Nijole Miliauskaite

itzulpena: LEIRE BILBAO

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Nijole Miliauskaite

© itzulpenarena: Leire Bilbao

© edizio honena: Susa

2016ko urria

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

[]

      Askori, ziur aski, ez zaizkie ezagunak egingo Nijole Miliauskaiteren izen-abizenak. Lituaniarra eta emakume izateak izango du horretan, segurki, zerikusirik. Izan ere, eskas dugu inguruan poesia lituaniar itzulirik, eta Europa Ekialdea, munduko beste hainbat zoko bezalaxe, gure irakurgaietatik aparteegi uzten dugu maiz. Gainera, Vytautas Bloze poeta laudatuarekin ezkonduta egoteak ez zion sobera lagundu bere lana hedatzen.

      Nolanahi den, Lituaniako kritikak zein poesian adituek estimu handitan duten poeta dugu Miliauskaite. Horren erakusle dira 1996an jasotako Idazlearen Elkartearen saria eta 2000ko Lituaniako Sari Nazionala. Keturvalakiain jaio zen 1950ean eta Lituaniako Literaturan lizentziatu ondoren, Bloze ezagutu zuen, bizitza markatuko zion harremana, hala senarra KGB-k pertsekutatu zuelako, nola harekin izandako maitasun harreman gatazkatsuagatik. Tartean pertsekuzio politiko hori kausa, nahiko lan eta neke izan zuen bizia aurrera ateratzen; panpina eta arropak josten zituen, eta sendabelarrak poteratzen turistei merkatuetan saltzeko.

      Hain justu landare-belarren joritasuna da Miliauskaiteren poesian ageri den ezaugarri agerietako bat, adjektiboen erabilera apartekoarekin ontzen duena. Naturaren deskribapen zehatzetan oinarritzen baita zentzumenen mundu zabala (koloreak, soinuak, argia, mugimendua) poesiaren neurrira —gehienetan laburra— ekartzeko. Haren idazkera minimalistatzat jotzen da, lerro zoli gutxi batzuen bidez —gehienetan izenburu gabeak— unibertso oso bat osatzeko gai delako. Soberakinik gabeko poesia da Miliauskaiterena, hitzen ekonomia bilatzen duena soseguz, eta hain justu horrelaxe lortzen duena gizakiaren izatearen sakonera iristea. Besteak beste horregatik, Wislawa Szymborskaren lanarekin erkatu izan da berea.

      Lehen lana 1984an eman zuen argitara, Ursula S.-ren potreta izenarekin, eta haren poesiagintzan errepikariak izango ziren hainbat elementu topatzen ahal dira jada. Horien artean dago pertsonaien —emakumezkoak maizenik— erretratu poetikoak, zeinak pertsona gramatikalak konbinatzen ehundu ohi dituen. Horrekin batera, etxearen eta bizitokiaren inguruko hausnarketa oso bat ere ageri zaigu, etxegabe edo zurtz izatearena. Egiazki, Lituaniako poesiaren gai nagusienetakoa dugu hori, urte luzetako egoera nazional mendekoari erantzuten diona, baina Miliauskaiteren kasuan oso dimentsio pertsonalean zehazten da; haren poesian ez baitago ez izen larriz idatziriko naziorik ez epikarik. Etxearen ildo horrek, bada, Arestiren zenbait lerro ekartzen ahal dizkigu gogora jakina, baina baita, nazio dimentsio nazionaletik harago, Virginia Woolfen leku propio baten premia, areago jakinik Blozeren alboan ez zuela ugari izan espaziorik berarenik. Mundu androzentriko batean emakume izatearen aje eta mendekotasunei ere leku egin baitzien: “ez dizute pauso bakar bat ere bakarrik ematen utziko”.

      Istanten deskripzio soilak dira haren aleetarik ugari, istorio laburtxoak kasik (neskato hitz-motela naiz berriz) zenbaitek Txinako poesia klasikoarekin erkatu duten ezaugarria eta irudi soil batera mugatzen direnak sarri (gaueko tximeleta bat). Errealitatearen epifaniak bilatuko balitu bezala idazten zuen, arruntak izanagatik, ustez ikusgarriak ez izan arren, Miliauskaitek berezi eta poetiko jotzen (edo bihurtzen) zituen momentuak. Horrek ez du esan nahi, baina, haren poemetan ageri dena beti denik eroso eta samurra. Gizakiaren eta munduaren krudelkeria ere suma baitezakegu; eta bakardadea, bakardade latz eta gordinena: “ametsak ditut bakarrik / eta neure izatea”.

BEÑAT SARASOLA

[haurtzaroko ikara guztiak]

haurtzaro ikara guztiak

izu-amets guztiak

neskatoaren amesgaiztoak bakardadean

betiko erruduntasun konplexua

ilunabarreko argitan aurpegiaren zurbila

nostalgia definiezina

nork salbatuko zaitu?

nork askatuko?

neskato herabeak

ezkutaketan jolasten jarraitzen du

arimaren azken ganberan

lapa-belar ispilu dagerrotipo artean

haizean

ezin dut kanpora bota

zeinen hotzak

haren esku meheak

zure ahurrean maitea

eta ez daki ezer esaten

[ume aurpegi]

ume aurpegi

fidakorra

begirada baten zelatan

arima fidakorra

berea moduko arima

mugagabe bat

bilatzeko grinatsu

gorputz itsu fidakorra

iluntasunean itsumustuka

talka eginez

hormen hodeien munduaren kontra

luza iezaiozu eskua

gida ezazu

argiz beteriko

paisaia batera

non aurkituko dugun

aberria

bakarra betierekoa

[ez daki ezer]

