak astinduko ditu haien aurrean. Panpina honen helburua argia da: egiten duen horrekin guztiarekin betirako gogoratua izatea, eta hori lortzearren prest dago edozer egiteko.

Hau guzti hau, Filmmaker taldearen “Lust Riders” abestia bolumen altuan entzuten dugun bitartean.

Erika Rooibos

Ahoa lehorra dukat. Oso lehorra. Rooibos bat behar dut. Deshidratatuta nago. Rooibos bat nahi dut. Beroa ez. Oso beroa, ezta ere. Hotza ez dut gustuko. Oso hotza inola ere ez. Epela. Baina ez dakit zer rooibos nahi dudan. Asko daude. Pilo bat. A saco. Gehiegi: txokolate, kanela, laranja, banilla, te gorria, te berdea, txaka, eta abar, eta abar.

(Oso serio esaten du dena, nahiz eta absurdoa izan.)

Rooibos bat nahi dut. (Ketelari begiratzen dio) Rooibos bat nahi dut, ya. Eta nahi dudana, ya nahi dut. Rooibos bat nahi dut eta punto. Epela. Beroak mingaina erretzen dit. Eta ez dut nahi. Hotzak ez dit graziarik egiten. Nik grazia egin nahi dut. Asko eskatzea da rooibos puta bat? Ez dut uste. Baina zein rooibos? Asko daude. Pilo bat. A saco. Gehiegi: txokolate, kanela, laranja, banilla, te gorria, te berdea, txaka, eta abar, eta abar. Normala, igual? Ez, normala ez.

(Ketelari begiratzen dio.)

Ekintza artistiko bat egingo dut. Teatro abangoardista, performance postdramatiko bat egingo dut! Flipatuko duzue. Angelica Liddell ez da ezer izango nire ondoan, ezta Iñaki Ziarrusta ere.

(Ketela piztuko du, mira handiz. Geldirik geratuko da haren alboan, ketelari begira. Ketelak mikro bat dauka alboan, oin eta guzti. Publikoa ketelaren prozesu osoaren soinua entzutera behartuko du. Urak irakin eta saltatzerakoan kristalezko kopara bota, eta bertatik hartuko du infusioa. Butakan eseri eta azkeneko monologoari ekingo dio.)

Erika Rooibos

Munduko itzal guztiak alu batetik jaiotzen dira.

Amaren alutik ateratzerakoan haragi zati bat nintzen, haragia eta ura, azala eta negarra, iletsua, likatsua.

Panpina txiki bat. Panpina zikina.

Eta orain panpina handi bat naiz.

Panpina da nire maskara. Maskara jartzen dut besteek ikus nazaten.

Panpina da nire maskara. Baina nor naiz panpina eranzten dudanean?

Eta munduak panpina ikusi nahi badu?

Eta munduak panpina besterik ez badu ikusten, panpina erantzi dudanean ere?

Baina nor da mundua?

Hemen zaudetenak zarete mundua?

A LA MIERDA.

A LA MIERDA. Et merde, fucking shit, abdala mbingi.

Panpina da nire maskara. Maskara janzten dut zuek ikus nazazuen. Baina ni ikusten nauzuenean, nor maite duzue? Ni ala nire maskara? Bietako zein da nire maskara? Panpina ala Erika? Erika ala panpina?

(Iluna. Berehala OFFeko ahots bat entzuten da, Erikaren beraren ahotsarekin, zirku musika alaiaz lagundurik.)

OFF: Ikus-entzule maiteok, jaun eta andereok, gaur gauean, zuekin zuzenean, Erika Rooibosek bere haragi gainean zertzelatuko du panpina primigenioa, panpina esentziala, izarren hautsez zipriztindua, unibertsoa baino aurreragokoa, masa beltza, gauza guztien sorrera, zero, hutsa, dena… Bagina-panpina! Zer zen lehenago, argia ala itzala, itzala ala bagina? Gaur, zuen aurrean, lehen aldiz, Erika Rooibosek maitasuna egingo du bere itzalarekin.

Azkeneko panpina

Bulba erraldoi bat du buruan panpina honek. Publikoa agurtzen duen bitartean altillora igoko da. Bertan dagoela, bere buruko bulba masturbatzen hasiko da. Panpina honek maitasuna egingo du bere buruarekin. Panpina honek, maitasuna egingo du bere itzalarekin.

Sormen prozesuaren erraietatik:
antzezlaneko partaideak

Bila

LEIRE ARENAS

      Nola da finean inporta duena, eta hori izan da momentuero nire motibazioa lanerako. Nola; justifikatu beharrik gabe, eta justifikazioarekin. Nola, juzgurik gabe. Nola, baliorik kendu gabe, irekita, konbertsatuz, posible eginez, lekua sortuz, eraldaketa etengabera bihurtuz. Ideietan eremu komunak deskubritzea eta badirela ohartzea izan da; ez naiz ni bakarrik, begira, a ze lasaitua. Jo, hori garrantzitsua da, ze nola naiz ni horrela bestela? Besteek edo denok, guk, egiten dugu. Eta egiten duguna egiten dugu.

      Nola horrek barnebiltzen du elkarrekin harremantzeko moduetan nola; nolak esan nahi du zer nahi dugun, nahi duguna nola egingo dugun. Nola egingo dugun maitatzeko, delegatu gabe, norberarengandik hasita. Nola horrek dena biltzen du, eta bilarazten gaitu geuregana eta, beraz, norbere proiektua sortu behar dugu.

      Bizitzako lekuetan paseatzeko, pausoa pausoarekin josi, atzekoz aurrera ibiltzeko. Eta norbera proiektu bada, proiektatzeko lekuetan, eta jendarteetan, zer proiektatu nola berrasmatu da gakoa.

Anipnap

Kanpo begirada baten kronika

OIER GUILLAN

      Niretzat obra hau ez da Panpina. Niretzat Anipnap da. Azalduko dizuet zergatik. Antzezlan honetako esperientzia alderantzizko prozesua baten moduan bizi izan dut. Hasieratik. Hau da, amaieratik. Anipnap niretzat segurtasunak hankaz gora jartzeko ahalegina izan da. Atzeraka eginez egitea aurrera. Beldurrean topatzea ausardia. Ausardian topatzea segurtasun eza. Segurtasun ezean topatzea edertasuna. Edertasunean topatzea paragrafo bateko azken-hirugarren hitza, eta puntu.

      Erikak proiektu honetan parte hartzeko deitu ninduenean ez nuen berehalakoan baiezkorik eman. Momentu ederra izan ohi da proiektu berri baterako atea zabaldu eta baiezkoa edo ezezkoa erabakitzen duzunekoa. Jakin badakizulako arte eszenikoetan proiektu batean murgiltzea bizitzako etapa bati atea zabaltzea dela, mundu ezezagun batean sartzea atzera-bueltarik gabe, elkarbizitza berri batean, zure burua ezbaian jartzeko modu beti berri batean. Antzerkian esperientziarekin ikas daitekeen gauzarik garrantzitsuena da desikastearen ezinbestekotasuna, eta umiltasuna, eta autoironia. Proiektu bakoitzak ia beti jartzen ditu aurretik ikasitako guztiak hankaz gora. Edo, kasu honetan bezala, hankartez gora.

      Erikari ez nion berehala baiezkorik eman. Bere aspaldiko amets batean parte hartzeko gonbita zen, Panpina berak aspaldi intuitutako lan bat zen. Kanpo begiradatik hartuko nuen nik parte, Leire Arenas izeneko artista niretzat ezezagun batekin batera. Egia esan, nekatuta nengoen. Pertsonalki, eta artistikoki. Uda aurreko egunak ziren, eta pertsonalki mapa teatrerotik desagertzeko gogoz nengoen. Eguzkia hartu, kalean ibili, paretik kendu PAReak, itsasoari begira ahaztu PCak. Are gehiago, Miss Karaoke antzezlanaren prozesua itxi berri nuen bi urte baino gehiagoko abentura baten ostean, lurralde urrun batera egindako bidaia zirraragarri baina akitzaile batetik bueltan sentitzen nintzen, ez nengoen beste prozesu batean sartzeko indarrez. Atsedena nahi nuen, eta epe ertainera idazteko denbora eduki, neure buruarekin egon, oholtzatik urrundu, antzerkira bueltatzeko estrategia berriak amestu, intuitu, ernaldu...

