Edna St. Vincent Millay

itzulpena: ANA MORALES

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Edna St. Vincent Millay

© itzulpenarena: Ana Morales

© edizio honena: Susa

2021eko apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      XX. mendeko ingelesezko poesia lirikoan maisu-maistren artean Edna St. Vincent Millayk leku berezia du dudarik gabe. Idazle goiztiarra izan zen, nerabe zela argitaratu zituen lehenengo poemak St. Nicholas haurrentzako literatur aldizkari garrantzitsuan. Hogeita hamaika urte betetzerako Pulitzer Poesia Saria eskuratu zuen, sari hori lortu zuen lehenengo emakumea, eta Estatu Batuetako poeta entzutetsuenetakoa bilakatu zen, nahiz eta beti izan zuen gainean begirada gurasokeriazkoa literatur munduko gizon jarriengandik. 1892an Rockland hirian jaio zen (Maine, Estatu Batuak) eta bere ama dibortziatuak bultzatutako kultur hezkuntza aberatsa jaso zuen txikitatik. Halaxe ezagutu zituen ingeles literaturako klasiko handiak, eta amak kuraiatuta aurkeztu zen lehenengo poesia sarietara, zeinek literatur mundurako sarbidea eman zioten.

      Poesia lirikoari jarraiki, ni poetikoaren sentimendu barnekoak agertzen dira Millayren poesian, edertasunez adieraziak beti ere. Haren esku eta teknika poetiko paregabearen bidez ontzen ditu poesiaren historiako gai klasikoak, hala nola, amodioa, heriotza, haurtzaroa. Begirada feminista ere berezkoa du, baina aldarrikapen argi moduan bainoago hainbat gairen tratamenduan eta begiradan dago bere feminismoa. Esaterako, Hilekoa poeman, non hilekoaren ingurukoak gizon baten ikuspuntutik, eta azpi ironiko nabarmenarekin, lantzen dituen. Horretaz gain, Millayk erabiltzen dituen erreferentzia mitologiko aski ugarietan emakumezkoak dira nagusi, mitoetako kontakizun tradizionalak alderantziz jarriz (Antzinako keinua). Bizi jarrera feminista eta aurrerazaleak, poesiatik kanpo ere ezaguna izan zena, haren produkzio poetiko guztia blaitzen du, eta halaxe agertzen dira ordura arte tabu ziren gaiak: desira sexuala (hetero zein lesbikoa), emakumearen autonomia, damurik eza… Lehen pikua poema labur zoragarria, adibidez, askatasun eta gozamenaren aldarri gisa irakurria, bere belaunaldiko emakumezko askoren ereserki bihurtu zen.

      Gerraren kontrako militante sutsua izan zen, nahiz eta II. Mundu Gerraren aurrean hartutako jarrerak (nazien kontra borrokatzearen aldeko propaganda idatzi zuen) polemika piztu zuen. Bere obran ere, halako biraketa bat sumatzen da garai horretako poemetan, poesia politikoagorantzazkoa, zeina kritikak oro har gaitzetsi egin zuen. Sorta horretakoa litzateke, adibidez, emakumeen eskubideen aldeko LXVII. sonetoa. Azken garaikoa da, halaber, Ez nazio batengatik poema bikaina, besteen aldean narratiboagoa eta formalki libreagoa dena.

      Bere garaiko beste zenbait poetaren aldean, forma klasikoagoak erabili zituen Millayk, nagusiki forma neurtu eta errimatuak baliatuz. Bereziki dira aipagarriak bere sonetoak, forma klasiko aberats eta ugariei (soneto petrarkista, soneto shakespearearra, eta beste) jarraitzen dietenak eta zenbakituta argitaratu zituenak. Egitura doi eta hoskidetasun horiek ahots goran irakurtzera bultzatzen dute irakurlea; ez alferrik izan ziren Millayren errezitalak aski sonatuak, nahiz eta, hastapenetan, irakurketa publikoei uzkur egiten zien. 1932an errezitaldiak egin zituen igande gauero irratsaio batean, eta itzelezko arrakasta izan omen zuen, milaka entzuleko audientzia eskuratuz. Alderdi musikal hori jaso nahian, eskema metrikoak eta errimak errespetatu ditu itzulpenean Ana Moralesek trebetasun miragarriz.

      Millayren poesia formaz klasikotzat eta edukiz moderno eta apurtzailetzat jo izan da, eta kontraste hori da haren poesiaren ezaugarri behinenetako bat. Goi mailako poesia, dudarik ez, orain arte euskaratuak zeuden zenbait ale solteri (Jon Beiztegik, Koldo Izagirrek eta Hedoi Etxartek itzuliak) segida ematen dien kaier honetan irakur dezakezuna.

Arratsaldea mendian

Denik eta alaiena izango naiz

      Eguzkiaren pean!

Hamaika lore ukituko ditut

      Eta bat ere ez eraman.

Labar-lainoei so egingo diet

      Soseguzko begiz,

Haizea ikusiko belarra apaltzen,

      Eta belarra jaikiz.

Eta argiak hasi bezain laster

      Han herrian agertzen,

Bilatuko dut zein den neurea

      Eta hasiko naiz jaisten!

Emazte sorgina

Ez da ez arrosa ez zuria,

      Eta inoiz ez dateke guztiz nire;

Amandre ipuin batez du eskua hezia,

      Eta ahoa, maite postal bat dela bide.

Behar baino sarriago du ilea;

      Eguzkitan ene galgarria!

Eta ahotsa, koloreko aleen katea,

      Edo itsasora doan mailadia.

Maite nau ahal duen adina,

      Ene amorez emanez amore;

Baina ezein gizonentzat ez da egina,

      Eta inoiz ez dateke guztiz nire.

II

Ez dakar arindurik denborak; gezurretan

Esan zenuten mina gozatuko zidala!

Gizona falta zait marea behera doala

Haren hutsa daukat euriaren negarretan.

Elur zaharrak urtu dira mendi magaletan,

Eta etxarte orotan ke da iazko orbela;

Baina ene pentsu zaharrak gogoan bezala

Iazko oneste latza meta dut bihotzean.

Beldurrez ehun lekura ez daukat joaterik

—Hain daude eta denak haren akorduaz lepo—.

Eta toki isil batera lasai sartzen banaiz,

Ez baitzuen zapaldu edota argitu inoiz,

Diot: “Hemen ez dago haren oroitzapenik”,

Eta jota lotzen naiz, beraz oroit orduko.

V

Halabehar hutsez jakingo banu egun batez

Joana zarela betiko lur honetatik

—Egunkariko azken orrian, adibidez,

Leituta, metroan inorenari so eginik—,

Nola halako eta holako bidegurutzean

(periodikoetan ohi dira halako pila)

Gizon presatu bat, eta hara non zeu izan,

Eguerdi aldean suertatu den hila...

Aiei ozenik ez nuke egingo —ezin aiei

Ozenik egin edo eskurik bihurtu hor—,

So egingo nieke geltokiko argiei

Interes biziagoz, nola doazen bizkor,

Edo are arreta handiagoaz leitu

Larruak non gorde, eta ilea nola zaindu.

VI
Bizar urdin

Zilegi ez zen ate hau ireki zenuen;

Sartu orain, ikusi zein huskeriagatik

Saldua zaren: altxor gorderik ez da hemen,

Ez laratzik, ez bilatutako Egiarik

Dakarren mirail gardenik, andre bururik ez

Zeurea lako irritsak idunetik etenda,

Ez eta ere eskuen bihurtzerik saminez:

Soilik gela hits bat, ikus, amaraunek janda.

Baina hauxe gorde nuen niretzat, ez beste

Ene bizitzatik, inork larregi ez nintzan

Ezagutu; lohitu nauzunez honenbeste

Isil-ostuka gaur gauez barrura sartzean

Betiko zait higuingarri zure aurpegia.

To zuretzat leku hau. Nik behar dut berria.

Udaberria

Zer xederekin itzultzen zara, apirila, berriro?

Edertasuna ez da aski.

Jadanik ezin nauzu lasaitu likatsuki

Irekiz doazen hostoñoen gorritasunarekin.

Dakidana dakit.

Eguzkia bero dut idunean, beha nagoela

Azafraiaren arantzei.

Ona da lurraren usaina.

Iduri du heriotzarik ez dela.

Baina zer ardura du horrek?

Ez da bakarrik lurpean gizonen garunak

Harren jaki direla.

Bizitza berez

Ez da ezer.

Edalontzi huts bat, tapizik gabeko eskailera tarte bat.

Ez da aski urtero, muino honetan behera,

Apirila

Inuzente baten gisan jaistea, zezelka eta noranahi botaz loreak.

Hil aurreko eresia

Izango da arrosarik eta errorizik

      Hilda zaudenean eta lurpean;

Oraino sortuko da soinu alaitsu bat

      Zelinda zuri erlez zamatuan;

Izango da oraino euria alertzeetan

      Behin atertu eta gero euriak,

Eta txantxangorriak oraino uztondoan,

      Muino berde epelean ardi grisak.

Ez date udalehena hits ez mehe udazkena;

      Ez du ezerk jakingo ez zaudena,

—labore lur goibelen bat salbuetsita,

      Zuk beste inork zapaltzen ez duena—;

Kamamilatik eta amarantotik at

      Ezerk ez du jakingo hil zarena,

—Horiek eta agian gurdi ezgauza batek,

      Txabola jausi baten ondokoak—.