ez daki ezer

ezer ez du ulertzen

bere baitan guztiz murgilduta

ahotsak entzuten ditu

behe-lainoz beteriko bere ariman

bat-batean pozak hartzen du

hats epela bezala

tristura gozo adierazezina

ze ederra den

triste eta zain egotea

oraindik hazten doan gorputzaren egonezina

bakarrik egon nahiko luke

amaren trajeak probatzen dabil

bata bestearengatik aldatzen ditu

eldarnio batean

izenen zerrendak errepasatzen ditu ea baten batek definitzen duen

liburuetan berea izan zitekeen biografia baten bila ari da

aurpegiz zatar samarra, zakarra

kristalezko puxikaz liluratua,

ispilua, itsasoak itzulitako

flotagailua

nahiko lituzke

deskubritu

bere zoria

bizitzan bere egitekoa

zure aurpegia

bere sekretua da

[hamabi urte nituen]

hamabi urte nituen

Rochester jauna ezagutu nuenean

neguko arratsalde hartan

ni, sustrairik gabeko

umezurztegiko neska herabea

ez dira nireak landa hauek

ezta ere baratzea sabai altuko egongelak

korridore labirintiko ilunak eskailera kiribilak

eta hotz iraunkor hau

sorbalda meheotara itsatsita dudan

soineko nabar higatu hau ere ez da nirea

amantal beltza bezala

ametsak ditut bakarrik

eta neure izatea

[begiak jaisten dituzu lotsaturik]

begiak jaisten dituzu lotsaturik

eta ez dakizu besoak non jarri

makilatxoak bezala luzeegiak argalegiak,

bularra ile-korda lodi, tolestura eta pleguen azpian ezkutatzen duzu

burua,

ezki zahar hanpatuen

etorbidean

altzoa, lore horiz

beterik, ze xarma duten

horma hauek

uda aspaldi desagertu honetan:

zain-belar bizi mugagabe bat bezala

hazten doan arima

sukartuarentzat

zelako pozarekin kenduko nukeen

babes-etxeko uniforme ahitua

deabru azalez, iztupaz,

txiroentzat gordetako oihalik gogorrenaz egina

ezin konta ahala neskatok jantzia

nik oinordetzan hartu aurretik

txiki geratu zait soineko marguldu hura

aire itogarriz eta sukaldeko keaz,

eskuak jaten dizkizun lixibaz blaitua, ukondoetan adabakitua,

hautsi ezina

bere atzaparretatik askatzen ez zaituen babes-etxea bezala

azala desjosten dizuna

gorde eginen dut

kutxaren azpialde ilunenean

ezkutuan irakurritako

liburu zaharren azpian

ganbara ilun itogarrian

estalki pisutsuaren azpian ehortziko dut

burdineriaz

Otsokumea

Paseoan atera zuten, prozesio

luzea baratzean barrena. Euri-zirina.

Oin sorgortuak, hotzak zartatutako eskuak.

Ilarako azkena, arrastaka,

otsokumea

larruazala ardi-ilez betea, lapa-belarrez korapilatua

begi handi gosetuak.

Blaituta,

lurrerantz makurtzen dira, harri-koskor

eta udazkeneko orbel gorrixkak biltzen

babes-etxeko ume

bidean abandonatuak.

Orbaina

Haurtzaroa bizkarrean daramazu

beldur begi handiekin.

Alderrai dabilen zakurra jarraika duzu.

Horrela joango zinen zu

eskutik helduta.

Etxe bat

izango bazenu…! Jaitsi ezazu neskato hori

lasaitu ezazu, esaiozu: goazen

etxera. Baina aurpegia estaltzen duzu,

murmurikatuz: sendaezina da

gure gaixotasuna.

Zu soilik

zara etxera eraman nazakeen

bakarra.

[ez zara ispilu bat besterik]

ez zara ispilu bat besterik

landa eta zelaietatik

bizikletaz ekarritako loreak eta

egunak islatzen

bata bestearen atzetik

urtaroak, lakutik

azaltzen dira eliza gorria, jendea, banderak

Niemenen haragitzea

neska gazte baten

ameskeriak,

bere aurpegia, ahotsa,

bere altzoan deskantsatzen

adarbakarraren buru zuria

bizitza sekretu bat

ezkutatzen duen ispilua

hilobian aurkitutako

ispilu txiki belztua

[norena da aurpegi hori?]

norena da aurpegi hori?

ispiluek islatzen dutena?

nondik argi hori?

izan nintzen neskaren

begiak eta ezpainak geratzen dira bakarrik

hain segaila, ahula

astiro osatzen zena

gauak kendu dio

estalkia potretari

eta nire arima zen bertan begiratzen zena

Pigmalion

Zure atzamarrak erbi-txakurra bezala buztinean barrena

nire itzala eskuratzeko: Hau dardaren gozoa!

Landa itsutzen duen tximistargi garbiaren ostean bezala

buztinean forma hartzen du senargaiaren aurpegiak.

Zein izango da ezezagunetik datorren hura?

Hona hemen nire gorputza, eta arima

zure ezpainetatik hegan atera dena.

[neskato hitz-motela naiz berriz]

neskato hitz-motela naiz berriz

gela ilunean, beldur ulertezin

eta mamuz

inguratua

buruz errepikatzen dut

zure izena

mingain trabatuarekin

silaba bakoitza zatituz

kopeta noblea

ukitzen dut herabe

iparrorratzaren

orratz dardartia bezala

iparrera zuzentzen naiz

zure mundua

infinitua, apaindura gutxikoa, idealizatu gabea da

[gaueko tximeleta bat]

gaueko tximeleta bat

baino ez da

hosto zuriaren gainean logaletua

zuk ere

papiro zahar bateko hieroglifiko

izan nahiko zenuke

[nire arima iluna]

nire arima iluna

hondarrean ehortzia

lo dago, lo segitzen du

oi, gaueko

tximeleta argitsua,

itzuriko zara

lore-begitik, beirazko kaxa batean

orratz batek zeharkatutako

momia izatetik?

ile gorri ederreko

neskatoak

lorez josiriko haranera

arrabio bat darama

begietan

erne ostean haziko ote da

ale ezezagun hau,

ze lore jaioko da

haizeak ekarritako hazitik?

itzul zaitez, ene arima,

itzul zaitez nigana

Goiza

Ze samurra bihurtu den

ahotsa: gau osoan

iluntasunean kantari aritu den

euria bezala.

