Haragizko amoreak

OMAR NABARRO

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2010 Omar Nabarro

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2010eko martxoa

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Polborea baño prestago

erexegiten da aragizko amorea

P.A. AÑIBARRO

1803

ALDARRI EGITEN DU
HARAGIAK

Txibien sasoia da itsaspean.

Arrantzale zaharrak ba, isilean

artatsu atontzen du batela,

goizak guztiz argitu orduko

eme bizien bila abiatzeko.

Lehorrean ondurik dira sagarrak.

Ekia bere goia jotzekotan dela

arrantzaleak portura egiten du;

txibia emeak, hegalean haria josita,

uretan preso bizirik uzten ditu

txibia arrak bila etor dakizkien.

Gereziak ere ondurik dira lehorrean.

Odolek min ematen dute zainetan

eta labarren ertzean suak piztuko dira

basapikondoak ere kez laztantzeko.

Okaranen azala zimeltzen hasita

hordituko dira begiak txakolinaren

iluntzeko dirdiraz, ezpainak ere ondurik.

Biharamunean arrantzalea goiz jagiko da

salabardoa harturik txibia emeen deira

inguratu diren txibia arren bila.

Lehorrean suaren hondarrak artean bero,

madariak ere ondurik direla esango didazu

leihoaz bestaldeko baratzeari begira biluzik.

Igaroko zaie txibia emeei sasoia,

ez zaie berriro arrik inguratuko

eta arrantzaleak karnatarako zatituko ditu azkenak.

Sagarrak behera jausiko dira madariak lez

eta aramuek lan isilen nazioa josten segituko dute

masustak oraindino ondurik ez badira ere.

Txibien sasoia da ba orain itsaspean.

Lehorrean ondurik dira sagarrak,

bidegabekeriak aurrera egiten du

eta hitza mailu ezin bihurturik minez

aldarri egiten du haragiak

bizitza bera den zauriaz

                          zauriturik gozatzeko.

SAGAR ERREA

Zer ete da andra erdiaren zauria?

Sagar errea, eta ardoa gorria.

ANONIMOA

XV. mendea

JOAN LIBRE

Jausi da ba, tak! sagarra

eta ez da ez, hil, eguzkia;

odoletan hor, bedarra,

                                  gorri;

gorriago guk haragia.

Goza orain, zoro-zuhur,

lau ezpainak heze, bustita;

bihar gara geu ere lur,

                                  ustel;

sagarra lez, hara jausita.

Ez da betiko arratsa,

ezta ere sagar-azala;

ez dakigun erre hatsa,

                                 arren;

joan libre, hegan bezala.

APOAK

Azken kantuen ostean

ostendu baitira zozoak,

itzalen zain beroetan,

                          kroka,

hordi dira orain apoak.

LEPOAREN GEOGRAFIA

Lepoaren geografiaren misterioak,

                                     sujetadoreak

beste aldean dagoenaren seinalearena egiten du:

haragialde miragarrien promesa, mapa eta bidea da

(baldin eta lepoa bera baino

haragialde miragarriagorik bada;

aldarrika bezate pulpituetan:

Neu naiz bidea, Neu mapa eta promesa).

Eta lurralde promestura iristea berantetsi

behar izaten delako

zinez eskergarri zait

tiranteen geometria doia

eta bidean aurrera

hortxe izatea kakoren bat

eta hala eta ere hori tarte batez behintzat

askatu barik uztea

zer esanik ez uhal meheen sarea sarria bada

eta horretan luzatu ahal badira hatzak

gerrarik barik laztanez lekuz aldarazteko

lepoaren geografian diren nazioen muga-marrak

(Oi lepoan diren nazioak!: Garondoa, Sorbaldak,

Lepagainak, Ilargi Hordien Harana

—bere sei gehi hamabi Ornoen tribuekin—

eta oraino izenik eman ez zaien besteak:

haragi mardoen arteko sakana,

urrezko inurrien habia diren hezurtxoak,

kili-kilien azken ezkutalekuak).

Utzidazu ba mapa begiratzen

mugak apeta hutsez aldarazten

horko bideetan zabal ibiltzen

promesa den beste aldera iristea berantesten.

DEBEKUA

Ahantz dezagun ba

sagarraren debekua,

utzi egidazu askatzen

gereziak estutzen dizkizun

mirarizko xingola.

OKARANA

Zabal nasai besoak,

eman laztanetan

udak ematen dakien

                       den-dena:

gereziak,

            sagarra,

                       okarana.

(gereziak eta sagarra;

            esadazu non duzun

                       gorderik okarana)

Utz iezadazu joaten

lepoko Nazioetan behera,

Ilargi Hordien

                       Haranera:

han ote usozelaia,

                       eperlanda,

                                   akelarrea.

(usoa eta eperra;

            esadazu non den

                       atseginen larrea)

Emadazu lipar bateko

            heriotza ttipia,

            isurian negarrez

                                   azken irria:

                       malkoak,

                                    eztia,

                                            bizia.

            (malkoak eta eztia;

                       heriotza ttipietan

                                    joan dakigun bizia)

ERREAREN OSTEA

Erakutsi egidazu sagar errearen ostea,

emadazu ahora zauriari darion guztia;

eman, otoi, eman azukrea eta bestea,

eman zauriari darion ardo lodi gorria,

lurralde promestuko esnea eta eztia.

SODOMAKO SAGARRA

                               Sodomako sagarra, kolore eta azala sano,

                               barneko mamia hautsa eta errautsa, bibora leun

                               iduri bistara, barnean pozoi eta beneno.

                                                                           JOAKIN LIZARRAGA

                                                                           1800

             egizu mihi tontorra ahotik atera

                      luze       hara

             eta eroan horko nire zaurira

             senti egizu zeu zarela zakila

                      neu naizela orain alua

             begira zelan garen

                      elkarren ispilua

             sentiarazi egidazu zelan egiten duen

             ispiluetan munduak dardara

GAU ERDIAN

                                Guztien artean hi, Ignatius,

                                zeltiberiar untxien artean jaioa,

                                beste edertasunik ez duana

                                bizar latza eta gernuz

                                garbitutako hortzak baino.