O, zure abiatze handiaz, ederrik

      Gutxi da abiatuko, zureaz gain:

Ur arruntetik argia, besterik gabe,

      Harri soiletik grazia bakarrik!

Passer mortuus est

Heriok xarmant oro du irensten:

      Lesbiak ilunpe kide du

Bere txolarrea; luze barik

      Ohe guztiak dira estu.

Lehor da libazio aratza,

      Euri zaharra legez ahantzia,

Eta ohar bat baizik ez da

      Eskutxo buruiritzia.

Azken batez, ene maite ohia,

      Ene behialako laztana,

Zendu zelako soilik esango dugu

      Ez zela izan maitasuna?

Erosta

Entzun, umeok:

Aita hil da.

Haren beroki zaharrez

Egingo dizkizuet jakatxoak;

Egingo dizkizuet prakatxoak

Haren galtza zaharrez.

Egongo dira sakeletan

Gorde ohi zituen zenbait gauza,

Giltzak eta xentimoak

Tabakoz estaliak;

Danentzat xentimoak

Itsulapikoan sar ditzan;

Annerentzat giltzak

Egin dezan hots polit bat.

Bizitzak jarraitu behar du

Eta hildakoak ahaztu;

Bizitzak jarraitu behar du,

Gizon onak hil arren;

Anne, gosaria jan;

Dan, hartu botika;

Bizitzak jarraitu behar du;

Ahaztu zait zeren.

Erbesteratua

Bihotzean bilaturik zein pena duen zinez

      Aurkitu dut honako hau dela arazoa:

Hitzez eta jendeaz nekaturik nagoela,

      Higuinduta hiriaz, faltan dut itsasoa;

Faltan dut gozotasun gazi eta itsaskorra,

      Haize zakarrarena eta bisutsarena;

Faltan dut egun osoz apurtzen aritzen diren

      Olatu handien hots ozena eta hots leuna.

Antzina beti ate aurreko lorategian,

      Neguko itsasoaren muga jartzen zuela

Harean erroturik eta ezpalez nahasita,

      Zabaltzen zen basa ilar usaindun ubela;

Goizez beti ibili ohi nintzen uhinen gainean,

      Eta zapatetatik harea astintzen gauez,

Orain gatibu nago eraikin garaien pean

      Zarataz gogaiturik, nahasita argiez.

Aditu ahal banitu zutoin berdeak karranka

      Haizeak jotako kai zurezkoaren azpian,

Berriz ere ikusi bilin-bolonka upelak,

      Eta hesola beltzak malekoiko hesian,

Ikusi ahal banitu muskuilu algatsuek

      Estalitako krosko erdi ustel hondatuak,

Aditu berriz ere han gainean oihuka

      Jira-biran dabiltzan antxeta gosetuak,

Berriz sentitu nola etxola den atezatzen

      Marea datorrela gora, edo behera doala,

Haziz doazen uren beldur izan berriz ere,

      Ikaraz entzutean lainoaren ezkila.

Zoriontsu nintzateke! —zoriontsu nintzenez,

      Mainen itsasaldean goizetik gaua artio—;

Premia daukat hartu eta eskuz ibiltzeko

      Maskorrak eta aingurak eta ontziak berriro!

Zoriontsu nintzateke... Ez naizenez batere

      Izan zoriontsua helduz geroztik hona,

Urrunegi baitago hemen ura niregandik,

      Ura gertu eduki, horra behar dudana.

Basa beltxargak

Bihotzari so egin nion basa beltxargak zihoazela.

Eta zer ikusiko, ikusia ez nuenik?

Galdera bat gehiago edo gutxiago soilik;

Parekorik ez basa hegaztien hegadaren.

Bihotz aspergarria, beti hiltzen eta bizitzen,

Haize bako etxea, banoa giltza emanik.

Basa beltxargok, erdu hirira, erdu ostera

Hiri gainera, hankak narras eta hots egiten!

XVII

Ez da ezein jardinetan sortu arrosarik,

Homerorena, neurea nahiz Omarrena izan,

zeinak lurpean egonda mendeen mendetan

arrosa hilen hauts finetan, bistatik joanik

Betiko, gordeta garo eta eguzkitik,

ez baititu, lurrin biziz ardoaren gisan,

haizearen ildo grisak janzten karmesian

Uda zaharrak berri batez pizten direlarik.

Halaxe nik zin badagit “Bihotzez dut maite”,

Lilirena da zin hori dagien bihotza

Lesbia da maitalea eta Lukrezia;

Nire maitasunak, hortaz, segur gal lezake

Baldin Helena hain eder izan ez balitza

Edo gazte hil edo ez balu utzi Grezia.

Lehen pikua

Kandelari bi muturrak piztu dizkiot;

      Ez du egingo gau guztia

Baina, ai, lagunok, eta, ai, izterbegiok...

      Maitagarria du argia!

Bigarren pikua

Harkaitz irmoan salbu da etxe itsusia:

Ikus harean distirant ene jauregia!

Recuerdo

Oso ginen nekatuak, oso ginen pozik,

Gau osoan ferryan harat-honat ibilirik.

Biluz zegoen eta argitsu, eta kiratsu kortaren pare,

Baina suari so egon ginen, mahaian makurtu aurrez aurre,

Muino batean etzan ginen ilargiaren pean;

Eta ziztuak joka zebiltzan, eta alba heldu zen bertan.

Oso ginen nekatuak, oso ginen pozik,

Gau osoan ferryan harat-honat ibilirik;

Eta sagar bat jan zenuen, eta madari bat jan nuen,

Aurretik dozena bana erosita nonbaiten;

Eta zerua zen zurbildu, eta haizea zen hoztu,

Eta, balde bat urre gainezka, eguzkia zen sortu.

Oso ginen nekatuak, oso ginen pozik,

Gau osoan ferryan harat-honat ibilirik.

“Goiz on zuri, amandre!”, esan genion buru zapidun bati,

Eta egunkaria erosi, nahiz eta ez irakurri;

Eta hark “Jauna zuekin!”, sagar-madariengatik malkoz,

Eta diru guztia eman genion, salbu itzultzekoa metroz.

Osteguna

Eta maite bazintudan asteazkenean,

      Zera, zuri hori zer?

Ez zaitut maite ostegunean...

      Egia da halaber.

Eta zer dela eta zatozen kexaka

      Ezin dut nik ikusi.

Maite zintudan asteazkenean, bai, baina zer

      Zait hori bada niri?

Gizon ez ezinezkoari

Zelan jakin, joan ezik,

      Kairo eta Kataira

Toki goren hau ote den

      Gorena guztira?

Ausaz sudurpeko hauxe

      Dut lore aproposa;

Zer dakit nik, usaindu barik

      Kartagoko arrosa?

Maitasun zintzo honen ehuna

      Ez daiteke ez histu ez listu

Hemen naizeino, …baina, ai, laztana,

      Ahal banu inoiz bidaiatu!

Heldua

Hainbat otoitz egin nuen honetarako,

Eta negar eta birao eta eskaileran jo ostiko

Eta, orain, platera baino etxekoago

Zortzi eta erdietan etxean nago?

Dafne

Zertan jarraitzen didazu…?

Bat-batean, egin kontu,

Bihur naiteke erramu.

Bat-batean ehizaldian

Utzi ahal dizut besoetan

Adar gorrail bat nire ordean.

Baina mendiz eta sakanez

Jarraitu gura didazunez,

Banoa; Apolo: presta zaitez!

S.M.ri

(Akabukoetan balego)

Ez dut batere gura zu joaterik

Lur azpira, Helena bertan baitago

Honezkero esna duzu, badakit nik.

Kleopatraren oinetako uztaiekin

Nire baimenaz ez zara herdoilduko;

Saforen hautsak dabiltza ipurtarin;

Kresidak maite lezake berriz; Dido,

Hil kaperan ustel, oraindik da urduri.

Zuk ni uztea zait guztiz gogaikarri.

XL

Ahaztuko zaitut berehalakoan, laztana

Beraz, gozatu eguneko, hilabeteko,

Urte erdiko zure tarteño hau ahal adina,

Ni joan, edo hil, edo zu ahaztu orduko,

Eta gurea betiko amaitu; usu fite,

Ahaztuko zaitut, diodan legez, baina orain,

Zure gezurrik politenaz bazatoz eske

Nire promesik kutunena dukezu ordain.

Araiz iraungo balu gehiago maitasunak,

Eta zinak ez balira diren bezain hauskor,

Baina hala da, eta aurrera egin du naturak

Huts egin barik orain artean burugogor:

Bilatzen duguna aurkitzen dugun ala ez

Berdin da, biologiari dagokionez.

Oturuntza

Mahatsondo orotan nuen edan

      Azkena, lehenaren lain

Ardo bikainik ez zen izan

      Egarria bezain.

Sustrai oro nuen hozkatu

      Dastatu landare oro

Fruitu bikainik ezin bilatu

      Irrikaren besteko.

Utzi bihi eta mahats

      Haien tratularientzat

Ni etzango naiz, mehats

      Ene gose-egarriez bat.

