Egutegi esperimentala

OMAR NABARRO

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1986 Omar Nabarro

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1986

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

                                        «En la Republica de la traición

                                        reina la estupidez»

                                                  Antonio Jimenez Moreno

Sarrera antzeko eskeintza laburrak

        Ez naiz monarkizalea; urdina maite dut. Ez, ahatik, odoletan. Horra nire lehen poema, neure aita, iada hila, erdaldunari eskeinia.

        Kristau egutegiko 1985. urtea hasi berria zela, Cristina, Irati, Urko eta laurok Soilubeko maldetan ibili ginen, elurtzan sartzen dute hankak. Hegazti zoragarriak ikusi genituen, hegaberak. Heuren konpainian nenbilela bururatu zitzaidan sonetoa, «Soilube urtarrilean». heurei eskeintzen diet.

        Gaztetan, herriko gazteak Santa Ageda kantetan irteten ziren —neu ere inoiz— anai nagusia, Anton, tartekoa izaten zelarik. Berari eskeintzen diot Santa Ageda poema edo kopla sorta.

        1984.ko urrian atxilotu egin ninduten. Zazpi egunetan zehar jasan eragin zizkidatenak, basakeriak, ez dira hemen kontatzekoak. Errugabeak atxilotu zituzten horrela ateratako adierazpenak zirela eta. Heurei, Amuri eta bikoitzei, «Joxe Arregi» poema. Joxe Arregiri eskeinitako poemak neure larruan frogatutako kalanbrekadak dira. Agian, bera izan zuten gelan izan ninduten. Ez zara sekula ere nire gogotik aldenduko.

        Somorrostro aldean klaseak ematen nenbilelarik, martxoak hiruak harrapatu ninduen, saminez, tristuraz, oroitzapenez beteta. Ene alaba maiteari poema luzea idatzi nion, tabernan jezarrita, hiru ordutan, idazkera automatikoz.

        Apirilean suertatu ohi da askotan Aste Santua. Zelan gogoratu bibliaren esana, geure inguruan begiratzean amorratu egin barik? Ez naiz fededuna. Bilboko «Gran Vía» delakoan gora eta behera ibiltzen naizelarik ia egunero, eskaleak ikusten ditut nonahi. Manifestaldiak, eguneroko kontua. Banketxe ondo apainduak, gaztandegiak, bitxidendak. Aberatsak hain aberats eta pobreok, ostera, hain pobre! Eta beti txakurrak; nonahi, noiznahi. Izan ote da egun baino zuzengabekeria handiagorik? Nori eskeini behar dizkiot apirileko poemok? Mundakako eskumatarrei, inoiz irakurtzen badituzte. «Amaraun senglean» Foruko Joserrari eskeintzen diot.

        Maiatza, topiko garaia. «Ispilu anonimoak» nire anaia Alejori eskeintzen diot, hamalau urte zituela hasi bait zen lanean, etxegintzan, eta egun heurek nahi dutenetan baino ez du lanik. Hara eman dioten pagu txarra! Eta gainera herriko eskumak, halakoxeak dira, alfer fama ezarri dio. Maiatzeko sonetoa Madariri eskeintzen diot, berarentzat idatzi bait nuen.

        Ekaina, ekiaren hilea. Nork ote du errimak paratzeko astirik garai honetan? Poesia neurtugabea (azalean neurtugabea) prosa hutsa baino besterik ez dena uste dutenei idatzi nien, prezeski, soneto hori.

        Uztaileko sonetoa Ibar Ezkerreko lagunei eskeintzen diet, batez ere Fernandori, bertako trenetan, Ion Mirande gogoan nuelarik, idatzita dago eta.

        Abuztuan, urtero legez, udako barne ikastaroetara joatea egokitu zitzaidan eta Lakuntzan eman nituen hamabost egun. Ia gauero idazten nuen zeozertxo. Bertan dira aspaldi Bilbo aldean ezagutu nituen neskak, neba gartzelan oraindik. Heurei eta neurekin egondako ikasleei, Yolandari batez ere.

        Irailean Otxandion izan nintzen, EGA titulorako ikastaroa aurrera ateratzeko ahaleginean. Oso kezkatuta ibili nintzen, eta nabil, euskararen galtze prozesua dela eta. Hizkuntza hau hil egingo zaigu, Komunitate Autonomoko agintariek bestelako eritzi interesatua agertarazten badute ere, guk geuk sustraitik egoera hau aldatzearren ganorazko beste ezer egin ezik. Euskara eten politikoaren bidez salbatuko duguna uste izanda, berorren alde zabiltzatenoi.

        Zelan ahaztu, bestalde, Otxandiok gure historian zehar bete duen papera. Ezinezkoa zait. Zirrara estrainoak jota eman nituen egunak bertan. Herkide torturatuen karraxien oihartzunak, haizearen orpoetan, gauero gelaraino, laster etorriko ziren neureen aintzindari. X. Ondaindia, Mikelon eta I. Gaminderi dedikatu gura diet «Hitz zakarrak» poema. Ardoa, droga zentzu zabalean, dugu azken kontsolabidea. Godeleta behin eta berriro betetzea eta hustea, aurrera egin ahal izan dezagun. Neurekin, denok elkarrekin, mozkortu zaretenoi, «emaidazu edatera godeleta».

