Nola gorde
errautsa
kolkoan

MIREN AGUR MEABE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Miren Agur Meabe

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko azaroa

Edizio hau: 2020ko azaroa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Lagunentzat

METODOA

Aldi berean arnasten ditugu argia eta errautsa.

Hasiera eta amaiera oinaztu berean bizi dira.

ELOY SÁNCHEZ ROSILLO

Nola gorde errautsa kolkoan, eztulik egin gabe?

Nik nahia eta errealitatea, memoria eta ametsak

nahasi ditut albumak osatzeko.

Belaunikaturik ordenatu ditut nire txatalak.

Petroglifoak asmatu ditut nire kredoak laburtzeko.

Ahal izatera, kontratatu egingo nuke

nire kumearen zoriona.

Palmondo baten azpian atsedendu naiz,

epaile haizeputza,

Deboraren antzera Efraimgo zuhaizpean.

Ezin dezaket esan jaso dudan beste eman dudanik:

hainbat egoera taxugaberen erantzukizuna daukat.

Nire epitafioa pentsatu dut.

Nola gorde errautsa kolkoan, azala mazkildu barik?

Pospolo aldarrikatu dut neure burua

bat naizelako askoren artean

(eta mistoak historiako asmakari handienetakoa).

Amantalean batu ditut

lur pobrean hazitako pikondoaren fruituak.

Ispilu eta mailu garela ohartu naiz;

eta denbora, auto matxuratuz beteriko tunel bat.

Blondaz jantzi ditut cromlechak,

eguzki-loreak giza azalez,

zesarea galaktikoen mina estaltzeko.

Tratu gutxiegi izan dut izadiarekin:

sustraiak murtxikatu behar mirari-dosien bila.

Gaur aipatzeak lotsarazten didaten baina

inoiz salbamen izandako teoriak besarkatu nituen.

Larrialdi-argiak piztu ditut.

Nola gorde errautsa, begietan azkurarik sentitzeke?

Zirkulu zentrokideetan preso ibili naiz negu betean,

quo vadis, mulier mendicans?

Duintasuna izan dut teiladura distantzian.

Aztoratu egin zitzaidan adiskideen errolda

eta tximeleten elkartean eman dut izena

(nonahi saltzen dituzte litxarreria emozionalak).

Hildakoarena egin dut.

Hilda bezala egon naiz.

Bizkarra eman diot errealitate ikusgarriari.

Errealitate ikusgarriak iruzur egin dit:

begiak ikus dezakeenetik harago dagoen

zerbait da testuingurua.

Nola gorde errautsa, botalarria sentitu gabe?

Erosketak egin ditut merkealdietan:

balantza bat, ezpata bat

eta begietarako benda bat,

denak beharrezkoak aro zuzen honetan.

Non da fedea, non errukia, non itxaropena?

Esklerosi moral orokorrak kutsaturik,

zerrenda kopurutsuak egitera mugatzen naiz.

Deman jarri behar nituzke indar laurdenkatuok.

Exoplaneten bilduma egin dut

munduaren gangarkeria erbesteratzeko:

munduaren zoramenak kale gorrian utzi gaitu.

Talkaka aritu nintzen txakur-diruak lortzeko:

sasiarentzat ezina da arantzez gabetzea,

ai, gure galdubeharra, ai, gure patu atzenkorra.

Minduri nabil mural handi faltsu honetan.

Damu naiz eskuak gehiago lohitu ez izanaz.

Nola gorde errautsa, inor kutsatzeke?

Iltzez josi dut garrasika ari zen ate bat.

Akorduminez egin dut irrintzi

ilargiteak titi-puntak atximurkatzen zizkidala.

Txorimamuz mozorrotu nuen nire lurjabea:

huts egin zidan mastatzat neukanak.

Bere inkuboarekin jo dut larrua,

alua saminez gainezka:

ezer ez zen nigan sartzen

ahanzturaren umeltasun berdatsa izan ezik.

Jolastu egin nintzen haren inizialekin,

nire zauri nartzisistaren boutadea

memoria homeopatikoak elikatua.

Harrikatu egin nuen leizera bultzaka,

vade retro. Eta orain zer?

Agian ez dut maite-lagunik merezi.

Nola gorde errautsa, lepoa konkortu barik?

Estigma bat pintatu dut zilborrean, goraminez.

Urriloaren ardoa edan dut

eldarnioari erreguka nire luma ernaltzeko.

Irakurri egin dut, artelanei behatu diet.

Nire eskastasunaren proba-harriak irentsi ditut

eztarria erreminetan neukala.

Mukertu egin naiz oniritziaren traganarruarekin,

baina gailur elurtuak ere barrundatu ditut A-8 autopistan.

Poesiaren zertarakoaz dihardut galdezka:

zilegi al da gure ego kulturalarentzat idaztea?

Formaren esploradore dihardut, harea-erloju.

Behinola geurea izandakoaren

ontasun, egia, edertasun galdua

—erretakoaren zilarra—,

haren su sakona, borrokan ari da heriotzarekin.

Bada su bat bizitza erdi bi egiten diguna,

mamin-maminean markatzen gaituen erredura.

Nola gorde errautsa kolkoan?

Ez dago metodorik.

Bakar-lurrean eustea soilik,

faltan dugun zer horretan pentsatu gabe.

Bizitzak guretzako planik ez duela onartzea.

Eta, ordua denean,

urna askatu, arrakala zeharkatu.

Ez du inporta gaua baldin bada.

Kasu egin, deiak irauten duena irauten duela.

Bide sotil bat dago zuhaitzen artean

nire plazentaraino.

Sant Cugat del Vallès, 2020ko iraila

ALBUM BAT

Ni izatearen memorian dihardut.