      Baietz esan nion Erikari.

      Ez daukat, ez, erremediorik. Baietz esan nion, arrazoimenak ematen zizkidan arrazoien kontra. Baiezkoa eman nion baiezko gehienak eman izan ditudan bezala: intuizioz. Ilusioak gaina hartu zion nekeari, egia osoa esateko.

      Proposamena jasotzerako, Erikak eta biok ez ginen elkar ezagutu genueneko pertsona berak. Gure harremana dagoeneko beste bat zen. Eta hori bera interesgarria zen. Askotan, gehienetan, ia beti, proiektu berri batera eraman nauten bultzadak pertsonak izan dira, gutxiagotan ideiak, ia inoiz ez istorioak. Erika oso gazte zela ezagutu nuen, genuen, Eztena arte eszenikoen jaialdian. Garai hartan Lakrikun taldekoak laguntzera etorri ziren Ane Arenas eta bera, eta gogoan dut beren pieza laburrek liluratu egin gintuztela. Konplexu falta itzela janzkeran eta oholtzara salto egiteko orduan. Erikari segituan ikusten zitzaion teatrerook sarritan errekonozitzen dugun energia mota bat, oholtza gaineko piztiarena. Erika aktorea da, maiuskula guztiekin. Profesionala. Are gehiago, esateko gauzak dituen aktorea, lengoaia baten bila dabilen sortzailea. Aktoreak ez direlako beti exekutore hutsak, badira estetika baten bila dabiltzan ahotsak, gorputzak eta eztandak.

      Eta berak proiektu honetan idazle nahi ninduen, taldekide! Nola esango nion, ba, ezetz!

      Baina jarrai dezadan gure artekoarekin. Francoren bilobari gutunan ikusiko nuen hurrena Eztenako urteak eta gero, bere interpretazioak astindu egin ninduen. Orduz geroztik Metrokoadrokaren emanaldietan publiko gisa topatu izan dut, eta halako batean Javier Barandiaranek eta biok eskainitako Tartean dauden gorputzak ikastaroan izena eman zuen. Akaso ez genuen lengoaia eszeniko aldetik berehala konektatu, baina gogoan dut ikastaroa amaitu ostean elkarrekin bazkaldu genuela, agur moduan, udaberriko eguzkipean, eta intuizio argia eduki nuela: pertsona honekin lan egingo nuke gustura noizbait. Neuk intuizioa izan bai, baina bere proiektu batera deitu ninduen berak lehenago, ezustean. Kamikaz kolektiboaren sinadurapean Amancay Gaztañagarekin batera zuzendu zuen Käffka, eta bertan aktore izateko zortea eduki nuen. Ezuste osoa niretzat, oholtza gainak hogeita bost urtez zeharkatu ostean beste norbaitentzat aktore jardun dudan lehen aldia izan delako. Aktore, eta soilik aktore. Niretzat esperientzia berri bat, beti ekidin izan dudana ez dudalako neure burua aktoretzat, oholtzara igo izan den idazletzat baizik, baina oraingo honetan lantaldeak eta confort eremutik ateratzeak sortzen zidaten erakarpenak motibaturik murgildu nintzen Käffkan. Noski, gerora ez zen dena hain polita izan. Proiektu horretan sarri baino sarriagotan egon nintzen ezinaren lokatzetan, segurtasunik batere gabe egiten ari nintzen horretan, neure buruari galdezka zerostiarinaiznihemen. Unerik zailenetan bai Erikak bai Amancayk zaintza oso inteligentean murgildu gintuzten, beraiek proiektua aurrera ateratzeko gainean zuten zama guri behin ere pasatu gabe. Ederrak zarete. Esperientzia hura bizi eta gero, Panpinari bai esateko beste motibo bat.

      Käffka onartzean haiei sekula aitortu ez diedan beste intuizio bati jarraitu nion, halaber: Metrokoadrokarekin kanpo begiradan egon naizen azken proiektuen ostean, —Mr Señora eta Miss Karaoke batez ere, zeinetan generoari loturiko gaiak landu ziren—, beharra sentitzen nuen emakumeen begiradapean, zuzendaritzapean, agindupean lan egiteko. Horrek eraman ninduen, beste arrazoi batzuen artean, Käffkara, hasiera batean Miren Gaztañaga ere taldean zela. Eta hartu-eman horien ostean etorri zen, gutxira, Panpina ere. Anipnap. Erika zen, oraingoan ere, iniziatiba hartu eta niregana jo zuena. “Tira, antza ez du Käffka ostean nitaz nazkatuta bukatu...”, pentsatu nuen izerdi tanta batek kopeta zeharkatzen dion emotikono baten gisan. Baina, esan bezala, proiektu bakoitzak harreman mota berri bat dakar, elkarbizitza era berri bat.

      Ez nekien, zinez, indarrik ba ote nuen horretarako. Atseden hartzeko beharra nuen.

      Beraz, “bai” esan nion. Zalantzarik gabe, indarrak nondik aterako nituen jakin gabe. Berehala sentitu nuen barruan niretzat kasu honetan non egongo zen erronka: berak barruan zeukan esateko behar oso pertsonal bati eman beharko genion forma. Desboteretzea. Lantaldean beste artista bat ere egongo zen, Leire, niretzat guztiz ezezaguna zena, eta antza, antzerki prozesuetan esperientzia gabea; biak gazteak, ni baino ia hogei urte gazteagoak. Beste desboteretze bat. Proiektu honetan parte hartzeko nire lekua tentuz bilatu beharko nuen, urteetako ustezko jakinduriari muzin eginez, eta horrek biziki erakartzen ninduen: nire autoirudia, autoboterea, esperientziak ematen duen autoritatea (ezen ez autoritarismoa), nirea ez den ideia baten zerbitzura jartzea. Benetan lortu nahi nuen talde lanaren bitartez neure burua diluitzea, ez zedin izan nirea oholtza gainean zegoen presentzia, gorpuzkera, ahotsa. Kreatiboki asko interesatzen zitzaidan hori.

      Eta baietz ba.

      Gutxien espero nuenean, uztail betean ginen Soreasu antzokiko argi xumeen pean saltoka hiru lagun. Esan gabe doa, erronka pertsonalez gain, Leire eta Erikarekin hartutako lehen kafe bileratik sentitu nuen haiekin lan egiteko zirrara, pasioa eta jakin-mina. Han ikusten dut neure burua oraintxe, ahapeka nolaostiabukatuduthonetan esanez beste behin ere, bi artista puska haiekin beroketa dantza egiten disko musikarekin; haiek beren korporalitatea bilatzen, gozatzen, egunez egun elkarrekiko lotsa galtzen. Ni nire mitxelinak yogaren erritmora izerditzen, eta haiei segundoero espiatzen, horrelako prozesuetan ohi dudanez: une oro delako balizko materiala obra batentzat, une oro da sorkuntza. Baita kaleko zigarroak ere. Eta han ibili ginen hainbat egunez irudiak probatuz, bidean galduz, jolastuz eta jolastuz. Materiala barra-barra sortuz, nahiz eta ez jakin sekula zer arraio aterako zen hortik, zer forma hartuko zuen. Esperientziak zeozer irakatsi badit desikastea dela esan dut lehen, eta bigarren postuan, merezimendu osoz, bidean galtzeko konfiantza edukitzea.

      Gogoan dut Leire une oro bere lekua bilatzen. Nola parte hartu lan eszeniko batean arte plastikoetatik? Hasierako jolas eta inprobisazioetan bera ere aktore jardun zen, Erikarekin batera, eta material zinez inkietanteak sortu zituzten, edertasun ilun eta konplexu baten jabe. Zenbat magia geratzen den bidean truko finalaren inpaktua posible egiteko. Azkenean, pixkanaka, Leirek topatu egin zuen bere lekua, Erikaren gorputzarekin soilik lan egitea erabaki genuen momentutik aurrera ere, bere plastikotasuna islatzeko modua: teaserra, obraren kontzeptu espaziala, kartela, lerro artean doazen hamaika irudi, esaldi, mugimendu eta ideia, bereak dira. Baina batez ere Leire gogoratzen dut begi arranpalo, sortze prozesuko guztiak irensten, ikasten, disfrutatzen. Bere begirada une oro presente sentitzea, bere galderak eta ezin ulertuak, opari bat izan ziren prozesuan.

