Sophia de Mello

itzulpena: IÑIGO ROQUE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Sophia de Mello

© itzulpenarena: Iñigo Roque

© edizio honena: Susa

2015eko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Fernando Pessoaren figura hain da erraldoia Portugalgo poesiaren baitan, ezen haren aurreko eta ondorengo poesiagintzaz hitz egiten baita. Pessoaren ondorengo poeta nabarmenetakoa dugu, bada, Sophia de Mello Breyner Andresen, zeinak, bidenabar, maisuaren eragina jaso zuen  (ikus Zikladeak). Izen luze horrekin sinatzen zituen liburuak, amaren abizena aitarenaren aurretik paratuz.

1919an jaio zen Porton sendi aristokratiko baten abaroan eta filologia klasikoa ikasi zuen Lisboako Unibertsitatean. Ez alferrik, gerora idatziko zuen poesia erreferentzia klasikoz josirik egongo da, batez ere Grezia zaharretik hartutakoak. Oso gazterik hasi zen poesia idazten, eta besteak beste, Cadernos de Poesia aldizkarian argitaratu zituen lehenengo poemetako batzuk, Eugenio de Andrade, Jose Regio, Jorge de Sena, Miguel Torga eta beste zenbait idazle portugaldar puntakoren aldamenean.

De Melloren poesia hertsiki dago loturik ezagutza estetikoarekin. Ezagutzak eta estetikak, egiak eta edertasunak, betidanik izan dute harreman paradoxikoa. Esaterako, ezagutzaren osotasunean aporia bat zegoela adierazi zuten Frankfurteko Eskolako filosofoek (Adorno, Wellmer). Alde batetik ezagutza diskurtsiboa genuke, esan daitekeen egia ez-konkretua; bestetik, ezagutza estetikoa, esan (logikoki) ezin den egia konkretua. Horregatik ezin dugu inoiz ezagutza absoluturik erdietsi, beti dagoelako galera alderen batetik.

De Mellorena, bada, egia estetikoa bilatzen duen poesia da, denbora-pasa bilatzen duena bainoago: “O poema não fala de uma vida ideal mas sim de uma vida concreta [Poemak ez dihardu bizitza ideal bati buruz, bizitza konkretu bati buruz baizik]”. Egia estetiko horrek lortzen du gauzekiko harreman zuzena, nahiz eta kontzeptualizatzerik ez dagoen. Horratx poesiaren balioa, munduko gauzekin harreman zuzena lortzea.

Hori dela eta, De Melloren poema ugarik dute halako kutsu transzendentala. Epifania bat azaleratzen dute, hau da, munduaren supituko errebelazioa, eta gisa horretan lortzen da ailegatzea munduaren zerizan funtsezkoenera. Bere poesiaren marka lexikoetako bat “ispilukeria” (miragem) hitzaren erabilera da, hain zuzen ere egia estetikoranzko oztopo den kontzeptua. Hitz hori ageri da esaterako Izarra poema ederrean, non izar batek ahots poetikoa gidatzen duen munduko nahasmendu eta ispilukeria orotan zehar. Helmugara iristen delarik, ez dago ez urre ez suziririk han: “Zenbat desertu / Zeharkatu dudan aurkitzeko zer eta / Gizakien artean hain gertu bizi zen hori”. Izan ere, Emily Dickinsonek bezalatsu, De Mellok ez zuen bazter urrunetan bilatzen munduaren zerizana, ezpada arra eskas batzuetara. Estatubatuarraren jarrera antzekoa zuen idazketari dagokionez halaber. Wadsworth apaizak galdetu omen zion Dickinsoni behin zergatik ez zen irteten gehiago etxetik. Berehalakoan egin omen zion arrapostu: “idatzi egiten dut”. Ez dakigu pasadizoaren berri ote zuen De Mellok baina Idaztea poemak horixe gogorarazten ahal digu. “Idazteak bakarraldiak eta desertuak eskatzen ditu” dio hark ere Wadsworth apaizari erantzungo balio legez.

Sormenaz landa, itzulpengintzan ere nabarmendu zen De Mello. Portugesera itzuli zituen, besteak beste, Euripides, Dante eta William Shakespeare. Alabaina, autore portugaldarrak kanpora eramateaz ere arduratu zen; izan ere, Fernando Pessoa eta Luis de Camões itzuli zituen frantsesera. Beste hainbaten artean, Camões saria eman zioten 1999an, Portugalgo literatur sari gorena.

Honakoa duzu berrogeita hamar urte baino gehiagoz luzatu zen ibilbide poetikoaren Iñigo Roqueren hautaketa eta itzulpen fina, Sophia de Mello Breyner Andresen euskaraz irakurtzeko estreinako parada.

BEÑAT SARASOLA

[nahiz hondakinak eta herioa diren]

Nahiz hondakinak eta herioa diren

Beti ilusio guztien amaia,

Ene ametsen indarra denez indartsuen,

Orotatik birsortzen da goretsi-nahia

Eta ene eskuak ez daude sekula hutsik.

Itsasoa

                        I

Munduko bazter guztien artetik

Maitasun handi eta sakonenaz dut maiterik

Hondartza estasiatu eta biluzi hura,

Nire, itsasoaren, haizearen eta ilargiaren batura.

                        II

Usaintzen ditut lurra zuhaitzak eta haizea

Primaderak perfumez hanpatuak guztiak

Haietan soilik desio eta xede dut ostera

Itsasoko olatu-uhinen hasperen basatia

Argizagietaratua oihu garbi baten antzera.

Apolo Musageta

Hi hintzen lehenbiziko egun oso eta aratza

Zeruertzak laudorioz blaitzen zituena.

Hi hintzen lerro bakoitzean mintzo zen espiritua

Hi hintzen goizaldea loretan zena

Itsasoko haizeñoak kulunkatua.

Hi hintzen espazioetako haizea edaten zuen oihala

Hi hintzen keinu distiratsu zabala

Bi beso mugagaberen artekoa.

Hi hintzen itsasoaren araztasuna eta indarra

Hi hintzen maitasunezko ezagutza.

Ametsa eta presentzia

Loratzen ari den bizi batena

Bizi jabedun eta airean esekia.

Hi hintzen izari gorena, kanon eternala

Aratz, akasgabe eta harmoniaz eraikia

Biziaren bihotzean eta biziaz haraindi

Ezkutuko erritmoen bihotzean.

Hiria

Hiria, kaleetako marmar eta joan-etorri urduriak,

Oi bizitza zikin, mehatxari, xahutua alferrik,

Jakitea badirela itsasoa eta hondartza biluziak,

Izenik gabeko mendiak eta desirarik

Zabalena baino ordoki zabalagoak nonbaiten,

Eta ni zure barruan nago itxirik, eta soilik dakuskit

Murruak eta hormak, eta ez dakuskit

Ez itsasoaren goraldiak, ez ilargien betealdiak.

Jakitea zeuregan hartu duzula ene bizia

Eta narras darabilzula hormen itzaletan

Ene arima behiala eskainia

Olatu zuriei eta baso berdeei.

Etxe zuria

Etxe zuria itsaso erraldoiaren aurrean,

Hareazko eta itsas lilizko lorategia,

Zure isiltasun ukigabean dago lotan

Nireak izandako gauzen miraria.

... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Zurera itzuliko naiz keinuetan

Hainbeste berotasun jaso ondotik

Jendetzak eta desertua utzirik atzean

Mamuei musu emanik, zeharkaturik

Lurralde zehaztugabearen murmurioak.

Zurean, nire mundu batera piztuko naiz

Eta erredentziozko izango dira zure lerroak

Zeren eta han egongo dira araiz

Nire izandako gauzen mirari osoak

Paisaia

Hegazti ustekabekoak igarotzen ziren airean,

Usain sakon eta mikatza zuen lurrak,

Eta urrun itsaso zabalaren zaldi-lasterrak

Bere adatsak astintzen zituen harean.

Zerua urdina zen, landa berdea, lurra iluna,

Zuhaitzen haragia zen malgu eta zurruna,

Baziren erretxinaren odol-tantoak

Eta argia gainazpikatzen zuten hostoak.