Lasaiki

hegan egiteari ekin dio usoak

aurrealdetik

bere lumek distira egiten dute

eguzki izpien azpian.

Zure ahurrean

paratuko da. Goizak esnatu berri

isiltasuna inposatzen du atzamarrarekin ezpainean

eta irribarre egiten.

[Hareaz estalita dago eskailera]

Hareaz estalita dago eskailera,

ez da inoren lorratzik geratzen.

Dardarka ezkutatuko zinateke, hozmindua

dunen artean babesleku bila,

baina hona ere iritsi da

larrazkena.

Ze tristea

arrimatze hau, zelako mina egiten duen

aurpegia haztatzeak: gazi, ulertezin,

euriz bustia.

Iluntzean

landa elurtuan,

haizearen mende dabilen antzinako belarra

gara,

letra gotikoak bezala

hobiko harlauza batean, irakurtezinak.

[nahiko zenuke]

nahiko zenuke

horma sendo eta leiho-ertz zabaleko

etxe zahar batean bizi

iluntzetan belaunak besarkatuta

eseri ahal izateko

laster ohituko zinateke

etxeko

mamu amultsuetara

eta ilargi argitan

melodia ahazturen bat adituko zenuke

batzuetan kamisoi luzedun

ume ezezagunen bat agertuko zen ortozik

eta zure altzoan hartzeko eskatuko lizuke

eskailerak, norbait gora-behera eta eztulka balebil bezala

egingo luke kirrinka

aspaldi usteldu ziren

aulkietako bizkarraldeak brodatu zituzten

esku haiek

marguldu egin ziren koloreak

zenbat bero

eta txera marrazki haietan

zeu ere

mamu bat izango zara

etxe zaharrean egunen batean

[agian psikoanalisi sareetan]

agian psikoanalisi sareetan

harri koskorrak, luma beltz bat, buztina,

edo oroilorez betetako

kaxatxo bat aurkituko dituzu

agian kasualitatez aterako duzu

amonak oparitutako

parpailadun soineko beltza (zoragarri geratzen zait,

noiz jantzi ordea?)

dendatxo ilun bat

erdi-soto bat sabairaino lepo

hautsez betetako pianoa

lau urte ere ez dituzu

aita

eta ama

hain gazte oraindik

aurrez aurre eserita

bat-batean atea zabaltzen du

haize-bolada izoztu batek

zu negar eta negar

lo hartu ezinda

lau urtetxo baino ez dituzu

oi, gau gau ongile

utzi jausten oihala oi gau

leun beltz pisutsu,

hautsak zure ilea estaliko du,

amaraunak

zure gorputza bilduko —crêpe de Chine—

leiho ostean arrosa txinatar bat zabalduko da

[basoan barrena bidexka zuri]

basoan barrena bidexka zuri

berbera

zuhaitz hostotsuak, uda, eta bueltan

lakua bere ur geldo eta sakonekin

aitaren etxea

galduta itzultzen da

ametsean

errepikatua

birramona, amonak utzi zidatena

eta amak

eman zidan dotea

munduaren beste ertzera joan nintzenean

helaraziko dizut

koadro ia ikusezin hau, marguldua,

oasi ilun hau

ur hau

zuri, ene haurra

[baina nire eskuek ez dute]

baina nire eskuek ez dute

herri txikian

soketan zintzilikatutako arropari darion

bakea aurkitzen

zuri ere ez

zaizu utziko zabaltzen

burdin langa sartzen

patio berdatuan, baratzean

zintzilik dagoen arropa lurrindua kulunkatzen den lekuan

non zure bila aterako nintzatekeen

geldi eta geldo

udako azken eguna bezala

Emakume iraultzaile zahar baten logela

oi, festetako txirotasuna, festetako tristura

argituta daude

leihoak

kale ia hutsean, bustita

haizeak amorruz astindutako

banderak,

hosto karraskariak

oinpean

atea zabaltzen dit; aurrera,

gaur du

urtebetetzea

korridore luze batetik narama

argi bizi batez

argitutako iraganaren

urrutiko ikuspunturantz

emakume zaharra

zutik dago (adabakiz josiak

bere jertsearen ukondoak)

pianoak

egongela erdia betetzen du

aitaren eta amaren argazkiek, Vilniuseko

intelligentsia zaharraren

eskuizkribu ugariek

paretaren kontra

bizikleta bat: oraindik

paseora ateratzen bada, udetan

Nerisko ur ertzetik

izen maitatuak

bizitza bilakatzen dira

bere ezpainetan—katramilatuak,

zorigaiztoki nahaspilatuak

(eserita ikusten dut emakumea

 bakarrik, logela hutsean,

eskuan daukan kandela itzaltzen du haizeak)

[begi higatuek ezustean harrapatutako]

begi higatuek ezustean harrapatutako

anbar zati baten antzekoa zara, itsas algen artean

paseo luze eta nekatuen ostean

hain handi eta astuna —ia ezin dut sinetsi

benetakoa zarena

ondo garbitu behar zaizu

leundu

argia eta beroa zabal ditzazun

zure edertasun arrotz asaldagarria

piztu

tiradera zabaltzean anbar usaina

inoiz inork ebatsi ezingo digun

objektu baliotsu bakarra zara, oi, iragana

[belardiko bitxiloreak loreontzian]

belardiko bitxiloreak loreontzian

nire amonarenak bezalako begi higatuko

oroilore eskutada bat

bere eskuekin egindako kakorratzezko

mahai-oihalaren gainean, bere harrotasuna

zein izango da lore sorta honek esnarazten duen

tristura mugagabearen arrazoia?