Harpadun ehulearen balada

“Seme —esan zidan amak

      Ume punta nintzelarik—

Arropa behar duzu soinean

      Eta zarpailik ere ez dut nik.

”Ezer ere ez da etxean

      Mutiko prakak egiteko,

Ez oihala mozteko artazirik

      Ez haririk josteko.

”Ezer ere ez da etxean,

      Zekale ogi mutur bat baizik,

Eta andre burudun harpa bat,

      Baina ez eroslerik”,

—esan zidan negarretan urturik.

Hori zen udazken hasiera.

      Heldu zen udazken amaiera,

“Seme —esan zidan amak— zu ikusi

      Eta odola zait ikara...

”Besaburutxo argalok

      Nabarmen arropa azpian!

Nondik atera jakatxo bat

      Jainkoak daki lorian.

”Zorionekoa ni, txotxo,

      Aita datzala lurrean,

Horrela ezin baitu ikusi

      Semea nola diodan!”

      —Hots bitxi batez esan zidan.

Udazken amaiera zen hori

      Negua heldu zelarik

Praka bakoa nintzen

      Eta ez nuen atorrarik.

Ezin eskolara joan,

      Ezta olgetan irten

Eta beste mutikoak

      Gurean ez ziren gelditzen.

“Seme —ziostan amak—

      Etorri hona altzora,

Lo kuluxka batean

      Hezurtxoak berotzera”.

Eta, ai, oi, zein txotxolo

      Genbiltzan ordu erdiz edo,

Nire hanka luze biak

      Dandarrez lurreraino.

Kulun-kulun-kulunkari

      Obaba-obababatxue

Hura zen, bai, gure poza

      Ordu erdiz bazen ere!

Baina mutil handia izan ni,

      Jendeak zer esango

Amari entzunez kantari,

      Ni egun osoan lo,

      Bi-biok hain kokolo?

Gizonek diote negu hura

      Gogorra izan zela oso;

Erregairik ezer gutxi

      Janaria urriago.

Otso burudun haizea

      Uluka gure atean,

Erre genituen aulkiak

      Eta eseri lurrean.

Geratu zitzaigun soilik

      Aulki bat, ezin hautsirik,

Eta andre burudun harpa

      Ez zuena eroslerik,

      Errukiz ere bederik.

Eguberri bezperan

      Negar egin nuen hotzez

Negarrak lotara ninduen

      Bi urteko umea legez.

Eta gauaren sakonean

      Entzun nuen ama jaikitzen,

Haren begiei, niri begira

      Amodio hutsa zerien.

Eta ama jesarri zen

      Aulki on bakarrean

Argi bat zuen gainean

      Nondik nik ezin esan.

Hemeretzi urtekoa irudi

      Egun bat ere ez gehiago

Eta andre burudun harpa

      Sorbaldaren kontra tinko.

Haren atzamar finak

      Hari mehe luzeetan,

Ehun-ehun-ehun-ehule,

      Mirarietan zebiltzan.

Hari distiratsu asko,

      Nondik nik ezin jakin,

Trabeska zebiltzan soka artean

      Arin bai arin.

Eta urre hariak txistuka

      Amaren eskuetan.

Amarauna hazten nekusan

      Irudiarekin batean.

Ehundu zuen ume jaka bat,

      Eta behin amaiturik

Paratu zuen lurrean

      Beste bati ekinik.

Ehundu zuen kapa gorri bat,

      Eta hain zen galanta,

“Errege seme bat du jabe

      —Nioen—, niretzat ez da”.

      Baina banekien niretzat zela.

Ehundu zuen praka pare bat

      Are azkarrago!

Ehundu zuen bota pare bat

      Eta txapeltxo bat hiru adarreko.

Ehundu zuen mitoi pare bat

      Blusatxo bat ehundu zuen,

Ehundu zuen gau osoan,

      Etxea isil eta hotz zegoen.

Kantuz zebilen lanean,

      Harpako sokak hitzontzi;

Ahotsak behin ere ez huts,

      Haria behin ere ez hautsi.

      Eta nintzenean itzarri...

Han zen ama eserita

      Harpa sorbaldan tinko.

Hemeretzi urtekoa irudi

      Egun bat ere ez gehiago,

Musu inguruan irria,

      Buru inguruan argia,

Eta harpa harietan eskuak

      Izozturik eta hilda.

Eta ondoan metaturik

      Zabuka zeruranzko pilan

Errege seme baten jantziak

      Eginak neure neurrian.

Sekula ez da adarretik hartu behar fruta

Sekula, sekula ez da adarretik hartu behar fruta

Eta upeletan batu.

Amodiorik jan nahi duenak zintzilik dagoen lekuan jan beza.

Adarrak ihiak legez okertu arren,

Fruitu umotuak belartzan lehertu edo arbolan zimurtu arren,

Amodiorik jan nahi duenak eroan dezake berekin

Sabelean eutsi ahal duena, ez besterik,

Ezer ez mantalean,

Ezer ez sakeletan.

Sekula, sekula ez da adarretik batu behar fruta

Eta upeletan gorde.

Amodioaren negua upa hutsez beteriko soto bat da

Ustelak bigundutako baratze batean.

Kontzertua

Ez, bakarrik joango naiz.

Itzuliko naiz amaitu orduko.

Bai, jakina, maite zaitut.

Ez, ez naiz luzatuko.

Zergatik ezin zaren etorri nirekin...?

Lar zara nire maitale.

Kantaren eta bion artean

Zinateke eragozle.

Bakarrik baldin banoa,

Isilik eta jantzi leunez,

Nire gorputza aulkian hilko da,

Eta sugar batek neure buru gainetik,

Gogo batek, neurea halako bi neurriz,

Bozkario izoztuaz behatuko du

Atzera eta aurrera nola dabiltzan zuhur

Herririk gabeko armadak,

Izen bariko ate bati jazarriz,

Xabalina itzelak jaurtiz

Hiri kantari baten harresi oihularitik

Non ez dagoen zain andrerik!

Armada maitasun eta gorrotoz aratzak,

Erruki bako hots lerroak martxan

Mendietan gora eguzkirantz

Lurrera jaurtiz urrezko lantzak!

Zilar lasterkari bat guztien buru

Eutsiz estandartea, eta bertan marraztuta

Odol gabeko zauri baten esnea eta altzairua

Zeinaren sendagaia den azkenean ezpata!

Zuk eta nik ez daukagu musikarekin zerikusirik.

Ezin dugu musikaz filigranazko marko bat egin,

Non zu eta ni

Poz xamurrez garelako etorri,

Jesartzen garen irribarretsu, eskutik harturik.

Tira, konforma zaitez

Zin degizut, itzuliko naiz zugana;

Eta izango naiz lehen nintzena.

Altuxeagoa joan naizen baino,

Hori besterik ez.

Udaberri kanta

Badakit zergatik dabilen forsitia horia

Arnasari eusten eta loratu nahi ezik,

Eta txantxangorria mokoa hegopean gorderik.

Esatea gura? Jasango duzula uste duzu?

Estali begiak eskuaz eta entzun ezazu.

Ez dakizu nola egunak hotzak diren oraindik?

Eta denak dauden udaberriaz berantetsirik?

Bada, kontua da ze... —begiak eskuaz estali—

Ez dela egongo udaberririk.

Hemen ez dago aparkatzerik! Hemen ez dago aparkatzerik!

—Esan zioten udaberriari— Hemen ez dago aparkatzerik!

Udaberri andrea heldu zen, beti bezala,

Eskua pausatu zuen forsitia horian...

Mutikoek buelta eman zuten lotan irribarrez,

Puxtarriak amets, harribilak amets;

Neskatoek ohetik jauzi egin zuten ikusteko

Udaberria bere gurdi pintatuekin pasatzen

—Gurdi koloredunak, liluraz kirrinka—,

Eskua pausatu zuen txantxangorriaren saman;

Eta orduan hara non datorren badakizunor, maitea,

Badakizunor jaka urdin dotore bat soinean,

Eta diotso Udaberriari: hemen ez dago aparkatzerik!

Hemen ez dago aparkatzerik! Hemen ez dago aparkatzerik!

Segi! Segi! Hemen ez dago aparkatzerik!

Etorri nirekin paseatzera hiriko lorategietan.

(Badaezpada erne ibili, agertuko balitz badakizunor)

Halako gauza gaixotirik al duzu inoiz ikusi?

Ekainaren erdia, eta ezer ere ez da hazi;

Lorezainek begiratu eta hazka eginez buruan

Izerdia ematen dute tulipen parterreetan,

Baina belar izpi bat ere ez da sortu hor.

Hala, bada, mugi! Ez dakizu oinez ala?

Hemen ez dago aparkatzerik! Eta ez erantzun atzera!

Tira ba... Ze arraio, onerako izango da.

Egia esan, sortu ohi zuen anabasa itzela,

Lore hostoak jausten utziz zuhaitzen abarora,

Eta denoi ahantzaraziz ogia nola bila.

Edozelan ere, niri bost axola zait

Akordatu egin naiteke, eta gauza bera zu.

(Baina hobe dugu argi ibili, badakizunor agertuko balitz edo,

Udaberriaz oroitzera jesartzen garelarik).

Hemendik urtebetera edo bira ia ez gara ohartuko.