Baziren ibili moteleko bideak,

Esku sakonak zituen haizeak,

Bazen deiadar argi eta libre bat

Espazioei ihes egindako hegoarena.

Baziren pinudiak zerua han pausatzeko,

Bazen pisua bazen kolorea zer bakoitzeko,

Haren gelditasuna, sekretuan bizia zuena,

Eta haren baiezko hasperena.

Baziren itsaso zabalaren egia eta kalipua,

Zeinaren ahotsa, haustean, goratzen baita,

Bazen hondartzen argia eta fingabeko itzulera

Non haizea zuzen baitzebilen tarrapata.

Lorategi guztietan

Lorategi guztietan loratuko naiz,

Denetan edango dut ilargi betea,

Azkenean, nire azkenean, nire direlarik

hondartza guztiak eta itsasoaren jotzea.

Egun batez neu izango naiz itsaso eta hondar,

Den guztiarekin egongo bategina,

Eta nire odolak zain orotan dakar

Besarkada hori egun batez zabalduko dena.

Orduan jasoko dut nire desiran

Basoan bizi den sutea

Nik ezagutua musu tankeran.

Orduan izango naiz paisaien mudantza,

Ospakizun horren ugaritasun gordea,

Nik irudietan ikusiriko esperantza.

[hilak sendi ditut]

Hilak sendi ditut bioleten hotzean

Eta ilargian dagoen hutsune handi horretan.

Lurra mamu bat da halabeharrez,

Heriotza guztia troxatzen duena.

Badakit isilaren ertzean ari naizela kantuz,

Badakit erroitzaren inguruan dantzatzen naizela,

Eta ez edukitzearen inguruan eduki daukadala.

Badakit hil mutuen ingurutik igarotzen naizela,

Eta badakit neurekin daramadala nire heriotza.

Haatik, nire izatea galdu dut hainbeste izakitan,

Hainbestetan hil naiz nire bizitzan,

Hainbestetan eman diet musu nire mamuei,

Hainbestetan ez dut nire eginen berri izan,

Non hiltzea erraza izango baita,

Etxe barnetik kalera ateratzea bezain.

Gizonak itsasondoan

Ez dakarte deus berekin. Irudiek,

Ibilian topatuek, adio esaten diete aldiro,

Ez dakarte deus berekin, zeren abiatuko dira

Bakarrik eta biluzik, betidanik, eta haien bideak

Haizea bezala espaziorako dira bakarrik.

Beren mugimenduan bertan troxaturik,

Ibiltzeak tormenturen bat bailuan isilik,

Haien behakoa betiko josi zitzaien

Zeruertzen agerraldi amaigabeei.

Animalien antzera urrutitik antzematen diete iturriei,

Haien baitan dena mututzen da aditzeko

Zer eta distantziaren bihotz-gora,

Eta urrutiko zaie beren irrika bera.

Urrutiko zaie eguzkia, haiek higatzen dituenean,

Urrutiko zaizkie gaua eta beren gosea.

Urrutiko zaizkie beren gorputza eta lorratza,

Harean banan-banan utzitako urratsak.

Zeren eguzkiaren beroak ez ditu higatzen,

Zeren ez ditu izozten gauaren hotzak,

Eta beren goseak ere ez die min ematen,

Eta beren lorratza ere arrotz zaie.

Ezein lorategik, ezein begiradak ez ditu atzematen,

Edozein paisaiatara iritsita ere ukigabe bakarrak

Aurkitzen dituzte, han, aldentzen den urrutia

Haiek herrestan daramatzan isiltasunaren deia

Lekuak trabeskatzen dituzten hegazti atzerritarrak,

Eta haien gorputza hotz-korapilo huts bat da,

Itsaso gehiago eta hutsarte gehiago bilatzen duena.

Itsaso soinularia

Itsaso soinularia, itsaso hondogabe, azkengabea.

Zure ederra handiagotzen da bakarrik gaudelarik.

Eta zure ahotsari hain sakon eta barrendurik

darraio nire ametsaren dantza gordeena,

Non tarteka iruditzen baitzait ziurrena

Nihaurentzat sorturiko mirari bat zarela.

Dioniso

Zuhaitz ilun eta isilen artean

Sutan dago zeru gorria,

Eta arrats-kolore sekretutik jalgia

Dioniso dabil bideetako hautsetan zehar.

Iraileko igaliak dauzka naro

Aurpegian, eta haren adarrek oro

Badute perfekzio gorri eta bete bat,

Aintza suzko eta bare hori

Jainko eta hilkorren arteko bereizgarri.

Abiatzea

                        I

Zure hatzen arteko lore single bat bezala

Bada dantza azkengabe baten harmonia,

Eta ezin esanezko isiltasun bat duzu, lorategia

Ilargiteek eta sekretuek hartu balute bezalakoa.

                        II

Zure eskuetan mundua zenekarren enea,

Enetzat zure gustuetatik iragazten ziren

Izar infinituak, itsaso hondorik gabea,

Eta zure begietan mitoak ziren sortzen.

Urrutiko lorategiak ezagutu nituen zugan

Eta esan zenizkidan haitzarteen kontuak

Eta elkarrekin zulatu genituen sekretuak

Ahotsetan isiluneetan liparretan han.

                        III

Zure begiak aintzira dira eta iturri,

Eta zure izate osoan bada

Ametseta larri, garden eta triste bat

Paisaia batena, dena mendi eta pinudi.

Zure ahotsean hitzak gaueko dira

Eta gauza larri, handi, muker guztiak

Zure antzekoak.

Egun batez

Egun batez, hilik, ahiturik, ostera

Libre biziko gara nola bizi diren animaliak

Eta, hain unaturik ere, loratu egingo gara

Itsaso eta pinudien haurride biziak

Haizeak unadurak ditu eramango

Keinu asaldatu eta irrealenak

Eta gure adar abailduei dizkie berriz emango

Animalien zalutasun arinak.

Orduantxe ibili ahalko gara atzenean

Misterio horretan barrena, zeina bildurik baitoa

Pinudien berdean, itsasoaren ahotsean,

Eta hor ernatuko zaigu haren mintzoa.

Medea

(Ovidiorenetik egokitua)

Hirutan jira, hirutan asetzen ditu

Bere ile arinak iturriko urez,

Hirutan aldarri, hirutan bihurrika

Eta dio: “Gaua, nire sekretuei leial zaren hori,

Ilargi eta argizagiak, egun-argiaren ostean

Itzal isila argiztatzen duzuenak,

Hekate hirukuna, beti sokorritzen nauzuna

Nire keinuen haria adi gidatuz,

Basoetako jainkoak, infernuetako jainkoak,

Nigan barrendu dadila zuen indarra

Zeren zuen laguntzaz gai naiz

Ibaiak beren ertz izuetatik

Lasterka itzularazteko beren iturrietara.

Gai naiz barea itsasoetara hedatzeko

Edo haiek bitsez eta olatu sakonez betetzeko,

Gai naiz haizeei niregana deitzeko, gai naiz

Haiek lauoinka jaurtitzeko espazioetara.

Nik esandako hitzek eta keinuek,

Berbaroaren inguruan nik atonduek,

Urruneko zuhaitzak bihurritzen dituzte eta gizakiak

Haien oihartzunean sarraskitzen eta hiltzen dira.

Gai naiz animaliak tormentuz betetzeko,

Lurrari kantarazteko, mendiak

Kordokarazteko eta harkaitzak lorarazteko”.

Zeruertz mortua

Zeruertz mortua, ezer ez daukana

Egun batez behiala

Piztu zintuen jai alai hartatik.

Zure lerro behiala sakon eta zabalenak

Gaur hutsik eta higaturik daude denak,

Neure desirak higaturik.

Orduan pinudi berdea jaisten zuen

Gauak urrats isiletan dantzan,

Eta itsas puska hartan urrun sutan

Espazioen deiadar infinitua zegoen.