                                                                   CATULO

        nahi nuke nik

        gau erdian t’oraindino hordi

        puxika larri

        biok itzarri

        komunera jagi

        gernu beroaren urre iturrian

        eskuetako bat gozoro busti

        besteaz ezpainak zabal ireki

        ahora isuri

        adatsean ere

        arrastoa utzi

        gero

        iberiar zaharren lege berean

        etzatera biok errugabe itzuli

ATSEGINARI

oilarraren deiadarra gorri

berak egin gaitu

          ordua baino lehen iratzarri

          lot gaitezen berriro elkarri

atseginari deituz

goizari eginez alai aldarri

GOIZEKO SAGARRA

                        Edukak geldirik porrua

                        eta jan egik sagar heldua

                                             ANONIMOA

                                             1619

Neuk gura zintuzket, ene puta laztana,

goizean goiz, kafea hartzen duzun artean

                     astiro jantzi.

Neuk jantziko zintuzket, ene puta

zikin kuttuna, oinetan gora abiatuta

                     astiro

eta gora eta gorago,

                         ero,

hasperen batean esango zenuke

Kabroia, kabroi hori,

      Astiroago!, edo

        Orain ez, gero!

eta, Orain ez, gero!

gerria estutuko nizuke,

eta sorbaldan estu lokailua lotu

                                            edo,

ene ezpainak iheslari,

zeureak dardarka bilatu, ene puta,

ene puta laztana,

ene puta zikin kuttuna.

Eta berandu egitea bilatu barik

laztan ostuetan astiro-astiro

                   halaxe galduko ginateke;

garondoan darizun larruaren lur-

                               lurruna usainduz,

zure adats oraindino bustia

                          zintzurraz laztanduz,

gereziak janez, zukuak bilatuz.

Eta sagarretik berriro

           hartzekotan ja

eta kafea

            hartu barik ia

mahai gainean utzita

zu zeu jantziko zinateke

                                     presaz

eta leun esanen zenidake:

Orain ez, gero, gero;

                 edo, Kabroi hori, astiro!

ene puta laztana, ene puta

                            kuttuna.

MAILUKIAK

Leihoko goiz argia testigu

mailukiak edurrean lez

odol arrastoak izaretan

izarak zuriak direnetan

izarak azulak direnetan

odol arrastoak izaretan

mailukiak itsasoan lez

Leihoko goiz argia testigu

METALEZKO SAGARRA

AUTOAK ILARAN (1)

Autoak ilaran geldiro

han ertzean txatarra zatiak:

odolbildua gaur A-8 zain lodian.

Zigarroa isiotuta

telefono mezua:

zirkulazio arazoak bidean.

Goiz-albako ortzi errea

lanerako gogo eza:

istripuko kea ere ketan da.

SAGAR ZATITUA

Bidaztiek lainotzat duten ke gorri

horren azpian hiri zatitu bat da

zeinean umeen begiak

ilinti goriz zulatzera datorren egun-argia.

Ibai uherrak erdi-erdian zauri

egiten dion garunalde eskizoidea,

letania labur bateko lau-bost zubiz

josten zaio eskuinari ezker aldea.

Garabi akituen hilerri

inguma ilunen eremu,

tigreen jungla harrizkoa,

metalezko sagar arima bakoa!

Zurean histurak errotarri dihardu

eta bizi-hautsa ehoz doa.

SABAKO ERREGINA

                        Zure urratsak zeinen diren ederrak,

                        errege alaba, zure oinetakoetan! (...)

                        Zure begiek iduri dute Hexbongo arraintegiak,

                        oste-alabaren atean direnak.

                                                       Kantiketako kantika

                                                       itzul: Jean Pierre Duvoisin

                                                       1859

Behatz azalak more, oinak agirian,

orkatiletan perlak, soin luzean praka

zuri harizkoak eta likrazko jaka,

Sabako erregina autobusaren zain.

Ilea leporaino luze, farfailak gingiletan,

mp3a edo 4a belarrietan joka

dance, house, reggae, indie, ala chill-outa?

Sabako erregina lanera bidean.

Apaletan aukeran prezio merkean

espezieak, tea, perfume usainak;

doan haren irriak, zein eder ezpainak,

Sabako erregina super merkatuan.

Kutxako ilaran ni, eta beste aldean

bera, uniformean izena ageri da,

oker ez banago, Anny G. Makeda:

Sabako erregina, kajera lanean.

Beste esklabo bat ba, esklabo katean,

begiz laztantzen dut goizean bezala

eguna amaituta berriz dagoela

Sabako erregina, autobusaren zain.

TITANIOA

Behin batean Amerikak itsutu zuen hiri honen merkatari arima, Amerikak zilarra ematen ziolako. Oi, merkatarien geografia. Zilarra: zenbaki atomikoa, 47; pisu atomikoa, 107,86. Mendeleieven taulan.

        Gero berriz burdinak itsutu zuen hiri honen zilar-zale arima, burdinak zilarra egiten zuelako. Oi, merkatarien alkimia. Burdina: zenbaki atomikoa, 26; pisu atomikoa, 55,80. Mendeleieven taulan.

        Gaur titanioak itsutzen du hiri honen burdinazko arima, titanioak burdinarena egiten duelako, eta burdinak zilarra egin izaten zuelako, eta behin zilarrak itsutu zuen hiri honen aspaldiko merkatari arimak ezin duelako itsu egon barik bizi. Titanioa: zenbaki atomikoa, 22. Pisu atomikoa, 47,90. Mendeleieven taulan.

        Oi, zenbakiz zenbaki gero eta zenbaki baxuagokoak eta pisuz pisu gero eta pisu arinagokoak diren metalek itsutzen duten hiri mutante honen arima.