[hondorik gabeko putzu ilunetik]

hondorik gabeko putzu ilunetik

sortzen den oihartzuna zara

ume aurpegi irribarretsu bat

islatzen

[gero eta ilunagoa gaua]

gero eta ilunagoa gaua

izan kontu, faltsuak dira izar hauek

oroitu: iluntzean ez duzu oinez ibili behar kaletik,

ezta basotik ere,

ez hitz egin ezezagunekin,

tentuz jaso telegramak, ez zaitez poztu

orainak eta biharrak dakartenaz, ez onartu

oparirik, jaurti pilulen flaskoak, artaziak, orratzak,

ileko urkilak, erre

gutunak eta inoiz ez

idatzi eguneroko bat

ez dizute pauso bakar bat ere bakarrik ematen utziko

begiak dauzkazu so

edozein ispilutatik, edozein

aurpegitatik, espaloiko lauza bakoitzetik

entzun egiten dute hormek!

Laterna magikoa

hiru pauso aurrera, hiru pauso atzera

eskutik helduta

hiru pauso iparrera, hiru hegora

buelta eman nire inguruan, nik zure inguruan

dantza zahar bat

dirudi

nonbaiten, urrun, oinaztargiak

trumoiak

argi urdinen dirdira

uztondoan

gauez errepidetik korrika

Lazdijaira bidean gindoazen batean

txekor bat bezain altua zen

zakur beltz izugarri batek

antzeman gintuen eta

isilik igaro zen

bere oinkada erraldoiekin

lurra ukitu gabe

[etxea non]

etxea non

inon ez naizen biziko, buelta bat gehiago

azkena, ze luzea

agurra

adreiluzko etxe bat

Seira ondoan, mamu

etxea

urrutian dirdaika

latorrizko teilatua

berria balitz bezala

haizetik babestua

alde guztietatik

etxe hau eraiki zuen

Ameriketatik itzulitako

gizon batek

lur-neurtzaileak

aspaldi hilak

deika ari naiz, inork ez du zabaltzen

bultza egiten diot ateari

giltzarik gabe dago, itxi gabe

hemen ez da inor bizi

logelak zeharkatzen ditut

ze leuna eguzkiak berotutako lurra

nire oin biluzientzat

norbaitek eskutik helduta eramango banindu bezala

gela erdi hustuetatik

mahai bat, arasa bat hormaren kontra, jabearen besaulkia,

pare bat aulki, iltze batetik zintzilikatuko artaziak,

egurrezko oheak, armairua, lezka hostozabaleko kutxa bat

leihoen azpitik

errekaren murmurioa entzuten dut (aspaldi

bota zuten errota)

eskudel oraindik sendoko eskailera, kirrinka egiten du

balkoira daraman ateak

begira:

muinoko zekaleen dantza

basoan

bidexka estu bat

nire pausoak

etxe hutsean

dardararazi egin nau—zerbaitek

kristalaren kontra egin du talka

bele bat (zoritxarra)

edo uso bat (zoriona)

leun itxi dut atea

agur

etxea

non inoiz ez naizen biziko

[jaio zinen]

jaio zinen

herrian

lirioak loratzen dira

leihope bakoitzean

zerbaiti usaina dario—ezin dut ikusi zer den—

ahanzturaren

indar eta samurtasunez

uda da

kaleetan zehar alderrai

bira bat ematen diogu eliza atariari

plazari

ardo beltza dastatu eta leihotik

dakusagu

zure jaiotetxea

ohol eta iltzeekin hesitua

ezingo didazu erakutsi

sarraraz nazazu

atondo freskora, eguzkiz betetako logeletara

non joka segitzen duen

kanpora atera eta hautsi duten pianoak

non umea izaten jarraitzen duzun oraindik

nola maitatuko nukeen etxe hau

buelta bat ematen dugu hilerritik

zure hildako maiteak

aurkezten dizkidazu

antzinako herri osoa

zure neska-laguna

hilobi bakoitzaren gainean

arrosa bat

edo lirio hori bat

uzten dut

eta besarkatu egiten naute

onartu egiten naute

haiena banintz bezala

[hain denbora luzez nabil etxe honen bila]

hain denbora luzez nabil etxe honen bila

arimako begiekin hauteman nahi dudala

laino artetik

eta ezin topatu

txilar landak, eta txilar gehiago, espazio

mugagabe hutsak,

haizea hezurretan sartzen da

baso apalak zeharkatuz

izan behar luke etxe bat

harri grisekoa, teila

griseko teilatuarekin, etxe txiro

eta hotza, putzuko ura ez da

oraindik osasungarria hemen

hilerri txiroaren hiru aldeek

inguratzen dute, leihotik

iluntasunean dirdirka

argi bat ikus daiteke amaren hilobian

sua tximinian

paseo luzeen ostean

atzamar sorgortuak

hatsarekin

berotzen saiatzen zara

hiru Brontë ahizpak

bizi izan diren etxea

Charlotte, Emily, Anne

eta beraien aita klerikoa

herri txiki bateko parrokia

konpondu gabeko errepide kaskarrak

iluntzen ari du, motor baten

burrunba entzuten duzu

dagoeneko heldu izan bazina legez, baina ez,

ez da hemen, ez duzu harengana

iristea inoiz lortuko itxuraz

[ezagutzen dut leku bat]

ezagutzen dut leku bat

oin azpiarekin ukitzean

hondarrak intziri sakon bat ateratzen duena

negarrez balego bezala

batzuetan

beltzez jantzitako emakume bat agertzen da

hainbeste negar egiteagatik begiak hustuta

haizeak hondar artetik darama

hodei baten itzala bailitzan

hor zegoen mundu gerrako

heriotza-zelaia

[zure orduak]