Hareatzan argitasuna kantari,

Pinu bakoitzak bazeukan eduki

Bere lerroaren goraldi eutsiezina naski

Heroikotasun ororen adigarri.

Zeruertz mortua, ene ametsaren hezurdura,

Fruitu gabe hildako arbola,

Uzten ditut zure inguruan

Bakardadea, kaosa eta dolua.

Erbestea

Egunak ehunduz aiduru

Pentsu eta beha.

Lili gabeko lur batean, non itsasoa ez baita itsaso

Eta ontziak enigmak baitira,

Ez dut konprenitzen haize-oihalen noranzkoa

Denak narama zeruertz hotzen gose-egarrira.

[gure hatzek zabaldu zituzten]

Gure hatzek zabaldu zituzten esku itxi

Perfumez beteak

Menturatu ginen ahots eta keinuetan barrena

Paisaia tankerako pasioak susmatu genituen

Eta gorputz bakoitza bide bat zen

Baina bat jaiki zen eta dena hartu zuen

Eta hegoak lerratu zitzaizkion besoetan.

Baso, zingira eta ibaiak,

Geldirik bidaiatu genuen makurturik,

Leihoetan zerua diz-diz ari zela.

Eta hiria itsasontzi bat bezala abiatu zen

Gauean barrena.

Emakumeak itsasondoan

Nahasirik haien adatsak eta haizearenak, gorputza zoriontsu dute hain berena eta hain trinkoa izateagatik, guztiz librea.

Besoak hondartzaz haraindi jaurti eta eskumuturren zuritasuna sartzen da aparretan.

Hego zorrotzeko hegaztiak iragaten dira eta haien begien kurbadurak luzarazi egiten du lorratz azkengabea zeruen zurian.

Ahoa zeruertzari lapaturik arnasten dute luze-luze mundu jaioberri baten lehena.

Haien hatz-mamiek ukitzen dute airea hasi eta bukatzen den zorabio atseginezko gailurra.

Eta haien sorbaldei alga bat datxekie, zorionetan hain berdea da-eta.

[autoak igarotzen dira]

Autoak igarotzen dira eta etxea dardarka jartzen dute

Ene bakardadearen etxea.

Aspaldi bizi izandakoak dira gauzak:

Airean badira espazio iraungiak

Forma hutsartean irarriak

Behiala hemen izandako ahots eta imintzioenak.

Eta ene eskuek ezin dute ezer atzeman.

Halere gau aldera begiratzen dut

Eta hosto ororen beharra daukat.

Zure bizia jira-bira dabil airean,

Nigandik urruti...

Ez izatearen tormentu hau jasateko ere

Bakarrik egon beharra daukat.

Aurretik bakardadea partida amaigabeetan

Egitasmo eta galderetan,

Heriotzen eta negarren zama

Iraungiezinarekiko borrokaldietan

Aurretik bakardadea guztizkoa delako.

Sinesten dut ene biziaren biluztasunean.

Hartan gertatutako oro hutsala dateke.

Dena airean zintzilik dago ene sentimenduan

Betikotasuna mendien gainetik flotean dagoela.

Lorategi, lorategi galdua

Ene zango-besoek inguratzen dute zure absentzia...

Hostoek batak besteari esaten diote zure sekretua,

Eta ene maitasuna isilekoa da nola den izua.

[izutzen nau zu maitatzeak]

Izutzen nau zu maitatzeak mundu izeneko toki hauskor batean.

Gaizkitzen zu maitatzeak akats-leku honetan

Denak xehatzen eta mutuarazten baikaitu

Denak engainatzen eta banatzen baikaitu.

[aditu...]

Aditu:

Nola dena dagoen bare eta lotan leun;

Hormak argi, zorua distirant,

Eta leihoko kristaletan, pintaturik,

Zerua, zelai berde bat, bi zuhaitz.

Itxi begiak, eta lo egizu sakonenean

Sekula loratu ez zen ororen zolan.

Ez uki ezer, ez beha, ez oroit.

Urratsik mendrenak

Zartatzen ditu altzari epelduak

Debaldeko hainbeste eguzki-egun luzetan.

Ez oroit, ez itxaro,

Ez zaude fruitu baten barnean:

Hemen denborak eta eguzkiak ez dute deus umoarazten.

Bitartea I

Ene nahi bakarra da portu honetako isila

Isilik egotea itsaso gorria, itsaso hila

Galdurik, balantzaka

Ur beteen erritmoan

Bakarrik egon nahi dut izu-laborrian

Denbora itxuragaldu honetan,

Bakarrik egon nahi dut arratsaldean

Zuhaitz berdeek abandonatzen nautenean.

[egunetik egunera gero eta agerikoagoa da]

Egunetik egunera gero eta agerikoagoa da abiatzen garela,

Izan ginen hartarako itzulbiderik batere gabe,

Egunetik egunera orduak gero eta gabetuago daude substantziaz:

Alferrik dira nostalgiak eta izuak oro.

Liburu suntsitu bateko poemak

                        III

Hormak zuriak dira eta izu-izerdia darie

Itzalak astiro xurgatzen du ene odola

Dena ni bezala itxia eta barrukoa da

Ez dakit nondik sar litekeen haizea

Berdetasun hau guztia sekretu bat da

Ahopekako murmurio bat hilentzat

Lurraren deitore hezea

Gau-egunik gabeko itzalpe batean.

                        VII

Ez xerka egiarik dakizun horretan

Paturik ez xerka zure keinuetan

Gertakari oro da bakarti

Jakitez nahiz legez kanpokoa

Erritmo itsu zenbatezin batean

Non izenik ez baita egundo aipatu

                        VIII

Ez nabilkizu deika zu ezagutzeko

Nik besoak zabaldu nahi ditut zu sentitzeko

Ontziaren oihalak haizea sendi duen bezala

Ez nabilkizu deika zu ezagutzeko

Dena ezagutzen dut ez izatearen peko

Otoi etorri eta niri eman

Zuretik zerbait doi-doi han bizitzeko

Euridizeren sonetoa

Euridize galdurik eta itsasoaren

Usain eta ahotsetan Orpheoren bila:

Zeru-lurrak hartzen dituen absentzia,

Mundu osoa isiltasunez duena estaltzen.

Halaxe behe-lainoko goizak nituen edan

Eta bizirik egoteari eta ni izateari utzita

Bilatzen nuen enea zen aurpegia,

Ene aurpegi zinezkoa sekretuan.

Haatik ezin zu kausitu nola itsasoetan hala

Ispilukerietan. Bakarrik zen ageri

Paisaiaren aurpegi leun eta birjinala.

Eta garden bilakatu nintzen poliki

Zure irudira jaiotako hilotz bat bezala

Munduan galdua elkor eta antzuki.

Denbora zatikatuan

Eta orain oi Jainkook zer esango duzue nitaz?

Arratsaldeak zerraldo hiltzen dira lorategian.

Zuetaz ahantzi naiz eta oroitzapenik gabe

Ibili nabil ibiltokietan barna non denborak

Munstro batek nola bere burua irensten baitu.

Egunen anemona

Itsasoa profanatu zuen hura

Denboraren arku urdina traditu zuena

Bere garaitzaz mintzatu zen

Legea urratua zuela esan zuen

Bere askatasunaz mintzatu zen

Mintzatu zen bere buruaz Mesias batez bezala

Halere, lurrean ikusi nuen zikin eta maspildurik

Egunen anemona gardena

[bide eskematikoak]

Bide eskematikoak

Itxaronaldi ugarikoak.

Zer abandonuk egiten du

Ene arima bi zati?

Elkarren aurkako bi zati

Haurrideak eta diferenteak

Hain arrotzak non

Maitasunik gabe elkartzen baitira.

Begitarte ukigabea

Orain hain galdua

Denbora geldiaren

Gau azkengabean.

Esperantza eta luzamendu

Bi ilbeteren artean

Ibili nintzen airean.

Ontzien bisaietan

Galdu nituen ene keinuak

Eta haizeak ebaki zuen

Ene aurpegia bi bisaia

Hutsal eta banatutan.