        Bitartean, Mendeleieven taulan ez daudenek itsutzen naute ni. Hiri mutante honen arima itsutuak ez ote ditu ikusten haragi zaurituak —zenbaki atomikoa, 0; pisu atomikoa, 0; Mendeleieven taulan ez dira topatzen— gorputz zatituak —zenbaki atomikoa, 0; pisu atomikoa, 0; Mendeleieven taulan ez dira ageri— arima minduak —zenbaki atomikoa, 0; pisu atomikoa, 0; Mendeleieven taulan ez dira azaltzen.

        Denboraz, zilarra ilundu egiten da, eta ugertu burdina. Oraindino ez dakigu titanioa ilundu egingo denentz, edo ugertu ere bai akaso. Mendeleieven taula hobeto ezagutzen dutenek jakin behar dute. Ziur.

GRAN VIA AVENUE

Maniki / panpina / andrakilen buruak

                                    erakusleihoetan

kimioterapiaren ostean

              gutariko beste edonor

                                                legez

manikien buruak erakusleihoetan

kimioterapiaren ondoko buruak

buruak erakusleihoetako manikiek

ilerik barik, ileak galdurik

kimioterapiaren ostean legez

—Vogue, Elle, Marie Claire,

                                   Man!—

metalezko sagarreko harrak

                                       paseoan

                                                   eta

kimioterapiaren osteko buruak

erakusleihoetan.     Erakusleihoetan

—trilita, dinamita, kryptonita—

manikien buruak ile barik

kimioterapia eman zaionari legez

—zu zeu ere

              Bat-Man,

                      Cat-Woman,

                               modan zoaz-eta,

                                              bakea—

hiritarrak paseoan erakusleihoaren

parean manikiak terapia kimikoa

jasan ostean legez —eri bizi-bizien

                                            laztana:

izpiak, erradiazioak;           metalak:

beruna, titanioa, burdina;           eta

gas arinen pisua: argona, feona—

kimioterapiaren ostean ileak

                            galdutakoak legez

manikiak.       Manikiak / panpinak /

andrakilak / kimioterapiaren osteko

buruak lakoekin:

                           gorputzak artez

besoak airean josita       begietan

argirik ez    soina jantzita modan

zein eder!

                    —eros, eros, eros!—

                        Kimioterapiaren

osteko buruak lakoak:

                                   manikienak.

Kosmopoliko hiritarrak / metalezko

sagar azaleko harrak / paseoan

manikien parean. Kosmopolia

arratsaldez. Zorion betean.

GOIZEKO SAGARRA
GOGOAN (1)

eguna igaroko dugu

orduz ordu

       segundorik

                 segundo

eta gero astiro

neuk erantziko zaitut

egin eginez orain arte

egin ere egin

egin izan ez bagenu bezala

                                   egundo

GEHRYREN MIRARIA

Sotoan txiroak eta saguak

bizkar gainean marinel andana

zubian mozkorrik lo kapitaina

hutsik burdinaren diru-zakuak.

Aspaldi itzalita kostako suak

txatarra-biltegi portu izana

etxe uretan be beti izaina

eta gorrotozko aho-keruak.

Gehryk behingoan jakin egia:

urpean zetzan gure Atlantida

(atlanteekin han batera hilda);

eta Bilbo zer zen: mamu-ontzia.

Eta hara orain ba, zein miraria:

(Titanio horrek duen distira)

iragan aroak berpiztu dira.

Galeoiak badu lema berria.

GOIZEKO SAGARRA
GOGOAN (2)

eguerdiko otoitza Mekara begira

Neuk ere holaxe gura zaitut, otoi,

alfonbraren gozoan bi belaunak,

heze ninfak, eta halako baten, oi,

bustirik esne airekoaz ezpainak.

NINFA ASKEAK

                                Eta Graziana Barrenetxeak, akelarreko erreginak,

                                zera dio, haren [apoaren] usaina...

                                         Zugarramurdiko jendeei egin sorginkeria-auzia

                                         Logroño, 1610eko azaroa

Horko aterpe itzaltsuan, kolegiotik ez hain urrun

askeak diren Ninfek Lesbos basokoak dituzte

beren artean saiatzen, elkarren biloetan laztanka

bilatuz sagarraren azukre errea, gerezien azal gorria eta

                             okarana,

non den eurek dakiten, beste inork ez dakien

                             okarana.

Halaxe ote ziren ba Graziana, larreak, landak eta

zelaiak zeuen barreez bete, Graziana, elkarren

besoetan jausiz eta bilatuz eta listu laztanez igurtziz

                             okarana,

errearen gorriena den haragizko okarana,

                             Graziana.

BILBAO MARITIME
MUSEUM (1)

Mamuen ontzia zebilen trabes,

eta aberasteko, ene Robinson!,

aingura non larga irlaren bat, non?,

oi! bagintez bihur guztiz ingeles.

Urre-irlaren truk, baita be frantses,

eta zer egin, zer?, eta egon!

Hala behin norbaitek —bai, bai, egunon—,

Miraria zigun egin express.

Eta orain, duyuspik?, edo vulevu?,

etxean ditugu kasik esklabuak;

(duyuspik?, vulevu?, kontuz eskuak!)

paperak, paperak, nondik zatoz zu?

Zeuoi esker dira argi zeruak,

Gehry, arkitektook,

I love, we, we love you

(hau ez baledi Bilbo, ba Hollywood),

zeuek zaituztegu gure aingeruak.

BILBAO MARITIME
MUSEUM (2)

Lepoaren ingeniaritzak dituen misterioak:

gurago ditut sujetadorearen uhal

leun koloreko mehe soka antzekoek

haragi hezurretan itsasontzietako

aparailuen modukoak eraikitzen dituztenean

ze eman dezagun Museoko

kafetegiko barran zagozela iluntzez

basoa esku batean zigarroa bestean

niri lepoa emanda barrari eusten

neure begiei erakusten non dagozen belak

non haize-oihalak galdetzen legez

zein kresal- edo haize-esku luzatu behar dizudan

nire ahoak zure azal uretan nabiga dezan erdiesteko.