        Musikaren eraginpean idatzitako poema automatikoak dira musikari buruzkoak. Idatzitako edozertan datza mezu ideologikoa. Poemotan baita. Askok, ostera, ukatu egiten du egia hain sinplea. Poema «zuzenki» politikoa denean «politikotzat» jo eta estigmatizatu egiten dute. «Zuzenki» politikoa ez denean, orduantxe ei da «ez politikoa» eta, beraz, artistikoago edo literarioagoa. Ez ote dute ez azpikontzientziarik ezta ideologiarik ere sariketetako epaimahaietan edo argitaletxeetan edo egunkarietan edo nonahi literatura apolitikoa eskatzen dutenek? Kakazaharra! Poema onak eta txarrak daude, baina denak dira politikoak heuren testuinguru historikoan. Ezin dugu eskumaren aparailu ideologikoaz baliatuz aztertu lan literarioa, geure burua ezkertiartzat dugunok, behintzat.

        Azaroak 20an Santi Brouard hil ziguten, urte batzu lehenago Argala hil ziguten egun berean. Faxismoa geure inguruan dugu. Ez dut Europan egoteak basakeriatik libre egiten gaituenik uste. Herri honek ezin bururik altxa eta denok dakigu zeintzu pizti diren horren errudun eta eragileak. Nahiz eta guk kristoren ahaleginak egin «zibilizatuak» izaten, heurek ez gaituzte sekula ere hain errez baketan utziko, historiak eta egunerokoak aski ondo frogatzen digutenez. Azaroko sonetoa Santi lagunari idatzi nion.

        «Herio eta loa» poema neure amumari eskeintzen diot, egunak igaro ahala haundiagotu egiten bait zait bere izate paganoaren itzala. Bera eta ama izan ditut euskal senaren iturri eta ispilu. Bizitzari buruz, sakonki sustraituriko filosofia biren jabe zirelakoan nago. Liburu honetako poemarik luzeenean amaren filosofia laburtzen saiatu naiz, konszientea naizelarik beste askorena ere badena.

        Ez nintzatekeen naizena izan ez banintz Mundakan jaio. «Hilburukoa» neure anaia gazteenari eskeintzen diot, bera eta Mundakako portua bat dira eta. Neure arrebari ere poema hori berbera. Aintzina izan ziren mundakar idazle euskaldunak itsasoratutako ubide berberean doan ur berriak baino besterik ez gara gaurko mundakarrok, Ion Kortazar, Rosa Mari, Martin Arrizubieta. Zuek, Azkue, Etxeita, Otxolua, Arrizubieta, zuok irakatsi zenidaten ubidea. Denok zaudete ene «hilburukoan».

        Azkenik, argitaratze bidea ezezik bestelako literatur lanetan ere lagundu nautenei, batez ere «Susa»ko lagunei eta bereziki nire lehen poemak irakurri zituenari, Joserrari.

Omar Nabarro

Egun horretan,

hala zeruan

nola

odoletan ere

desagertu eginen da

                    urdina.

                                            Urtarrila

                                        Gabonzaharra joanda

                                        urtea badabila

                                        urtea badabila

                                        Gabonzaharra joanda

                                            Urtarrila

Sollube urtarrilean

Itzuli egin dira hegaberak,

urtero legez haizearen erromes;

iparreko izotz krudeletatik ihes,

hegaletan, dantzan neguko banderak.

Berton behiola izaniko trintxerak

estaliak pinu eta otabarrez;

garai batetako hainbeste amets

ez ote sukarraldiko kimerak?

Inoizko urdinen Kantauri itsasoa;

urtzeke, zuri Soiluben elurrek;

sasitzan gordeta dabil sosoa.

Galdera larri horren erantzuna

ez dute inon be datzaten hezurrek:

geure eskutan dugu etorkizuna.

                                            Otsaila

                                        otsoen askazia

                                        zementopean hila?

                                        zementopean hila?

                                        otsoen askazia

                                            Otsaila.

Santa Ageda

Santa Ageda eguna dugu

besteak bezain tristea;

barruko kezkak arintzearren

hautatu dut abestea.

Herriak jasan behar duelarik

bere soinean zauria

bera baino ez dugu berton

benetako martiria.

Aintzaldu daigun Agate Deuna

bihar da Deun Agate;

etxe honetan borroka dugu

askatasuneko ate.

Zergatik ez da erditzen berton

Santuen amets zeruaz,

gauzatua bait dugu ifernua

polbora eta altzairuaz.

Aintzaldu daigun Agate Deuna

bihar da ba Deun Agate

Cesar, Tribuno eta abarrei uko,

geurean geu jaun eta alkate.

Joxe Arregi

(lau urte)

            —I—

Sagatsen begi ireki berri

iletsuak

errekastoen ibarretan

goiza laztantzen

Belakilika orlegietan musu

hori mina

argiaren irriparra

Aitzen kaobazko adats biluziak

—enbor beltzak

              artezak—

eta urresti malkotsuak

                negar batetan

            —II—

Errepidean

katu gorpua          motu

            ahoa odoletan

Hiriko teilatudi ganan ere

              gorri argiaren ezpain

                              goiztiarra

                emeki irekitzen

                egun sentiaren hatsa

            —III—

Su gabeko ketan oro

                    etxe zuloa

                    itsasadarra

          grua argoien oinak

                                dena

                                ketan

            —IV—

Ke gabeko sutan

                  geu

                      Joxe

                  geu

ke bariko sutan

            —V—

      Hara han

                    torturazuloa

Berari darion isiltasun ofizialean

                    torturatuon

                    karraxi basatiak

                    zamalkatzen dira

                                          Nora?