Oi naufrago urdinok gatzezko

Eta koralezko zutabeetan biribilkatuok

Eta alga berdeok eta pinudiak antzo

Auhenka ari diren masta triskatuok.

Oi zenbatetan ikusten zaituztedan hor zaudetelako

Bizitzak oroitzarik ez duen lekuan

Non pentsuak eta itxurak oro

Apar desegina baitira.

Naufragoa

Orain hilik zealdoka

Tirainen zaporean habil

Betseinen lekuan marmokak.

Orain errege haiz irudi aratzen artean

Herrialde garden eta beirazkoetan,

Bihotzik gabe eta oroitzarik gabe

Presentzia guztietan diluitua.

Orain jareginik bizi haiz

Poemetako etenaldi zurian.

Hire gorputza jaiki eta eror zabilek olatuka,

Izenik eta destinorik gabe

Ur garbi-xahuan

Kaialdea

Gaueko itsaso batera abiatzen dira ontziak,

Gaueko itsaso bizi eta urdin batera,

Marmoka-bihotz baten eitekoa

Anemona-barrukoa bera.

Eraz

Erraz

Suntsipenik gabe eta poemarik gabe,

Gaueko itsaso arrainez bioleta batera

Suntsipenik gabe eta poemarik gabe

Elemenia bat argik txunditurik

Gaueko itsaso batera abiatzen dira ontziak.

Hutsartera abian.

Heiagora egiten du erlats han geratzen denak

Kaialdean zatikaturik eta mutilaturik

Eta poema artean suntsiturik durduzaz.

Graça-ko nokturnoa

Basa-hotsa dabil lorategi txikian

Basa-hotsa zedroen zokoan

Ilbetearen iman urdinaren mende

Ibai ezkataz beteak ñir-ñir dagi.

Beltz argiz beterik ñirñirka dabil besteren hiria.

Iragarki argidunen hiriak ñir-ñir dagi

Han dira espiritismoa tabernak zinemak

Han dira leiho ilunak eta haien plazer ilunak

Ñirñirka dabil besteren hiria.

Han dira auzune kalezulodunak eta eskaileradunak

Kale-argi triste eta nostalgikodunak

Emakumeak baxera garbitzen leihoen aurrean

Garrasi itoz gainezkaturiko karrikak

Oinotsen kriskitinak kantoietan

Autoen biratzeen kirrinkak

Errezelen osteko itzalak

Ziklope haluzinatuak.

Elizatik elizara ordua jotzen dute ezkilek

Eta komentukoa lako bake batek dirau han

Antzinako hiria hondarretatik jaiki balitz bezala

Eta harekin batera beraren kandela ikaratiko gau

Menturaz eta soseguz betea.

Halere, besteren hiriak ñir-ñir dagi

Gau logabe

Argi fluoreszentez betean

Gau itsu gor gatibu batean

Non kexu eten bat baitabil auhenka.

Bakarrik nago besteren hiriaren kontra.

Neure buruarekin

Kaiaren burdelaren kalearen gainean

Aratz eta pizturik

Argizagien isilak dirau.

[errealitate aurkitu eta maitatuaren hirian]

Errealitate aurkitu eta maitatuaren hirian

Haizeñoarekin ibili nintzen oinez kaleetan barrena

Baziren horma zuriak eta leiho pintatuak

Atxaparrak loratzen ziren eta dir-dir zegiten

Limoiondo hosto-leunek

Mizpiraren hosto bat jausi zen urmaelean

Eta denbora nire bila etorri zen nahasiz

Nire keinuak eta zureak bereetan

Mila eta mila gau agertu ziren bata bestearen ostean

Eta nire aurpegia hegaz zebilen goizetik arratsaldera

Eta kantoiek beren itzal urdinak altxatu zituzten

Isiltasun arabiar batean barrena

Eta apiriletik alorretatik uztaz beteriko perfume bat etorri zen

Eta atea ireki nuenean izarrak agertu ziren

                          * * *

Errealitate aurkitu eta maitatuaren hirian

Eguzkiak bira egiten du astiro plaza eta logeletan

Erratza pasatzeko eta gaua prestatzeko

Gau biribil eta ernea

Eta hiriko atea bi itsasontziz egina da

Oi nork aipa berdea edo urdina eta hozkirria

Uraren arnasbehera eta haizearen perfumea

Ikusten da goizean gauza bakoitza banaka sortzen

Ikusten da gau gardenaren uhina hausten

Atzarriko gara

Atzarriko gara berriro Knososko murruen azpian

Eta Delphosen munduaren erdian

Atzarriko gara berriro Kretako argi latzean

Atzarriko gara han non hitzak

Gauzen izenak baitira

Non soslaiak argi eta biziak baitira

Kretako argi zorrotzean

Atzarriko gara han non harria izarra eta denbora

Gizakien erresuma baitira

Atzarriko gara aurreko lehorrera begiratzeko

Kretako argi garbian

Zeren komeni da giza bihotza argitzea

Eta gurutzearen doitasun beltza altxatzea

Kretako argi zurian

Izarra

Ibili nintzen gauez

Isiltasun eta hotz artean

Izar sekretu bat gidari bakarra nuela

Arrisku handiak agertu zitzaizkidan gauez

Iruditzen zitzaidan nire izarra iruditzen zitzaidala

Egiazkoa nahiz eta hura isla soil bat izan

Neonez apainduriko hiri batena

Nire bakardadea koroa bat begitandu zitzaidan

Perfekzioaren seinalea nire bekokian

Baina ikusi nuen haizeak ni makurraraztean

Ene koroa hura burdinazkoa zela

Hain astuna ezen okerrarazten baininduen

Mendiko hotzaz pentsatu nuen

“Nire araztasunak inguratzen eta setiatzen nau”

Halere nire pentsamendua usteldu zen

Eta gauzen araztasunak ñir-ñir zegien

Eta ikusi nuen garbitasuna ez nintzela ni

Eta haragiaren flakezia eta espirituaren ispilukeria

Ahots beldurgarri bilakatu ziren

Mendiko harriei mintzatzeko esan nien

Baina harri zirenez isildu egin ziren

Bakarrik, eldarniotan eta galdurik

Izar zohardi batek izutzen ninduen

Eta gauez ibili nintzen nire itzalak

Imintzio larriz setiatzen ninduen

Isiltasuna eta beldurra

Zebiltzan bazter-leku desolatuetan

Orduan nigana etortzen ikusi nituen

Izar batek argiztatutako haiek

Eta honela esan zidaten: “Zatoz gurekin

Zu ere izar horren atzetik ari bazara”

Orduan jakin nuen segika nenbilkion izarra

Zinezkoa zela eta ez irudizkoa

Gautzar biribilek setiatu gintuzten

Gandutzarrek ispilukeriak erakutsi zizkiguten

Oihartzun herratuen isilalditzarrek

Urrutiko noranzkoetatik dei egin ziguten

Eta hiru gizakien lurreko itzala

Nire urratsen ondoan zebilen

Eta nik ikaraz ikusi nuen izar hark

Gizakien hirirantz gidatzen gintuela

Eta zeruko izarra gelditu zen

Kale hits kolorge baten gainean

Non argiak errautsaren kolorea baitzuen

Izadiko berde urdinetik oso urrunekoa

Han ez nituen maite nituen gauzak ikusi

Ez eguzkiaren dirdira ez urarena

Ospitalearen eta presondegiaren ondoan

Lukurariaren eta tenplu profanatuaren artean

Kalea inon baino tristeago eta bakartiago den lekuan

Non irudi baitu dena abandonaturik dagoela

Izarrak leku bat seinalatu zuen han

Leku hartan pentsatu nuen: “Zenbat desertu

Zeharkatu dudan aurkitzeko zer eta

Gizakien artean hain gertu bizi zen hori”.