Eta halako batean lepoa arteztu eta soketako bat

bere lekura eroaten duzularik burua itzulita

bertako portuetara jotzerik izango ez dudan

haragialde baten promesa erakusten didazu

alkandoraren botoi askeek iradokia

ezein maparen premiarik ez duena

                                                      eta bazoaz.

EUSKALDUNA REVISITED

Behinolako nasa eta baporak:

horditurik datza hemen denbora

eta likenez laru eta berde

bedarrentzako aho berri dira

harrien begiak.

Erreka alboan garabiak

iharturik eta lerden.

Historiak berton ditu eten

—horditurik— bere hariak:

odol hautsetan doazen burdina haragiak

herdoilezko gernuetan ditu itsasoak edaten.

Behinolako baporak eta nasa,

zapatetatik hartu behar dut arnasa

ahoak egin dezan heiagora —nora!—

harrien begietara, argiaren ahora,

lerden iharturik

saurioen metalezko hezurduretan

beren bakardadean gaua zaintzen duten

garabien itzaletara.

Euskalduna,

gure esklabo samak betirako

suz eta burdinaz

markatu dituzun eraztuna.

EUSKALDUNA
VARIATIONS (1)

Huts egin zuten arkitektoek laztana

Garabien bakardadean nasak berak ere

marraska egiten die inorako

ez den bidean narras ihesi

negarretan urtu-minez doazen itzalei

Oi Venezia! Zein da zure izenekoa

hemengo hauts-sorginaizeek eraiki

ohi dituzten zubien artean zein

miraz galdetzen dut Venezia edo London

galduriko Imperium orotako heroi ostendu

guztiok nolatan egon ote ginen esklabo

harrolioa beren burdinazko sabel itzeletan

aterpetu beharko zuten ontzi tzarrak

eraiki bitartean. Deustu! zubi labur hori

soldaketa elektrogenoz ditut josirik

bihotzeko lau zuloak burdina zehatz

ebakitzen zekiten suge mizto

gasezko haien pozoia dudalarik

birikietan falta larri. Oi Vene-

zia gurea, arkitektoek egin

zuten bada huts —edo Lon-

don!— gu denok esklabo gineneko

goiz-sirenen adarrek zeregin bular-

tsuetara deitzen baikintuzten baina

huts egin zuten arkitektoek laztana

Parabisuko ateetan garabiek

ez dakitelako orain zelan igoarazi

iraganeko errautsak

goizeruetako esfera

gorenetara

GOIZEKO SAGARRA
GOGOAN (3)

ohera lotuko zaitut eta

listu-ukenduz laztandu

zauriaren errea

ene esnetan ere nahastu

errearen azukrea

EUSKALDUNA
VARIATIONS (2)

Likenez laru eta berde

harri zurien begiak.

Erreka ondoan garabia

iharturik eta lerden.

Denborak berton ditu eten

—horditurik— bere hariak:

odol-hautsetan burdinazko haragiak,

itsasoak herdoil-gernua du edaten.

Milioi erdi tonako bapora

eta hamar mila langileren nasa:

zapatatik hartu behar dut arnasa,

ahoak egin dagian heiagora

harrien begietara, argiaren ahora

—liken laru eta berde, oi!—,

lerden iharturik datzan garabira.

Behinolako nasa eta bapora:

horditurik datza hemen denbora.

AUTOAK ILARAN (2)

Iluntzean asfaltoko odola

harearen azpian:

mendebaldean da orain errea.

Auto ilarak ziztuan zoro

inorako gogo eza:

aspaldiko sua kea da.

Ke zaitut, maite, ke

beso artean zaitudanean ere:

ke, maite.

SAGAR GORRIAK

Sagar herria da, haiek [emaztekiek] ez dute sagarra besterik jaten, sagarra besterik edaten, estakurua edozein delarik gogotsu egiten diote kosk etenaren sagar horri, gure lehen-lehenengo aitari Jainkoaren agindua urrarazi eta debekua gaindiarazi zion sagarrari. Adamen umeak gogotsu seduzitzen dituzten Eva halako batzuk dira, eta burua biluzik bizi dira, mendien artean erabateko askatasun eta lañotasunez Eva munduko Paradisuan legez.

PIERRE DE LANCRE

1613

DENA DA HARAGIA

Haragia dira ileak,

haragi atzazalak;

haragia oinak,

             haragi zapatak.

Haragia dira ezpainak,

haragi hezurrak;

haragia begiak,

             haragi tatuaiak.

Haragia dira hatzak,

haragi arnasa;

haragia musua,

             haragi maskarak.

Haragia dira zainak

haragi hortz-haginak;

haragia odola,

             haragi uhalak.

Haragia dira larruak,

haragi ipurdia;

haragia listua,

             haragi eraztunak.

Haragia dira titiak,

haragi laztanak;

haragia zartadak,

             haragi latexa.

Haragia dira malkoak,

haragi izerdia;

haragi oiaieneak,

             haragi isuria.

Dena da haragia,

             baita

haragia bera ere.

KRESAL HAIZEA

                                             A.ri

Gurean laranjak, limoiak eurak ere,

guztiz ondu barik eta berandu datoz.

Hala da ze, egoten utzi behar zaie,

zabal-zabalduta egoten. Hogeiren bat egunean.

Orduan, azala zimeldurik ageri arren,

barruz, mamiz, eztia baino erleen zerago

bihurturik, hatzak ere jateko moduan

izaten dira. Gurean behintzat.

Halaxe diostazu, zeure ezpainetara begira

nauzun artean, eta horretan

zein metafora dagoen geratzen naiz.