          altzairua urtzera

          altzairua urtzera

                                                Joxe

            —VI—

Altzairu urtua

    itsaso bat

            Joxe

    itsaso bat

Altzairu urtua

            —VII—

Elektrodoak

Pikana

Bainontzia

Kirofanoa

                izuen geografia berria

                pausoz pauso ibilia

                askatasuna inguratzen duen eremuan

                bizi zareten hezurrezko eta haragizko

                mamu teknifikatuok

                ikasiak ditugu zuen izena

                gau amaitezinetan zehar

                                            Martxoa

                                        desagertuz mendian

                                        elurra'ta otsoa

                                        elurra'ta otsoa

                                        desagertuz mendian

                                            Martxoa

Martxoak hiru

alabari

gutun

esperimentala

Nork uka lezake San Frantzisko piztiekin ere mintzo zenik

                                                  piztiak ostera balaz mintzo ziren

                                                  piztu eraziz lutozko argitxoak.

                                        Bermeoko portua hartzen dut

                                                                          testigutzat!

                                        Zure ama maite izan nuela

                                        esperma isuri baino lehen

                                                                      bitartean

                                                                      eta gero.

Neure jaioterrira

Mundakara hain zuzen

Tubal

Noeren ez dakit zer izena

heldu ei zen

eta hain ederretsi zion BETROKOLO / KATILOTXU / SUSPITXU / AGARRETXO /...

inguru bizigu hari

zein mirespenes eta txalupaz (itsasoz bait zetorren)

lehorreratu egin bait zen.

Beraren semenekoak ei gara

Semen (semeok eta alabok)

zuri garbi jator kutsababe

haren kumeak.

                                Agian anonimoa zara

                                esan ezazu NEUK

                                eta aukera ezazu

                                beste guztia.

                                                Zeuretzat idazten dut

                                                ene alaba laztana

                                                hil naizateke

                                                baina papera geratu dateke

                                                eta irakurri dukezu

                                                gauza/idazki hau

                                                nahikoa arkaikoa berau

                                                Zer ez (eta) baina

                                                arkaikoa

                                                gure artean

                                                herri hain arkaiko honetan?

                                                Azalpen bat

                                                behar duelakoan edo

                                                gutun (bat) hau

                                                idazten dizut

                                                ene kuttuna

                                                zure aintzinespermaren berri

                                                izan dezazun.

Ez dut nik gerrarik gurtzen. Baina ez da lili kolorez gure odola tindatu

                                                                                geure odolaz tindatu

                                                                                dira lili zuriak.

Bibliak dioenez

gizon bat izan omen zen

gisa den mokukoa ONA.

Hobena edo pekatua

nagusitu omen zen munduan.

Bada, jainko batek,

kastigua edo zigorra

ezartzea pentsatu zuen.

Halako eurite ikaragarria bidali zien...

                                        gero jakingo dugunez

                                        emakumerik ere bazen.

                                        Pekatutzat har/emeen

                                        artekoari zeritzen

                                        jainko ergel horrek

...baina...

              ...ixo!

Lehenengo eta behin

Noeri kondatu zion jainko horrek

                                        NOE aipatu dut konturatu?

egitea pentsatu zuena

salbatua izan zedin

salbatuak izan zitezen

bera eta senideartekoak.

                                        Salbatu diot nire

                                        lehengusu abertzale bat

                                        Gaizka den arren, izenez

                                        Salbador ez delako euskara

                                        garbia edo...

Arka egin zezala

lurrazalean den bizidun orotatik

bikote bana Har zezala

bere zorioneko Arkan

                                        Bikote kontua garbi ez

                                        dagoen arren (badakizu

                                        lore hemafroditen kontua

                                        eta abar...).

Gero euriteak

berrogei egunetan iraun omen zuen.

Banoa harira!

Arkaikoa diodanean

ez dut arkakoa esan nahi.

Egun batetan ez

                        hala biz

        hala da baizik

        esan dezagun.

Arestian esan

dudana Arestiri plagiatua.

                Bala larri fusilak

                Fusilak disparatzen txakurrak

                txakurren atzean agintariak

                agintariak jezarrita bulegoetan

                bulegoak ttukuntzen andrak

                andron semeak hilik

                hilik dautzate langileak

                langileek moldatzen altzairua

                altzairuzkoak dira fusilak

                fusilak ez dira okerrak

                okerra agian asturua

                                        ala geugan ote dago    okerra

                                        etsaia    dugu          ankerra

                                        eta ez dakigu irabazten gerra

                                        garitzan hiltzen duten eperra

                                        ez da                          alperra

                                        baina ez daki egiten      gerra

                                        kendu ezpateei          uherra

                                        abia      ezazu      motoxerra

                                        etsai erori      arte        gerra.

Andre horren asturua ez zegoen inon idatzita.

                                                          idatzita dago odolez gertatutakoa

                                                          idatzita dago baita:

Garai horretan soldaduskan nengoen    Mandoak laxistak

Permisoa eman zidaten    Hilebeterako    Herriratu egin

nintzen    Hilketek etxean harrapatu ninduten

Martxoak lauean edo bostean —ez naiz ondo

gogoratzen— Joseba Coriaren aiton-amonen etxe zaharrean

batu ginen    Pankarta bat egin edo osotu genuen

Pajaru eta tartekoak ziren    Gernikako planoa

marraztu genuen    Kargatu egingo zutelakoan geunden

Madari ere geurekin zen    Eta osaba Alejo    Ai ene!