Hirekin zeharkatzeko
munduaren desertua

Hirekin zeharkatzeko munduaren desertua

Biok biotara buru egiteko herioaren izuari

Egia ikusteko eta beldurra kentzeko

Hire urratsen ondoan ibili ninduan

Higatik utzi nitian ene erresuma ene sekretua

Ene gau zalua ene isiltasuna

Ene perla biribila eta haren sortaldea

Ene miraila ene bizia ene imajina

Eta paradisuko lorategitik alde egin nian

Hemen kanpoan egun latzaren belorik gabe

Mirailik gabe ikusi nian biluzik nengoela

Eta eremuari denbora zeritzola

Horregatik hik jantzi ninduan keinuz

Eta nik ikasi nian haizean bertan bizitzen

Ospitalea eta hondartza

Eta ospitalean barrena ibili nintzen

Non zuria desolatua eta zikina baita

Non zuria kolorerik ez den lekuari datxekion kolorea baita

Eta non argia errauskara baita

Eta hondartzetan eta landetan barrena ibili nintzen

Itsasoaren urdina eta urrunaren bioleta

Bil-bil egin nituen samaren bueltan

Jainko bat bezala ia libre ibili nintzen hondartzan

Ez nion harriari zure galde egin Jauna

Ez nintzen zutaz oroitu haizea edatean

Haizea haize zen eta harria harri

Eta hura aski zitzaidan zinetan

Eta goiz itsastarreko espazioetan

Ibili nintzen ia libre jainko bat bezala

Eta itsuen bizimodua izan nuen egun osoan

Halere ospitalean aurpegia ikusi nuen

Ez pinudi ez haitzarte dena

Eta argia ikusi nuen errauts antzo horman

Eta mina ikusi nuen absurdoa eta neurrigabea

Amerria

Harrizko eta haize zakarrezko herrialde batengatik

Argi perfektu eta zohardiko herrialde batengatik

Lurraren beltzagatik eta hormaren zuriagatik

Isiltasunezko eta pazientziazko aurpegiengatik

Zeinak miseriak aspaldi tankeratu baitzituen

Hezurrei erantsirik zehatz-mehatz

Txosten luze errefusaezin baten gisan

Eta eguzkipeko eta haizetarako aurpegi orobatsuengatik

Eta beti sukarrez esaniko ele

Hain maitatuen araztasunagatik

Eleen kolore eta pisuagatik

Eleen isiltasun zehatz aratzagatik

Non aipatutako gauzak altxatzen baitira

Argiak liluratutako eleen biluztasunagatik

—Harri   ibai   haize   etxe

Lantu   egun   kantu   hats

Espazio   erro   eta ur

Ene amerria ene erdigunea da

Ilargiaren mina dut itsasoa negarrez dabilkit

Eta erbestea denboraren muinean txertatzen da.

Lorcaren hilobia

Zugan negar egiten diegu beste hilei

Datarik gabeko gaubeiletan fusilatuei

Kartzeletako itzaletan izenik gabe galtzen direnei

Hain ahantziak ezen ezin baitezakegu ezta

Haien galde egin haien aurpegia irudika

Kontsolamendurik gabe negar egiten dugu hildakoengatik

Amorruaren adarren artean indarraren zamaren pean

Ez dugu onartzen ahal. Zure odola ez da lehortu

Ez gaude bakean zure heriotzan

Zure heriotzaren ordua hurbil eta ozar da oraino

Eta zure hilobirako zabaldutako lurra

Itxirik ez dagoen zauriaren antzekoa da

Zure odolak ez zuen ez isurbiderik ez irteerarik aurkitu

Iparretik Hegora Sortaldetik Sartaldera

Zure odolean itota bizi gara

Horma zuri orotako kare leunak

Idatzia du asasinatu zintuztela

Ez dugu onartzen ahal. Prozesua ez da finitua

Zeren ez zenuen libratu piztiaren ostikoa

Gauak ezin du edan gure tristura

Eta ezkutatzen zaituzten arren ez zaude ehortzita

Gaua eta etxea

Gauak biltzen ditu etxea eta haren isila

Zimenduetatik oinarrietatik hasita

Lore geldirainokoan

Doi-doia aditzen da denboraren ordularia

Gauak biltzen ditu etxea eta haren zoria

Orain deus ez da barreiatzen ez banatzen

Dena erne dago altzifrea bezala

Hutsa bere espazio bizidunetan barrena dabila

Amodio hil batetik

Amodio hil batetik geratzen da

Denbora astun usadiozko bat

Non keinuak estropezuka baitabiltza

Urtean harat eta honat

Amodio hil batetik ez da geratzen

Oroitzapenik batere

Iraganak amore ematen du

Orainaldiak irentsirik

Eta denboraren itsasontziek

Zorrotz eta astiki

Urrunera dute eramaten

Amodio hil batek ez baitu uzten

Gugan haren potreta

Luzamendu azkengabearena

Egitate bat besterik ez da

Eternitateak ahantzi duena

Bidea

Desertuko ibilaldian banekien

Batzuk hilko zirela

Baina zeru biribilaren azpian pentsatzen nuen

—Non

Ematen dit indarra ene amodioaren mugak?

Eta hara non hurrengo oasira barik hiltzen naizen

Zintzurra lehor eta bizkarrean

Eguzkiaren pisu mugagabea daramadala

Hara non zuritasunez itsu hiltzen naizen

Akituegi ezein ispilukeria begiztatzeko

Banekien

Baten bat

Hilko zela hurrengo oasira barik

Ispiluak

Ispiluek egun osoan dute izekirik distira

Sekula ez dira opakuak

Eta ilunaren betazalaren azpian ere

Haien betsein leuna ñir-ñir eta erne dago

Katuaren betseinak bezala

Islatu egiten gaituzte. Inoiz ez apaintzen

Halere, arrats beranduko ilunpean bakarrik

Gelditasuna isiltasunaren gunean ezartzen denean

Orduan ispiluen doinuan agertzen da

Bizi zaituzten eta itzaltzen gaituen argia:

Su hotz eta beirakara baten barruari

Erauzitako argia

Epidauro

Kardulatza egunaren argitan loratzen da. Egunaren eztian pikua da zabaltzen. Horra kanpoko lurraldea non guztia:

                     argira ekarria baita

                     argiaren askatasunera ekarria

                     argiaren izu-ikarara ekarria

      Hor nauzu eguzkiz eta isiltasunez jantzia. Minotauroa eta jauregia birrintzeko egin dut garrasi. Minotauroaren itzal urdina birrintzeko egin dut garrasi. Aseezina baita. Egunetik egunera gure bizitzako urteak jaten ditu. Gure egunen sakrifizio odoltsua edaten du. Gure ogiaren zaporea gure itsas bozkarioa jaten ditu. Izan liteke olagarro baten tankera hartzea Knososko ontzietan bezala. Orduan esango du bera itsasoko leizea eta errealaren ugaritasuna dela. Orduan esango du bikuna dela. Harri bihur daitekeela harriarekin alga algarekin. Tolestu daitekeela destolestu daitekeela. Bere besoek inguratzen dutela. Zirkularra dela. Haatik banpez ikusiko duzu gizaki bat dela, bere barnean zezen baten indarkeria dakarrena.

      Hemen Epidauroko goizean soilik izan ahalko zara libratua. Hemen aireak aurpegia ukitzen dizu zu ezagutzeko eta argiaren eztitasuna hilezkorra begitantzen zaizu. Zure ahotsak bakarrik igoko ditu harri zurbilezko eskailerak. Eta zure bila itzuliko da silaben teoria ordenatua: silabak, baretasunaren ekarle zintzoak.