Eta azkenean urteek gozatu dizuten ezpainotan

laranjak eta limoiak —goikoan laranjak,

behekoan limoiak, txandaka—

kresalaren altzoan etorri diren

laranjak eta limoiak dituzula

pentsatzen dut. Metaforarik gabe.

Kresal haizearen altzokoa baitzara.

WONDERBRA

Wonderbra / arbola adarrean dago xoxoa

Kalte barik igaro du negua / wonderbra

Hain dago lodi hain dago baltz eta pottolo

Ekartzen dit gogora zure sujetadorea / wonderbra

Hain dago lodi hain dago pottolo xoxoa

Noiz egingo dugu lo elkarregaz lo / wonderbra

Jo eta gero elkarregaz lo arbola adarrean

Xoxoa pottolo lo elkarregaz maitea jo eta gero

Ze ondo egin dion neguak xoxoari / wonderbra

Hain dago baltz eta pottolo, baltz eta pottolo

Ala ez ote dago hori be / wonderbra / zure titiak legez

Barrua txiki eta lumak eder ai ene barruak txiki

Eta lumak eder ai ene baina zoragarri / wonderbra

(Ze gogoko izaten nuen zure sujetadore baltza

Wonderbra / Metaforarik barik

Xoxoa adarrean legez ene

Zure titi txikiak mailukiak / wonderbra)

Je t’aime no pasarán / wonderbra / arbola adarrean xoxoa

Behar zaitut lurrak behar duen legez euria / wonderbra

Maitea

TRAIZIO EGITEN EZ BADIT

Andra Mariren batena izena

—Bego, Esti, Itziar, Iratxe,

ez dut argiegi gogoan—.

Iragan loriatsuen halako lurrin bat zerion

abizenari —hori gogoan badut ere

hobe hemen ez aipatzea—,

sortetxeak Ameriketako larre zabaletan

oihan sarrietan ibai lodi laster handietan

armarria ei zuela-eta irabazia.

Halaxe ba ohean etzatekotan bera

kriskitin egin zuten lepoan zeramatzan

gurutzeek eta lauburuek

haren barreen mende dantzan;

Doradoko urrezkoak ziruditen

belarrikoak erakutsi zizkidan, baita ere

Maiek edo, Aztekek edo, holakoren batzuek

—ez naiz Arte Prekolonbinoan aditua—

jantzi ohi zituztenen taxuko eskuturrekoak;

hatz gehienetan eraztunak eta zigiluak,

oinetako batean zilarrezko katea zerabilen eta

narrastiren baten tatuaiatxoa zeukan

besteko orkatilaren inguruan

—ez ditut muskerrak eta sugandilak bereizten—.

Gero, edo ez hain gero,

biloak non diren ikatzezkoak

eta ikatza hatz mamiez ukitzean

ileguri —blue velvet—

zelan bilakatzen den irakatsi zidan;

endelegatu nuen haren abizenaren iragana, bai,

Manilako galeoikoak ziruditen espezieak zein

Karibekoen pareko fruituak aske eta

ondo bustirik dasta nitzan

                                         eskaini baitzizkidan.

Haren arbasoen Amazoniako mirarizkoak gogoan,

nahiago nukeen anakonda bilakatu izan banintz

—ez larrutarako, haren gorputza metalekin eta

denarekin osorik irensteko baino—.

Zirauna besterik ez nuen baina

—eta bera ez harentzat lain beharbada—.

Bada, emearen indarrak-edo erakarri zituen

izakitxo haiek ohearen abarora

—satorrak, inurriak, urubiak, kirikinoak,

                                  nik dakit ba zein ez—

lurralde urrunetako jangarrien eta isurien

ederraz ni neu legez mira eginik guztiak.

Agurrean huntzorria utzi zidan ezpainetan antza

ahoa inurriz bete zitzaidan-eta,

satorrak berriz betazpietan geratu zitzaizkidan

                                                   —bietan bina—

gauero ager daitezen bizirik irauteko behar duten

argi ñimiñoa haren begietan bilatzera

inoiz holakorik ez topatzeko bada ere

—ez gara elkarrenera berriro itzuli,

eta pospoloak pizten dizkiet betzuloetan ditudan

urubiek u eta u egiten dutelarik—.

Belarriak zerez bete zizkidan ez badakit ere,

eztitasunezko kili-kiliak aditzen segitzen dut.

Utzi zidan espezien usain iraungi

                                        ezinezkoarekin batera

kirikinoak dira orain problema

                                       (kasik negarrez diot hau)

ez didate-eta bihotzean

                 —hortxe bizi dira, bai—

                                                     bakerik ematen.

Mariren habekoa zela esango nukeen,

                        baita lepoa egingo ere,

Anboto mendiko babespean izan balitz

—zein beste mendi mitologiazkorik dugu, ba?—

eta ziraunarekin josta ibili zenetako batean

behatzak banan-banan ahoan hartu ez banizkio.

                     Ahate oinak bereizten badakit-eta.

(Honetan oroimenak traizio egiten ez badit

Zazpi Kaleetan izan zen, udazkenez.)

HATOR ENE ALBORA

                  Hator ene albora, Lidia, erreka ertzean jesartzera.

                  Soseguz begira diezaiogun haren igaroari eta ikas dezagun

                  bizitza nola badoan, eta ez gauden elkarri eskua hartuta.

                                                                                      RICARDO REIS

                                                                                      1914

           Hator ba, Lidia, ene albora

           etzan hadi zabal eta esadan

           nahi ote dunan

           errepasa dezagun

           gure espeziearen Historia Naturala.

           Haginka nazan besoetan

           lepoko zainetan

           arrain ere izan ginela gogoan

           haginka nazan xorrotx

           busti nazan eta jan.

           Akorda gaitezen gorputz berean

           ar eta eme ez ote ginen izan

           egidan titiburuetan laztan eta esan

           dardara hau ez al den

           espeziea bezain antzestrala.