      Eta Erikari buruz, zer esan. Zirraragarria izan zen bere munduan barneratzea, bera ulertzea eta barruan zeukana hitzetan eta mugimendutan jartzen laguntzea. Umorez begiratzen nuen beroketetan sartzen zitzaion nagia, nola nekatzen zen entseguek aurrera egin ahala; lehen egunetan gure sormen prozesuetako jolasen abanikoa aktibatu nuen, bere mugak bilatu nituen, deskubritu bere intuizioak nondik nora jo nahi zuen, baina ezer inposatu gabe, edo ahalik eta gutxien behartuz. Eta beti harritzen ninduen. Edozer proposamen hartu eta gorpuztu egiten zuen berehala, arima a full jarriz. Kanpotik oharrak eman eta fulminatu egiten zituen, berehala bere eginez. Inpresionatuta geratzen nintzen askotan bere gaitasun itzel horrekin, baina hori, noski, ezin nion momentuan esan. Leirek egun batez aipatu zigun moduan, jolasez jolas nolabaiteko sedukzio harreman bat ari zen sortzen gure artean, elkar gerturatze eta urruntze kreatibo bat, elkarren mugak probatzean. Hala behar du sormenean, taldekide denen artean, baina, oro har, inprobisazio bakoitzean guztia ematera egiten zuen jauzi. Inprobisazioz inprobisazio Erikak panpinaren inguruko imajinarioan harrapatu gintuen, gu geu ere nolabait panpina sentitzeraino, maitasunez eta zorroztasunez jokatu zuen gurekin aktore-zuzendariak. Kanpo begiradan zaudenean, luxua da horrelako artistekin lan egin ahal izatea.

      Eta azkenean, egunez egun joan ziren sortzen testu zatiak, eta haiekin obrak behar zuen dramaturgia. Prozesuan ikusi nuen zerk balio ahal zion proposatzen nionetik, eta berak, zer erreklamatzen zigun. Lehen egonaldiaren ostean, udaren amaiera arte eman zidaten Erikak eta Leirek testu proposamen bat egin nezan. Ez zen berehala etorri, baina argi zeuden intuizioak, testu zatiak, Frankenstein posibleak. Inprobisazioek emandako sentsazioetatik etorri zen Erika Rooibos pertsonaia, eta emanaldiaren muina izango zen lehen probokazioa: “Zoragarria naiz. Badakit zoragarria naizela”, esaldia. Erikak bere burua ikusi zuen hitz haien ironian, Leirek ordura arte prozesuan hitz egindakoak islatuta ikusiz eman zuen onespena, jarraitu egin genuen berba hauekin lanean. Idatzi, ezabatu, probatu, gehitu Erikak berak idatzitako testu zatiak, segi berridaztera. Zatiz zati forma hartzen joan zen collagea, makina, edo munstroa. Niretzat Erika bera zen beti abiapuntua, eta helmuga. Oso Oierrenak direnak, fuera; obrari laguntzen ez diotenak, fuera; oso gizonezkoenak diren ikusmoldeak, fuera. Neuk ere banituen nire zailtasunak: nola azaldu, nola agertu, nola eztandarazi alua, bagina, bulba, txotxoa. Erika eta Leirerentzat obra honetan hain inportantea zena. Ez dago arazorik. Desboteretu. Entzun. Onartu. Erabili. Talde bat gara, Panpina da helmuga, Anipnap naiz ni.

      Eta hala joan ginen.

      Prozesuaren azken fasean, ordea, azken desboteretze bat eman zen. Hasieratik argi azaldu nituen nire mugak: ondo samar ematen zait prozesuen hastapenetako fasea, material brutoen sorkuntza, prozesuan gertatzen den horretatik obra bat mugimenduz eta hitzez idaztea. Baina kolektiboan are hobeto ematen zait. Eta kanpo begiradatik zuzendu dezaket gutxi-asko performance bat, baina ez aktore lanean oinarritutako pertsonaia-lan bat. Ez dakit aktoreak behar bezala laguntzen, gidatzen, koreografiatzen eta lan fisikora eramaten. Beste behin ere, horretan datza, niretzat, kolektiboa. Lagun-min, bidaide, konplize, zuzendaritzan lankide dudan Javier Barandiaran proposatu nion Erikari. Proiektu bat zuzentzearen parte garrantzitsua iruditzen zait obra batek estreinaldira ahalik eta indartsuen irits dadin une bakoitzean zer den behar duena ikusten jakitea. Eta batzuetan, zuzendariak zuzentzeari uztea da obra batek behar duena, laguntza eskatzea, beste norbaitek hortik aurrerakoa hobeto egingo duela aitortzea, egoak dioena dioela. Kasu honetan Javiri pasatu genion guztiz batuta, eta berak eraman zuen Erika urrunago, obrak behar zuen lekura. Berdin estetikarekin, arroparekin, espazioaren interpretazioarekin... Idoia Beratarbide Metrokoadrokako kidea etorri zen entsegu batzuetara ezinbesteko aholkularitza ematera.

      Ezezkoz bete nuen, azkenean, baiezkoa. Desboteretze eder baten kontakizuna da niretzat Anipnap. Eta ederra izan zen, eta beharrezkoa. Panpina antzezlana Erika Olaizola da, goitik behera. Eta hala ere, nirea sentitzen dut, eta segur aski baita maila handiago edo txikiago batean beste parte hartzaileek ere. Hori da antzerkiaren magia. Hori da prozesu kolektiboen indarra. Kolektiboa: ez du inporta non hasi eta non amaitzen den hitz hori. Lan hau Kamikaz kolektiboarena da guztiz, eta prozesuan ibili ginenona... Eta garrantzitsuena dena: Panpina, oroz gain, Erika Olaizola da. Ate kizop ogan. Ate orrah ogan. Ate kiraztizib aneezul apo toid, izerem okaleud.

Prometeo postmodernoa

JAVIER BARANDIARAN

      1816, “udarik gabeko urtea”. Mary Wollstonecraft Godwin Genevan dago, Percy Bysshe Shelley bere lagunarekin, Villa Diodatin, Lord Byronen etxean. Gau batean etxetik atera ezin eta, asperdura uxatzeko, zera proposatu zien Byronek bere gonbidatuei: horrorezko kontakizun bana idaztea. Maryk asmatu zuen istorioa nobela moduan argitaratu zuen 1818an, eta jolas bezala hasi zena Mary Shelley —ordurako ezkondua baitzen— literaturaren historian ordezkatuko zuen obra izaten bukatu zen: Frankenstein, edo Prometeo modernoa.

      Shelleyren fikzioan Viktor Frankenstein gazte burges bat da, zeinak, anbizioak eta handikeriak janda, gizateriari biziaren eta heriotzaren gaineko boterea oparitzen ikusten duen bere burua. Bere kabuz, gaur egun tutorial batzuk liratekeena estudiatuta, lanean jartzen da: hilotzetatik abiatuta eta moztu/kolatu teknika erabiliz, giza itxurako gorputz bat osatuko du, zeinari bizia ematea lortuko duen. Baina sortutako izakiak existentziara begiak irekitzen dituen unean, Frankenstein izutu eta ihesi doa, gizagaixo jaioberria bertan abandonatuta. Erreakzio horrek Frankensteinen, bere familiaren eta bereziki Kreaturaren beraren zorigaitzei hasiera emango die.

      Irakurketa anitzeko liburua da. Badago bertan gizakiaren handinahiaren inguruko hausnarketa inplizitu bat, baita gizakiak naturarekiko eratu dituen botere harremanei buruzkoa ere. Zinez liluragarria den beste irakurketa posible batean, bere sortzaileak mespretxatuta eta baztertuta den izaki errugabearen arrangura deskubritzen dugu, biktimak berak kontatua. Bada umore ukitu bat ere Frankensteinen aldrebeskerien kontaketan, Jainkoa izatera jolastu nahi duen baina bere ekintzen ondorioen ardura hartzeko kapaz ez den Mr. Bean baten pareko axolagabearen erretratuan.