Jainkoen ilunabarra

Izuzko irri bat erne zen Egeoko uharteetan

Homerok bioleta lorarazi zuen itsaso gainean

Kurosak urrats bat egin zuen aitzina batto

Atenaren zurbiltasunak diz-diz egin zuen egunez

Orduan jainkoen argiak azpiratu zituen munstroak tenpluetako frontoietan

Eta persiarrek gibelera egin zuten beren inperioaren barren-barrenera

Garaitza ospatu genuen: ilunpea

Erakusgai jarri eta sakrifikatu genuen patio zuri zabaletan

Koruaren garrasi erlatsak araztu zuen hiria

Izurdeek bezala bozkario lasterrak

Inguratzen zituen ontziak

Gorputza biluzik geneukan aurkitua baitzuen

Bere neurri zehatza

Asmatu genituen: Sunion-eko zutabeak argiari atxikirik

Mundua gero eta gureagoa zen egunetik egunera

Baina hara non itzali egin ziren

Antzinako jainkoak gauzen barneko eguzkia

Hara non gauzetatik banatzen gaituen hutsartea zabaldu zen

Absentziarekin haluzinaturik absentziarekin mozkorrik

Eta Sibilak erantzun zien Julianoren mandatariei:

“Zoazte, eta esan erregeari jauregi ederra eraitsirik dagoela hautsirik

Phebok jadanik ez dauka etxolarik ez ereinotz profetikorik ez iturri kantaririk

Ur hiztuna isildu egin da”

Delphika IV

Itsasoaren orlatik

Non dena ukigabe hasi baitzen ene lehenbiziko egunean

Itsasoaren orlatik

Non kaioen aztarna hirukiak ikusi bainituen hareatzan

Zeru argiz itsutuak edan bitartean haien hegadaren angelua

Non maskorren kolore pisu eta forma halabeharrezkoak maitatu bainituen

Non olatuen arkitektura etengabe porrokatzen ikusi

Eta begi-zabalik uren gardenean igeri egin bainuen

Anemona haitza kurkuilua marmoka ezagutzeko

Gatzean eta harrian ardatz zuzena zimendatzeko

Eraikuntza posiblearena

Basoen itzalpetik

Non lehenbiziko gauaren izua eta izen-gabezia zertu baitziren

Eta non kontzientzia ugarien durundi eta dantza onartu bainuen nire baitan

Basoaren itzalpetik itsasoaren orlatik

Oinez abiatu nintzen Delphosera

Sinetsirik mundua sakratua zela

Eta erdigune bat zeukala

Bi arranok seinalatua hegada geldi eta astun baten brontzean

Haatik jauregira iritsi nintzelarik hura sakabanaturik eta deseginik zetzan

Arranoak itzalperik antzinakoenean gordeak ziren

Sibilaren ahoan mihia korapilatua zen

Nik lehenbizi entzundako ura jadanik ez zen aditzen.

Antinoo bakarra izan zen erakusten bere gorputz txunditua

Bere eguarte gauekoa

Delphos, 1970eko maiatza

Delphika V (Auriga)

Eskultoreak amodioz eta doitasunez taxuturiko oinen biluztasunak

Erakusten du zein biluzia den lurrean egoteko zure moldea.

Tunika luzeak bere erortze artezean adierazten du zein soila den

Zure gaztaroko segurantza segurua

Pultsu finak jainkozko esku zehatzak adierazten dute

Zein zalu eta sotila duzun pentsamendua Atenak bezala

Eta zein sentibera eta barea duzun borondatea:

Zure zaldiak bezalaxe gidatzen duzu zeure burua

Musu igaliak bezala landare-izerdiz beteek

Adierazten dute zein estasiatua eta larria den biziari diozun maitasuna

Eta zure brontzezko betileen azpian esmaltezko eta onixezko begiokin

Zure grina lasaiak begiratzen digu

Zure asmoak:

Ospatzea zure barnean jainkozkoaren ordena naturala

Zenbaki immanentea.

Minotauroa

Kretan

Minotauroaren erresuman

Itsasoan bainatu nintzen

Bada dantza zalu bat zezen baten aurrean dantzatzen dena

Egunaren antzinateko gaztaroan

Ezein drogak ez ninduen horditu ez ostendu ez babestu

Retsina baizik ez nuen edan jainkoei zegokien partea lurrera isuriz

Kretan

Lorez apaindu nintzen eta belarren mingots bizia murtxikatu nuen

Guztiz esna lurra komekatzeko

Kretan

Zoruari musu eman nion Ulisesek bezala

Ibili nintzen argi biluziaren pean

Neu ere suntsiturik nengoen hiri eraitsia

Inork berreraiki gabea bezala

Halere nire patio hutsetako eguzkitan

Furia nagusi da ukigabe

Eta nirekin batera itsaso barrura sartzen da

Zeren begiak zabalik pulunpatzen direnen arraza horretakoa naiz

Leizea harriz harri anemonaz anemona lorez lore miatzen duten horietakoa

Eta Kretako itsasoa barrutik urdina da dena

Bezperako bozkarioaren opagai miragarria

Minotauro goibelaren nabigazioen eremua

Pinturak uhinak zutabeak eta ordokiak

Kretan

Guztiz esna zeharkatu nuen eguna

Eta jauregi ozar eta gorrietan barrena ibili nintzen

Ondoz ondoko jauregi latzetan

Non ilunpe xuxurlatuaren arnasotsa eraikitzen baita

Eta ilunantz izugarriaren betsein erdi urdinek zelatatzen baikaituzte

Egunari atxikirik...

Borrokazko eta aurkaritzazko jauregi dualean ibili nintzen

Non lirioen printzeak bere goizeko keinuak eraikitzen baititu

Ezein drogak ez ninduen horditu ez ostendu ez babestu

Uhinean enekin dantzatzen den Dioniso ez da ezein merkatu beltzetan saltzen

Aitzitik harakoen lore bat legez hazten da, beren izatea etengabe

bilatzen eta galtzen duten banatzen eta batzen zaien horiena

Eta hori da izatearen dantza

Kretan

Hiri minostarreko adreiluzko murruak

Algaz nahasiriko lokatzez eginak dira

Eta nire itzalaren gibelera biratu nintzenean

Ikusi nuen urdina zela sorbalda ukitzen zidan eguzkia

Kretan Minotauroaren erresuman uhina zeharkatu nuen

Begiak zabalik guztiz esna

Drogarik gabe eta edaberik gabe

Gauzen handientzaren aurrean edandako ardoa edanda bakarrik...

Zeren arraza horretakoa naiz labirintoa korritzean

Hitzaren lerroaren haria egundo galtzen ez duten horietakoa

Printzesa ezezagun baten erretratua

Haren sama izan zedin hain fina

Haren eskumuturrek izan zezaten zurtoinen kraska

Haren begiak izan zitezen hain artez eta garbiak

Haren bizkarrezurra izan zedin hain zuzena

Eta burua hain tente erabil zezan eta

Kopeta gainean halako argitasun sinple bat izan

Esklabo-belaunaldiak behar izan ziren mendetan

Gorputz okertukoak eta esaneko esku latz maratzekoak

Printze-belaunaldiak zerbitzatzeko mendetan

Trauskil eta zabar samarrak maneretan

Diruzaleak krudelak eta iruzurtiak

Hainbeste jende alferrik galdurik

Hura perfekzio betekoa izan zedin

Bakartia erbesteratua paturik gabea

Zikladeak

(Fernando Pessoa oroitean)

Lekuaren argitasun frontalak ezartzen dit zure presentzia

Zure izena azaleratzen da hemen

Zu izan zinen zeure negatiboa errebelatuko balitz bezala

Ifrentzuan bizi izan zinen

Iruntziko bidazti nekaezin

Zeure buruagandik urrun

Zeure buruaren alargun

Bizitzaren agertoki harturik Lisboa

Eta esne-denda baten gainean errentako gela bateko apopiloa

Merkataritza-etxe bateko enplegatu zintzoa

Baixako kafe-etxeetako bezero ironiko delikatu eta prestua

Tajora begira dauden kafe-etxeetako igarle apala

(Han oraindik ere mahaietako marmolean

Xerkatzen dugu zure eskuen aztarna hotza...