Edozertara ohitzen zara azkenerako.

Gazte eta berde nintzela

Gazte eta berde nintzela, esan nuen amodioaren despit:

Sekula santan ez diot ezein kreatura biziduni

Amore emango, ez gogoa aireratuko

Inori,

Ez zabalduko haren sekretu zaharrak haize bortitzean

Hark saskildu eta maiztu ditzan…

Ai, eta hementxe ni

Haizeak eta eguzkiak inbaditu eta arpilaturik!

XXVII

Uda natzaio zure bihotzari, ez beste,

Badakit, eta ez urteko lau urtaroak;

Beste nonbaiten bilatu beharko, amante,

Niri arrotzak zaizkidan aldarte zintzoak.

Urre fruituen bilduma dotorerik nik ez

Daukat saltzeko, edo gauza zuhur negutarrik;

Eta lar luze eta lar ondo zu maitatzez,

Ez dut jada bedatse bular jaso eztirik.

Hortaz, entzun: oi maitea, udaren moduan,

Joan behar naiz, danbor isilez ezkutatu,

Hartara, uda bezala itzul nadinean,

Txori-arrosak berri lez ditzazun agurtu.

Bestela, zure uda, konturatu orduko,

Beste klimaren batean duzu bilatuko.

XXIX

Erruki zaitez nitaz ez egunaren argia

Badoalako zerutik eguna bukatzean;

Erruki zaitez nitaz ez landa eta sasia

Ederrez soiltzeagatik urtea igarotzean;

Izan errukia niri ez ilbehera hasteaz

Ez itsasbeheran joateaz urak itsasora,

Ez gizonaren desira hain azkar isiltzeaz

Zu ez egoteaz jada niri maitez begira.

Hau dut betidanik jakin: amodioa ez da

Lore irekia besterik, haizeak erasana;

Urertz aldabera oinkatzen duen uholde eskerga,

Enbatetan bildu hondar berriak dakartzana:

Erruki nitaz bihotzak ikasteagatik geldo

Buruak behin eta berriz dakusana agudo.

XXXI

Ui, ui, ui, damutuko zaizu hori esana!

Itzuli liburua eta tori musua.

Laguna ala etsaia da entzun diodana,

“Buru txiki horrentzat, handia liburua!”.

Zatoz, ikusi nire kapela berriena,

Ezpainak bil-bildurik apaintzen nabilela!

O, berdin maiteko zaitut eta hori dena,

Ustea ez dizut berriz esango sekula.

Eztia izango nauzu, maltzur, leun, azeria;

Irakurtzen ez nauzu harrapatuko ostera:

Esango didate emazte eredugarria;

Eta zatozenean noizbait nire atera,

Egun sano batean, ez oskarbi ez ekaitz,

Eseri zaitez lasai, joana izango bainaiz.

XLI

Andre sortua izanik eta antsiaturik

Nire gisakoen behar eta apeta oroz

Zure hurrentasunak bulkatzen nau indar osoz

Zu soinez ederrestera, plazer nukeelarik

Gorputz horren zama bularrean ezarririk:

Horren sotila da bizi lurruna diseinuz,

Argiz betetzen pultsua, gogoa, aldiz, lainoz,

Eta hor berriz galduta ni, menderaturik.

Odol sendoa tristeki zaio azpizapo

Burmuin zabukari honi; ez pentsa, dena den,

Oroituko zaitudanik maitez, edo onduko

Nire erdeinua errukiz... Esango dut garden:

Ez deritzot eroaldi honi zio nahiko

Berriz batzen garenean solasta gaitezen.

XLII

Ezpainok zein ezpain, eta non, eta zergatik

Musukatu duten ahaztu zait, eta gauez

Zein beso izan ditudan burko; baina kaskez

Eta aienez dago gaur euria beterik,

Mamuak erantzunen zain kristalen atzetik,

Eta hasi zait bihotzean min sor bat zirkinez,

Oroitu bako mutiko haiek oihu batez

Gauerdian berriro helduko ez baitzaizkit.

Horrelaxe neguan arbola bakartiak

Ez daki joan diren txoriak banan-banan,

Baina bai dituela adarrak isilago:

Atzoko maiteen berri ez dezaket nik eman,

Soilik dakit abestu zuela nigan udak

Tartetxo labur batez, ez ordea gehiago.

LXII

Gizona, itzaltsu eta hilda, orain ikustean

Bitxi zirudien andrea etzan izana

Haren ondoan hainbat gauez ohe hotzean,

Eta inoiz izana gehiago izango ez zena.

Berotasun handia gorputz irrikatsutik

Joana bide zen azkenik, zain atezuak

Laxatuak betiko. Maindireak formalik

Aurkezten zizkion gaur haren kurba pisuak

Eta atea bezain ezagun zuen luzera,

Emazte batek gizon arrotz bat dakusan ber

Sartzen denean isil-ostuka eta fier

Senarra jende aurrean mintzo den tokira:

Gizon txiki eta absurdo eta berea,

Bizigaien jankidea, behingo batez ez bere:

      Sailkatu gabea.

Egunsentia

Gizon oro bakarrik dago orain.

Hau da adiskiderik gabeko orena.

Dindilizka daude Fedea eta Oroimena

Hego zabaletatik troka hotzaren gainean.

Adiskidetasun orok du azkena.

Gizona,

Maitasun eztiaren tema hutsaz

Gau osoan esna egona,

Lo dago argi grisaz.

Maitaleak, ametsik egitekotan,

Ez du egiten bere alboan esku ilaun irekia lo daukan andreaz;

Joana da beste andregai batengana.

Eta atzean utzi duena

Ez dabil zizpuruz “zakarra… zakarra...” esaten lotan;

Irasagar beilegien ortu batean dabil;

Irribarrez, irasagar beilegiak batzen ditu saski

Sahatsez eta ereinotzez eginikoan.

Itzul banendi zure atera,

Fresko eta zarbail goizeko airetik,

Ilun legoke eskailera,

Eta usain lodi hil bat legoke, mingarriki goibela,

Aurretik ez zegoena.

Isiltasuna legoke. Pauso astunek zeharkatuko lukete behegaina.

Eta utziko zenidake sartzen, loguraz zimurtuz bekokia

Ile nahasiaren azpitik.

Ederrak orain loak itxi bariko belarrian

Ahots aberats eta nabarrak egun itzarri berrian!...

Txistu ahaltsu, doluzkoak, ezin konta ahala,

Atoiontzi eta ferryenak, nahasiz, katramilatuz, ahituz,

Intzirien banan-banako notetan mehetuz,

Badia lanbrotsuan sortuz musika itzela.

Orain, oihartzunez betetako kalean zehar, haziz doan argiaz,

Eguzkiak onesten dituen enkarguetara jarriaz,

Zalapartaka dabiltza lotsa barik gurpil eta apatx astunak

Etxe isilen aurrean; diote kementsu:

“Ez ni lerroka gaueko ekimenen artean.

Egunaren hastapena nauzu”.

Iluntzea Lesbosen

Bitan ikusirik zuen garçon buruak maitagarri

Alboz albo, onizea eta urrea,

Badakit eduki dudala ezin zena izan nirea.

Bitan sartu naiz gelan jakin barik bera berton zela.

Bi agata begi, malakita begi bi,

Bitan itzuli dira nigana, gogor eta dizdizari.

Eta hala jakin dut nire galera.

                                              Oi, berreskuratu ezineko

Intsentsu eztia, haize bako gauean igokari!

Musika bako eresia

Ez dut etsirik hartzen bihotz maitetsuak zoru gogorrean gorde behar izan daitezen.

Hala da, eta hala izango da, hala izan baita mundua mundu denetik:

Ilunpera doaz, jakintsuak eta xarmagarriak. Koroaturik liliz eta ereinotzez, badoaz; baina ez dut etsirik hartzen.

Maitaleok eta pentsalariok, segi lur barrenera.

Egizue bat hauts gris, berdintzailearekin.

Sentitu zenutenaren, jakin zenutenaren zenbait lagin

—Formula bat, esapide bat— geratzen da, baina galtzen da hoberena.

Erantzunak, azkar zein zorrotz, begirada zintzoa, barrea, maitasuna...

Joanak dira. Joanak dira arrosak elikatzera. Dotorea eta kiribilduna

Da lorea. Lurrintsua da lorea. Badakit. Baina ez nago konforme.

Preziatuagoa zen zure begien argia munduko arrosa guztiak baino ere.

Behera, behera, behera hilobiko iluntasunera sartzen

Emeki doaz, ederrak, xamurrak, atseginak;

Isilki doaz, zangarrak, zuhurrak, buruargiak.

Badakit. Baina ez nago konforme. Eta ez dut etsirik hartzen.

LXVII

Inez Millholandentzat

1923ko azaroaren hamazortzian Washingtonen irakurria, emakumeen eskubide berdintasunaren kausako hiru liderren estatuaren inaugurazioan

Ni ez naizen gizaburu marmolezko honetan

Jarri fama ez den koroa formal biribila;

Baina nire oihu isilduaren foroan

Errotu zaitez, su esnedun zuhaitz bizia.

Harro eta bipil nintzen hau, ez naiz gehiago...;

Ezpada ametsa lez, harat-honat berantorduz,

Ezpada haizea lez, ate irmoan jo eta jo

Sutondo gordean hausterrea nahaspilatuz.