ODALYS LEYVA ROSABAL

NIRE PHOENIX CANARIENSIS

Palmondoa eta biok adin berekoak gara. Hazten ikusi dut, eta orain berak ikusten nau ni zahartzen. Geratzeko etorri zen, bizitzak, batzuetan, aurretiaz kalkula ezin daitezkeen probak ezartzen baititu: palmondo bat betiko da, diamanteak lez.

      Gauean bere buruarekin mintzatzen da, hiritzar bateko zubi metalikoan bakarrik legokeen emakume bat bezala. Edo txilioka esaten du nire izena. Entzungor egiten diot nik: badakit gaixorik dagoela.

      Ez dauka beldarren arrastorik hosto erorietan. Ez zaio koroa abaildu. Hala ere, beldur naiz hari begiratzeko: nire laguna isolaturik dago. Biok ala biok egiten dugu intziri neguko haizearekin.

      Eguzkiak ira txikiak ernearazi dizkio betileetan; huntza sigi-saga dabilkio izter bakarrean gora; lore-mulko laranjak ditu berba-parrasta. Esan, arren, zein den zure azken guraria, fenix hegaztia ez zaren fenixa.

      Palma iharrekin aterpea egin genuen kuadrillarentzat. Lagunetako batek aipu hau ekarri zigun abuztuko arratsalde batean: “Esan zuen Epikurok: ‘Lorategia eta lagunak. Ez dago beste erremediorik’. Uste dut arrazoi zuela”. Hala dio Sandor Maraik La mujer justa liburuan.

      Gonbidatuek barre egin zuten pozez kopekin topa egitean, sumatu ere egin gabe palmondoak bere buruaz beste egitea erabaki dezanean, airean altxatuko gaituela sustraiekin.

      Luze hitz egin behar dut nire palmondoarekin. Edonork ez dauka-eta palmondorik. Edonork ez dauka, ez, aurpegi biko paturik, bata lekukotza dena, eta bestea, mehatxu.

URTAROEN POSTALA

Galdu ziren zapatu eguerdietan eskolatik irten eta batera arpilatzen genituen fruta-arbolak. Dena zen bat: josten ikasteko zapitxoa bazter batean utzi, uniformea kendu eta zelaietara abiatzea.

Udalehenean hesolak zeharkatzen genituen mundu berrietan barrentzeko. Bazen mahastia, bazen baseliza, bazen kobazulo bat, itsasargia, zerratokia, iturriak. Oraindik badira sasiak hormetan, baina masusten gozo-poza ez da ordukoa.

Oroimenaren eztarria hain da gosetia.

Galdu zen zubipean hotzez hildako pospolo-saltzailearen ipuina, santu-santek batu eta besoetan hodei artera jaso zuten martiriarena, geu ere eramango gintuzten legez, lore-besakada bat gu zerurako.

Neguan jauregiak osatzen genituen arrain-kaxa hutsekin, marineruei segika tabernaz taberna ibiltzen ziren arratoi-txakur bustien penaz. Oraindik badira harrizko eskailerak moilan, baina ez abarketen zirri-zarra garratzik.

Oroimena zine-oihal xaretu batekin pareka daiteke.

Galdu zen azazkaletan petaloak listuz apaintzeko gure ohitura hura. Eta kantoietako katakumeekiko ama-sena. Eta astilleroko murmurrak eta lehen sostena. Pentsamenduak punpaka sentitzea zauri zolituen antzera.

Kanpotik etorritako neskei erreparatzen genien udan. Ezerezak ziren haienen ondoan gure izenak, gure gorputzak, gure ahalak. Oraindik baditugu izenak, eginago; gorputzak, mardulago; ahalak, margulago.

Oroimenaren hezurtxoekin tortolosetan ibili nahi, eta hauts.

Galdu ziren iletik tira egiten ziguten mutikoak, gure manera finolei burla egiten zieten zakarroak, jaietako kalejiran eskua emateagatik onestasuna kentzen ziguten adiskide etsai geureak.

Intxaur berdeen mingotsa arratsalde euritsuetan, horra hor udagoienaren laburpena.

Oroimena ke eta ke talaia helezinean.

Pasatzen naizenean orduko etxepetik, gogora etortzen zaizkit kontu bat eta bi.

KROMOAK

Galtzen ikastea.

Kromo bakoitza zen aingeru baten botoa.

Brillantinak, atzamarretan itsatsita,

maga bihurtzen gintuen.

Zilegi zen kromoari putz egitea punteria doitzeko,

baina zoria ez zegoen beti norberaren alde.

Agurra onartzea.

Bere kromoen kaxan galdutako neskatxoak

tinta txinatarrez dihardu bihotza pintatzen.

GALTZORRATZAK

Oinarrizko lau eragiketak azaltzen dituen

maistraren jaiduraz irakatsi nahi nizun.

Kareztatutako bankua, nire belaun gordinak

gona eskozesaren azpian.

Arkatzak balira legez eusten diezu baina,

galtzorratzei, esan zenidan barreka.

Tirakadaka eraiki nuen neure burua,

saskitxoan harrapatutako

artile-mataza hura bezala.

Eguzkia itsugarri talan.