Zure eskuen atabal hautemangaitza)

Bizi izan gabearen furfuriak laurdenkaturik

Zeugandik besterengandik bizitzatik kanpo

Egunean eduki zenituen zure koaderno guztiak

Zehaztasun arretatsuz marraztu zenituen mapak

Zure absentziako nabigazio ugarietarako…

Izan ez zen eta izan ez zinen hori esanda geratu zen

Haizealdean ernatutako uharte bat bezala

Berun zunda astrolabio iparrorratzekin

Utzi zenuen erbestea

Geroago jaio zinen

Ordurako baten batek higatua zuen egia osoa

Indiarako bidea aurkitua zen

Jainkoetatik bakarrik geratzen zen

Iragaite zalantzazkoa

Paisaiaren murmurioan eta usainean

Eta bazenituen begitarte asko

Inor izan ez arren dena esateko

Ifrentzuan iruntzian erauntsian bidaiatzen zenuen

Halere nik temati dei degiot —oi zatikatua—

Bat egin zenuen uneari

Eta ospatzen dut nola iristen zaren zuk inoiz jo gabeko uharteetara

Hauek dira zure begitartean barrena jitoan dabiltzan artxipelagoak

Hauek dira zure bozkarioaren izurde lasterrak

Jainkoek zuri eman gabeak eta zuk nahi ez izandakoak

Herrialde honetan estatuen haragia zurzuriak legez ikaratzen da

Argiaren arnasa arinak trabeskaturik

Hemen gauzen arnasa-urdinak diz-diz egiten du

Hondartzetan non ispilu bat baitago itsasaldera begira

Betidanik galdezka ari zaidan enigma hemen

Biluziagoa eta ozarragoa da eta horregatik dei degizut:

“Zergatik txirtxilatu ziren zure imintzioak?

Nork inguratu zintuen murruz eta leizez?

Nork isuri zituen lurrean zure sekretuak?”

Dei degizut ontzi honetan iritsiko bazina bezala

Eta oinak uharteotan jarri

Eta haien larregizko hurbiltasuna zutaz jabetuko balitz bezala

Zure gainean makurtutako begitarte maitatu baten pleguan

Leku honetako udaminean hots degizut zuri

Urtaro latzean animalia batek bezala hibernatu zenuen horri

Urrun egon nahi zenuen horri margo bat ikusteko bezala gibelaturik

Mingarri zitzaizun distantzia nahi izan baitzenuen

Zuri hots degizut… biltzen ditut hondakinak kondarrak atalak…

Zeren munduak eztanda egin du harrobi batek bezala

Eta zoruan pirritan dabiltza besoak eta kapitelak

Zutabe bananduak harri-ezpalak

Eta anphoratik pusken barreiua baizik ez da geratzen

Eta horien aurrean jainkoak arroztu egiten dira

Halere hemen jainkosa gari-koloreek

Beren hatzen harpa luzea jasotzen dute

Eta eguzki urdina sorgintzen, non deika bainabilkizu

Non deika bainabilkio zure absentziaren hitz inpertsonalari

Aileza hauts festaren uneak zure dolua

Oi zeure buruaren alargun

Eta ailira junta izatea eta egotea

Ezkontzaren batasunean

Zure ontzia Thassos-en zain balego bezala

Penelopek

Bere goiko ganberetan

Bere ileen artean harilkatuko bazintu bezala

Árpád Szenes-entzat

Hala goiztirian askatzen da argia

Eta batzen da biderkatzen

Asmatzeko ikara astrapala orgia

Erresuma agertua

Oasia eta palmadia… zehatza distantzia

Jasotakoaren asmazio arretatsua

Pintoreak denbora arnastuan pintatuaz

Begitarte maitatu baten gisa ezagutzen du mundua

Pintatzen ditu azalera luzeak lerro luze lisoak

Lurraren ibilera nasaia eta haren biloak

Pintatzen du margolana margolanaren barruan

Ehuntzen da bilbez bilbe ehundegian ehuna nola

Margolan deitzailearen margolan deitua

Pintatzen ditu zomorro egiptoarra palmondoaren azala

Hala goiztirian askatzen ditu argiak

Samurtasun sakona gauzekiko gure ituna

Horra eguzkiaren mitoa gariaren esku fina zomorro grekoa

Amodioak eguzkia eta beste argizagiak mugiarazten dituenak

—Dante Alighierik dioenez—

Mugitzen eta egokitzen ditu gela eguna pintzela

Jauregia

Minotauroaren jauregietako bat zen

—Ene haurtzarokoa enetzat aurrena—

Lehengo mendean eraiki zuten (eta gorriz margotu)

Estatuak eskailerak belusa granitoa

Ezkiek inguratzen zuten musikaz eta murmurioz

Pasioek eta traizioek betetzen zuten txilioz

Mirailek mirailen aurrean dena sakontzen zuten

Patioa barrukoa zen kalostrapea zen

Barrutikoak ziren balkoiak

Erdialdera zuzenduak

Habearte handietan ahotsak oihartzun ziren

Minotauroaren jauregietako bat zen

Ene haurtzarokoa… enetzat gorria

Han magia sutondoa bezala pizturik zegoen martxotik otsailera

Zilarrak ñir-ñir zegien eta beirak dir-dir

Dena zen diz-diza dena dardara

Gauez eta egunez

Minotauroaren jauregietako bat zen

—Ene haurtzarokoa enetzat aurrena—

Han ziren zalagarda itsuak nahasiak

Gaueko iluna eta eguneko argia

Han baziren furfuria deiadarra esangabea

Han nahasmena zen denean legea

Han Kaosa zen denaren sortzailea

Apirilaren 25a

Hauxe da espero nuen goizaldea

Egun lehen oso eta garbia

Gauetik eta isilpetik irteteko

Eta libre bizitzeko denboraren substantzia

Iraultza

Horra etxe garbia

Horra zoru eskobatua

Horra ate irekia

Horra hatsarre aratza

Horra denbora berria

Tatxarik eta biziorik gabea

Horra herri baten barneko

Itsasoko ahotsa

Horra orrialde zuria

Poema azalera dadin

Horra arkitektura

Gizakumeak jaso dezan

Bere bizilekua

Egitasmoa I

Alentejoko murru luze eta zuria

Garbitasunerako eta leunerako desira

Hemen solairu bakarreko arkitekturak

Badu egitasmo baten argitasun biluzia.

Lagos II

                       I

Lagos han berrasmatu nuen mundua lehengo uda batez

Lagos han aurkitu nuen

Ikusgaiaren molde berri bat oroitzarik gabekoa

Argia kare zehatza bezala karea bezala

Lagos han ikasi nuen bizitzen unea

Istantik garbi eta berriena

Lagos orain lehenaldian aipu dudana

Lehengo uda burugabeki absente baten antzera

Enetzat ia arrotz eta inoiz eduki gabea

                       II

Aurrez aurre topatu nuen herrialdea

Betidaniko esperantza eta promes

Jaio izanaren dohain hutsez

Eta eguzkia nagusi zen eta Lagos gardena

                       III

Lagos tolesgabe eta buruargitasun-irakasle

Han beteagoa da inorentzat bizia

—Nola aintzat hartu ez

Haren berunezko eta egitasmozko argia?

                       IV

Edo galdua dukegu apirilez

Hasierako egun oso eta garbia

Gure denborarik zehatzena bizi izan zuena?

Paraleloan goaz antza

Negarrez gomutan lehengo uda bat balitz lez

Herrialde lineal eta aratza

Eta haren berunezko eta egitasmozko argia?