Gure protesta azaldu genuen kale sakratu haietan

Kargatu egin zutenentz?    Baiezkotan nago    Batek

daki    Hainbestetan kargatu dute!    Soldaduska diostazu

Neure larrua jokoan zebilela artean?    Jakina

jaio aurretik maite zintudan    Jaioterria maite nuen

Ezertan pentsatu ere egin barik egin genuen eta kitto

Izen anonimoz josirik daude hilerrietako gurutze harr

iak    Pankartan HERRIAK EZ DU BARKATUKO edo idatzi

genuela uste dut    Zeu zara orain herria.

Joko arauak:

heurek guri NON

                  NOREN

                  TARREN

                  ZER

erazten/eragiten diguten.

Adibidez:

                                        Muskiz

                                        Lemoiz

                                        Fruiz

                                        Gaminiz

                                        Laukiz

                                        Gautegiz

                                        Urduliz

Dabid

Estepan

Pepe

Gotzon

Neu

Gladys

Zeu

                                        Anonimoa

                                        Alvarez

                                        Urkiaga

                                        Jimenez

                                        Barros

                                        Estal

                isuriz

                        iz

                          iz

                              iz

                                iz

                                    iz

                                      iz

Kristauek sagradutzat duten idatz bilduman

                                            idatzita datzana ez aldatzeko

                                            idazlea heuren jainkoa bait da.

                        txi

                        txio

                        txori

                        txiktxo

                        ka

                        karran

                        karranka

                        antxeta

                        hantxe

                            txirletak

                        han

                        karran

                        kan

                        kan kan

                        kanpaia

                        kan klan

                            klank

                        klink

                            klonk

                        kilikolo

                        kilikili

                        kikolo

                        kokolo

                            hori!

Dabid Alvarez

Gaminizkoa

Lemoizen odola isuria

Basurton egin zuen bereak.

        Historia aldatzeko ez naiz nor

        gera dakidala mihingaina lehor

        ez badut egia defenditzen gotor:

                                        Escribiste una hermosa palabra

                                                                    Vallejiana, anterior

                                        LIBERTAD en una ciudad que es...

                                        VITORIA para ti y queria, ejem!

                                                                          aprovechar

                                                                          este

                                                                          pequeño

                                                                          momento

                                                                          que

                                                                          se

                                                                          me

                                                                          ofrece

                                                                          para

                                                                          bueno

                                                                          decir

                                                                          que...

.....ukatu egingo nukeela odol hori ez banu egia osorik esanen...

Albañil trebeek errimek gizasemeek espaloitutako kalean

                                      gizaodolaz idatzitakoa aldatu dukeenak

                                      giza ez eme kume izenik ez du merezi.

                                                                          Argala

                                                                          zen

                                                                          eta

                                                                          odola

                                                                          emon

                                                                          zuen

                                                                          gorri

                                                                          gorria

                                                                          odol

                                                                          guztiak

                                                                          diren

                                                                          bezain

                                                                          gorria

                                                                          Guk

                                                                          egunen

                                                                          batetan

                                                                          ogia

                                                                          az

                                                                          jan

                                                                          dezagun

                                                                          baina

                                                                          geure

                                                                          esku

                                                                          eta

                                                                          eskutan

                                                                          dugun

                                                                          liber

                                                                          tate

                                                                          az.

Ze Tubal  eta ze  Atabal!

egiari        atea        zabal

Zuhaitzak  zenbat  ozpal

Txoriak    zenbat    hegal

Ze Tubal  eta ze  Atabal!

bizi  gara  nahiko  makal

txarto      janda      argal

gauden    libre  eta  apal

Ze Tubal  eta  ze  Atabal!

                                            Apirila

                                        zelai orlegietan

                                        eguzki borobila

                                        eguzki borobila

                                        zelai orlegietan

                                            Apirila.

Amaraun senglean

Amaraun senglean

goizeko leiak

zilarrezko kaleidoskopioa

eraiki du,

ekiaren jostailurik perfektoena.

Haruntzago

autoreren batek

hildako sator gorpua

datza.

inoizko itsuen

Jesukristoren azken hatsarekin

Salomonen Tenploku beroa

goitik behera

urratu omen zen.

                    Sarriago

urratu ohi ditu gure bihotzak

zuzengabekeriaren ganibet zorrotzak.

Garbizale eta apaizentzat be

liburu bana idatziko dut;

garbizaleentzakoa

lizunkeriaz beteta,

irakurri ahala

kanpaia jo ahal izan dezaten;

apaizentzakoa, ostera,

garbizalekeriaz beteta,

kanpaia jo ahala

kanpaiak jo ahal izan ditzaten.

Ateoa eta fededuna

biak mozkorti

biak hil

Fededuna

ifernura joan ei zen

deabruaren mozkorrak

harrapatzen zituen eta

Ateoa ostera

Zerura joan ei zen

Kristorenak

besterik ez zuela

harrapatzen eta.

                                            Maiatza

                                        berriro dakusagu

                                        bizitzaren garaitza

                                        bizitzaren garaitza

                                        berriro dakusagu

                                            Maiatza.

Ispilu anonimoak

sekretu arrunten

hondorik gabeko amildegiak

emakume arropak frogatzen dituen adoleszentearenak

negar dagien apaiz etsitu agnostikoarenak

tabernetako komunetan pikatzen den heroinomanoarenak

Ispilu horituak

tristura egozleak

heriotzaren testigu mutuak

gartzeletakoak, kuarteletakoak, eskoletakoak,

atzean utziko presondegi guztietakoak

gatibutzakoak, animaltasunaren zigortzaileak.