Hilko da harria; hauts dateke bitan naizena.

Mendian garaile nire ikurra jarriz soilik

Burla litezke urdina eta uger gorri iluna

Nire gogo egongaitza hilezin eginik.

Oraintxe ere ari da mastan zeta tiraka:

Lotu kantuari bada, hilartitza ahaztuta.

LXXX

Zilarrezko kutxa batean perla ospelez

Edo korindoi gorriz edota urdinez jori

Ez dizut ematen, beste neska batzuek lez,

Nire maitasuna itxita, nik eutsiz giltzari;

Maite korapilo batean ere ez, ezta

Halako eraztun batean zeinak dakarren

Semper fidelis eta malguki bat gordeta

Garunari amarrutxo bat egitearren:

Maitasuna esku irekian, bakarrik hori,

Bitxi barik, agerian, min asmorik gabe,

Nola behar diren sagarrak gonan ekarri

Edo eskutik zintzilik txapel bete lore,

Hala dakarkizut, aldarriz haurren antzera:

“Hara zer daukadan! Guztiak zuretzat dira”.

XCIX

Maitasuna ez da dena: ez da ezti bitsa

Ez lo abaroa, ez estalpea euritan;

Ez flotean haga bat, gizonak badabiltza

Bai hondora ez hondora bai hondora uretan;

Maitasunak ez du birika betetzen airez,

Ez odola arazten, ez hezur hautsia batzen;

Oraintxe, ordea, amodio falta hutsez

Gizon asko dabil herio laguntzat hartzen.

Trantze latz batean gerta liteke nik ere,

Minak zanpaturik eta askatzeko antsika,

Edo beharragatik erabakimenik gabe,

Zure maitasuna saltzea bakearen xerka,

Edo gaurko gauaren oroitza janari truk.

Litekeen gauza da; ez nuke egingo, uste dut.

Haurtzaroa inor hiltzen ez den erresuma da

Haurtzaroa ez doa jaiotzetik adin jakin batera, eta adin jakin batean

Umea hazten da eta bazter uzten ditu ume kontu guztiak.

Haurtzaroa inor hiltzen ez den erresuma da.

Axola duen inor ez, alegia. Jakina, urruneko senideak

Hiltzen dira, inoiz ikusi ez dituzunak, edo ordubete baino ez;

Eman zizkizuten gozokiak, marra arrosa eta berdeko poltsa batean, edo labana bat,

Eta joan ziren, eta ezin esan bizi ere bizi izan zirenik.

Eta katuak hiltzen dira. Lurrean etzaten dira buztana tente,

Eta haien larru uzkurra bat-batean astrapala batean da,

Bertan zirenik ere ez zenekien arkakusoekin,

Distirant eta marroi, jakin beharreko dena jakinda,

Bizien mundura abiatzen direlarik.

Zapata kutxa bat hartzen duzu, baina txikiegia da, katemea orain ez baita kiribiltzen:

Beraz, kutxa handiago bat bilatzen duzu, eta jardinean lurperatu, eta negar egin.

Baina ez zara esnatzen handik hilabetera, bi hilera

Urtebetera, bi urtera, gauaren erdian,

Negarrez, hatz koskorrei haginka, eta esanez Ai, ene! Ai, ene!

Haurtzaroa da axola duen inor hiltzen ez den erresuma, amak eta aitak ez dira hiltzen.

Eta esan baduzu: “Jainkoarren, beti ibili behar zara musuak ematen?”.

Edo “Jesaus, utziko diozu behingoz leihoan klas-klas jotzeari titare horrekin?”.

Bihar, edo ondo pasatzen oso lanpetuta bazaude are etzi ere,

Denbora izango duzu soberan esateko: “Barkatu, ama”.

Heldua izatea da mahai aurrean jesartzea hilda dagoen jendearekin, ez entzun ez berba egiten ez dutenekin;

Terik hartzen ez dutenekin, nahiz eta beti esan ohi zuten

Teak zein on egiten duen.

Joan arineketan sotora eta ekarri mugurdien azken potoa: ez ditu kilikatzen.

Lausenga itzazu, galde egiezu zer esan zioten zehazki orduko hartan apezpikuari, gainbegiraleari, Mason jaunari:

Ez dute amua irensten.

Egiezu aldarri, gorritzeraino egin ere, jaiki,

Altxa itzazu aulkitik sorbalda zurrunetatik helduta eta astin itzazu, eta oihu egiezu;

Ez dira asaldatzen, lotsatu ere ez dira egiten; irristatzen dira aulkira berriz;

Hoztu egin zaizu tea.

Zutunik edaten duzu,

Eta bazoaz etxetik.

Uhalaz loturiko pentsamenduaz

Zapelatza eskumuturrera

datorkit bueltan

ez aire gorenetik.

Bidali nuen lanbro gainean

sutan den eguzki aldera;

baina ez da izan handik.

Erpeak ez ditu hotz; mokoan

miraririk ez dakar;

haren buruari txano sunda dario, eta lumetan

neurea du, trumoiak jartzen bainau dar-dar.

Hegazti beheititua, itzultzen dizkinat begiak betiko, nora ere haizen jaurtia, haraxe goratu arin;

eskumutur honi egin uko, errima honi egin uko;

hegaldatu, jan eterra, ikusi egundo ikusi ez dena; abiatu, gal hadi,

baina igo.

Kontzientzia eragozlea

Hilko naiz, baina hori baino ez dut egingo Heriogatik.

Entzuten diot zaldia ateratzen ukuilutik; entzuten dut zalaparta kortako behegainean.

Presaka dabil; zereginak ditu Kuban, zereginak Balkanetan, bisita asko goizeon.

Baina ez diot bridari helduko zingila estutzen duelarik.

Eta bere kabuz igotzea dauka zaldi gainera: ez dut nik aupatuko.

Ni jo arren zigorraz sorbaldetan, ez diot esango nondik joan den ihesi azeria.

Haren apatxa bular gainean daukadala ere, ez diot esango non dagoen gorderik mutiko

      beltza zingiran.

Hilko naiz, baina hori baino ez dut egingo Heriogatik; ez nau soldatapeko.

Ez diot esango lagunak nondik nora dabiltzan, ez eta etsaiak ere.

Promes asko egin arren, ez diot egingo maparik ezein gizonen ateraino heltzeko.

Espioia al naiz ba bizidunen herrian, Heriori gizonak eroateko?

Neba, pasahitza eta gure hiriko planoak salbu daude nirekin; nire bitartez sekula

ez zaitu garaituko.

Ipuina

Herrialde eder batean, herrialde eguzkitsu batean,

etxe bat egin nuen ortuko txepetxarentzat

ezagun nituen mendien artean,

eta zuretzako etxe bat.

Txepetxarentzat egindako etxeak sarrera zuen biribila,

txukuna eta txiki-txikia;

Baina zuretzat egindakoak handia zuen ataria,

dama harro eta garai batentzat egokia.

Zure herrialdean izpiliku ezti zuhaizkarak

iraun ohi du negu epelean;

izpilikua neguero hiltzen zen

zuri egindako etxeko baratzean.

Nigana etorri zinen aztoraturik, baserritarrak

udazkenari esaten ziolako “udagoien”;

izpilikua neguan hiltzen den herrialde bat

batere herrialde ez dela uste zenuen.

Txepetxak urtero itzultzen dira ortuko etxera;

Bizi izan dira, mundua ikusi, badaukate ikasia

zer komeni zaien txepetxari eta emazteari; oparitu nien etxe ederrean

egiten dute adaxkatxoez habia.

Baina zu, neska tuntuna, joan zara bueltan

gaztelu itoginez bete batera, itsasoaz bestaldean

...izpiliku usaineko izaren artean esna egotera,

eta urretxindorra entzuten, eta neure irrikan.

Rendezvous

Zure salak nabartzen dituzten lore xarmant hauengatik ez nintzen etorri. Egiaz,

Ilunpean hobeto zintzakedan maite;

Alegia, arrosez hain distirant ez leudekeen geletan, gela informalagoetan, ez hain ohartuetan

Historiaz, hor hegalean zain, agertokira eite onberaz azaltzekotan

Oin punta pisuez, “Irten” entzun bezain fite.

Ez da gustuko ditudala hautsontzi beteak eta dena ikustea narras,

Edo gelaño monastikoa santukeriaz lar biluzi eta soila

Ezpada, aldez, girlanda formalok Zortzigarren kaleko gure Afroditarentzat, pittin bat direla lar grekoak

Eta, aldez, gure xarma hutsaz aberastea horma txiroak

Chicagoa izango zela.

Eta, hala ere, hemen nago, Miltonen lerro batez taxistarekin izandako kalapita zuri kontatu berritan, eta zu barrez; eta zu zeu zara, ez beste inor.

Zure barreak azalean jotzen nau xirikada deliziosez txor-txor.

Baina gaiztoa naiz: nahiago nuke igurtzi ez bazenitu —apar harriaz, diot nik ba—

Tabako orbainak zure atzamar ederrotan. Eta nahiago nuke ez banintz sentituko zure ama.

Arropa probatzen

Jostunak esan zuen: Madame, vous avez maigri,

Eta esku bete oihal batu zuen aldakaren aldetik.