Forma egokia

Badakit eraiki egin litekeela mundu egokia

Hiriak argi eta xahu izan litezke

Espazioen kantoietan eta iturrietan

Zeru-lurrak prest daude

Gure gose lurtarra berdintzeko

Bizileku dugun lurrak —inork traditu ezik— lemaizkioke

Egunero orori askatasuna eta erreinua

—Maskorrean lorean gizakumean eta fruituan—

Ezer maskaldu ezik egokia da berezko forma

Eta hitza bertsoan nola txertatzen zaio osotasunari

Badakit eraiki egin litekeela forma egokia

Giza hiri bat fidel litzaiokeena

unibertsoaren perfekzioari

Horregatik etengabe ekiten diot berriro orri zuritik abiaturik

Eta hauxe da nire poeta-ofizioa mundua berreraikitzekoa

Lisboa

Ahotan hartzen dut:

“Lisboa”

Ibaia —hegotik etorririk— zeharkatzen dudalarik

Eta iristean hiria nire izenetik sortuko bailitzan zabaltzen delarik

Zabaltzen eta jaikitzen da bere luze-zabal gauekoan

Bere urdin- eta ibai-erakustaldi luzean

Bere muino pilatuzko gorputzean…

Hobeto ikusten dut ahotan hartzen dudalako

Dena hobeto ageri da ahotan hartzen dudalako

Denak hobeto ageri du bere izatea eta gabezia

Ahotan hartzen dudalako

Lisboa beraren izan-ala-ez-izaneko izena

Beraren meandro izu loezin latorrizkoak

Eta beraren antzerkiko gauzen dirdira sekretua

Beraren intrigazko eta maskarazko irri etorkorra

Urruneko itsasoa mendebaldean hedatutakoan

Lisboa txalupa handi bat bezala aldaroka

Lisboa ankerki eraikia bere absentzian barrena

Hiriaren izena hartzen dut ahotan

Ikusteko hartzen dut ahotan

Uharteak V

Han ikusgaiaren ozartasuna ikusi genuen

Agerkunde osoa bistaratua guztizkoa

Bai eta amesten ere ausartu ez ginena ere

Hura zen egiazkoa

Jitoa VII

Beste batzuek jauna itsasoteak aipatuko dizkizute

Nik aipatuko dizut zer hondartzatan urratu zen

Kreazioaren goizetan lehendabizikoa

Nik aipatuko dizkizut biluztasun sortu berria

Eztitasun iheskaria zalutasun arinkara

Gizaki oraino lur-kolore haien ezaugarriak

Haientzat antzinako jainko jagoleak ginen

Berriz etorriak

Jitoa IX

Hiriak eta xiriak

Baina orobat

Hain arkitektura handiaren harridura

Zetak lurrinak eta eztidura

Mintzoetan eta imintzioetan

Gauaren patio handiak eta haien lore

Ikarazkoa eta soseguzkoa

Eguzkia horma itsasoa

Begirakunea saiatzen da mundu bat biltzen furiek hura txirtxilatu eta gero.

Hiri txikiak: horma kareztatu eta berriz kareztatuak hasmentako bozkarioari iraunarazteko.

Kaleak erdi eta erdi eguzkitan eta gerizpetan.

Tapa urdin itxiko leihoak: bortizki urdinak aurpegirik gabeak.

Leku hustuak, labirinto mortua: absentzia trinkoa zezen baten arnasestua bezain.

Kanpoaldea eguzkiaren mende, horma patio terrazetako errege baita.

Barrualde ilunak argitasunetik hurbil, gordeak eta erneak: isiltasuna barrandan eguzkiaren galtzada-harrietako garrasiari.

Diotenez sekretu batek irents ez gaitzan derrigorra da hura ozen esatea terraza batean edo patio batean eguzkipean.

Horixe da poetaren misioa: argitara eta kanpora ateratzea izua.

Aurpegirik gabeko hormak absentzien ugaritasunak ubelduak.

Gizakirik ez, gizakiaren aieruak baizik, haren artea, haren usadioak, haren urdin bortitza, hori trinkoa, karearen ozartasuna.

Hesi-horma astiro porrokatzen dena… tinta despintatua… ate irekia zoru berdeko patiora: arropa lehortzeko eguneroko egutera eta antzerkirako eremu. Baina baita portiko arranditsua ere irekia gizakiaren bizitza sakratura.

Horma zuri karegabetua, eta urdindua orban lainotsu eta ameslariz irisaturik.

Ateak bere taxu akasgabea marrazten du gizakiaren neurrikoa: xingolazko errezelen koloreek salatzen dute festa baten nostalgia.

Han barruan ilunpea fresko eta barea da.

Ez aurpegirik, ez soslairik.

Gizakiaren markak gizakiaren historiaren kontari.

Goialdean hormak ez du deus ixten edo inguratzen.

Horma zuri luzea haitzetako itzalen eta uretako bristaden artekoa.

Leihoaren karratu irekian itsasoak ñir-ñir dagi ezkataz eta distiraz estalita haurtzaroan bezala.

Itsasoak estatua arkaikoen moldeko bere irria erakusten du.

Argi guztia urdintzen da.

Gure-gurezko alaitasuna ezagutzen dugu: leku sakratuaren seinale.

Idaztea

Mocenigo jauregian bakarrik bizi zelarik

Lord Byron-ek sala handiak erabiltzen zituen

Bakardadea ikusteko mirailik mirail

Bai eta ateen ederra ere inor ez igarotzean

Isilaren itsas hotsak aditzen zituen

Eta urratsen oihartzun galdua urrutiko korridore batean

Zoru leunduaren distira garbia maite zuen

Eta sabai gora itzal-kiribilekoak

Eta eserleku bakarrean jesartzen zen arren

Aulkiak hutsik ikusten zituen pozarren

Bistan da inork ez duela hain bizi-eremu handia behar

Baina idazteak bakarraldiak eta desertuak eskatzen ditu

Eta beste gauza baten itxuran itxuratzen diren gauzak

Irudika dezakegu mahaian jesarrita

Irudika lepo altu tapitua

Alkandora zuria zabalik

Paperaren zuria idatziaren aramuak

Eta kandelaren argia —margolan batzuetan nola—

Adiaren bahituraren abioa

Kore bat

Garai eta solemne argia baino garaiago

Partenoiaren zurbiltasun sakratu astuna

Nagusitzen zaio egunari

Hostaila dantzan ari da haizeak eraginik

Ondoko mahaian kore sudur-zuzen eta ile-txirikordatuak

Interprete-lanak egin eta bere kikara altxatuz

Topa egiten du germaniar merkatariekin, zeinek

Grezia eta ia Europa osoa arpilatu eta

Haien jeneralek porrot egin ondoren ere

Gerra irabazi baitzuten

Kafeak hautsa dauka: turkoen erlikia

Halere erretxina-ardoan mahastiaren freskuran

Haizeño goxo apalean zutabe zurbiletan

Jainkozko zerbait datorkio bisitan

Supituki istanteko argiari

Adiskideak

Itzultzea hara

Non uhinaren hauste berdeak

Bitsak ganduak zeruertzak hondartzak

Osorik gordetzen baitute oldarrezko

Gaztetasun antzinakoa...

Nola baina adiskiderik ezean

Nola hartu-emanik besarkadarik komuniorik ezean

Arnastu algen kresal-usaina

Eta itsas izarra hartu nire eskuan.

Kos-eko itsas kurkuilua

Itsas kurkuilu hau ez da nik kausitua hondartzan

Aitzitik Mediterraneoko gau urdin eta beltzean

Kos-en kaialdeko saltoki batean erosi nuen

Itsasontzien masta kulunkarietatik hurbil

Eta neurekin ekarri nuen denboraleen durundia

Haatik han ez ditut aditzen

Ez Kos-eko itsas marruma ez Egina-koa

Bai ordea hondartza luze zabalaren kantorea

Hareatza atlantiko sakratuarena

Non nire arima betiko sortu baitzen.

Bidaia

Itsas bizkarra, egun hartan hain geldoa.

Azkengabeko esmeralda hedatua.

Kresal-lurrina, intsentsuaren parekoa.

Kristal urrunerakoak.

Ontzi bat bere haizeak tenkatua

Estasia eta boterea

Denbora osatua

Ontzi bat bere haizeak tenkatua

Espazio trinkoaren gatibua.

Ontzi bat gizakiz kargatua,

Itsasturi alderraiz,

Lurralde ia alegiazkoen xerka,

Denak harrizko eta argi klaruzko amerri latz baten seme-alabak

Denak amerri latz zorrotz eta zikoitz baten seme-alabak

Porturik portu jitoan dabiltzanak.

Denak amerri latz baten seme-alabak

Munduaren agerkundearen xerka ari direnak

Denak amerri latz baten seme-alabak itsaso gainean herratuak.

Itsaso zabalean gizakiek

Jainko-jainkosak dirudite

Erritu antigoaleko eta sakratu batean

Ur, argi eta haize

Haien gorputzak itzultzen dira

Osorik eta erritmoan

Biziaren esentziara berera.