      Eta horretaz guztiaz gain, bada kreazioaren ekintzaren deskribapena ere: ezerezetik entitate bat —izaki bizidun, fikzio edo obra bat— sortzerakoan martxan jartzen diren motor edo mekanismoen disekzioa. Agertuko zaigu anbizioa, giza ariman gordetzen den edozein errealitate organiko zein ez-organikoren gaineko edozein botere mota pilatzeko desioa. Agertuko zaigu egoa, gizabanakoak bera gabe mundua leku txarragoa litzatekeela frogatzeko —edo baieztatzeko— duen beharra. Agertuko zaigu bizirauteko grina, transzenditzekoa, iraungipenari izkin egiteko estutasuna, aztarnaren bat uzteko nahia.

      Baina bada aurrekoekin batera martxan jartzen den beste makineria bat ere bertan: beldurrarena. Sortzea mundura norbera ordezkatuko duen doble bat ekartzea da, zalantzek lagundutako ekintza bat. Sortzerakoan beldurra pizten da: huts egiteari, mailuarekin atzamarrean jotzeari, erakutsi nahi ez den hori erakutsiko lukeen munstro bat sortzeari beldurra.

      Erika Frankensteinek badu anbizioa, badu egoa, badu mundua bera gabe leku okerrago bat izango litzatekeela baieztatzeko behar bat. Biziraun, aztarna utzi, transzenditu egin nahi du, deuseztapenari ihes egiteko aukera baten bila dabil bera ere. Erika Frankensteinek lanari ekin dio eta, tutorial batzuk ikasi eta gero, giza itxura duen gorputz bat osatu eta bizia eman dio: panpina, bere ordezkaria antzerkiaren historian.

      Asmatu duzu: Erika Frankenstein zalantzek janda dago. Salto egin, beste erlaitzera iritsi ez eta patioaren lurraren kontra plast egitearen arriskua ikusten du, fluoreszente. Bere Kreatura baztertua izango ote den beldur da.

      Erika Frankensteinek, berriz, bere lehengusu Viktorrengandik bereizten duen ezusteko zerbait egiten du: bertan geratu. Panpinak begiak irekitzen dituen unean, ihes egin beharrean, haren ondoan gelditzen da, bere gorputzaz laguntzen du, zaindu eta eusten dio sustoagatik eror ez dadin —jaiotzea susto bat baita, ikaragarria—. Beldurra sentitzen du, baina ez du ezkutatzen. Alderantziz, erakutsi eta partekatzen du. Eta hori egitean sorkuntzaren mekanismo osoa agerian geratzen da. Sortzailetik obrara doan bidea orain eta hemen egiten da. Panpinak berak kontatzen ditu Erikaren anbizioa, egoa eta transzenditzeko nahia. Transzendentea dena obratik kanpora bultzatua da, ordea, eta transzendentea ez denak presentzia ematen die gorputz guztiei: sortzailearenari, Kreaturarenari, ikusleenei.

      Erika Olaizola Prometeo postmoderno bat da, inori lapurtu ez dion sua inori emango ez diona. Bere gorputzaz eutsiko dio su horri, obraren mekanismoa argira ekarriz, eta bide batez bere maskara, bere beldurra eta haien itzalekin errepresentazioan presente egiten diren emakume eta gizonen buruak ere argiztatuz.

Eten >>> gabe

IDOIA BERATARBIDE

Panpinen bilduma: kolaborazioak

Panpin, -a

AINARA ORTEGA BARRENETXEA

Panpin, -a

s. f. (Lepidoptero alegera)

Bi fonema soil elkartuz gero gure iruditegian agertzen ez den izaki hegalaria.

      Behin batean, inork, inoiz, nonbait, behatze hutsetik, soinuetatik, mugimenduetatik, dantza eta jarreretatik erabaki behar izan omen zuen zirt edo zart, pin-pan edota pan-pin fonemak nork merezi izango zituen. Baziren kraskaka zebiltzan intsektuak, begiak tximist batean klisk eta klask ixten abilak, zorrot batean milixka egiten zekitenak, aharrausi betean uluka kantatzen hasten ziren animaliak, ranba-ranba oinez ziur egin arren porrot egin zutenak, egun osoa marmarrean bizi zirenak, arboletatik zuhaitzetara txor-txorrean eguna eman eta gauean lo kuluxka egiten zutenak. Baina bakar batek, txikietan txiki-txikienetarikoak, bere lau hegaxkak astinduz gero munduaren beste muturrean erauntsia, ekaitza edo lurrikara eragin zitzakeen. Denek zeukaten gaitasun bera baina jakin, ñimiñoenak bakarrik zekien, itxuraz hauskorrenak; errukigarriena omen. Izaki ederrenetan ederrenetarikoa zen: pitxili, txipili, matxi-matxi, dantzan, atxita eta gero mutxita, gora eta behera, lorez lore pinpili-panpala hegan egiten zekiena, aspertu gabe, kexa eta orro handirik gabe.

      Onartu zituen arrautza batean estu eta giltzapean bizitzea, beste ezer ez eta beldar izanik asegabe hosto beretik jatea, pupurik gabeko pupa bilakatzean mudatu behar eta imagoa izatea. Magia izan zen, erabakitakoak zein mudantza arrotzenak bere gain hartu eta bilakaera guztiak hegoak kliskatuz txalotzea. Naturaren aztia behar zuen gero, sekula ikusi gabekoa, esperientzia haiek denak bizi eta hala ere maitagarri bilakatzeko! “Panpin bat bezalakoa zara”, esan zioten traketsenek, “Panpin polita zara” beste batzuek. Pan-pin tximeletak, zerura begiratu eta “Ni ziru-ziraka beti zerurantz hegan egiten duen maitagarria naiz. Zuek dei iezadazue panpin, beharrezkoa baduzue. Gero arte!”. Eta han joan zen, txio-txioka eta gero mu-mu luzeka. Algaraka.

      Beraz, haize firfiraren gainean ondoen ibiltzen zekien horri, pinpirin hutsa zelako, jostariena, alegerena, azalekoa, bortitzegia, perfektuegia, aldatzeko prest eta mugimenduan bizi zenari pan-pin deituko ziotela pentsatu zuten askok, pin-pilin ibili ondoren pauxa hartzen jakintsuena zelako ere bai, ximeletan ximelena iruditzen zitzaielako eta beste hainbat aitzakiagatik.

            Aitzakiak beti aitzaki,

            halaxe izan da mundua,

            atera kontuak;

            batzuentzat panpina,

            besteentzako maitagarri baten grina.

Azala plastiko baten kontra zanpatuta

ENEKO SAGARDOY

azala plastiko baten kontra zanpatuta

ahoa estalita eskuak gorrituta

larrua plastiko batean itsatsita

eta orain ezin jakin

noren gorri den zer

noren erru

noren urre

noren orro

plastiko beste azal

edo

azal beste plastiko

gurea dela dirudiena

zenbateraino den zer

haurrak ginela

panpinei berba egiten genienean bezala

hitzak panpinari edo geure buruari esaten ote genizkion?

entzun nahi genuenera

edo esan nahi ez genuenera

zertara jolasten genuen?

eta panpinak

geuk bakarrik entzuteko moduan

erantzuten zuenean

panpinak edo geuk berba egiten ote genuen?

Panpinen ospitalea

ITZIAR ITUÑO

      Bada Lisboako Figueira plazan leku bitxi bat, benetan zirraragarria. 1830. urtean bedar denda bat zen hura. Carlota, hango ugazaba egunero jesartzen zen atarian eta umeentzako trapuzko panpinak josten pasatzen zituen orduak. Belaunaldiz belaunaldi ohitura joan zen ezartzen, bertokook panpinak josi eta jostailuak konpontzera hasi ziren dedikatzen. Egun atariko goialdean irakurri ahal da kartela: “Panpinen ospitalea” (Hospital de bonecas).

      Horko atea zeharkatu bezain laster azalean sentitu ahal da zelan milaka begi txiki iltzatzen diren zugan, egungo eta orain dela hamarkada batzuetako panpinenak. Apaletan, aulkietan jarrita, antigoaleko gurditxoetan edota armairuetako kristalen atzean daude, ondo jantzita, ondo orraztuta, txukun eta dirdiratsu, berriak balira legez, hor daude norbaiten zain egongo balira bezala.