ESKOLA-EGUNA

Neskatxoa sagar gorri bat jaten ari da ohean, ipuin bat irakurri ahala. Herrixka zelta batera lekualdatu da, edo polis batera. Behin batean, antzerkia egin zuen, satinezko tunika soinean, izarra kopetan. Eskolarako ordua. Orrazia eta kolonia. Aholkua hartu eta badoa. Hauts-pizarrak uniforme urdinaren bila. Haizea liburu maiztuetara. Abemaria bat bederatzietan. Hiru buruketa. Bete esaldiak b edo v jarrita. Memoria lantzeko bertsetak: “Don Clavel ya reventón se quiere casar y no encuentra novia para emparejar. La Azucena, coquetona, un día le dijo sí y ya fijaron la boda… Me lo dijeron a mí”. Arbelean dantza klarionak, analisi gramatikala: “Dios quiere nuestras buenas obras”. Linbora heltzeko mapak koadernotik txirristan. Tilin-hotsa, patiora trostan. Neskatxoa ez da lehiatzen zibu-zaburik hartzen. Hormara arrimatu da huntzorria eteteko eta oina sartu du putzuan, galtzerdi zuriak, ai, atezuan. Gero txintxaun berdeak buruan jo du. Harriak, baina, begirik ez dauka eta inork ez du entzun umearen min-zaunka. Ama ere izan zen txikitan ataka txarrean laranjondo batetik zintzilik geratuta. Neskatxoak xelebre irudikatzen du bizitza: zuhaitz bat, eta bertan amak dindilizka, zapata laranjak jantzita. Kaligrafia, kalos, grafos. Kalak kristalezko ontzian, atzamarrak laztantzen lore-orratz horia. Ohartxo bat isilka eskurik esku: “Nire laguna zara? Hemen sinatu”. Mojetan ez dituzte txolinak aupatzen: lezio morala erratzak du ematen. Etxerakoan, pezeta bat agertu zaio diru-zorro morean. Tarjeta bat erosi du: neskatxo bat, amantal eta guzti, tarta bat egiten; besaulkian, egunkaria leitzen, mutiko biboteduna. Amaitu du gutuna, lastan asco, aitatxu kutuna. Lehertu egin zaio boligrafoa eskuaren beroan, brusan lekuko marka añil mordoa. Eta pilatu zaizkio kolkoan itzalak, qué será, zera, Doris Dayren akolito leialak. Amaitzear da eguna, errima nekoso errazez asea, data orori konplitu behar baitzaio musika-gosea. Gauean, ametsetan, tximeletak egin ditu botaka, sudurretik ostadarra jarioka.

ATARIAK

Kontuz ibiltzeko esaten ziguten, pittin bat deskuidatu orduko gizonek gauza txarrak egingo zizkigutela. Abisu horrek estoldetako uraren soinua zeukan, zerbait zikina eta iluna, basoko bidezidorrak bezalakoa. Hala ere, gure ahoetan pausatzen uzten genion kilikaduraren likitsa sentitzeko.

      Atarietan, bonbilla mengelen azpian etzanda, ipurmamiak zeharkatzen zizkigun harlauzen gogortasun hotzak, eta hankak estutzen genituen bata bestearen kontra, perla arrosaren distira aurkitzeko. Paparreko lapak aztertzen genituen. Koilaratxoak miazkatzen.

      Gero, galtzerdiak altxatu eta arineketan abiatzen ginen kalez kale, eskolako liburu-zorroa airean. Gure belaunak uso fidaberak ziren; ileko txoriak, amu desiraz beteak.

      Eta ez genuen txintik esaten. Egunei joaten lagatzen genien inori gu ukitzen uzteko sasoia noiz etorriko.

IRAGARKI HURA

Zaldia zuria zen eta neska ilehoria.

Non edo non bitxiloreak zeuden,

neskaren gorputzean itsatsita edo.

Itsasondoan zebilen pasieran zaldi gainean,

adatsak biluzia estaltzen ziola.

Pattar baten iragarkia zen.

T.k esan zuen Lady Godiva zela.

Baina beraneante bat ere izan zitekeen,

eta hondartza langartsua, Karraspio bera.

Haragi koloreko kuleroak eskatu genizkion amari

erdijainkosak sentitzen hasteko.

Lady ausartia zen, zamariaren uhalei helduta.

Lady dezentea zen, nabari zitzaion apaltasuna.

Espartzua eta biberoia besterik ez zituen falta

hamar puntu lortzeko:

pattar hura gizonen kontua zen.

Gero eta gero jakin genuen jatorrizko Godiva

Lady Godgifu zela, gift of God (ez gizonena),

eta larru-hutsik zeharkatu zuela Coventry hiria

jaun senarrak zergen demasia laxatu zezan.

Lehenbiziko aldarri-biluzia estreinatu zuen Ladyk,

umiliazio behar zuena iraulkatuz,

gorputzaz eginez protestaren bandera.

Zer esan dezaket horren harira?

Ez dut nire azalaren zentimetrorik erakusten

hondartzan ez bada; eta usadiozko moduei jarraiki.

Eta bide batez, zer berri dugu honetaz?

Atlantida hondoratu zen. Antartida urtuz doa.

Non egingo dituzte gure ilobek barbakoak?

AMA PIXELATUA

AMAK esaten zuen gaztetan Maureen O’Hara-ren antza zeukala. Pixka bat bai.

AMA azal finekoa zen, zimur gutxikoa, dendako gerizpeari esker. Ez zen harroa, baina harro zegoen bere azalaz.

ESATEN zuen, halaber, aitaren aldeko aititak Gary Cooper-en traza zeukala, altua eta gorpuzkera onekoa zelako. Beste aititari Itsas hondora bidaia telesaileko doktorearen traza hartzen nion nik. Aitita biak izan nituen galantak.

AMAREN kolorerik gustukoenak urdin iluna eta beixa ziren. Lehenak ondo ematen zion; bigarrenak ez, larzuria zelako.

AMARI gaztetan kaskarrekoa jo zion aititak, Haizearekin joana ikusteagatik. Ezkaratzeko mahaiari bueltaka ibili ginen, ni eskapan, kontatzen zuen algaraka. Orduan dena zen bekatua.

GAU batean, perretxiko-tortilla egin zuen amak. Piztu telebista, salan afalduko dugu. Film zuri-beltza ikusi genuen, Gailur ekaiztsuak. Hasperen mordoa bota zuen berak. Nik ez nuen ulertu non zegoen dramaren koxka, protagonista biek elkar behar bazuten.

AMA Geminis zen.