Senti ezan narrasti izan gineneko

kilika hotza ornoetan behera

senti haien isatsa dugula guk ments

egin hortxe ba mun eta pa

eta segi ezan aurrera.

Erakuts iezazkidan oinak

utzi ezpainetan hartzen behatzak

eta alda gaitezen Historia Naturaletik

Mitologiara, Lidia, eta esadan ez ote hintzen

inoiz lehenago lamia izan.

Lurra haragia lez ikaraz

jo dezagun Mitologiatik Geologiara

esadan su hau gura duena

zain meheenean kanpora egin

ez ote den kosmosaren magmaren isuria.

Ene, Lidia, errepasa dezagun

espeziearen Historia Soziala

esadan elkarrengandik erauzi ezin hau

ez ote den ugaztun huts izan gineneko

gau luzeak utzi digun izuaren izua.

Eta azkenean mintza gaitezen

teknologia berriez

errepasa ezan telefono-agenda

eta esadan, Lidia, noiz garatekeen berriro

elkarrekin ikasten segitzeko eran.

MIRARIA

Argiz kristalduriko harriak:

neuk gorde ohi nituen

zure eskuetan hiltzen diren

txori azulen begiak.

Eta argizko argiaren argiak:

itsasoz beteak ziren,

ene gogo zabalean uger

(izurde leunak lez)

                           zure niniak.

Ze, piztiak lotan eder,

neuk jagon ohi nuen

zure ahoko suge eztia.

Miraria.

Enea izaten zen

hurrengo orgasmoko izerdia.

IPUINETAKOA

Zapata bustiak kendu barik

halaxe etorri ohi zinen

                                   Cinderella

printze zitalen konpainiatik:

gau-zuloetako dantzaldiak amaituta

hamabiak aspaldi jota

                            umezurtz

                                      atean deika.

Ilean euri fin izandakoaren kea

birikietan belarraren errea

irina sudur errotetan ehota

eldarnioz begi ikatz ederrak

odolean alkoholaren gardena

hortzetan nerabe galduaren barrea:

ostatu eskatzen zenidan

                                     Cincenta

psiko-alkimia guztien jabea.

Rimbaud Parisen bezain hordi

nire gorputzean galtzen zinen

                                              Cendrillon

labirintoan hegoaren bila

                                       etsipenez

erruduntasun barik nire isuria

adatsean azalean denean

halaxe hartzen zintuen loak

semenaz ase

ezin bestela

                  Cenerentola.

Hordien Ontzia izaretan topaturik

nabigazioari ekiten zenion

                                         Cenicienta

eta munduko ipuinetako mamuak

etorri bide zitzaizkizun

ozen egiten zenien-eta berba

                                            lo-edo

endelegatzen ez nituenak esanez

zure adats eder pre-rafaelistak

nire larruazalean laku ilunarena

egiten zuelarik

oi alkimiaren maistra.

Erdi itzarrik eta jagi orduko

gaueko labirintoaren atea bilatzen zenuen

berriro nire larruazalean

eta ni zure lakuko ur ilunetatik irten ezinik

plazerez irato ohi ninduzun.

Zapata bustiak ordurako lehorturik

gosaltzeko ezer hartu barik abiatzen zinen

belar hordigarriaren kea berriro birikietara bidean

izaretan errauts fina utzita

eta errautsetan galduta

                                   tanga

lehoinabar larruaren airekoa gehienetan

        Errauskine

                        Cinderella

                                        Cincenta

                                                      Cendrillon

                        Cenerentola

                                        Cenicienta

                                                      ipuinetakoa.

IRAILA ZEN

                                           C.ri

Hondartzarako bidearen ertzetan sasiak

ia dardaraz ziren itsasoko haize ahulaz,

eta zuk masustak batzeari ekin zenion.

Kaobaz tindaturik, oskorri zenuen adatsa.

Hordi, goi-gorengo adarretakoak nahirik,

halaxe, eusteko eskaini zenidan gerri aldea;

bat-batean berriro ume bihurtu denaren

istant eternal bateko zoriona zen zurea.

Aldaketan nasai prakak, ziloa agerian,

orkatiletan gora luze beharturik bernak,

titiburuek ere fruitu erneak ziruditen

kamiseta zuri arin haren azpian tente.

Iraila zen, eta bion haragia hain geurea,

botoi bat askatuz aldarrikatu nituen

ezpainak, gerria, ziloa, zure masustak,

eta esan han behean ohantze zela harea.

ERRETZEARI UTZI

Erretzeari utzi behar diot holako egunen batean

zure suteetan erretzeari esan nahi dut, izarek gero

izerdi hotza eragiten baitidate, ospitaleko pasilloan

ebakuntzaren baten zain itxaroten banengo legez.

Ez zaitut maite-eta, badakizu, maite ez zaitudala

esatea, erretzeari, tabakoa erretzeari nahi dut esan,

hori esatea, ez zaitut maite, tabakoari uztea baino

askoz gaitzagoa da, gaitza, maite zaitut lehenengoz

esatea baino askoz ere gaitzagoa, malkoak eta

ez dira-eta izango maite zaitut lehenengoz esatean

izan                                                            zirenak.

Ez zaitut maite, gero zure besoetan erretzen banaiz ere.

Tabakoa erretzeari utzi beharko diot ba, ea ausartzen

naizen ez zaitut maite esaten eta zure besoetan erretzeari

uzten diodan, ez daitezen izarak gero nire izerdi hotzaz

busti, ez dezazun esan, zer duzu, maitea, eta ezer ez, nik,

gauari aurre egiteko zigarroa isiotzen dudan aldi berean.

Erretzeari utzi beharko zenioke, diostazu orduan eta bai

erantzun nik, esan beharrean, bai, erretzeari utziko diot,

                                                                ez zaitut maite,

larruaren errearen ostean

ospitaleko pasilloan ebakuntzaren zain banengo legez

sentitzen naiz. Ez dakit ulertuko zenukeen suaren ondoko

nire izerdi hotza. Zelan ba, maitea, erretzeari utzi.