Tant mieux —esan nuen, eta begiak apartatu nituen geldi, eta beheko ezpainari

Kosk egin nion eztiki.

Tirrit-tirrit!

Askatu zen ba jostura, eta orratzak bildu zuen beste toki batean.

Aurpegi ohiko eta ezezaguneko langile maratza, andrea belaunikatu zen nire aurrean,

Beltz bilotsuz jantzita, besapeak estu-estu, eta izerdi usaina zeriola.

Zutundu zen, besoa jaso zidan eta artazi hotzak ezarri gorputzaren kontra, klis-klis;

Hatz koskorrak hondoratu zizkidan bularrean. Begi beheratuak jaso nituen ispiluko nire begi gordeetara, eta baztertu nituen arrotz batengandik nola.

Ah, que madame a maigri! —egin zuen hots vendeusek, sartu baitzen gelan beso gainean soineko batzuk ekarriaz.

C’est la chaleur —esan nuen, kanpoko Indi gaztainen adaburu eguzkitsuei so, eta oso bero zen, egiaz.

Luzaroan egon nintzen horrela, arratsaldeari begira, zutaz eta iluntzeaz pentsatzen…

Bitartean haiek, urrunean lan eta lan xuxurlaka, ni jiratzen, nire gorputz sekretua ukitzen, ordainpean egiten dutena egiten ziharduten.

Hilekoa

(Gizona da mintzo, baina bere artean,
badaki-eta andrea zelakoa den).

Ez pentsa entzun ez dudanik.

Hitz bikoitzak letaginez ondo horniturik

Eta ondo zuzendurik egin du hegan.

Sentitu dut. Saihetsean behera,

Olioa bezain kalte bako dakusat pozoi motza zara-zara:

Gu biok eta gure lagun guztiak gogortuta uzteko adinako lupua;

Baina ez nau ziztatu, beraz okerkeriak hor du akabua.

Gehiago dago esateko; ikusten dut kiribiltzen;

Mingarria izango da.

Berriz kiribiltzen; berriz ziztada.

Ezin duzu zulatu babes sare sendoa,

Nik aspaldi zirtoz eta maitasunez ehotakoa.

Nire erantzunari dagokionez... Eguzkitan inozo

Datza, letaginak gordeta:

Ez dizut gerrarik egingo.

Badakizu zein odolberoa zaren. Irrikaz zaude eraman

Zaitzaten beste gai batzuetara; eskertu ere egingo zenuke.

Herabe begiratzen didazu. Ni (elkarrekin emandako urteetan

Gauza bat baino gehiago baitut ikasirik)

Petraldu egiten naiz haize zakarragatik, eguraldi arraroagatik.

“Arraroa!” —egiten duzu hots, gaiak merezi baino

Erdeinu gordinagoz—; “Berdina da eta urtero!

‘Arraroa!’ diote muzinka baserritar txotxolook! ...Eta jaio zirenetik egundaino

Ez dute ikusi hain negutarra ez den udaberririk! Jainkoa, negargarria da gero,

Zer negargarria baina, gizon bat ikustea elikatzen dituen piztiak baino zuhurragoa ez dena...

Kaskezurra, oskola baino hutsago!”

(“Eutsi. Ez zaude ondo”).

Hori da nire pentsamendua, baina ez nire hitzak.

“Zelan da —galdetzen dizut— txori handi hori,

Papar beilegiduna, hegaldi apal eta astunekoa,

Txistu goibel hori egiten duena?”

                                                     “Larretxoria”

Erantzuten duzu pinpirin, piztuta, eta ez gutxi.

“Batzuek tiro egiten diete”. Bat-batean umel dituzu begiak

Eta kokotsa dardarka. Burua nire bularrean bermaturik,

Negarrez urtzen zara, guztiz errukarri, izan diren eta dagoeneko ez diren gauza eder

      guztiengatik.

“Ze tuntuna naizen! ...zer naiz ba tuntuna!

—diozu—; Pazientzia handia duzu. Zu bai maitagarria.

Laster paratuko naiz hobeto. Baina zeruak dezala kondena

Eta bidal gorputz hau, gogoan sartuak dizkidan oin lokaztuekin, Infernu gogaikarrira!”.

Soineko koadroduna

Eguzki bizia, margultzen dituzuna

Nire gelako gortinak, ezin al duzu

Daramadan soineko hau kolorgetu?

Koadro bortitz hauek

Amorru purpurenak eta lotsa gorrienak; marra horia,

Traizio mehe baina errimeena; berde deigarria, gogo hilaz

Egindako ekintza onberena, arinki emandako epai handiena;

Gustu onaren falta larriaren lauki errepikaria?

Ezin da koloregabetu, desegin baino gehiago,

Beldur naiz, kentzerik ez dudan arropa hau;

Aitorpenak ezin erantzi nau,

Etxerantz baketurik eta gorri bidaltzeko;

Gau formal kaltegabe osoan zehar, ile garbi

Distiratsuaren azpitik,

Soineko luze sotilaren pean... Ez da ageri;

Bertan da, haatik.

Gizonarengandik ihes egiteko asmoa

Uste dut ikasiko dudala hizkuntza ederren bat, alferrekoa helburu

Komertzialetarako, gogor saiatu.

Uste dut ikasiko dudala txori kantari bakoitzaren latineko izena, edonon kantatzen dutela ere, ez bakarrik Amerikan.

(Itzuri meditazioa, baina; murgildu polemikan:

Laua al da mundua? Jaten dituzte katuak saguzarrek?) Gogor aztarrikatuz gero, desbidera nezake ibai hori, nire gogoa, gauza kontrolaezin hori.

Hanpatua eta horia, erriberak gainditzeko bezain indartsua udaberrian, zubiak eramanez aurretik;

Harribilen ibilgua orain, non ur xirripa mehe garden bat xirri-xirri doan, hemendik aurrera zorigaiztokoa den bidetik.

Aztarrikatu, aztarrikatu; eta koskaren bat joz gero, lehertu.

Perfekzio inertea

“Perfekzio inertea, oskola urratzen utzi,

Ezin baitizu moko bigun horrek apurtu.

Zer litzateke egundo ezin bazenu hautsi,

Inoiz ez jalgiz hortik, beti geratuz mutu?”.

Perfekzioa arrautzan, gauza jariakorra,

Denboraz mamitzen da eta bertan da, izan;

Ez du grinarik lehiaz irteteko kantura;

Osoa bada ere, oskolak du mendean.

Baina gogoak nahi du, temati, zabal dadin

Funtzioari eman diezaion amore,

Ez dadin izan guztiz perfektu, indar egin

Beharrez aske izateko nostalgiaren alde.

CXXIX

Noiz ukatu dut nik, nahiz eta iheskorra izan,

Hau maitasuna zela? Noiz, diot, ausartu da

Egunen begia hiltzen nire burdin erpurua

Lur hotz honetan, non karitatea kexuz datzan

Inoren agur barik, ezten baten azpian,

Eta maitatzearen kriseilu zirpildua,

Enkontru latzenaren, klandestinoenaren printza urratua

Dituen argi bakar doalarik bidean?

Jauna lekuko, santu, santua, diot oihuka,

Izan bedi maitasuna, zein ere den laburra,

Haren metxa gurako, txarto moztuaren faltaz

Ibili naiz behin baino sarriago geldika

Iluntasun beltzean makilaz jotzen lurra,

Airez aire dabiltzan orbelen aurka lehiaz.

[urrunegi joan gara]

Urrunegi joan gara; ez dakigu nola gelditu: oldarra

Baino ez dugu. Eta bultzatutako Inerteei eransten diegu.

Azkarrak gara... Tximinoak bezain azkarrak gara; eta gutako batzuek

Entelegua dute, gure arriskua dena, adimena falta baitugu

Eta sena, berriz, ahaztu.

Aurrerapena... aurrerapena hizkuntzako hitzik zikinena da; nork, baina, esan zigun

—eta sinetsarazi— aurrerapauso bat ezinbestean zela, beti zela,

Ideia ona?

Kobazulo argi gabe honetan, pauso bat aurrera

Pauso hori Amildegirako beherapausoa izan daiteke.

Baina guk, guk ez dugu orientazio senik; oldarra

Baino ez dugu; ez goaz aurrera,

Mendian behera amiltzen gara, besterik ez,

Hormatik askatutako harri puskak legez, bidean zanpatuz

Ernetzen hasitako hainbat gauza delikatu, hazteko asmoa zutenak.

Azkarrak, bagara, izan, eta asmatzaileak... baina ez sortzaileak;

Sortzeko erabaki behar baita —zelulek erabaki behar baitute— zein forma,

Zein kolore, zein sexu, zenbat hosto, bost, edo bost baino gehiago,

Edo bost baino gutxiago.

Baina guk, guk ez dugu ezer erabakitzen: Aukera txepela

Agertu, eta harrapatu egiten dugu, …hainbeste pozten gara

zuzenean Gerra ez den zerbait gertatzen denean…;

Pentsatzen dugulako —nahiz eta, jakina, orain oso gutxitan pentsatzen dugun Argitasunez—

Gerraren beste aldea Bakea dela.

Ez dugu zentzurik; maldan behera amildu baino ez gara egiten. Bakea

ezjakintasun eder pasakor bat da

beste nonbait aurrera egiten ari den gerraz.