zure orduak,

dagoeneko erdi ahaztuak ur ertz urrunean

udazken arrasto gero eta argiagoekin

hara eta hona alderrai ibiltzea helmugarik, arrazoirik gabe

gelditzen, batzen

harri koskor busti distiratsu bat

edo maskor bat

ez bazenitu bezala

beti ahots berberak entzungo: itsasoa, haizea, hegaztiak

zelako poza ematen dizun

noraezean ibiltzeak, bakardade miragarria

ustekabeko altxorra, zuretzako bakar-bakarrik

hondarra zure oinpera itsatsita

errealitatearen

epifania

[kilkerrak abesten, saguak harramazkan]

kilkerrak abesten, saguak harramazkan

uda amaiera da

hiru kolpe

hatz-koskor sendoekin

leihoan

agian haizea baino ez da

nora

eraman nahi nauzu?

zure begietan

hustasuna, lupetza

oi, ilargia

[leihora hurbiltzen zara]

leihora hurbiltzen zara

zerbaitek iratzarri zaitu

etxe aurreko zelaian

ilargi argitan

erbiak noraezean korrika

[kalearen ertzean eserita zegoen]

kalearen ertzean eserita zegoen

margoa zartatua zuen banku hautsi batean

jendea haren aurretik pasatzen zen, umeak korrika,

denda ondoko ume-kotxetxoan haurra negarrez zegoen

traktore-gidariaren antzeko txapel urdin txiki batekin

beste garai bateko gabardina lodi

gomazko bota altuekin

eserita zegoen izozkia barkilloekin janez

beste bi anoa ondoan zain zituela

zaharra, masail iletsuduna

bakar-bakarrik

autobusak denda ondoan gelditzen ziren bitartean

lasai asko eserita jaten zuen izozkia

maiatz bero baten amaiera zen

bere inguruan

zirkulu magiko bat zihoan hazten

isiltasun eta bakardadearen zirkulua

[abandonatutzat emango dugu]

abandonatutzat emango dugu

poetaren hilobia herriko hilerri zaharrean

sastrakaz estalia, ahantzia, horrela behar du izan

ez al da poeta baten hilobia?

baina hara non (nork sinetsiko zukeen?) norbaitek

eskuarearekin harea berdindu eta kandelak eta

urrelili zuri sorta txiki bat utzi dituen

hildako guztien

festarako

izotzak haginkatutako hostoen

usaina

nahiko nuke

JAN CZECZOT poetaren hilobiaz

arduratzen den pertsona ikusi

ziurrenetik atso zaharren bat

ikusmen nekatuko ehulea eta arnasa hartzeko zailtasunekin

oraindik Jainkoarengan sinesten duena

eta hark ez duela ahaztu

badakiena

[Nemunas ibaiaren ertzetik oinez zebilen]

Nemunas ibaiaren ertzetik oinez zebilen

negu neurrigabeki luzea amaitu ostean

eguzkiak itsututa

desizoztearekin batera agertutako euliaren moduan

eskuetan azkura

oraindik loratu gabeko asunak

osasuna bueltatzen duen udaberri-infusio baterako

biltzen ditudan bitartean

ze freskura, ze atsegina

asunen lurrina, burua argitzen du

kuku ikusezina

zoroki kukuka

aurten lehendabizikoz entzuten dut

bitartean, bera,

hego higatuekin, arropa

zarpail guztiz gastatuarekin,

nire aingeru guardakoa, leiala,

ibaiaren ondoan kukubilko begira dago

geldiro dator ura

arrea

zikina

kutsatua

oi, ibaien aita, Nemunas!

[kontuz egiten dut putz, eta uhertu egiten da]

kontuz egiten dut putz, eta uhertu egiten da

hondoa, ihintzez betetzen da

zure azalera argia, oi, arimaren

ispilu mirarizkoa

zure zirrikiturik ilunenetan

aurkitzen da logela hura —badakit—

non debekatua dudan sartzea, ia ahaztua

giltzez itxia agian?

zer bilatzen dut hainbeste ahaleginekin? zergatik

ematen ditut hainbat buelta zure ametsen labirintotik

inoiz aurkitu ezinik

babes seguru bat, benetako etxe bat, logela debekatua?

bat-batean, esku ahurrak umeldu zaizkit, hemen izango ote da?

beldurra diot atalasea zeharkatzeari

urrez brodatutako belusezko gortina zabaltzeari

non eszena berdina, berdina, beti berdina

errepikatzen den

ulertezin, beldurgarri, dagoeneko ahaztua, urruneko

haurtzaroari dagokiona

ez, ezin dut

ez dut nahi

logela debekatua,

eskuetatik kendutako kutxatxoa

aurkituko ote dut egunen batean

zer dagoen bertan, ze altxor, ze sekretu,

ze amildegi?

oi, nire arimako ispilu iluna!

[nire ispiluan neskato bat]

nire ispiluan neskato bat

kokatu da

ez dakit

nola deitzen den ere

oso serioa, zurbila

gaixotasun luze bat pairatu duten eriondoak bezalakoa

barre egiten ikasi ez eta

helduen artean hazitako ume bat bezalakoa

edo ezkutuan

eta luzaz negar egin duen baten bat bezalakoa

nolako begirada zurea

hitz bakar bat baino ezagutuko ez bazenu bezala:

adio

[lo zaudela begiratzen zaitut]

lo zaudela begiratzen zaitut

lezka hostozabaleko zure ohean non

hainbeste ume hazi izan ziren

nire lagun onenaren

alaba txikia

zure hatsak

esne eta kamamilazko uhin beroak

etxea blaitzen du osorik

zure loa

hain geldia, isila

helarazten dit

ez ote da aingeru bat

burua okerturik eta sorgin-orratzaren

hego gardenekin zaintzen zaituena?

arinegi zoaz hazten

zure loaldian, gehiegizko presarekin

ez dut ezertan

pentsatzen, besterik gabe begira ari natzaio

ume lokartuari

agian ume batek baino ez luke lortuko

bakeak egin ditzadan

munduarekin

[sartu zinen]

sartu zinen

barrez, txikia,

udako egun batean, orain urteak

nire bizitzan

eta han geratu zinen geldi

arnasa hartu gabe, begiak

mugagabeki zabalik,

zakua bezala begiratzen diozu

panpinari: burua lehendabizi,

bi besoak, gerria, hankak, kaixo esaten dizu

zuretzat

josi dut

bularraren kontra estutzen duzu

isiltasunean, ezohiko argi

distiratsu batek inguratzen zaitu

oi, mirarizko umea

ez zara inoiz izango nirea!