ESAIEZU ERLEEI

eta zer diostazu erleez Marta erregina

ala Ana zara? emango al diezu ba nire

heriotzaren berri eta esan ene! labirinto

honetan galdu nintzela ez nuela jakin

bihotzeko neure erleak aske askatzen

nora jo erakuts ziezadaten Marta guria

ala Itziar zara? esaiezu eztia ez zidatela

zeuen begiek baino ekoitzi eta esaiezu

zeuen sagarrez gozatu nuena Marta goria

ala Alizia zara? esan ez nuela jakin zeuen

erle bihotzak legez beti hegoa hegoan hegan

egiten galdu egiten nintzela Marta enea

ala Elena zara? beti akordatu izan naizela

iraganeko sagarrez eta guztiak oi gozo

gozoak topatu nituela esaiezu Marta bai

ala Lidia zara? esaiezu nor zaren ere erleei

esan labirintoan galdu zena hil egin dela

eta harentzat denak Graziana izan zaretela.

SAGAR LAZTANAK

Anai-arreba humanook

gure ostean izango zaretenok

ez gugatik bihotz gogorrez egin ok.

FRANÇOIS VILLON

1461

LAINO

Maite zaitut, kalamu-ke

epel ene baitan laino

azulezko laztan zoro.

Maite zaitut, libre eta aske

zainetan erreka bila

konortetik noala ihes.

UGERTUKO DA TITANIOA

Molekula-egitura demonioa:

burdina ugertu ohi den legez

—egon egotearen egote hutsez—

urdinduko da inoiz titanioa.

(ugertuko da titanioa, Graziana,

amoniteak desagertu ziren eran)

Ordurako lekutan gu eta jainkoa,

nor gogoratuko da gure ametsez,

noizbait izan ote garen ala ez,

esateko Izan ziren!, horra gakoa.

(itsasoa hor da ehun milioi urtean,

geu gara ba amoniteak izan zirena)

Tartean gorputzek duten distira,

argiak dakarren bizi-kemena,

poza, grina, gugan bizirik dira.

(holaxe da orain biribil uzkia

behialako amonitearen irudira)

Berriz ezin izango orain garena,

lot gaitezen elkarren altzo eztira,

ez gara-eta metalen ugazabena.

(haragiaren malgua, hara, begira

hor gorderik dena, zinez da guria)

USAINAK

Gomuten bidea dira usainak, ama.

Aholan jatortaz amumarenak

soloan barrena zintz eta zintz;

kresalaren altzoan barriz

dantzan dabilz umetako olgetenak datoz.

Orduan ez nekiana

hil egingo zirana

amuma eta umea.

Usainak, ama, gomuten bidea dira.

Aholan jatortaz portuko eguzkitan

arrain fabrikea, gasolinea, osabea

eta katu kaleko gernuetan igartea

mundua misterio zala artetan.

Orduan ez nekiana

fabrikea itxiko ebena

hil egingo zinana

Ama, usainak, gomuten bidea dira.

Aholan jatortaz erropak eskeikeran

neure eskuetan orduko zeureak;

beti edo ia beti lixibearena

behin edo behin amodioaren isuriena.

Orduan ez nekiana

eskuetako usainatoko batzuk

aittaren haziarenak zureakaz batera zirana.

Ama, gomuten bidea dira usainak.

Aholan ba ezin dot plantxan egin

lurrunak zure akordua ekarri barik;

negarra etorten jat lixibea usaindueran

eta amodioaren ostean be batzutan, ama.

ZEUON ITZALAK

Euriari sokaren bat hautsi zaio

geure teilatuan, amama!

Badakite portuko katuek eurek be.

Alona eta batelen azpian dagoz

buztana bizarretan gorderik.

Umezurtz zaharrak gara.

Hauts bihurturik malkoak

ez datozkigu jada begietara,

ez bada be, lehor, ahora.

Aspaldion apoak ez dira kro!

itzuli portuko ziloetara.

Mutua da mundua gure belarrietan.

Haitzek ba iraila eta hego haizeak,

masustak eta itsaso bareak dituzte

neguko euripean, geuk lez, amets.

Artean zeuon itzalek dardarazten dituzte

gure bihotzak eta basapikondoak.

Tenplua da oraindino portua.

HIRI SETIATUA

Antzinako hiri gotor haietako

edozein bezalakoa dirudit, setiaturik.

Zainetako murailetan izan beharreko

balizko ia sei milioi burdinazko gerlarietarik

—hematie deritze orain, lehen globulo gorri—

hirurehun milaren batek desertatu egin du,

nork daki nora. Zainetako murailetatik, bai.

Murailetan euretan bertan behera utzi duten

txatarrak —ferritina deritzo, burdinari lotua baita—

erruz gainditzen ei du edonoren odolari

kabitzen zaiona. Gainera, VCM eta HCM

izeneko legioetan —arrotzen hizkuntzan

mintzo dira horiek, besteak legetxe— itzelak jazo dira.

Zorionez, CHCM, RDW eta VPM izenekoetan

antza dena dabil bere ohikoan, oi legioak!

Leukozitoen artean ere bere eragina izan du

urteetako setioak; hala da ze,

segmentatuen artean batzuk ments

eta linfozitoen ilaretan zenbait soberan

dira, hor nonbait. Eta horrela bada,

murailak ganoraz defendatzerik ez, otoi!

Badiot, zainetako murailak setiaturik, hiriko

esparruan ere ez da besterik anabasa baino.

Behinolako egun loriotsuetan

guztion poza izaten zen gai gozoa

—artean sukrea zeritzoten, gaur ostera

glukosa— erruz zabaldu da,

irudi duelarik erle mendekatien izurria dela

hainbestekoa eta hain ahulgarria baita.

Eta zer esan gure goseteetan aringarri

izaten genituen koipeez —triglizeridoez—

ez bada ere esparruan bizi diren besteen

oinei labaingarri eta arrisku zaizkiola eta

hiriaren beraren bihotzari mehatxu

egiten diotela besterik? Deus ez!