      Ondo erreparatu ezkero aurpegi ezagunen bat deskubritzen dozu atzera bidaia hunkigarri batean haurtzaroraino eroaten zaituena.

      Aurrera jarraitu eta hurrengo gela. Hori bai triskantza, sarraskia… Hankatxoez beteriko kaxoiak, besotxoak saskietan, begi bako buruak apalategietan, koloretako begitxoez beteriko kristal poteak, panpina erreak, burusoilak, begi bakarrak, okertuak, tripak kanpoan dituztenak… Gerra bateko kanpaina ospitalearen aurresala emoten dau hark eta apurtxo bat aurrerago kirofanoa, artaziak, mailuak, orratzak eta firuak nonahi. Hemendik josi, hura pegatu, ulea ipini, begia kokatu, jantzi berri bat josi eta jantzi ostean gaixoa indarberriturik, berria balitz legez ateratzen dute handik. Bizitzan bezala.

      Panpinen aurpegiei erreparatuta esker oneko daudela irudituko zaizu. Eta ze kuriosoa gizakiok txikitatik panpinakaz jolasteko daukagun bultzada hori. Maitasun bultzada batzuetan, beste batzuetan bultzada krudela panpinari haginka eginez, hanka edo burua bere lekutik atara eta paretaren kontra botaz, jolasten, euren patuak asmatuz, manipulatuz jainko-jainkosa bagina legez. Gure antza daukien izakitxo horien jaun eta jabe.

      Ikaragarriena da pentsatzea ez ete garen geu be, panpinen moduen, jainko-jainkosa txiki eta bihurri batzuen esku kapritxosoen eskuetan izango.

Panpina

IZARO ANDRES

Panpina,

azal poro adina mina.

Entzuteko prest nahi adina,

burkoaren azpian ametsez egina.

Izan ditzake besoak ala ez,

izan ditzake belarriak ala ez,

izan dezake ilea ala ez,

izan daiteke leuna ala ez,

izan ditzake hankak ala ez,

baina ia beti ditu begiak,

handi-handiak zuri begira.

Bilduko balituzte panpinak,

mundu osotik ekarriak,

lortuko genuke mendi bat istorioz josia.

Barrenak sekretutxoz beteta,

gure beldurren errezeta,

gordetzen duten erdia ulertzeko gai bagina,

kudeatuko genuke askoz hobeto samina.

Panpina,

amesgaiztoen aurkari fina.

azal poro adina mina.

Nirekin jolasteko

KOLDO ALMANDOZ

E. maitea,

      Ba al zenekien 4.000 urte baino gehiago duten panpinak topatu izan direla? Leize, tenplu eta zabor kontenedoreetan batez ere. Ai! Zer dira Miloko Venus edo Gioconda? Zer ama birjina eta itsas ontzietako branketako maskaroiak? Dirudienez, gizakia gizaki denetik da panpina panpin. Baina noiztik da panpina gizaki? Noiztik gizakia panpin?

      Egipto Zaharreko krokodilo panpinak. Elkar irensten duten Matrioxka errusiarrak. Bikingoen egurrezko oreinak. Euria erakartzeko Hopi herriaren Katxinak. Ai! Japoniako Kokeshi eleganteak. Indiako txotxongilo koloretsuak. Guatemalako Quitapenas xumeak. Bisque panpina germaniarrak. Made in China txinatar panpinak. Soltero despedidetako panpina puzgarriak. Namibiako Himba panpina gorriak. Ai! Paperezko panpinak. Arto hostoz eginiko Totomoxtleak. Portzelanazko Sissi enperatrizak. Haur ez jaioak diren Reborn panpinak. Ferietako tiropitxonean irabazitako pelutxeak. Madelmanak vs Geipermanak. Zakilarekin betetako galtzerdiak. Star Wars panpinak. Binilozko Toy panpina artistikoak. Silikonazko panpina maitaleak. Jaiotzetako panpina dekapitatuak. Lady Plush panpinak. Zeluloidezko Kewpieak. Autoetako parabrisasean lepoa mugitzen duten zakur panpinak. Ai! Barbie, eta ai! Ken…

      Jabetuko zinen honezkero, panpina hitza googleatzen ibili naizela. Katalogoa oso zabala da. 4.000 urtetan, panpina ugari eta anitzak sortu ditu gizakiak.

      Aiii!

      Azaldu beharko didazu noizbait, E. maitea, hainbesteren artean, nirekin jolasteko zergatik aukeratu duzun Vudu panpina…

                        Muxu bat

                        K.

Bengantza

MIREN AMURIZA

      — Hilabetean atxilotzen zaitugun hirugarren aldia da hau.

      — ...

      — Die Orchideen loradendan. Helene Brauer andreari aurpegira lixiba isurtzeagatik.

      — ...

      — Alexanderplatz metro-geltokian. Olivia Brauer andereñoari, begian boligrafo bat sartzeagatik.

      — ...

      — Eta azkena, gaur goizean. Sophie Brauer andereñoari ilean su emateagatik, Beirut kafetegian.

      — ...

      — Birritan hautsi duzu Brauer ama-alabenganako urruntze agindua.

      — ...

      — Eta, esan didatenez, irregulartasun erabatekoan jarraitzen duzu: ez nortasun agiririk, ez helbide finkorik, ez historial medikurik...

      — ...

      — Instrukzio-orri bat entregatu ei duzu identifikatu zaituztenean. Hala da?

      — ...

      — Berriz diotsut: adarra jo gura izan diguzu instrukzio-orri batekin identifikatuta?

      — ...

      — Ikusten dut, kolaboratzeko behintzat ez zaudena...

      — ...

      — Ba, jakizu, desobedientzia ere egotziko dizutela oraingoan.

      — ...

      — Halandaze, hobe duzu zeure partetik ere apurren bat jartzen hasi... Entzun?

      — ...

      — Ez al dakizu hitz egiten?

      — ...

      — Ala panpina bat zara, ba?

      — ...

Edu eta Haizeren elkarrizketa
Panpina antzezlanaz

EDURNE MENDIZABAL TOLOSA eta
HAIZEA EGIGUREN IRIARTE

Sexologian aditu-arituak eta feministak

Arremanitz kooperatibako kideak

EDU: Aizan Haize, zer iruditu Panpina antzezlana?

HAIZE: Ederra. Ez galdetu gehiegi, hala ere.

EDU: Zer ba?

HAIZE: Hiri ez al zain pasatzen antzerki bat ikustean dena harrapatu eta jaso nahi izatea? Niri bai. Eta horretan nabilela, harrapatu dudan erdia ere ahaztu egiten zaidan askotan beste erdiaren bila nabilelako.

EDU: Gustatu zain antzerkia edo ez?

HAIZE: Bai, esan dinat, asko! Ederra!

EDU: Ez dun ondo ulertu eta ederra dun? Nola ulertzen da hori?

HAIZE: Funtsean zerk egiten du antzerki bat ederra izatea? Ba niretzat beste guztiak bezala hire barruko zerbait ukitzeak, edo ez, eta nirea ukitu zinan!

EDU: Barrua?

HAIZE: Bai, barrua. Gorputza, burua, bihotza, alua…

EDU: Kontxo! Bai barrura ere... Ba nik emozio koktela sentitu ninan.

HAIZE: A, bai? Zeren koktela?

EDU: Ausardia, kezka, beldurra, fantasia, erotismoa, gogoa, indarra…

HAIZE: Hiri ere barrura iritsi zain orduan.

EDU: Egia esan topera ikusi ninan Erika eszenario gainean, kulero zatar horiekin, mediak burutik behera sartuta zituela baina munduaren jabe, onenaren pare. Erabat erotikoa! “DIVA” !

HAIZE: Bai, ala dun! Baina gogoeta bat, Edu. Erikak badin “DIVA” izateko moduko gorputza, aurpegia, espresioa... Ederra da, ezta?

EDU: Ba bai, eta? Zein ez da ba ederra?