[nork ahoskatu ahalko luke egunen batean]

nork ahoskatu ahalko luke egunen batean

lasai, irribarre batekin:

ene

etxea

[izotz lodi gardenaren gainean etzanda]

izotz lodi gardenaren gainean etzanda

hainbeste biltzen zara zeure baitara

hondorik sakonena arakatzen

non burua biraka hasten zaizun

zer ikusi duzu han, ze mundu?

oxala ahal banu, hainbeste urteren ostean,

egun

berean sartu

argi eta ozen

zure pentsamenduak deszifratzeko

[egur]

egur

besakadarekin batera dakarzu kanpotik

airearen lurrun hotza

elurraren zaporea

ze epel (norbaitek, sartzean, oihukatu du:

hemen bizi da Jainkoa!)

logela osoa bete da

eguzki trinko, urre kolorezko

lorez

begiratzean hazi egiten direla dirudi

erlojuak ordua ematen du

hausten da haria eta amonak

Singer zaharraren orratza albainutzeko eskatzen dizu

oheko arropa konpontzen ari da

leiho ostetik entzuten da amilotxa

ez dizute

prestatu gabeko ikasgaiek axola

ezta mitoi bustiek ere

kanpora zoaz berriz ere

oraindik ez dakizu

arrats honek

eternitatearen usaina duela

[badirudi ez duzula entzuten]

badirudi ez duzula entzuten

ezer, zure panpinen

munduan murgildurik, benetako

drama

edo maitagarrien liburuei besarkatuta

eta egia da

ez duzu ezer entzuten

baina hitzak, hitz solteak

agian zentzugabe edo ezezagunak

zartadak bezalako hitzak

elkarrizketa zatiak, inflexio

bakana, ahots altua

edo ezkutuan

esku ahurrarekin lehortutako malko bat

berunaren pisuaz

arimaren sakonean ostatu hartzen dute

ez duzu ulertzen zer den, ezin duzu jakin

pozoia dira beharbada

ur gardeneko kondar hauek

badirudi dena ahaztua dela

eta ez, ez da hala; gaixotasun batek bezala

higatzen zaitu

geldiro, ezezagun, sendaezin

[negar-lantua, baina nor ari da negarrez]

negar-lantua, baina nor ari da negarrez

hondakin tontor horren ondoan

ilargi hotzeko argi ankerraren azpian

bere mundu

puskatuari begira?

[pilotu txano beltza]

pilotu txano beltza

burua hertsiki estutzen, larru

higatua josturetan, gerra hondarra

agian

motorzaleen betaurreko handiak

larru beltzezko eskularruak

haizeak bezala egiten du hegan

potentzia handiko bi argik

iluntasunari erauzitako errepidetik

motorraren zarata burrunbatsua

poz jauziak egiten dituen bihotz bat

sosegua

hegoak

hazi izan balitzaizkio legez

aingeru beltz bat legez

motor gainean

zure bizitzako ilunpeak hegan zeharkatzen jarraitzen du

zure aita da

[erdi esna entzuten dut]

erdi esna entzuten dut

leiho ostetik nola karraskatzen duen elurrak

urrats bakoitzarekin

umeen ahots ahulak, barreak

txintxarrien txilin-hotsa

ez ote naiz neu izango

eskolarantz bizkorregi doana?

gelditu egin naiz, aitona-amonen

baratzeari so —ze isiltasuna

eguzkia, antzigarra, elurra dirdirka ari da

harribitxia legez

kea mukuru

burutik gora doa

antzigarra leporaino heltzen da

hotzak hatsa mozten du

barealdia bihotzean

izan dadila zuretzat

baratze irreal honen ondoan mugiezin

antzigarrez estalitako

iruditxo ilun hau

ahokada bat haize fresko bezala

aringarri

nigan zerbaitek

bidea ezagutzen du

ume bat bezain sinesbera

gidatzen nau, txirula baten soinua

entzuten dut, ezer

ez da izango

hona hemen zabalik

logela debekatuko atea

urrats bat, beste bat, bat gehiago

hustasuna baino ez

altxor bat aurkitu uste zenuen, umel eta ilun,

urrez eta harribitxiz, eskuz idatzitako liburuz,

musketaz, anbrosiaz, olio lurrunduz, mirraz,

belus biribilkiz, zetaz, brokatuz, Kaxmirko artilez,

piperbeltz, iltze eta kanelaz, azafrai

puruz, intxaur muskatu eta hamaika

estatua zoragarri inoiz ikusigabez

betea

erdigunea da

hainbestetan amestutako labirintoarena

marketeriaz apaindutako egongelako lurrarena

nondik txikimila egindako ispilu baten zatiak batzen ditudan

bat-batean, zenbat argi!