Anabasak anabasa, badira gero esparruan

zer dela-eta hain ugaldurik ditudan ez dakidan

beste jende batzuk, hala nola

GT-Gamma eta ALT/GPTV giltza-izen

arrotzen azpian ezkutatuak bide direnak.

Halaxe bada, harrigarri ote zaio inori

gernuari ere erneguz begiratzen diodala

esaten badut? Horretan ere aieruak omen.

Ez da bakerik, ez, orain naizen hiri setiatuan;

ez murailetan, eta ez esparruan.

Setioaren berri dakarkidan gutuna

luzatu didalarik, hiria utzirik mortura,

mortura!, egin dezadala aholkatu dit

ene mediku andereak, Markina aldeko

euskara txit garbian. Han, mortuan,

antzinako hiririk berreraikitzerik balego moduan.

Bada, gutuna tolestu barik atxiki dut

bestela eginez gero hiri setiatua betiko

gal zitekeelakoan edo. Kalera bidean

berriro begiratu dut izkribu sakratua:

gorriz dakartza ohiko datuak, formulakoak;

beltzez, ostera, niri beste inori ez dagozkionak.

Goizeko hozkirrian kresala usaindurik

autoan laga dut gutuna, tolestu barik!,

eta gero ene oinek portura eroan nazaten

utzi dut, eta halaxe ikusi dut itsaso zabala

bere uztai engainagarriaz estuturik

eta halaxe egin dut amets hiri setiatutik

egin nezakeela halako batean, nahita, alde.

AMOREZKO HARAGIA

landareak haziko dira, laztana,

metalezko sagarraren ugerretan,

eta argiak berak ere

beste DNA bat izango du

oraingoa argiarena

ez dena.

(argi honen DNA:

kresala, goiz-lurruna

gehi basapikondoen

itzal luze berdea)

horrexegatik itzuli naiz, laztana,

aramuen eremura

sare singleon perfekziora:

amaraunaren erdi-erdia

beti da argi-begian,

senaren agindura bere zeregina.

(itsaspean

sasoian dira txibiak;

haitzetan

fosil zahar dira amoniteak)

sasoi honexetan itzuli naiz, laztana,

lan isilen naziora

pinudiko sagarrondo makurtuetara

molekulen arkitekturaz

hormonen ingeniaritzaz

mira barik ikastera.

(feromonetan

estigmak ditudalarik

denboraren igaroaz

gogoetan)

eta, hara miraria,

erdi-erdian jotzen dion argia da

amarauneko hariak

ikusezin bilakarazten dituena.

(molekulen egitura hotza,

planetaren ostean ere

iraun egingo duena,

ene laztana, ene bihotza)

ITSASOAREN AURREAN

Orduan esaiezue erleei: Omar Nabarro hil da!

Eta esaiezue harekin batera hil direla

Jimenez eta haren beste heteronimoak,

eskola urteetako goitizenak, etxekoen

izen sekretuak, soldadutzakoak eta beste,

eta horiek guztiak edonork erabiltzeko

libre direla: lehen izan diren bezala orain.

Eta erlerik ez bada esaiezue

aramuei, ingumei, eltxoei,

pinpirinei, euliei izan ezik

hegan doan intsektu orori,

baita airean nekez doazen

koleopteroei eurei ere:

Omar Nabarro hil da:

egizue hegan, eta albistea eroan.

Eta heriotza ortzegunez bada,

gogora ekarri Cesar Vallejo,

batik bat euria ari badu;

eta bestela bada, martitzenez edo bada,

begira, begira egizue gora

gauerdian, asturu gorria, Martitz,

han ote den, eta egizue negar

munduan isurarazi den hainbeste odol-

eta gezur-olderengatik. Asturu gorriak

ez du horretan zerikusirik izan.

Esaiezue ba, edozein egun izanda ere;

gero ehortz nazazue itsasoaren aurrean,

Robert Louis Stevenson bezala,

jakinik nire bihotza aspaldi datzala

lurperaturik Wounded Knee-n;

jar nazazue oinak iparrera burua hegoaldera,

mokozabalen eta lertxunen igaroaldien

ardatz zehatzaren gainean.

Ez ezazue nigaz kerik atera,

keak erleak eta besteak ere uxatuko lituzke-eta:

haragi bizirik errearen keak,

zeuon haragi bizi errearen keak erleei,

haragiaren keak erleei, Graziana,

eragotzi egin ote zien

halaxe eman zizueten heriotzaren berri izatea,

eragotzi ote zien, Graziana?

Kea izan ote zen ekarri zizuena

heriotzaren tenorean negarra,

Graziana, ekarri begietara,

eta betiko bertan lehortuta utzi?

Kea, Graziana?

Ez ezazue nigaz kerik atera, ba,

eta ehortz nazazue kaioen hegalezko

ortzi-sabaiaren azpian, Paul Valery gogoan;

amilotxen eta buztanikara horien, txonta

eta birigarroen, erleen belartzako zokoan, han,

indio egin ninduten ama eta amamaren

ezerez gardenaren alboan, mestizo

bihurtu ninduen aitaren

isiltasunaren belarri-belarrian,

Kantauri Natural History Museum horretan,

nagoen hor, espeziea ere hortxe den bitartean

amoniteek izan zuten amaieraren esperoan.

BASAPIKONDO
KRESALTSUAK

Inoiz fruitu ondurik ematen ez duten

itsasertzeko basapikondo kresaltsuetan

ez dago kasik urtarorik, ezta ere ia-ia sasoirik.

Neguan hostoak galdurik ere eder

labarretako eremu ezinezkoetan beti

eurei esker dira haitzik gaitzenak

berdez janzten, eurok iluntzen dute

arrantzaleak zelatzen duen bazterra

txibien sasoia itzultzen den aldiro.