Ispilu indargeak

hemengo gizakion

bizitzaren bisaia ahituak

bizartegietakoak, geltokietakoak, takiletakoak

egunerokotasunean kateiatzen gaituztenak

beharren beharraren oroi erazleak.

Ispilu proletarioak

mundu guztikoak

bakardadeak elkartzen zaituztenak

baso komunikanteen legearen menpean bezala

batetan min tantarik minimoena erortzean

beste guztietan hedatuz agertzen zaizuenak.

Herri guztietakoek

begirada bera

bidazti guztientzat.

Bidazti guztiek

Begirada bera

herri guztietarako.

Zelan konturatu

herri bakoitzeko

nabardura meheetaz

hain iraganaldi laburrean.

Jarrera berdinak beti:

gurarik bako begiradak

ihardunarteko unetan;

jakingura nekatuak,

egunerakoan itoak.

Bidaztia bidean,

bidearen beraren

osagai bereiztezina,

                      ohizkoa.

Nola ohartu

egun guztietako

bidazti ezberdinetaz

hain iraganaldi laburrean.

Jarrera berberak beti:

pausaldirik gabeko soak

bidarteko etxeguetan;

ikusgura ahituak,

betikotasunean urkatuak.

Ikustea leihoan,

leihoaren beraren

osagai bereiztezina,

                      ohizkoa.

Umeak

—beste inor ez—

liluratzen dira

bidaztiekin zein herriarekin

bidean doazela

                        edo

herrian direla

amestuz, aintzat

herrian ala bidean

bizi diren.

Lotarako janzten du ekiak itsasoa

Arratsean ostenduz altzairuzko loguraz.

Izarora aldentzen da kaioa tristuraz

Urdinean zehar irristatuz bere soa.

Hari begira, lehen izanik barru goxoa

Kixkalita dut orain bapateko suminduraz;

Kutsatuta dauka askatasun min eta guraz

Hegazti hauskarak betirako nire izate osoa.

Heriotza ukatuz, herri zurrunbiloa;

Herkide eroriek utzitako ziloa;

Bihotza estuagotzen didan zorabioa.

Haizean izkribatu duzu hegalen xarmaz

Sorterria defendatu behar dela armaz

Inoiz izango bagara askeak, kaioa.

Zeruan isurtzen dute goizero gernua

sekula ere iruditu gabeko piztiek,

muga harunzko monstru erraldoi basatiek

berpiztu egiten digute berton ifernua.

Errobot mekanikoen lantuzko doinua

jotzen dutela elektrotresna eriek

semaforo zuri, gorri, eta orlegiek

ezerezari egiten diote keinua

eta auto ihestutuei darien kedarra

ez ote Heriok bidaitzen digun zezenak

barne muinetan iltzaturiko adarra?

Tristura hauts ilunez estalita iraganak

neronen bizialdi artegatsu bakarra

irribarretsu itxaroten nauka azkenak.

                                            Ekaina

                                        gure herriko indarra

                                        eguzkiarena aina

                                        eguzkiarena aina

                                        gure herriko indarra

                                            Ekaina.

Hareatzan etzanda poemak

brontzez tindatzen eguzki galdatan

erabat mozkortuta Vermouthetan

erdi biluzirik aintzinako lexemak:

larru gorritan gaurko semantemak

zakila barruratu nahiz, txantetan?

subjuntibo lotsati aluetan;

barreka morboz begira morfemak.

Etxean buruhausten poetak,

ernaldu ezinik beraien errimak,

akademiak esan ariketak

betetzeko erdiminez arimak.

Sufritzen ari dira gure estetak

gaurko ganora ezaren biktimak.

                                            Uztaila

                                        bira erdia eginda

                                        urtearen gurpila

                                        urtearen gurpila

                                        bira erdia eginda

                                            Uztaila.

Inorako ez dagoen trena hartu duzu,

karril herdoilduetan bertan behera datzana

bera ere herdoildua, itzalen amarauna,

non zeure baita ispilatuta bait dakusazu.

Ez dena Heriorik, jada ondo dakizu;

gezurrezkoa dena kanpotik datorrena.

Deuseztuz doaz soina, oroimena, garuna.

Hartugabeko bidean nork esanen, aizu!

Kristal hautsiak, itoginak, konturatzeke

nonahi eta trena azken negutera doake.

ezertarako ez den burdinezko nahaspila.

Zeu, nora zoazke botatakoan azken hatsa

usteldura, gorpukina, zornea, kiratsa,

itxuraldatuta ala, agian, betirako hila.

                                            Abuztua

                                        eguzki masaila da

                                        gorri eta puztua

                                        gorri eta puztua

                                        eguzki masaila da

                                            Abuztua.

Lakuntza abuztuan

              —I—

Ez da itsasorik hemen:

klorofila errakor batek

ezertzen dizkie ezkata ernagarriak

eltxoen ibilera zentzugabeei;

gartzeletan usteltzen dira

etxeko hormetan urdinduta

datzaten argazkietako haurrideak.

Garitzan igerika enarak

arrain desbideratuak bailiran,

geltokiko andena kai.

Tristuraz naiz bainatzen

arratsalde sargoritsuenetan ere

—hemen itsasorik ez dela jakin arren—

eulien maniobra zoroetan

norbaiten ausentzia ozeanokorra

somatzen dudan hauetan,

                                        Mikel

              —II—

              ametsa

          urdin    larraina

        Beilegi    itsasoa

          Igeri    sosoa

        Hegaz    arruina

              —III—

              fruituak

Onduta abailtzen dira fruituak lurrera,

bertan ustelduz haziak askatuta

muskila husteko, alua erdiminez zabaltzen

duen emakumeak bezala.