[arrazoirik gabeko bozkarioa]

arrazoirik gabeko bozkarioa

soilik haize gazia

ke heze usainez

zainak ukitzen

soilik belarra

hesi guztiak apurtzen

soilik oskoletik azaleratzen den

Pazko arrautza

[esku ahurrarekin igurzten duzu]

esku ahurrarekin igurzten duzu

eguneko eguzkia gordetzen duen

enbor zakar lakarra

enborraren azal latzera

hurbiltzen duzu belarria

eta bihotz bizidun bat

sentitzen duzu taupaka, maitale

lehendabiziko bioleta logaletuak

bere begi sakonak zabaltzen ditu

udaberri atzeraezina

hemen zaude jada

[hego-haizearen itzulerak]

hego-haizearen itzulerak

epel, sendo bezain leun

nahi gabe ere malkoak ateratzen ditu

intxaurrondotik

hodei hori lodi bat altxatzean

lore-hautsez likatsu

zure arima

lore-begi puztua bezala

eguzkirantz lehiatzen da

ezin esanezko malenkonia batekin

nola mintzen duen udaberri honek!

haizearen musuei eman zara

ezpainetan arrastoak daude

[errezelak zabaltzearekin batera]

errezelak zabaltzearekin batera

logela ilunean sartzen zara

urrats adiezinekin

lotan dagoenari so

oi, ilargi

[antzigarrez estalitako leihoaren ondoan eserita]

antzigarrez estalitako leihoaren ondoan eserita

burko-azalaren parpailak josiko dituzu kontzentrazio osoz

zeta zurizko hariekin

lore eder askoak brodatzen

hainbeste denbora da, hainbeste noiz ere ez dudan oroitzen

antzarak aditu nituela hegoalderako beraien bidaia luzerako elkartzen

ze geldo erortzen den elurra

hilabete zuriak helduko ziren

soilik atzamarra zulatzen dizun orratzak

oroitaraziko dizu zerbait: lore-begiak,

loreak oihal gainean zabaltzen

zerekin amesten duzu

burua astun nire burkoaren kontra ezartzen duzunean?

zelaia lumatxa zuriz estalia

nor hartuko du loak

edredoi zuri arinaren pean

harria bezala hondoraturik?

[hotzez dardarka, hainbestetan galdu izanaz nekaturik]

hotzez dardarka, hainbestetan galdu izanaz nekaturik

zatozte hona, zatozte

kandelen argira iluntasunean

berotu zaitezte

gose izango zarete seguruena

dasta itzazue

basaran gorriminak, indarrak hartu

azken baiekin

goza itzazue

belar apalak

berde zakarrak, mitreak

gau zakar honetan

arima maitatu, ahaztu, abandonatuak

berotu zaitezte

zuek bezalako

zoritxarreko jende behartsuaren

bihotzen epeltasunean

Ilargiaren lorratza

      1

urre hautsez zipriztindua, ilun, oso ilun,

une batez pausatu da atseden hartzeko

ez duzu aurkitzen nondik irtengo zinatekeen

hegan korridore estu itsutik

tximeleta hau

bueltatu den arima bat ote da?

hondarrez estalitako eskaileran

jaberik gabeko basa-katuak, buru gainean

kar-kar-kar (ez dakizu ez ote diren

aurretik deskribatutako bele jangarri berberak)

saguzar bat errezelen tolesturetan

buruz behera zintzilik

mugitu gabe dago lo sakonean

duela egun batzuetatik

ze mundutako mezularia zara?

      2

ia lokarturik zaudela, norbait

sentitu duzu logelan

sagu bat da

mahai azpitik lasterka

ezin da ikusi

urrats bakoitzean

oroitzapenak datoz: hemen

huntaz eta hartaz hitz egiten genuen, oinez gindoazen

bidexka hauetatik, izarrak erortzen ziren

eskukadaka

ahoskatutako zenbat “gabon”

hilen itzalek

zurekin segitzen dute bizitzen

begira:

ilargiaren lorratza dirdirka ari da

ur azalean

[festa dago gau honetan, ilbete]

festa dago gau honetan, ilbete

gau honetan, izadi guztia

zelatan, ikusminez

jokoak

zelai gaineko uretan

ehunka urteko zuhaitzen azpian

igelak korroka

irten berria den

ilargiari so gaude

lore-hostoak bata bestearen segidan:

zabalduko balitz bezala

nire bihotza

[ispilu aurrean orrazten ari da]

ispilu aurrean orrazten ari da,

eskua gelditu egiten da zalantzati, orrazia erortzen uzten du

gerturatu gehiago aurpegia, ikuskatu, urrundu

berriz gerturatzeko

bai, aurpegia ere ez da berdina dagoeneko

ezta gorputza ere

eta eskuak —zure aspaldiko harrotasun ezkutua:

eskumutur finak, esku ahur luze meheak,

atzamar arinak— oraindik obeditzen dizute

hatz-koskorretako artikulazioen gaixotasun jarauntsia

nozitu arren

aldatzen noa, ez diot uzten aldatzeari

oharkabe

urtaro bakoitzean

nire bizkarreko paisaiarekin batera ispiluan

nire arima, ordea,

berdina da

[begiak ixten ditut]

begiak ixten ditut

bakeak eta isiltasunak besarka nazaten

orduan —badakit— zelai elurtua bezalako

hosto zuri bat

emango didazu

tinta beltza

landatuko duzu aurrean

eta eskuak berak bakarrik

pintzelkada bat

marraztuko du

baina ni ere

paperezko orri zuri

bat naiz

hieroglifikoak

irakurtzen ikasi dut berriz

irribarre egiten duzun bitartean

nire ariman ereiten dituzun horiek

[ia ez naiz hurbildu hesira]

ia ez naiz hurbildu hesira

gauean antzigarrez estalitako

eskaileratik irristatuz

hasten da zure efektu magikoa

eguzkia dirdirka ari da

pinu adar baten gainean, urtutako izotzaren tantetan

inoiz baino distiratsuago

eta ahots oso baxu batek, oso gogor

herrestan narama, arrastaka

itzarri, bihotza, itzarri, itzarri

[elurra ari du]