AMAK altze baten iruditxoa zeukaten liburuak erosten zituen dendan irakurtzeko: Katrina, Jeramie Price; La piel, Curzio Malaparte; La ciudadela, A. J. Cronin. Pasarte batzuk onartzeko bezain heldua nintzela iritzi zitzaionean, pasatu egin zizkidan.

URREZKO katea eta domina hondartzan galdu nituenean, amak ez zidan berbarik zuzendu hiru egunetan.

AMARI zeharo gustatzen zitzaizkion Disneyren filmak. Gogokoena, Bambi. Neurea ere bai.

AMAK nebaren arropak konpontzen zizkidan astegunetarako: panazko prakak, plastikozko letagindun trenka, horrelakoak. Hori gorabehera, mimo handiz aukeratzen zituen jostunak egingo zizkidan domeketako soinekoen ehunak.

BEHINOLA amak liburu bat erosi zuen Gran Viako kiosko batean: Vida sexual después de los cincuenta. Lagunek adarra jo zioten. Gabonetan Bilboko zinera joaten ginen ama-ume kuadrilla. Hil eta gero, amaren gau-mahaiko tiraderan La mujer liberada izeneko liburu bat topatu nuen.

AMAK txandaka hartzen zituen Deia eta Egin. Interviú astero. Urtero uzten zigun liburu bana Gabonetako oparien artean. Gaztea zela, liburuak erretzeko deia egin zuen Acción Católica elkarteak. Konpainiako elizaren aurrean nobela-meta bat erre omen zuten. Ez dakit zer egin zuen amak bere liburuekin, baldin bazituen.

AMARI behiala iruzur egin zion batek, erloju faltsu bat tartean. Txotxolotu egiten gaitu berba-jarioak.

HORMARI kontatu, gomendatzen zidan amak, sekretuak gordetzeko modurik onena zein zen adierazteko. Ni, ordea, tapa txikiko lapiko atera naiz nire kontuei dagokienez.

AMAK Gernikako pretendiente bat izan ei zuen. Sasoi hartan, mutilek hiru eskutitz idatzi behar zizkieten neskei, neskek aurrenekoarekin erantzuteko. Horixe zen protokoloa. Baina aita ezagutu zuen.

AMA Dendari kalekoa zen. Aita, arranegitarra.

BASURTUKO Santa Ana auzo eraiki berrian jaio zen ama. Neu izan nintzen lehenengo neskatxoa, horregatik izena. Gerra aurrean, aitita arotz ibili zen Euskalduna ontziolan. Amumari segika joan zen Mendexatik Bilbora, amumak neskame ziharduelako senide batzuen etxean. Gerra aurretxoan Lekeitiora aldatu ziren.

AMARI izugarri gustatzen zitzaizkion almendra gazituak nahiz azukreztatuak; aitari, tripakiak eta arrainen arrabak.

AMAK eta aitak ezustean egin zuten topo Beaskokalean. Amari barruak egin zion txilinbueltagatik jakin omen zuen jakin behar zuena.

AITITA eta amuma urte luzetan egon ziren elbarri, biak etxean. Orain dela oso gutxira arte laidogarria zen etxeko zaharrak egoitzetan sartzea. Amak modu tatxabakoan zaindu zituen gurasoak. Ez naiz inondik ere egon bere mailan.

AMARI jaka eskaini zion aitak Markinako autobusean zetozela, arratsalde hartan Arretxinagako haitzen azpitik pasatu eta gero. Amak berretsi egin zuen bere ustea.

AMAK gutunak gorde zituen zati batean eta, geroago, apurtu eta bota, badaezpada. Ambrose Biercek ere utzi zuen Mollie Ederra hogeitaka urtetan ezkonduta egon arren, miresle baten gutuna harrapatu ziolako. Dibortziatu egin ziren. Mollie handik laster zendu zen.

ZIENTO bi gutun topatu ditut trastelekuan, 2020ko konfinamenduan, aitak amari eta amak aitari idatziak. Pega-pega eginda zeuden, goma batez lotuta. Ezin askatu barkilloa lez birrindu barik.

AMAREN ezkon-jantzia sarritan ipintzen nuen Gabonzaharretan parrandara irteteko, enkaje beltza. Nik ere beltzez ezkondu nahi izan nuen, baina amari gustua emateagatik zeta salbaje zurixkaz egin nintzen.

AMA tentela zen batzuetan. Ni ere banaiz.

GURASOAK Madrilera joan ziren ezkon-bidaian. Argazki batean, ama, soineko loredun batekin, aitaren besotik ageri da. Ordutik hirurogeita bi urtera, neure buruari galdetzen diot nondik atera ote zuen argazkiko neskatxa horrek bizitzako ur minduenetan igeri egiteko kemena.

AMA kementsua eta ahula zen. Askotan ikusi nuen makur eta askotan zutik.

AMAK behin aitortu zidan ezkon-gauak inpresio apur bat egin ziola.

GOXO prestatzen zituen amak arrautza egosi atunez barrubeteak, tomate-saltsatan. Huevos mimosa.

AMAK ez zeukan bere burua etxekoandretzat. Nik beti egin dut lan etxetik kanpo. Nire ustez, dendan laguntzen zion neskak lagundu zion horretaz jabetzen.

AMA poztuko zen denda hartu izan banu, baina nik herritik alde egin nahi nuen ikasten jarraitzeko. Seguru nago poz beteagoa eman ziola horrek.

EGUN batean esan nion amari ametsetan egin nuela aita hil egiten zela barkua hondoratuta. Hobeto zeu hiltzen zarela amets egin, erantzun zidan, muker-muker. Ez zuen lorik egiten aita itsasoan zela denboraleak koadratuz gero.

AMAK hauspotu egin zituen nire zaletasunak. Ez nekien lisatzen, arrainik garbitzen, botoirik josten. Esaten zidan: Horiek geroago ere ikasiko dituzu. Arrazoi zuen.