HAIZE: Bai, Edu, hori oso polita geratzen dun hitzetan, denok garela ederrak. Baina publikoari ez zion inpresio berdina egiten holako gorputz eta aurpegi batek edo beste batek eszenario gainean. Diskriminatzailea, komentario eskasa… irudituko zain, ze halaxe dun. Baina egia dun! Inpaktu berdina sortzen din jendartean, edo ez?

HAIZE: Hik nahi dunana esan, baina gorputzak anitzak ditun eta hortxe diten grazia. Oinarria betikoan zagon, jendartearen betaurrekoak aldatzea falta. Gorputz gazte, zahar, lodi, mehe, itsu, gogor, herren... bere ile, zelulitis eta dena delakoarekin. Inpaktua edo ez inpaktu, anitz! Garen bezala! Gorputzak adina sexualitate oholtza gainean! Hori dun dagoena! Haize, pasarte bat ekarri zidan gogora gogoeta honek. Guk behin strip-tease ikastaro bat egin geninan baserri batean. Mendiko arropa eta botak, elementu zein musika sujerente batekin norberak bere strip-teasea prestatu zinan. Ikaragarria izan zunan, han geunden guztiak ikusi geninan beste emakumeetan erotismoa, erakargarritasuna… Pasada bat izan zunan. Nola imajinatuko ninan nik piura hartatik hori ateratzerik zegoenik! Ba horixe, denongan dagoela erotismoa eta sentsualitatea.

HAIZE: Bai, hori ere egia dun. Ederki atera zitzaionan gure “diva”ri ere bere itzala, e? Eskerrak barruko panpina paseatzera ateratzen dugun noizbehinka...

EDU: Itzalak itzal! Baina ez esan ez dela ederra batzuetan “diva” sentsazio horrekin konektatzea.

HAIZE: Bua! Bai, brutala dun, titiak ere puntan jartzen diren momentu hori! A! Eta alua buruan jantzi zuenean?

EDU: Ze ona! Alua buruan eta ibili munduan!

HAIZE: Imajinatzen al dun, kaletik ibiliko bagina buruak estalirik eta aluak agerian ditugula? Denak horren ezberdinak izanda, aluen bitartez ezagutuko geninan elkar!

EDU: Ze elkarrizketa izango ote zitiztenan aluek? “Plost, plost, kaixo, zer moduz habil aspaldiko?”.

HAIZE: “Plost, plost, ba aspaldi honetan oso katxondi. Heu?”.

EDU: “Ni odolduta oraintxe. Ez didan ezertxo ere esan, ilea moztu dinat... Ondo, ezta? Oraingoan make yourself, ze pelukeria eta ze letxe!!!”.

HAIZE: Kar-kar! Onaaaa, Edu! Hi, ba, berriz ere itzalarekin natorren ni, ezin dinat burutik kendu. Pertsonaiarekin asko identifikatu nindunan barne polizia ateratzen zitzaionean. Eta hi?

EDU: Baita ere. Besteek pentsatuko dutenari beldurra... hor zagon norbere kartzela! Edertasun ereduak eta askatasun pertsonala, sexuala eta esango niken emakume moduan hazten gaituztenei bereziki. Espezialitatea besteentzat eder, egoki, zaintzaile izatean datzala. Erika Roiboosek horixe erakusten zigun, badakiela non dagoen bere kartzela hori eta hortik askatu daitekeela barrena, miseriak atera eta plazera bilatu, goxatu, eskandalizatu... hortik bere boterea.

HAIZE: Batzuetan pentsatzen dinat ez ote den errazagoa jendartearen pentsamenduaren norabidean bizitzea, eta kito! Errazera!

EDU: Edo ez… Hortxe zagon, asko eragingo zigun, noski. Hori onartzea zagokigun baina barruan dinagu bizitza, plazera, morboa, eszitazioa… DENA! Ezin dinagu ukatu hori!

HAIZE: Bai, barrura sartu behar, esploratu, arakatu, saltseatu, esperimentatu, baimendu eta ausartu behar! Eta batzuetan haizea hartzera bidali barruko polizia hori, aizan! Edo orain, bat-batean, poliziaren aldekoa bihurtu haiz? Gainera, asko praktika edo ideia immoralek, ilegalek, eszitatzen zituen...

EDU: Adibidez?

HAIZE: Ba... espazio publikoan norberarekin aritzea, ikusia ez ikusia izate horretan, adibidez. Edo besteei begira, haiek jakinda edo gabe. Edo adin zein gorpuzkera ezberdinetako emakume* batzuekin disfrutatzea. Edo objektuekin, jostailuekin, fetitxeekin... boterearekin jolastea, minarekin... Fantasia anitzak, Edu!

EDU: Lehen aldiz larrutan egiten din bere itzalarekin. Toomaa!!!

HAIZE: Poliziaren ideia ez zaidan gehiegi gustatzen, baina itzalarena gero eta gehiago. Pentsatzen jarrita… gure fantasia eta morboak ere ez al ditun itzaletik etortzen?

EDU: Batzuk bai, behintzat, gure biografiarekin diten zerikusia eta itzalak hor badin lekua. Bistan ditugunak eta ez ditugunak.

HAIZE: Hi, eta publiko aurrean masturbatzea? Zer mugitzen din horrek?

EDU: Buuaaa!!! Lotsa, egonezina, subidoia, bizipoza, eszitazioa... denetik. Emakumeen artean gutxi hitz egiten dun masturbazioaz eta horrelako jarrerez, arte adierazpenak posible dela demostratzen din. Gogoa ematen din. Munduko emakumeak gure masturbazioez, fantasiez, gozamenez hitz egingo bagenu... benetako iraultza luken. Jabetze pertsonal eta kolektibo geraezina, Haize!

HAIZE: Bai, uste dinat bizitzaren zentzu guztiak sentitzea, bizitzea tokatzen zaigula, argiak eta itzalak.

EDU: Ausardiaren eskaileran koxka bat igoko dinagu eta elkar adoretu, babestu. Gorputzak, bizipenak, praktikak, desirak, eszitazioak, plazerak begiratzeko betaurrekoak eraldatzen ari gaitun. Ederki pasako dinagu, galtzekorik ez eta irabazteko dena. Goazeeen!!!

HAIZE: Bengaa!!

Hiru bonus-track

ERIKA OLAIZOLA

Bulba buruan eta ibili munduan

      Burua atzeraka erortzen zait, ez du agintzen, soilik imajinatu egiten du, eta gorputzak sentitu. Guztiak bat egin eta hor naiz ni… begiak itxita. Bularrak estutuz, igurtziz, puntetatik tira eginez. Gerriak gorako indarra hartu du, bakarrik doa, plazeraren dantzan. Eskubiko eskuko bi behatzek alua laztantzen dute, suabe hasieran, baina arnasa arintzen doan heinean erritmoa ere bizkortu egiten da. Oihuak barrurako gordetzen ditut. Inork ez nau entzun behar (etxean ez nago bakarrik). Manta gorrian korapilatu da nire gorputza. Behatzak inertzia propioz, gero eta azkarrago doaz. Beste eskuarekin manta gorriari estu heltzen diot. Eta badator, eta banoa… gerria gora-behera, arnasaren kontrola galduta…egin dut eztanda. Hanketan indarra galdu dut, bigun-bigun geratu naiz, airean banintz bezala, behatzek suabeki jarraitzen dute. Arnasa sakon bat... nire onera etortzen naiz. Bi behatzak neure barruan sartu eta denbora batez gora begira gelditzen naiz manta gorrian bildurik.

      Eskuak garbitu eta ordenagailu aurrean idazten jartzen naiz. Zer idatzi, nondik hasi pentsatzen. Egia esan, zentzua hartzen diot orain gogoeta hau idazteko esperientzia hau erakarri izanari. Onartzen dut, obsesio txiki bat dut aspalditik. Edozein txiste, edozein hitz-joko, edozein edozer dela, ez dut aukerarik galtzen. Aukera bakarra da, aukera hori, beti da “txotxue”. Ez daukat besterik buruan. Hala ere, ez da berdina izango “potorrai” edo emakumearen masturbazioari buruz jardutea.