Halakoxea dugu bizitzaren kontraesan dialektikoa:

sator itsuena gaua

gau bihurtu behar dutelarik eguna bera ere

lurpean bizigu itzaltsuak zulatuz.

              —IV—

              euliak

Irailean hilko dira euliak

hutsik utziz gelak.

Hazkura estrainoren bat nabarituko ote

gure soineko bazter ezkutuenean

non heuren hankak

pausatu ohi bait ziren

udako arratsalde sargoritsuetan.

              —V—

Hara gaua

ixila

harako mendian

lainoa eratzen.

Hara pagua

ia hila

harako basoan

horbela laztantzen.

              —VI—

Astiro, badoa

gaueko fadoa.

Laster da geroa

iragan eroa.

Ilun hariztia;

garratza eztia.

Tristuraz bustia

gizonon astia.

Han katumizarra;

dirdir artizarra.

Goizeko sukarra,

esnatze zakarra.

Zuhur amarauna;

more okarana.

Banoa laztana,

orain, zeuregana.

Erreka doa artez,

lainoa negarrez.

Hurrera zaitez

ni zeureaz betez.

Lied(er)

Zeru izarreztatsua:

hilbetea bertan dager.

Pagopean amoroski etzanda

bi gorputz biluzirik: gazte, lerden. eder.

Sabai ertzean dirdir

nabarien artizarra.

Laztan zirikatzaileen saztadaz

zainetan zoroki zamalkatzen sukarra.

Errekari darlo

lurruntsu behe lainoa.

Adimena elkarrengan deuseztuta

biok batera dardarazten, pasioa.

Goiz ihintzaz estalita

dakus belarra ekiak:

oilaritearekin harto ditu loak

orgasmo izerditan bustita bekokiak

(Schubert eta Lauaxetaren oroiz)

                                            Iraila

                                        itsasadar ertzean

                                        ihidia, oreila,

                                        ihidia, oreila,

                                        itsasadar ertzean

                                            Iraila

Otxandio irailean

              —I—

Otxandioko kale elektrarietan ere

enara betidaniko enarak;

gu, ostera,

kanpotikoek geurea janda,

inoren hizkuntzaz mintzo garela,

      zer ote?

Lemabako batela,

haizete nahiz uhin mizkandoen menpeko?

Sekula santan ere

berrorlegituko ez den

zuhaitz abailduaren

azken horbel ustelkorrak?

Atxuloan behera

jausitako ardi gorpuan galduriko artila,

erroiek heurek ere arbuiatua

edo, bestela,

suizidak,

geltokiko azken segundoetan

—bere burua

trenbidera bota orduko—

zapaitzen duen zigarrokina?

              —II—

Ebatu diezaiogun anai arrebok

aintzinako ezpata astunari

eta

inoiz

gure mintzaira hil egiten bada,

blai ezazue bildur barik

neure odolaz,

nahiago bait dut

betirako mutu

aldi batetarako

zorigaiztoko belarrimotz

                                  baino.

              —III—

Hitz lehorrak dakartza haizeak;

ez ote dira

anaien kexu karraixi erdiragarrien

oihartzun mehenak?

Zuhaitzetako adar eta hostoetan

egonezina da nabari;

zer ote dator

udazkenaren orpoetan, haginkadaka;

lorratz ulerkaitzak

ageri dira errekastoetako uretan

—orain arte hain gardentsu,

    gaur hain kirastuak—;

izurri ezezagun honek

akabatzen dituen abereen erraietan

igarkizun antzemanezinen bat

ote dager, ezkutuki?

Kaleetan noala

herkide artegatsuen begietan

bilatu nahi dut erantzuna;

igarri ezazue, bada, neuregan

eta erantzun;

haizeak dakartzan hitz lehorrok

ez ote gaituzte

elkartzera deitzen?

Zuen begietan bilatzen dut erantzuna.

Zeuon begiotan bilatzen dut erantzuna.

Gaur, irailak 27,

txori gorria,

lumaia odolez blai,

pausatu zait

gogoaren ahurretan;

    «neure hegalez

      estali ditut

      haizearen zauriak»

Emaidazu edatera godeleta

gainezka urteko lehenengo ardoaz

ardurarik izan barik geroaz

—astiro sartzen zaigun ganibeta—

Askatua dugu ia espoleta,

gure egunak urrunera ez doaz;

egun hain tristeotako ezkoaz

ezin eragotziko leherketa.

Berau erabateko minbizia,

etengabe hazten den asfisia,

gorputza jan behar digun legena.

Baina ez da beteko, ez, epea

eman barik mendekuzko kolpea

agian lehena edo, agian, azkena.

                                            Urria

                                        behelainoa hain ugari

                                        eguzki hain urria

                                        eguzki hain urria

                                        behelainoa hain ugari

                                            Urria.

Derio urrian; hogeitasei lerro eta lar

Urria, oparoa;

aro emankorra.

Hilerritik hurre, erepide berrian,

goizero

lainopean

—beidura hautsiak begiak,

erraiak leherturik—

txakur hilen baten gorpua;

satorrak ere

hilik.

Urre zaharra madari berantiarrak

arboletan onduta

eta baserrietxe zaharretako etarteak

mahats mordoz gainezka,

lurrera erortzear.