AMAREN esaera erabilienak hauek ziren: “La avaricia rompe el saco”, “Egin on, berdin da non”, “Quien mal anda mal acaba” eta “Nahi izatea, ahal izatea”.

DENDAN lan egiten zuen neskak pakete bat propaganda komunista eduki zuen ezkutatuta dendako zoko batean. Amak ez zuen jakin atxilotu zuten arte.

AMAK osatu zuen gure etxeko lehen ikurrina, josteko makinan hiru oihal apailatuta. Aberri Egun eta San Inazio bezperan lisatu egiten zuen, faltarik gabe.

AMARENTZAT, oker guztien artean, esker txarra zen zaputzik handiena eragiten ziona. Berdintsua atera naiz horretan.

BADAKIZU zein izan den aitak sekula eman didan musurik ederrena?, esan zidan amak aspaldi. Zu jaio zinenekoa. Aita presente egon zen erditzean, antza. Gero, aitak taberna batean bazkaldu zuen menua; eta kafea, kopa eta purua ordaindu zizkion ezezagun bati.

AMAK enfasi lazgarriarekin ahoskatzen zuen parto hitza.

AMA etxean erditu zen lehensemeaz, salako mahaian etzanda hiru eguneko haurgintzan. Emagin batek artatu zuen lehen orduetan.

RITA Casciakoaren zalea zen ama. Ezinezkoen abokatua. Magisteritzako Matematika gainditu ezinik ibili nintzenean, kandelatxoak pizten zizkion.

AMAK txatalak ebakitzen zituen egunkarietatik, asteburuetan etxeratzen nintzenerako: halako idazlea edo halako liburua edo halako saria edo.

AMAREN argazkiari kandelak pizten dizkiot larriuneetan, hor nonbait dagoelakoan.

GUREAN zoritxarren bat gertatzen zenean, ama atsekabetu egiten zen bakarrik pasatu behar zuelako. Tira, bakar-bakarrik ez.

AMAK morfina artean xuxurlatu zizkidan azken berbetan nire bizitzaren justifikazioa zegoen.

AMARI beldurra ematen zion heriotzan harrapatuta geratzeak, ez zerurako, ez infernurako, egin beharrekoa egin ez izanagatik.

HOR nonbait badago, amak atsekabeak hartuko zituen nire kausaz azken urteotan. Hobe dut jendeak esaten didanarekin geratu.

ATERGABE adierazi ahal izango nuke ama.

GURE KUMEAK

Gure kumeak hirusta udan legez hazi dira.

Pentsatu genuen, jaio zirenean,

ehun-hezurren egiturak,

hortzoi hutsek

eta izerdi amniotikoak

gorputz artean garbitu gabean

astro berri izendatzen gintuztela galaxian.

Zugatik, beldurrik gabe zeharkatuko ditut ibaiak.

Horixe zen kemenaren definizioa.

Kumeen txor-txorrak gainezka egin zion,

birkalifikatuz,

arrunta zenari, hutsala zenari, azalekoari.

Etxean asmatutako ipuin miresgarria

zirudien etorkizunak,

amaierarik eta salneurririk gabekoa.

Orain seme-alabek moldeatzen gaituzte beren erara,

aknearen adina

eta marihuanari buruzko dudak pasatu eta gero.

Eta zubi erdi hutsak hor dirau,

geuk altxatu

eta gure gurasoek gugatik altxatu zuten tokian.

Garondoan hotz bera sentitzea dagokigu

denbora bat-batean eror dakigunean gainera.

Espero dut nik inolako tankerarik ez hartzea

itzalen artean.

Joanesentzat

EKONOMIA SINBOLIKOAREN
ADIBIDE BAT

makilekin baserrietara

elur-uretan bustita

oinak lokatz muturra hoztuta

gorputz osoa izerditan

emango baduzu emaizu

bestela ezetz esaizu

lurrari tak-tak jo eta baietz

udaberria itzartu

basotik kuku adarbakarrak

malko bat iratze artera

bedeinkatua izan dadila

gure martiri maitea

neskatila inausia

jentilen inetazia

botere batez gabetu arren

beste bat irabazia

argigaiztotan gaiztotzen dira

eme-gosez dauden arrak

beste ipuin bat kontatu dit bart

Otoioko marti-oilarrak

gorri mihise zurian

Filomelaren haria

mingaina moztu ziotelarik

tapiza kontalaria

bagoaz orain denok etxera

paparreko mina gal-gal

habia egin dezala indarrak

hutsune horretan apal

kirurgiak txikituak

minbiziak pikatuak

aiene fetitxe lindo horiek

silikonak otzanduak

KORRUA

Eskutik oratuta ibiltzen ginen bueltaka,

abestiari lagunduz imintzio eta txaloekin.

Euriak bustitako patioetan hazten diren

laranja-limoiei buruzko argibide laburrak.

Elkarrizketa zehatzak gazteluan sartzeko,

pasa-baimentzat hartuta

itsaspetik ekarritako giltzak

eta inork jarritako ofizioa.

Mokorra mokor kontra jota, Isadora xaloak,

mendean hartzen genituen tokia eta denbora.

Neska txiki hura zirika dabilkit

ea noiz aterako korrura

Katalina Erauso edota Jeanne d’Arc,

Hatshepsut eta Joana Zortzigarrena,

Henriette Faver edo Flora Tristan,

Anne Bonny, Colette, Mulan,

Isabelle Eberhardt nahiz Concha Arenal,

Marcela eta Elisa,

aro guztietako generoekilibristak.

NAIF IKUSPEGIA

            A

Buruko mina.

Hamahiru urte eta ezti-begiak.

Buruko mina.

Bazen zer edo zer, kanpora atera nahi zuena.

            BE

Goiza zartatu egin zen:

aita eta biok plazako petrilean.

Langarraren zunburruna.

Ezabatu egin zen udaberria.

Bai, beltza zen jada.