      Baina, hain obsesionaturik nago, batzuetan bulba erraldoiak irudikatzen ditudala. Buruen ordez bulbak ikusten ditut. Eta bulba-buru bat banu? Bagenu? Nola komunikatuko ginateke gure artean? Kalean topatu eta bi muxu emanez agurtuko genuke elkar. Muak-muak. Batzuk ukitu orduko bustiko lirateke, beste batzuk ez. Beste batzuek elkarrizketa on baten beharra izango lukete. Gure artean ezberdintzeko gai izango ginateke. Bulbak argitara ekarriz, bakoitzak dituen testura, forma, tamaina, koloreen matizak, zapore eta usainak nabaritu eta ezberdintzeko gai izango ginatekeelako. Azkura izanez gero hazka egingo genuke, naturaltasun osoz. Igogailuko momentu deseroso horietan bi bulben arteko konbertsazioak ez lirateke eguraldiaz izango. “Atzo entzun zintudan”. “Bai, sekulako orgasmoa izan zen”. Bulben aniztasunaz jabetuko ginateke, bakoitza berezia eta bakarra izanik. Eta horrela ariko ginateke, bulba buruan eta ibili munduan. Eta orduan bai zentzu guztietan bulba besterik ez genukeela izango buruan.

      Baina, zer esango luke bulba batek ahotsa emango bagenio? Zer abestuko luke bulba batek abesten jakingo balu?

      “Zakilek itzala egiten dute eta aluek ez, aluak beti daude itzaletan”, esaten du Erika Rooibosek Panpina antzezlanean. Seguru nago, berezko kobazulo itxura izan arren, gure aluek nola sentitzen diren, zer nahi duten, zer gustatzen zaien galdetzea eskertuko luketela. Eta galdetu ostean, entzun ditzagun beraiekin gordetzen dituzten sekreturik bustienak.

      Nik bitartean eszenatokietan bagina erraldoiei, potorrei, potxotxinei, irribarre bertikalei, txotxoei…. ikusgarritasuna ematen jarraituko dut.

      Pla-pla-pla… Publikoan dauden aluek bero txalotuko dituzte ezpainak.

      Argiak itzali eta teloia itxi da.

Izotza

      Atzo, orratzak izotz, tik-tak, bihotza hotz. Gaur, egonezinaren izerdiak ito. Gero, buruko kakak sabela ziztatu. Bihar, bularreko mina begiek dute bilakatu ur. Etzi, orgasmoak nau besarkatu. Baina laster... ura izango den gaurko izotza edango dut...

      Egarri naiz... Nire malkoak edan ditzaket baina ez dut nire minean hil nahi. Edo kontrako eztarritik behin eta berriz doan txistua edan nezake, baso bat bete txistu. Edo horzkada batez nire zainak lehertu eta odola edan kopa batetik... Edo pixa edan nezake, zergatik ez? Nirea da atzenean... Nik akumulatu dudan kaka guztia edango nuke... Batidora batean txiki-txiki egin eta trago batez barrura... Nire barruko lehortasuna usaintzen dut... Egarri nahiz. Tik-tak... Oraindik izotza ez da ur bilakatu...

      Lehortearen erdian izoztua, kontraesanean harrapatu nauzu... Denboraren aztarnak nire ileetan, nire alua ere ezin topa. Begizulo moreak, biboteraino. Ezin jasan, nire ipurdi erraldoi zelulitikoa. Zure hats ustelak haizatu dizkit tripak. Kulpaz enpatxatu nauzu. Beraz, orain nirea den zure kulpa itzuliko dizut. Behatzak sartu bihotzeraino eta botaka egingo dut arima bertan utzi arte. Zurea den guztia bueltatuko dizut. Eta izotzak, lehortea ureztatuko du, nik ur horretatik edan dezadan.

      ...

      Non zaude? Bakarrik utzi nauzu. Bakar-bakarrik. Nire iluntasunak itsutzeraino. Ikusteari utzi diot baina entzun zaitzaket. Zure negarrak on egiten dit, zure mina pozez entzuten dute nire belarriek. Zure malkoek dute ase nire egarria. Bakarrik utzi nauzu. Bakar-bakarrik. Utzi barre egiteari. Zure poza nire eromena da. Zure zoriontasuna, nire lehortea. Egarri naiz...

      Zure egarri naiz...

      Aulki batera lotuko zintuzket.

      Poliki-poliki biluztu, zure gorputza usainduz.

      Muxu batez zure txistu guztia irentsi.

      Salto batez, zure gainean eseri, nire hankarte lehorra busti dezazun.

      Zure ileak atzamar batez heldu eta titiburuak hozkatzera behartu.

      Zure gainean enpoderatu.

      Zure kopetatik izerdia edan.

      Zure dena nahi dut.

      Egarri naiz oraindik...

      Zure zakilaren parera makurtu eta mokadu batean ahoan sartu.

      Zure zakil gogorra astindu eta zure semena irentsi azken tantara arte.

      Orain bakea arnastuz lokartuko naiz.

      Ezin naiz lokartu...

      ...

      Burua lur azpian sartu eta pentsamenduak lurperatuko ditut. Kulparen latigoak zartatzen dit bizkarra. Behin eta berriz, sentitzeko abesten diot entzuten ez duen bihotzari. Ondoezaren negar zotinak irensten ditut. Ahotik ateratako pozoiak erre egiten nau. Behin eta berriz, loreen egarri naizela esaten diot nire buruari. Baina alferrik da, loreen lekuan arrosak ikusten ditut nik eta arrosak dauden lekuan arantzak. Eta ohartzen naiz neu naizela zorrotzena. Neu naiz nire arantza, zure arantza. Buruaren esklabo da bihotza. Bihotzaren babesa da burua. Ez dut utziko nire ahulezia ikus dezaten, bestela jan egin nahiko naute eta nire gosea handiagoa da. Garrasi egin nahi dut eztarria odoldu arte. Negarrez abestu sukarra eduki arte. Dardarak arnastu lokartu arte...

Gorroto dut nire izana, izena, naizena.

      Gorroto dut nire mina.

      Gorroto nire kiratsa.

      Gorroto nire gorrotoa.

      Txute bat behar dut...

      Pozoiak zainetatik ihes egiten dion ero bat naiz. Barkatu, barkatu orain arteko nire krudeltasun kontrolaezina. Baina orain emadazu txute bat. Emadazu autoestimu txute bat. Irribarre txiki bat, nire ezpainak gorriztatzeko. Hitz ederren baten xuxurla, ipurdia tente jartzeko. Kanta iezadazu maitasunaren melodia lokartu nadin. Baina nor erakar dezaket nik piura honekin? Zuretzat, zuretzat naiz jantzi ni eder. Zuretzat marraztuko dut aurpegian zoriontasuna. Zuretzat egongo naiz ni hanka zabalik. Ezingo nuke jasan, zu nigandik aldentzerik.

      “Nora joan zara? Bakarrik utzi nauzu. Faltan botatzen banauzu deitu”. Hemen izango nauzu zain. Bakarrik nago...

      Ni, ni eta ni, orain ezin dezaket beste ezertan pentsatu. Orain arteko zaborra birziklatuko dut. Loreak landatu nire jardinean eta petalo gorriekin ezpainak margotu. Bai, hori da, ispiluan begiratuko dut neure burua nire ezpain gorriekin. Ispiluaren aurrean arima biluzteko ausardia aterako dut. Hanka zabalik, begiratu, deskubritu, gustatu, harritu, berotu, lotsatu, ukitu, garraiatu, gozatu, isilik, mutu, laztandu, hazi, hasi, nahasiz, azkartuz, pausatuz, oihukatuz, ispilua mila zatitan puskatu arte. Kristal zatietan, alde guztietan, ni, ni eta ni besterik ez naiz ikusiko. Eta orduan ozen oihukatuko dut nire plazera entzun dezazun. Kristal zati bat eskuan hartu eta nire azala urratuko dut. Berriz jaioko naiz. Sugeak bezala, azal berri bat haziko zait eta nire usainak erakarriko zaitu nigana, berriro. Baina berandu izango da.

      Nik, orduan, ura izango den atzoko izotza edango dut...

Bi emakume

(Bi emakume, edozein lekutan daude. EMAKUME A eta EMAKUME B.)

A: Ikusi duzu?

B: Ez. Eta zuk?

A: Ezta ere.

B: Noiz izan zen ikusi zenuen azkeneko aldia?