Animali dantza

Goazen denok Animali Dantzara, hanka biko jantzita!

Eta lauhazkan hasten den gizonak edariak ordain bitza!

Stanek badu cocker bat atzeko hanketan dabilena:

Eramango dugu gu pizteko, jausten bazaigu bihotza.

Hainbeste aroz ibili gara atzeko hanken gainean,

Apatxak belaun ditugu, izterzainak aldaka, baina, halere...

Bi hankaz soilik joaz lurra, nola berotzen diren oinak!

Zut ibiltzeko kemena behar, gogor eutsiz etsi gabe.

Lar urrun joan ginen katamotzen larrua janztean,

Zurbildu ostean neguan ehizatutako ogigaztena;

Lar urrun joan ginen azeria urgazle harturik

Berotu zezan Gizon azala, arimaren etxe dena.

Katu beltzaren kiratsa eta lehoinabarraren sunda

Marra zuriez ederturik daude kontzertu aretoan;

Azpian labainki bihurrika gu, nagusi sentitzen gara;

Baina, kontzertu ostean, narras goaz geure larrura bueltan.

“Galduko du azeriak larrua, baina ez, aldiz, ohitura”.

[laztana, behintzat]

Laztana, behintzat

Ez zara ni hiltzen ikusteko bizi behar izan.

Orain gogoan izanik nik egindako zenbat gauzak eman behar izan zizuten min,

Oroitzapen batzuekin izerditan, odol ilunaz lotsagorriturik, gai ez naizela

Mendi debekatuetan bazkatzen dabilzkidan pentsamendu sakabanatuak etxera biltzeko, gogoaren heriorriak inausiz,

Heskaitik ebaki dut, makulutarako, sekula egin ez dizudan

Bidegabe bakarra: ez nauzu hiltzen ikusi.

Nire karpeta desordenatuetan aurkitzen ditut, amaitu bariko

Poemen eta harkaitzetan egindako kopauen argazkien artean, zeure esku ziurraz idatzitako gutunak.

Botatzea lortu ez nuen beroki baten poltsikoan aurkitzen dut

Zapi bat korapiloz bildua eta barruan kuku belarraren haziak.

Halako pare bat une gehiago, eta kitatuta izango dut guztia.

Ez dut esan nahi zuk inoiz…

Oi, maitasun makurrezina, oi barkaberatasun militantea, badakit

Ez zenuela nire zorren konturik eramaten! Neure eskuz

Daude idatzita nire eskastasunaren totala eta xehetasun gordinak.

Bakarrik da batzuetan nire gogo liskartsuan bake apur bat izateko bilatu behar izaten dudala,

Neure alde erregistraturik,

Opari itzelezkoren bat sikiera.

Zugatik sekula egin dudan handiena zu baino gehiago bizitzea izan da.

Baina hori asko da.

[gure ama zenaren kuraia]

Gure ama zenaren kuraia

Berarekin betiko zen joan:

New Englandik erauzi harria;

Granito orain, granito mendian.

Gure amak urrezko brotxea

Utzi zidan nik eramateko;

Altxor dut guztiz paregabea;

Alabaina, ez zait nahitaezko.

Horren ordez, ai, utzi izan balit

Eraman zuena hilobira!:

Harri kuraia, zeinen beharrik

Jada ez baitu, eta nik bai, ostera.

Cave Canem

Postaz gogaitua, telefonoz jazarria, urrats azkarrez aurreratua, mahukatik heldua, arrotzen zerbitzari,

Lehiaren eta nahasmenduaren erdian maitalea eta laguna isilik doazelarik iragan iritsi ezinera,

Denbora botatzen dut pozarren oilaskoekin patio narras batean.

Herabetasun penagarriaz, ezinikusirik ez sortzeko ezintasun baldarraz, ezta haserre goratutako ahotsik baztergarrienei,

Antipatikoenei ere, maitasunik gabeko aurpegiei ere,

Saihestu egiten dut bisitari mehatxagarria,

Ihes egiten diot abilki izkinetan,

Hura gorrotatuz, ene gurari onenekin;

Aurrez aurre jartzen bazait, ez nadin behartuta egon esatera inola ere ez dena egia:

Ongi etorria dela; ez daukadala zereginik;

Eta ez nadin behartuta egon jesartzera potoetako arrosak kutxan zimeltzen edo sonetoa hozten den bitartean

Sudurra begirunez makurturik

Ume nintzenetik nire etxeko hagetan txirikordetan zintzilik egon direnak bezalako filosofia ihartuen aurrean.

Onberatasun arrastoren bat, duda barik,

Egon liteke horretan.

Baina ez nahikoa txori bati bizirik eusteko.

Badu arrakalaren gertuko akats bat

Halako portaerak.

Antzinako keinua

Amantaleko puntaz begiak xukatzean pentsatu nuen:

Penelopek ere egin zuen honela.

Eta ez behin bakarrik: ezin duzu egun osoa ehuntzen eman

Eta dena desegiten gau osoa;

Idunaren atzealdea gogortzen zaizu, eta nekatzen besoa;

Eta goizaldera bidean, argiaz etsita gogoa,

Eta senarra joanda, hainbat urtez, ez dakizu nora,

Bat-batean negarrez urtzen zara;

Zer egin daiteke bestela.

Amantaleko puntaz begiak xukatzean pentsatu nuen:

Hau antzinako keinua da, zinezkoa, antigoalekoa,

Tradiziorik onenekoa, klasikoa, grekoa,

Ulisesek ere egin zuen honela.

Baina keinu huts gisa… jendetzak pentsa zezan

Berba egiteko hunkituegi zegoela.

Peneloperi ikasi zion…

Peneloperi, benetan egin baitzuen negar.

Andre farsia

Andre farsi ederra, zetazko belo argia duzuna

Urrezko ertzarekin, zeri so zaude zeruan?

Zerua trinko eta hodeitsu dago putre hegal sendo ilunez,

Urratuko dizkizu putre horrexek bularra eta izterra

Azken loa egingo duzun Isiltasun Dorre altuan{1}.

A, baina ez ote dut nik,

Nik halaber, ipar maiatzaren amaieran

Larrearen aldatsa arrosa zegoela basa azaleaz

Eta haren arnasaz lurrindurik,

Ukitu lur marroi traidorea neure esku bizidunaz...?

Ahuspez etzan neure hilkutxaren tapa berdean,

Eta irribarre egin belarrari, heriotzaz behin ere pentsatu barik?

Bekoki polit sosegatua duzun horrek,

Zer ikusten duzu hain gora, ...gauza ederren bat agian?

Eguzkia ote, putrearen hegalean?

Steepletop

I

Zu ere bai, albaka genoarra: eta zu,

Berbena limoiusaina: orain zuek egin behar duzue ahalegina pittin bat gogortzeko

Desorduko leiaren kontra; zuen gainean ibili naiz eta estali zaituztet eta su ketsuak piztu,

Ia indarrak agortzeraino. Orain, zuen esku

Geratzen da kontua. Nik beste zeregin batzuk ditut,

Poesia idaztea, kasu. Eta ni ere

Banaiz ortu honetako auzoko.

II

Ezerk ez zitzakeen jasan

Honelako euriak.

Lilak ito egin ziren, marroitu, nik usaindu baino lehen,

Hotz nire masailaren kontra, estuturik

Eskuaz pixka batean.

Minak

Gutxitan daitezke saihets, baina bai aurkez

Are treneko arrotzei ere...

Baina euriak

Lilei egiten diena... egin hasperen eta saia zaitez

Hori azaltzen.

III

Borraja, erleen alaja,

Eta urdin zaleena,

Zergatik,

Aldatu baino ez bazintudan egin

Ez erleak eta ez nik

Nahi ez zintugun lekutik

Salbiaren petik, zergatik ekin autosuntsipen honi?

Xamur ibili nintzen zure erro nagusi lirainarekin.

Uste nuen dena izango zinela ernamuin,

Guztia hosto lodi iletsu, pepino usaineko.

Baina zergatik ote duen inork sinetsiko

Ezer, nik ez dakit. Uste nuen fidatzekoa zinela.

Baserritarren azoka eguna

Polito eta lasai, polito eta lasai

Artetsu eta abil, neure erritmoan,

Hara-honaka nabil etxetik alai...

Gizonak beren hotsaz baitira herrira joan.

Ondo akordatzen naiz, duela aspaldi,

Nire neskato gelan zein zen gaua isila:

Leiho aurrean adi ilargi andreari,

Ohe hutsean zela haren argi hozpila.

Bihotzetik harago eman nion gizonari,

Goxoki errendituz bihotza emanik:

Orain jopu natzaio, herabe, barregarri,

Ohartzen ez den bati, xamurra delarik.

Zelan sentitzen naizen ez beza inoiz barrunta

Edo zelan, tarteka, lar ozen duen boza...

Gurdiaren gurpila entzutea karranka

Baita, kortan sartzean, nire bizipoza!

Atsekabea luke; ezin jakin du egundo

Zatitxo bat neurea dudala gorderik

Gurin ontzia haizatu edo belarra usaintzeko,

Bera azokan denean, edo lo datzalarik.