            ZE

Amak negar egiten zuen

eta gauzak erosten zizkidan.

Besteak beste, ile-orratz bat

adornu batekin:

neskatxo bat lo ilgoraren igitaian.

            DE

Kontua ez zen erabat gaizki joan.

Ez nuen itxurarik egin behar izan,

ez neukan ia konplexurik.

            E

Begi horrek, hala ere, ez nau askatzen.

Bilduki zuen kotoia lardaskatuz doa.

            EFE

Behin eta berriz,

behin eta berriz,

bisturiarentzat

nire aurpegia.

OTOITZA

Mary Blair, zeruetan zarena,

dohatsu izan bedi zure izena.

Etor bitez inon ez diren uneak,

toki bila baitabiltza albumean.

Egin zen zure nahia: psikeak grabatzea

burdinaren ausikiak zura bezala.

Eman zenigun eguneroko ogia:

kristalean diamantea ikusi gure begiak.

Suspertu zituen zure su-lamak

inperfekzio-sentiera eta zaputzen zama.

Barkatzen dizkizugu albo-kalteak:

erreinu anbiguo orok ditu mesedeak.

Baina orain agur, Mary Blair gaztea:

Aleah Chapin-en bandokoak gara.

Hiperrealismoaren debozioan datza gure etika,

zahartzaroaren fisika, kimika eta estetika.

Atera gaitzazu gaitz guztietatik, izan naturalak,

estralurtarrak, militarrak edo paranormalak.

Eta bedeinkatuak zure koloretako arkatzen fruituak:

Errauskine, Alizia, Peter Pan. Amen.

OASIA

Isilka-misilka sartzen ginen astilleroan.

Zerrautsa, untzeak, galipota,

santu baten irudi bastoa sestra batean.

Arrapalan luze, ontziak bataiatu genituen

gure lehen zigarro mentoldunak argituta:

Garraitzeta, Aratuste, Beti Ur Txoriak.

Ni kapitaina izango naiz,

esan zuen gure arteko batek, burulokak.

Besteok zapiak astindu genituen, despedidan.

Ez borratu nire izena txalupatxo horretatik,

galai batek grabatu du bihotzeko tintekin.

Txirlora-euria.

Eta teilatuko zurajea,

bizitzaren hain antzeko bilbadura ulergaitza.

MATERIAREN EGOERAK

Ikasi genuen materiaren egoerak hiru direla:

solidoa, likidoa eta gaseosoa.

Harriak, ibaiak eta hodeiak

gidatu egin gintuzten

estimuen hierarkia zehazterakoan:

zenbat eta solidoagoa, hainbat eta errealagoa;

likidoa, aldi baterakoa;

gaseosoa, erabat galkorra.

Sailkapen hori praktikoa izan zen

gure bizitzak artelan bihurtzeko enpeinuan:

itomena eragiten zigun

bizitza arruntasunera kondenatzeak.

Baina solidoa den oro aienatu egiten da,

Marxek eta Engelsek idatzi zutenez.

Eta gure garun gazteak duda egiten zuen

kontu materialez nahiz immaterialez ziharduten.

Milurtekoa desegitear,

mito berriak zetozen horma jausien artetik.

Hipotesi hori funtsezkoa izan genuen

denbora erabiltzeko afanean:

sumina pizten zigun

gure denbora antzua izateak.

Ondoren garai likidoa iritsi zen,

be water, my friend.

Amodio likidoak eta jokamolde likidoak

erne ziguten erreparoren bat,

baina uraren estratak abentura paregabea izan ziren

maite nuen gizona anfibioa zelako.

Premisa hori baliotsua izan nuen

gorputza aupatzeko estiloan:

izua ematen zidan

nire gorputza mututzeak.

Azkenik, gasaren aroan,

partikula gero eta sakabanatuagoak garela

mundua den atomo ero harroputzean,

eskukadaka kudeatzen dugu gure gutxitasuna,

zoriona konfeti inpresionista balitz bezala.

Kontzeptu ezegonkorrak gara, zertasun eziraunkorrak.

Teknika hori nahitaezkoa zaigu

nork geure historia kontatzeko moduan:

etsipena sortzen digu

geure historia kapitulu batera mugatu beharrak.

HILTZEKO ERA BAT

Katu bat topatu dut hilda sotoan. Haren larruak tertziopelo zimur txatala zirudien. Husturik zegoen jada barnetik, baina bereizten zen burua hanken artean kuzkurtuta.

      Hilotz hori oin-puntarekin ukitzeak jakinarazi dit nola hil nahi nukeen nik.

      Heriotza tristea izan du piztiak, tristea baina garbia: bere bildukian desegin da diskrezio osoz.

      Teilatuan habia egin, eta lumaz nahiz gorozkiz hoditeria butxatu zigun kalatxoritik ere ez zen deus geratu lumaje hutsa baizik.

      Ez dut nahi aulkirik inguruan nire hiltamuan, ez atzamarrik pultsua hartzen: lixto? c’est fini? eta begi-ñika hori?

      Hil nadila animalia apal bat legez bakardadearen muinean. Ondoren lehortu, gogortu eta husteko, nire irudiarekin lohitu gabe maite ditudanen niniak.

EPITAFIO BAT
DOROTHY PARKER-EN ESTILORA

Lau gauza hauek kenduta

hobeto biziko nintzatekeen:

amodio batzuk,

lanbide hura,

soberako kiloak

eta idazteko grina.

SEMEAK BERENEZ
ASMATURIKO KONTRAEPITAFIOA

Ez egin kasurik:

orain ere idazten ari da.

POTXINGOA MOILAN

Zeure buruari begira zaude potxingo batean, eta ostadarrak apaintzen dizu aurpegia. Paradisu zahar batera zaramatza gasolio-aztarnak.

Argiak atzenengoz atera du mihia zure ektoplasma uretan ezabatu orduko. Barrenean ikusten zara, lore artean istripua onarturiko Ofelia bat bezala.