A: Hain aspaldi non ez naizen gogoratzen. Eta zuk?

B: Gogoratzen naiz ikusi nuenean ez nuela jakin erreakzionatzen.

A: Eta berriro agertzen bada uste duzu prest zaudela bera ikusteko?

B: Ez dut uste agertuko denik.

A: Ez, aurkitu egin beharko dugu.

B: Bai, baina non?

A: Ez dakit. Zuk badakizu?

B: Ez. Batzuetan pentsatzen dut betirako galdu dudala.

A: Izan itxaropena. Agertuko da.

B: Ez da agertuko.

A: Ez, ez da agertuko.

B: Ez, aurkitu egin beharko dugu.

A: Bai, baina non?

B: Ez dakit. Zuk badakizu?

A: Ez. Batzuetan pentsatzen dut betirako galdu dudala.

B: Izan itxaropena. Agertuko da.

A: Eta ez badugu inoiz aurkitzen?

B: Ba bilatu egingo dugu.

A: Bilatzea ez da aurkitzea.

B: Ez dugu aurkituko bilatzen ez badugu.

A: Uste dut ez dudala bilatu nahi.

B: Baina aurkitu nahi duzu?

A: Ez dut uste. Eta zuk?

B: Nik bilatu gabe aurkitu nahi dut.

A: Eta nola egiten da hori?

B: Ez dakit. Bestela honezkero bilatuko nuen.

A: Aurkituko nuen esan nahiko duzu.

B: Bai, aurkituko nuen esan nahi nuen.

A: Eta zer egingo duzu aurkitzen baduzu?

B: Ez dakit. Eta zuk?

A: Nik ez dakit aurkitu nahi dudan.

B: Eta zer egingo dugu bitartean?

A: Ez dakit… itxarotea besterik ez daukagu.

B: Bai, itxaron egingo dugu.

(Isiltasun luze baten ostean.)

A: Nolakoa ote da?

B: Zer?

A: Hori.

B: Hori?

A: Bai, hori.

(B-k pentsatzeko denbora hartuko du.)

B: Ba ez dakit. Zure ustez?

A: Zaila zait imajinatzea.

B: Zaila da, bai, imajinatzea inoiz sentitu ez dugun hori nolakoa ote den.

A: Oso ederra izan behar du.

B: Kilikaria.

A: Askatzailea.

B: Eztanda moduko bat.

A: Plazer hutsa.

B: Zaratatsua.

A: Edo isila.

B: Denetarikoak ikusi ditut.

A: Baina ikusi dituzu ala?

B: Bai.

A(Ezin sinetsiz): Baina emakumeak ikusi dituzu horretan?

B: Emakumeak ez.

A: Ezta ere.

B: Baina gizonezkoak bai.

A: Bai, gizonezkoak bai.

B: Zuk uste duzu berdina izango dela?

A: Gizonezkoena eta emakumezkoena?

B: Bai.

A: Ez dakit. Agian.

B: Agian, bai.

A: Galdetu diozu gizonezkoren bati?

B: Nolakoa den?

A: Zer sentitzen den.

B: Ez. Eta zuk?

A: Ezta ere.

(C deituko dugun gizonezko bat sartuko da energia handiz.)

C: Kaixo, kaixo!

(Emakumeek harridura handiz begiratuko dute elkar.)

A: Kaixo.

B: Kaixo.

C: Deitu egin didazue?

A: Ez.

C: Baietz esango nuke nik.

(Isiltasun deseroso bat.)

C: Lasai. Hemen nago. Ni naiz bilatzen ari zareten hori. Tatxan!! Ni naiz zuen umorea.

A: Zu?

B: Ez zintudan horrela gogoratzen.

A: Ez zara.

C: Nola ezetz?

B: Ez.

C: Nola ezetz?

A: Ezetz ba.

C: Nirekin esperimentatuko duzue inoiz esperimentatu ez duzuen hori.

A: Barkatu, baina ez dakigu nor zaren.

C: Nola ez nauzuela ezagutzen?

A: Zaila.

B: Ez zaitugu inoiz ikusi eta.

C: Ba, alde guztietan nago.

A: Jainkoa zara?

C: Antzeko zerbait, baina ez.

B: Barkatu baina ez dakigu nor zaren.

C: Umorea naiz. Umore pertsonifikatua.

(Bi emakumeak barrez lehertuko dira.)

A: Sentitu duzu?

B: Bai. La ostia izan da.

A: Kilikaria.

B: Askatzailea.

A: Eztanda moduko bat.

B: Plazer hutsa.

A: Egin dugu.

B: Bai, egin dugu.

A: Ze ona, joder.

B: Entzun diozu?

A: Gure umorea dela esan du, joder, ze ona.

C: Ñabardura txiki bat. Ez naiz zuena bakarrik. Guztiona naiz. Alde guztietan nago.

A: Eta orain arte non egon zara?

C: Ez banauzue ikusi, ikusi nahi ez nauzuelako izango da.

B: Beharbada, ez gaituzulako kontuan hartu izango da.

C: Nola ezetz? Zuei buruzko umorea ere egiten dut.

A: Guri buruzkoa, bai.

B: Baina ez guretzat.

(C-k karpeta bat aterako du.)

C: Kamaleonikoa naiz ni. Umore beltza, umore berdea, umore zuria… Denetarik daukat. Ea, zer nahi duzue?

B: Zurekin konektatuko gaituen edozein.

C: Ados.

(C-k paper artean aurkitutako txiste batzuk kontatuko ditu. Beste biak mutu. C-k txisteak kontatzen jarraituko du. Ez duela ezer eragingo ikustean etsi egingo du.)

C: Ez dut ulertzen. Denetarik kontatu dizuet. Top mailan daudenak ere erabili ditut.

A: Ba, ezertxo ere ez.

C: Beharbada… Lehendabizi, barre egiten ikasi behar duzue.

B: Beraz, arazoa gurea da?

C: Ez… bueno… edo bai… ez dakit. Baina arraroa egiten zait kontatu dizkizuedan super txisteekin barrerik ez egitea.

A: Ez daukate graziarik.

B: Batere ez.

C: Ea, egin barre.

A: Ez dakit nola egiten den.

C: Lehen egin duzue.

B: Zurekin konektatu dugulako.

A: Baina hori ezustean gertatu da.

C: Zer egin behar dut zuei barre eginarazteko?

A: Horrela bat-batean ez dakit zer esan.

C: Pentsatu, pentsatu… Hartu denbora. Edozertarako prest nago zuek konkistatzeko.

B: Ba, agian…

C: Zer? Esan eta egingo dut.

B: Egin errenuntzia bat.

C: Zeri?

A: Gure umorea zuk bakarrik errepresentatzen duzula uste izateari. Gurea deskubritu nahi dugu.

B: Egin lekua.

A: Utzi espazioa.

C: Nori?

A: Emakumeoi.

Biografia

      Erika Olaizola Eizmendi (1989, Azpeitia) Andoaingo Zine eta Bideo Eskolan Errealizazio ikasketak egin ondoren, Donostiako Arte Eszenikoen Eskolan ikasi zuen hiru urtez. Ordutik formatzen jarraitzen du.

      Kamikaz kolektiboaren sortzaileetako bat da; Euli-giro antzezlana, Zulo laburmetraia eta Käffka antzezlana sortu ditu kolektiboaren baitan.

      Artedrama, Le Petit Théâtre de Pain eta Dejabu Panpin Laborategia taldeekin Euskal Herrian zehar biran ibili zen Francoren bilobari gutuna antzezlanarekin. Bere lanik kuttunenetakoa, Xake Produkzioak-en Lur antzezlana da. Sarituak izan ziren Zu ta ni eta Eguzkilore pieza laburren sortzailea izan da. Zazpi urtez Azpeitiko Emakumeen Antzerki taldeko kide izan zen, hainbat antzerki obratan parte hartuz.

      Zinea ere egin du. Los tontos y los estúpidos Roberto Caston zuzendariarekin eta Oreina Koldo Almandozekin. Telebistan Goenkale seriean ere aritu da. Kartzela webseriean ere aktore lanak egin ditu.

      Hainbat urtez, Deban, gazteen nahiz helduen antzerki irakaslea ere bada.