Gasoleo errearen kedarra

egun urratuan hedatzen.

Derio! Derio!

Bizpahiru metro sakon

hondorik gabeko azken erorgua;

bertako ertzean

jezarrita,

Herio,

goizero,

hain aro oparoa dugun

Urri emankorrean.

Gaur, urriak hogeitamaika,

hamaika bider madarikatutako azaroak bataren bezpera,

bezpera guztietako tristuraz

tristura egun ofizialetako poza gomutatzean

gomutatu egiten ditut, halaber, hilak;

hilok gogoan bihar, etzi, etzidamu,

damu izango duzuelako zeuon bizitza;

bizitza honetan, bakarrean, difuntuagoak

difuntuak heurak baino zaretelako gaur;

gaur, Urriak hogeitamaika,

hamaika bider madarikatutako azaroak balaren bezpera.

Strauss entzuten
Halaxe mintzo zen Zaratrusta

Badakit —ondo jakin gainera—

ez dudana sekula be

eternitate apurñorik be

eskuratu ahal izango.

Jakin badakit

eternitate hitza bera be

ez dena besterik kimera baino,

gure diskurtsoa

hutsala eta alferrikakoa dena.

Ur tanta,

beste miriadaka tantarekin

itsasorako bidean

erroa zabaltzen duen ibaia.

Itsasoa;

lurrun

eguzki galdatan.

Haurtzaroa?

Itsasora begira nengoelarik,

askatasuna amets

kaioen hegaladetan zentzuna galduta,

orain preso naukan

gotorleku honen lehen harritzar

erraldoiak ezartzen ari

ziren garai hura.

Gaztaroa?

Hormatzarron aurka ari nintzela,

ene baitan

beste milaka gotorleku;

gotorlekuotan, gartzelak;

gartzelotan preso

neu;

behin eta berriro, neu

preso.

Haurtzaroan

neure inguruan eraiki zuten

gotorleku erraldoiko hormatzarren aurka nenbilela

nire barruan

beste milaka gotorlekutako

hainbat gartzeletan

preso nindutena

ohartu nintzen

garaia,

Gaztaroa.

Ludwig Van Beethoven entzuten
bederatzigarrena

lehen mogimendua

hondoraketa orduko une larrian

belarriak gorturik

neure eskuak luzatzen dizkizuet

azkenengoz

laberinto zoro honetan

esperantza apurren bat

izan dezazuen

bigarren mogimendua

baso erdian

ekia nola urtzen zen

ikusi nuen

Berunezko ibai ilunek

ludiazala estalita

kristalezko hegazti gardenak

abiatu ziren

ortzian barna;

hegoetan zerizkien eskatez

osoturiko euria

ari zuen

ilargiaren ipur masaila biluzia

—artizarraren atoian—

izerdi tanta distirakorrez

inguratu arte

hirugarren mugimendua

        —I—

Zuhaitz lerdenak,

ibai gardenak;

norenak ote zeuok?

denborarenak.

        —II—

Bazoaz arin;

horrexek dit min.

Geureak ere ziur

laster behar egin.

        —III—

Itsaso zimel;

eguzki epel.

Giza bakardadetik

hutsari: hel! hel!

laugarren mogimendua

        —I—

Isildurik ahotsak.

Odolik ez bihotzak.

Lortua ote du garaipena,

azkenik, heriotzak?

        —II—

Loreak du arantza,

haizeak be zalantza.

Etsipen karraixiz mintzatzen da

berriro esperantza.

        —III—

Isurtzen den odolak

eratzen ditu uxolak.

Fruitu berririk emanen ote

aintzinako arbolak?

azkena

Enara itsuak be urtero

gure zoko bazterretan;

gu, ostera, kateotan,

askatzeko, zer espero'?

Hirugarrena

Martxa funebrea

ezin argiago dago gogoan

zu izan zinen gizon ospetsuak

odolez estalarazi zituela

Europa eta Afrikako

zoko bazterrak.

Denbora luzea iragan behar izango

hainbat bihotzetatik

—zeure hegalen itzala omen—

lutoa ezabatu orduko.

Ez dugu doluminik

—zeureganakorik ez behintzat—

zeure ezpataren aginpean

hildakoen oritzapenek kutsatuta,

borborka pozkarioa baina.

Zinez dut eskatzen

isuririk gabe gera dakizkiguna

betirako zakilak

eta bularretan

jariorik gabe neskatilak,

zerorrek egindakoak eta bost

burutu behar dituztenak

etorriko bait dira, laster

bapatean —egun argitan—

                                          sost!

azken gogoeta

Elektrarietan txorinoa.

Aurpegian, haizeak fereka.

Gorriz tindatzea erreka

Gure odolaren destinoa.

Gerratetako heroiak

  Hara!

hiriko sagutzar ilegorriak

gerratetako heroien laudorioz

idatzitako liburuak

irensten

  Begira!

neguko hotz hezeak

gerratetako heroien ohorez

eraikitako estatuak

ugertzen.

  Ikus!

heuretan hazitako harrak

gerratetako heroien ezpataz

hildakoen gorpuak

jaten.

                                            Azaroa

                                        zilarrezkoa duzu

                                        iratzetan garoa

                                        iratzetan garoa

                                        zilarrezkoa duzu

                                            Azaroa.

Herio eta Loa

Herio eta Loa

— Loa zaldi;

    Herio zamaldun—

etorri dira

— Loa, laztana;

    Herio, labaina—

eta eroan,

amets zelaietan landa,

ez Heriorik ez labainik

ez Lorik ez laztanik

ez den

          landa zelaietara

non heu bait haiz

bai zaldi

bai zamaldun

bai zelai.