elurra ari du

geldiro eta erregularki

goizaldetik

gaua sartu den arte

zure oin biluziak

dira

elurrean dantzan ari direnak

nire begi harrituetan

[erleak burrunbaka ari dira]

erleak burrunbaka ari dira

monje abesbatza batek tenpluan abestuko balu bezala

eskaileran eserita freskura sentitzen dut

zerbait dirdirka

asunen artean, indioilar baten luma

(hemen, ordea, inoiz ez da indioilarrik izan)

eskura emandako gutun bat balitz bezala

hartzen dut luma, bueltak ematen dizkiot

ezin dut deszifratu

[nola kendu lokatza, hain irmoki itsatsitako]

nola kendu lokatza, hain irmoki itsatsitako

hauts geruza? nola ezabatu

orbain zailak, antzinakoak, ezabaezinak?

nola garbitu estaltzen zaituen gaiztakeria guztia?

(ostegun arrastia dirudi,

ilbete argia, lainoa belardian

entzuten al duzu egurrezko palen kolpekada erritmikoa

urmael, erreka, laku guztietan?

nor ote dago arropa garbitzen

hain berandu? estal itzazu belarriak)

tolestu eta berriz ere tolestu egiten dut lihozko atorra

garbia, zuria, baina ez dakit

ezin dut igarri

nola zuritu, nola araztu zu

ene arima

Nor zara?

Bihotz barrenetik ateratako irribarrea duen emakumearen moduan

bere betertzeko zimurren lotsaizunik gabe

negu honetan beteko dituen

urteak ahalke aitortuz

—gauzak diren bezala dira—

sorbaldak uzkurtu eta barre egiten duzu

horrelakoa zara zu, itzaltzen doan

udazken berantiarreko eguna

oraindik adarretan dauden

pare bat hosto hori busti

parkeko zelaian dagoen elur arrastoa

hodeien artetik datorren eguzkiak oraindik urtu gabea

hain sinplea dena

eta ezin zure izatea igarri

[begiraiozu: zinez]

begiraiozu: zinez

urrezkoak dira bere eskuak: ahurrak eguzkirantz jartzean

—ikusten dut, ikusten— dirdirka egiten dute

urrezko hondar ale txikiek

esku geldi, epelak; bekokia

igurzten duzu beraiekin, une batez bermatzen dituzu

eta desagertu egiten da mina, larritasuna

esku hauek berberek

bainatzen dute haurra, garbitzen dute gaixoa,

txukuntzen eta janzten dute hilberria.

[ezin ditut nire begiak zugandik banandu: gau honetan]

ezin ditut nire begiak zugandik banandu: gau honetan

mila aldiz ederrago zaude

iraganean baino, oi, ilargi

lo behar nuke baina eserita jarraitzen dut

landare igokariaren hosto ilunetatik dakusat

zure pausoa zeruko gangatik

zein naiz une honetan

hainbesteko boterea

izan dezazun nigan

zetazko estalki batekin

biltzen duzu nire bizkarra, zeruan

konstelazioak erakusten dizkidazu, haien izenak ahoskatzen dituzu

istorio horiek aditzen egon ninteke luzaz

zein naiz mundua nirea dela

sentitzeko gai izateko, gurutzatzen

eta korapilatzen diren hainbat hariz nahastua

hemen nagoena

izate osoz

[esku ahurrean zizelkatutako]

esku ahurrean zizelkatutako

hieroglifiko

ulertezinak arakatzen

nire barruko isiltasuna dantzut

—trinkoa, sakona, urrezkoa—

ez dakit nola eskertu

jaiotza eta heriotzen

ziklo errepikatuetan

dagoeneko joan diren haiei

haiek guztiak, ikusi gabeak, ezezagunak

ez ote dira beraien bizitzak: zailak,

akatsez beteak, bilaketan beti

bide honetara bultzatzen nautenak?

[aldapatsua, oso altua, sarrera zailekoa]

aldapatsua, oso altua, sarrera zailekoa

eguzkiari begira dagoen mendi hegala

dena urdin, urdin hutsa

intxaurrondopean

nire oinetan bioleta bat

jasotzeko makurtzen naiz

eta aurpegian gainezka egiten dit

lurraren hats epel hezeak

[ahotsaren nota epelak]

ahotsaren nota epelak

neskatoa esnatzen du nigan, uste nuen

aspaldi hil zinela: ez nituen eskuetan izan

zure atzamar izoztuak?

edo kartzelatu egin zintuzten? hainbat urte

logela ilunean, ahaztua, atzemanezina

korridore luzeetan, eskaileran gora eta behera

liburu apalen edo ispiluaren horma

osteko ezkutuko pasabideetan

edo hain ongi ezkutatua

inork ez zintuela aurkitzen

hormetako oihal zintzilikari higatuen ostean,

zirriborroz beteriko orri erauzien artean

egon zinen itxaroten

hainbat urte, eta ia ez zara hazi, bakarrik

utzi zintuzteneko begi berberekin

begiratzen duzu oraindik

neskatoaren bakardadea

ahots epela iristen zaizu, geldiro

zabaltzen dituzu ukabilak, gorantz

altxatzen duzu aurpegi zurbila, federik gabe entzuten dituzu

inflexio abegikorrak, zuri zuzendutako tonu jostalaria

horrela hitz egiten zaie haurrei

helduak direla sinetsarazteko ( ni ordea

aspaldi egin nintzen heldu)

nire barruko neskatoa

ezustean aurkitu zintudan

eremu guztiak betetzen dituen

ahots horrek ekarri zaitu

izotza eta beira nola urtzen dituen

senti zenezake

zatoz, jolas gaitezen

zu al zara benetan? bakarrik

dantzatzen

abesten duzu, eskuak astintzen

eta zure ile-kordak desegin egiten dira