Eztabaidan zabiltza guardasolaren muturrak zure islari diktatzen dizkion zirkuluekin.

Iletargiak atoian dakartza eguzkitan sendatzen jarritako potinak, galipota, hondarrean utzi eta hondarrak jandako oinatzak, algen usaina ilean, kresalarena gonan.

Arraunez mintzo den abesti bat diozu surmurka.

Zure ninian endredatu zenean izurde hil hurran haren ninia, horrek iragarri zituen betiko zure zoriak: “Hatsarekin puztuko duzu bela. Purpurinaz jantziko arrankilak”.

Belarriak estali behar dituzu marinel baten ahots hilgarria ez aditzeko.

Pinturaz zipriztinduriko galtzada-harriak, festarako makillaje-laginak. Mahoizko amantalak balkoietan, ezkatak lentejuela. Norai ugertuak, karroza mugigaitzak.

Estrepu bi dauzkazu eskuturretan, ezerezari lotzen zaituzten berba minen txikotak.

Zergatik ez zenuen ikasi amuekin olgetan? Arrainen noblezian sinisten zenuen horri karrakatzen dabilzkizu bihotza, botanika-formula berriak ikertu bitartean.

Dzingoan arrantza eginda, zeure burua atera nahi zenuke putzutik.

Baina hariak palt egiten dizu.

Eta irudiak ihes.

Eta ur hustuak urruntzen uzten zaitu, portuan aurrera, errautsezko bidean.

POSPOLOAK

besarkatzen nautenak

neure labirintoko izakiak dira

musu ematen didate ahoan

tinta txinatarra ttu egiten dute

NATALIA LITVINOVA

ZAZPI EMAKUME
ZORTZIGARREN BIDAIARIAREN AURKA

Nire lurra beste bat da.

Ahanztura hasi da.

EDUARDO MOGA

Zure Nostromo ontziak alerta-seinaleak sokorru-seinaleekin konfunditzen baditu, ez egotzi errua zeure buruari: inork ezin izaten du sumatu izu-laborrizko pelikula bat hastear denik nebulosa irisatuak eta planeta eraztundunak dantza librean dabiltzan espazio sideralean. Azken finean, inbasio-kontuetan berdin da 2122. urtea edo Viktoria erreginaren aroa izatea.

Telefonoak jotzen badu, ez hartu. Aliena belarritik sartzen da xuxurlada batean. Igarri gabe gauzatzen du okupazioa. Hala ere, umotzen denean —zizarea, piztia, gauza hori—, bortizki ateratzen da bularretik. Baliteke jarraian nonbait ezkutatzea: almohadaren mamian, brikolajearen maletan, argazkien albumean. Kreaturaren odola azidoa da eta argiaren kableak marraskatzen ditu. Ilun hutsean geratuko zara.

Hori gertatuz gero, zoaz aginte-panelera, hartu kontrola, tekleatu: “Ez zara nire baitakoa. Ospa!”. Ezer ez esatea welcome baten parekoa da, enjoy baten baliokide. Xenomorfoa menderatu behar duzu. Kontuan izan, desokupazioa ez da erraza: leherketa bat da, mutilazio bat da, abortu bat da. Androidea izan nahiko duzu oinaze hori jasan ahal izateko.

Zu ez zara Ellen Ripley tenientea, zuk ez dakizu saskibaloian.

Zazpi neska marinek banatuko dituzte sostengu zereginak: paseatzera aterako zaituzte, mukiak kenduko dizkizute, top secret agiriak eskaneatu, errezetak luzatu, orraztu egingo zaituzte, galaxiako astro nagusia —ZU— seinalatu. Ahizpa deituko.

Izan eroapena: izakia aterako da kanpora: garaipenaren uhara hedatuko da unibertsoan zure atzean.

Eta, orduan, sar zaitez berriz hiperloan eta sakatu botoia: itzulera. Helmuga? Lurra.

Azken oharra: gomendagarria katua edukitzea.

LUCYREN PARPAILAK

Kaixo denoi.

      Lucy Weston dut izena eta hemoalkoholikoa naiz. Urte bi, sei hilabete eta hogeita bat egun daramatzat edan barik.

      Eusten ari naiz. Non edo non irakurri dut eustea zera dela, amets bat bertan behera ez uztea. Amets jakin bat burmuina bera baino potenteagoa izan daiteke.

      Nire iritziz, eusteko komeni da kalte gutxien egiten digun irtenbidea aukeratzea. Esate baterako, hobe da hamar kilo loditu pintxo-tripakadak egiteagatik gau betean feromona bila galdu-gordean ibiltzea baino, batez ere neguan, hotz batetik bestera.

      Anemia gogorra pasatu dut, baina banoa apurka-apurka, belar-egoski naturalei eta oheburuan jarritako berakatz-kordari esker. Hala ere, oraindino ihesi egiten diot argiari.

      Nire moduko neskek sentimendu samurrak pizten ditugu gure izaera ximen malgua dela eta. Sakon gorrotatzen dut hori.

      Urbi et orbi aldarrikatu nahi dut ezinezkoa dela hilkutxan atseden hartzea: bizi izandakoa zirrikituetatik iragazten da, eta gure letagin kamustu eta gorputz-adar zurrunduek senperrenak egin behar dituzte pasibo irauteko.

      Ikusten dituzue lepoan dauzkadan hortz-marka hauek? Nire historia kontatuko dizuet. Istorio bat kontatzea norberaren iraganetik babesteko era bat izan daiteke.

      Nik zabalik uzten nuen logelako leihoa. Batzuetan amets egiten nuen piztia bat sartzen zela eta ni zain nengoela, biluzik izaren artean.

      Behinola zerbaitek iratzarri ninduen, ukitu batek sorbaldan. Txoriren bat, pentsatu nuen neure kasa. Baina zelan izango da txoria, Lucy?, egin nion errieta neure buruari.