Hilerrian ez da inoren kexarik entzuten

bisitan joandako bizidunonak ezik,

ez da eroaten hara ezeinlako sosik,

ez bait da ezer ere dirutan saierosten.

Gu, ostera, berton, egunak elkarri josten

jakin barik zelan gauden, benetan bizirik,

ala arnasa aldika birikaratu arren, hilik,

mirakuluz gorpumortuan zutik irauten.

Alferrik gogoratzen gara umetako amaz,

arindu guraz barruan daroagun zamaz,

portu baten irrikaz, gau ilunaren baitan.

Eta gainean ezarritakoan harlausa

ba ote garen landareak hazteko gauza

neure buruari galdegiten diot sarritan.

Hilerria

Atalburua

Azken sarrera

ala

lehen irteera?

                                Soldadu ezezagunaren hilarria

                                Gure heroen izenak

                                izarretan dira idatzirik.

                                Noiz behinka desagertu egiten dira

                                oroimeneko zeruan

                                distiratsuago berragertzeko

                                amets zeruan.

Anonimoa

Aliferrik nire izena jakitea

neu barik

ez bait da

ezer

be

ez

                                Alboko hilarria

                                Izenen izenak

                                ispiluen ispilu!!

                                basamortu hutsalak

                                ezereza inguratzen.

Gerran erori zinetenoi

ez gaituzue

paketan utzi.

Lurperatzailearen gogoetak

Destinoak goldaturiko ildoetan

aitzurretan nabil

tarteka;

berak guren dituenetan

gorpu hilotzez ereiteko

inora be ez doazen bide hilok.

Soldata miserable baten truke

behin betirako trukatzen

zaituztet, lekuz

gerra absurdo batetan

mizkeriaren ezpata kolpez

eternitate zuloan eroritako soidaduok.

Gogoeta laburrak

Ezerezaren itzala,

txori imaginarioa.

Denbora ez doa.

Geu goaz denboran.

Baso hura ederra zen.

Halaxe diost

ustelbako azken enborrak.

Gaua diozu?

Ez iezaiozu itsuari

halakorik aipa!

Nori mintza hatzaio,

ixiltasun hori!

Bizitza,

heriotzarik luzeena.

Izuaren izu naiz;

hator izu hori!

Ez niri aterik jo, Herio,

neu bait naiz

atea bera.

Ixilik aurkitzen banauk

eroan nazak ixilago.

Gorrok aditzen ditugun kantuak

entzunezinak zuentzat,

entzumendunok!

Etorkizun argitsua dakust

itzalaren adarretan zintzilik.

Lehertu egin da nire bihotza;

taupada barik

bare doa orain odola.

Zerk elikatzen ote gosea?

Zeren gose ote naiz?

Egarri sikua naiz.

Ur sikuren batek

asetuko ote nau.

Begiak zabaük

ametsak ditut gogoan.

Ezerezera noa bakarrik;

ezereza, bakardadera.

Azaroak hogei

Airea zulatzen bozina adarrak;

Han hemenka zenbait barrikada sutan

arratseko zeruarekin larrutan

teilatuetan gora igoten kedarrak;

hartuak gaitu gaur mendeku sukarrak.

Lehertzear garunak hainbat burutan,

negarrez gara gasoil anpulutan

jaurtiz koktelak; hain arma kaxkarrak

guk eta hain hornitua, aldiz, etsaia!

Bide berrietan herkideok saia

berreskura arte askatasuna;

jainkoak menperatu, hautsi harkaitza,

libra dezagun Prometeo; betor garaitza

eta beronekin etorkizuna.

                                            Abendua

                                        gabon suak piztea

                                        herri honen ekandua

                                        herri honen ekandua

                                        gabon suak piztea

                                            Abendua

Zeharkatu nahi

zure kaleak,

askatasuna.

Ikusi egin

kaioletan perrexila hazita,

txoriak leihoetan,

kanpoan umeak,

hamaika eguzki apur

irrifarre distiretan

jostaka.

Jezarri egingo nintzateke

zeure itzalpetako

aulki landaretsuetan

eta —zertan ez?—

lainoarekin mintzatuko

gure begietako zorion lausoaren

jatorriaz jakitearren,

Askatasuna,

zure kaleak

neuk zeharkatu nahi.

Hilburukoa

biluzirik urgainduko naiz

gauaren erdian:

izarren negarra,

behelaino naiz bihurtuko

goizaldean,

itsasadarrean labanduz.

Meheki bustiko ditut

talaiako belarrak,

arrainuntzi goiztiarren

masta eta sareak

eta leihoetako kristalak.

Artizarrak

iragarriko du ekiaren sorrera

hosto infinitoetan lehertuko naiz

haranean zehar sakahanatuz,

oihal orlegiz janzteko

mendiak zuhaitzak landareak oro.

Argiaren baitan murgilduko

naiz biluzirik

izpi infinitoz zipriztintzeko

ume olgetien adatsak,

itsabeheretako haitz biluziak eta

kresal molekulak.

Hegal zuria izango naiz

eguerdiko perfekzio bertikala

labainak bezala

ebakitzen.

Itzalak mendian behera

jausiko dira;

odoletan abailduko naiz

sartaldean

dena azken besarkada gorriskaz inguratuz,

emeki hersten den betazalaren azpian

bilduta.