[gorria eta latza, uste dut, izan behar da]

Gorria eta latza, uste dut, izan behar da haurtxoen

Bakardadea: begiratu

Loan oratutako pelutxe hartz guztioi, urdin argiz edo arrosaz

Pintatutako sehaska barrotedunetan.

Eta Pazkoa Untxi guztiei, zikin eta zarpail, ezaintzen

Burko zuria eta Umetxoren bizitegi esteril, orbangabe, eguzkitsu, espazioan goxoki birakari,

Delikatua... Saiatu haien ordez

Berriak jartzen, datorren Pazkoan, iletsu eta zuriak, eta desberdinak usainez;

Aska ezazu indar eztiaz haren besarkada izututik,

josturak askatu eta barruko betegarria agertzeraino estutzen duela,

berea den bizitza batekin mutikoak duen lotura bakarra, benetan ezagutzen duen gauza bakarra...

Saiatu ezkutuan kentzen bistatik.

Gura baduzu haserrea entzun loriatsu orroka

Airez betetako biriketatik, auzokoen zer esangoak

Itoko ez duen eztarri batean gora;

Ikusi nahi baduzu giza bisaia bat bihurrikatua

Eta samintasun malderraz eta etsipenaz dardarti eta zimurtua,

Gera zaitez barrotedun sehaskaren ondoan eta esan “Ea, ea” eta eraman handik jostailua.

Arrosa eta urdin argia ondo geratzen dira

Haurren geletan. Eta gehienbat Umetxo guztiz da ona:

Txorrotxioka, zotinka, oin punta ahora eramaten saiatzen da mutikoa; ameslari, irristan doakio janaria

—Zerealak eta barazki zukuak— adur zapira:

Egiten du egin behar duena.

Baina une batez ere ez pentsa ahaztu zaionik Belztasuna; edo baga sakon

Erosoa; edo bertan betiko

Geratzeko asmo huts egina;

Edo bristada beilegi batera jaio izanaren traizio gorrimina.

Lo hartu aurretixe haurtxoen betazal barruan margoturiko irudiak

Ez dira pastel kolorekoak.

Ez nazio batengatik

Ez nazio batengatik:

Banatzen, urruntzen duen

Horregatik ez;

Ezta ere, hain mundu txikian, isolatzeagatik

Ametsa ametsetik, ametsak katebegiak direla

Itxaropen komun baten katean: gizonak oraindik berreskura dezan

Duintasuna lurrean... non izanik aurrean

Begi oro: elefante eta marrazo begi txikiak; musker

Begi geldiak eguerdi subtropikalean uher,

Hura paparra puzten duela natazko ertza duen globo eskarlata sinestezin bat izateraino

Bat-batean, eta bat-batean hasten dela dantzari, gorputza goratuz eta beheratuz hanka motzen gainean harrizko leiho hegi beroan;

Eta ahoz gora dagoen beldar eraztundun hautseztatu biribildu motelaren begiak

Bere gaineko palari begira...

Horiek, horiek guztiek, eta gehiagok, gizona ikusten dute begi ertzetik, makal,

Balantzaka, erortzear den zuhaitzaren antzera...

Halako amets handiak zituena, ordea... honetarako ez zena egina izan (edo hala zioen berak), ...eta hiltzeko inongo asmorik ez zuena.

Ez nazio bategatik,

Banatzen, urruntzen duen

Horregatik ez;

Ezta ere, hain mundu txikian, isolatzeagatik

Ametsa ametsetik,

Soldatzaile hobeak izan bagina, gaur kate berri bat izan zitekeen honetan, eraikin zaharrak botatzekoa, zuhaitz txarrak erauztekoa; gauza

Horiengatik ez;

Ez nire herrialdeagatik, zuzen ala oker;

Ez danborragatik edo turutagatik; ez txirula kanta horregatik

Zeinak nire gogoaren kontra etxetik bidaltzen nauen beste umeekin batera

Joan gura ez nukeen tokira

Eta esanarazten didan inoiz ez esatea agindu nuena, eta nazkatuta naukan horixe eginarazten didan...

Txirulariaren Muino barnera;

Banderagatik ez dut

Edonongoa dela ere, neu bertan jaio nintzelako,

Emango bizia.

Baina maiteko dut gizona libre den herria,

Eta horixe dut defendatuko.

“Azkeneraino? —galdetzen didazu— Azkeneraino?”. Jakina, azkeneraino.

Zer zaio munduari, edo niri,

Zumar baten pean, ez tamariz baten pean,

Bete banituen lehenengoz birikak, eta bildu banituen eskuñoak dagoeneko dena akuilu eta azazkal

Munduaren kontra, eta egin banuen intziri

Haserre eta amorruz, nire amarru guztiak gorabehera, erauzi nindutelako

Ezkutatuta nengoen leizetik, munduan sufritzeko, egin dudan eta oraindik egiten dudan bezala,

Inoiz gehiago —ai ene, sekula santan ez— leku finkorik ez aurkitzeko.

Jaiotza, jaiotzaren latza...

Zein ere herrialdea, zein ere kolorea eta arraza.

Bakoitzaren bereizgarriak eta kolorea,

Bere hizkera moldea...

Horiek alda ditzake, denbora askorekin, zumarrak; eta

Tamarizak halaber.

Baina gosez hiltzen, baina hotzez badago akabatzen...

Gaztetatik daki hori bere hizkuntzan bereizten;

Eta nahiz besoez, nahiz arkuez, nahiz arantza pozoitua

Tututik puzka jaurtiz borroka egin, tiroaren

Klaska lehorra bereizten du berehala

Hazi umotuak egiten duen soinutik urratzean lekaren azala;

Eta bizi osoan bizitzak txarto erabili duen gizonak badaki

Noiz darabilten zuzenki eta noiz bidegabeki.

Ezagun ditut zumar hauek, atondo eder hau: berton

Dut etxea, baldin badut inon.

Berezko nahitasun bat, atxikimendu bat esan beharrik ez daukana

Jaikitzen da epel zurezko ibilbideetatik, nola ogi egin berriaren usaina

Auzoko baten sukaldetik. Arrastiria da. Eguzkia behera doa.

Kalean bakanka zintzilikaturik dira argi xuhurrak ageri.

Atsegina da. Ona da.

Oso ezaguna naiz hemen; hemen naiz ulertua.

Ibil naiteke kalean edo argi bako zidor batetik, beldurrik izan gabe

Ez suge pozoitsuei, ez ezein aurpegiri.

Zumar garaiok, nire sustraiak heltzen dira

Zuenak bezain barnera lur honetan, bai, zuenak bezain barnera.

Eta neure kumaren kulunka entzuten dut. Eta ez dut lorik egin behar.

Ez nazio bategatik; ez herritxo bategatik,

Non, eguzkia ezkutatzen denean, beldur barik jesar zaitezkeen

Aurreko portxean, arku argiaren eskueratik at, kulunkan,

Afaria prest, soineko argi berri bat jantzita, eta umetxoa sehaskan

Zure ondoan, eta senarra etxeratzear dela Zumar kalean triki-traka sartzen aditzen duzun

      hurrengo tranbian; ez:

Ezpada amets bategatik, zeina orain dela zumarraldi bat egin zen...

Eta lehenago, bai, askoz lehenago, eta badakizu zertaz nabilen.

Ametsagatik, planagatik, gizonaren askatasunagatik, izan behar zen bezala;

Ez azkar batean, gutxi gorabehera

Eta gau batez jasotako egituragatik, ezinbestean

Lokatu, desorekatu, okertu behar zena,

Ezpada ametsagatik, planagatik, gizonaren askatasunagatik, asmo izan zuten bezala

Guk baino

Ikusmen, jakituria, xede, buru gehiagoko gizonek.

(Beharbada, beharbada)

Gizon adoretsuagoek, eskuzabalagoek, tematuagoek

Gu baino beren ametsak betetzeko, beren Askatasun ametsa...Askatasuna ez soilik

Norberarentzat, guztientzat baino, non ere ezagutzen den hitza,

Zein ere hizkuntzatan, edo zein ere gogotan den haren irrika...

Ohore gehiagoko gizonek. (Hori ikusteko

Dago! Hori ikusi egin behar da!)

Beharbada. Beharbada.

Eta baldin egia hauek oraindik ere jo balitez

Begi bistakotzat.

CLXXIV

Beraz, eman behar dut zinez bizi guztia,

Mina, zurekin? Erdibana ohea, sua,

Erdibana —ai, okerrena!— biok burua?,

Eta zure jana izanik neure janaria?

Bego, egia bada bide dena egia:

Elika gaitezen, konpai, betor otordua;

Zu zendu artean ezin naiz ni izan zendua

Eta zurekin biziz, bizi ahal dut bizia.

Gaitz egin didazu, alta, ostari zekena,

Zelatatzen ibiliz nire afan gartsuak

So jelatuaz; gauez lapurtuz atsedena;

Eta erraz zirenak eginez zailagoak.

Nirekin hilko zara; gehienez ere, baina,

Erdizka barkatuko dizkizut halakoak.

{1}Farsiek (Persiatik Indiara VIII. mendean ihes egindako zoroastroarrek) heriotza erritua egiteko darabilten eraikina. Gorpuak bertan uzten zituzten putreek jan zitzaten. (Itzultzailearen Oharra)