      Musu bat zen eta. Gizon batek musu eman zidan sorbalda biluzian egunsentian. Gizon arrunt samarra zen izatez. Buru bat zeukan, beso parea, hankak, bizarra paparrean eta oriztak bizkarrean, eta oin handi latzak. Baina o! Haren zakilak diz-diz egiten zuen ilundegian.

      Nire ilea piztu egin zen sugarrek hartuta bezala.

      Besoak altxatu nituen nire galtzarbeak aztertzeko eskean.

      Bularrek dar-dar egin zidaten haizetan jarritako parpaila bipilen antzera.

      Lepoa eskaini nion: sherry ardoa balitz legez ezpain haietatik neure odola edatea, huraxe bai orgia!

      Taket batean bezala josi nintzen gorputz hartan, aitortzen dut.

      Baina egun batean ispiluan begiratu eta ez nuen nire irudirik ikusi. Kolorgeturik nengoen, landare makatuen piura guztiak hartuta.

      Halandaze, gatza zabaldu nuen banpiroaren atean eta tiro egin nion okaran-hezurrekin.

      Total desegin zen. Barkatuko ahal dit zeru onak.

      Ments ditut haren murrungak nire barrutik sartu-irtenean. Topekada haiek txartelik gabe eramaten ninduten-eta Karpatoetako Parke Naturalera. Sorry, hunkitu egiten naiz gogoratzean.

      Alabaina, bera ez bezala, ni bizirik nago eta bizitzera kondenaturik. Hasi naiz baratxuria erabiltzen, batez ere marmitakoaren sasoian. Badaezpada, ur bedeinkatu botilatxo bat edukitzen dut poltsan: ezin zaie utzi ez desirari, ez lotsari norberari gaina inoiz hartzen.

      Amaitzera noa. Eusteak libreago izaten laguntzen omen digu. Edonola ere, kide estimatuok, utzidazue galdera bat planteatzen: prestatuta gaude erabat horretarako?

      Eskerrik asko.

WENDYK ZUBI BATETIK SALTO EGIN
2018KO EKAINAREN 3AN

Aspaldi utzia zuen Wendyk Sekula Betiko Lurraldea, eta Peter Pan trankil zebilen surf eta skate jolas berriak asmatzen haur galduentzat, bere bikientzat.

Urrun jada, Wendy, kamisoien andremaistra, gauero azaltzen zen leihora autoprotesta egitera: “Koralaren eta algen jonki ostia bat naiz!”. Izaretan baziren oraindik huskeriak: maskorrak, hegaztien lumak, hazia.

Eta Wendyren bagina jarioka hasten zen ametsetan. Eta esnatzean, arrazoiaren zartailuak adina ekartzen zion gogora: “Agortzear duzu berpizteko denbora… Independentzia nire arimarentzat! IN DE PEN DEN TZIA!”.

Ispiluari aditu eta ez zuen bere burua ikusten. Nor zen ez ahaztearren, ingerada birpasatzen zuen uraren kontrako errotuladore ezabagaitzez, odola arpilatuta, fardela tarratatuta, bataio-agiriak erreta.

Wendyk beste aldera igarotzea zerabilen buruan: “Aliceren modukoa banintz, hori bai hori! Ispilu, ispilutxoa: urrundu nigandik kaliza amaibakoa”. Nola ezabatu xiringakaden markak, nola haizatu sits-hautsa.

Terapeutaren epaia gogorra zen beti ere: “Ez duzu ikasten hitzetan kokatzen. Kopiatu ehun bider exorzismoa: ez-dut-peter-maiteko-berak-inoiz-maite-izan-ez-nauelako-eta-nik-hori-banekielako. Pilula barik zigortuta!”.

Ez pilularik, ez tiritarik, ez tilarik Wendyrentzat. Builak zoratu beharrean dauka.

Akabuan, pausoa luzatu eta salto egin du hutsera. Zubitik amildu da biharamunaz ezer jakiteke.

Eta ez da hil, arnaska ari da oraindik ere.

Miramar, Valentzia, 2018ko ekaina

ZENBAKI TRANSINFINITUA

Alf Layla wa-Layla,

mila gau eta gau bat

egongo gara erne, Xerezade,

Ekialde eta Mendebalde.

Ez dut nahi txadorra,

ezta ere turkesak;

bai olibondo-adarra eskuan,

Sophie Gengembre A.ren kinua.

Gaua sargori da

hiltzaileen etxean.

Esan zure kondairak, neskatila,

odola eta kea nahasita.

Alba izpiltzear.

Indiatik aldrak datoz,

herriko erresiñolaren legera,

beren gauzak zuri azaltzera.

Alf Layla wa-Layla,

jeinu, lapurrik gabe,

zenbaki bat izango da bakea

eskuz esku zure bazarrean.

FORUGHEN PATIOA

Eta masailak geranioen petaloz

margotzen zituen neska-koxkorra

emakume bakarti bat da orain,

emakume bakarti bat.

FORUGH FARROKHZAD

Zenbat bider jaio behar dugu berriro?

Forugh, hemen ere elurra ari du, zure hilobi gainean bezala.

Agian, izpi zuriok ez dira elur-giloak, deslai utzi gaituzten aingeru miopeen lumatxak baino; edo zifrak, minaren koska zenbakaitzak.

Barkamena da ilbeherak gordetzen duen sastakai hori.

Barkamena da soka bat adarretik zintzilik.

Barkamena da somnifero-tutu tentagarria.

Barkamena da teilatu bat, tximeletak bertatik erroizteko.

Piztu dut kandela, edan dut nire ura, igo naiz nire mendira, garbitu ditut erraiak lixaz.

Neure buruaren karikatura bat baizik ez dut eskuratu.

Nola bereizi gatibutasunak?

Forugh, hemen ere beleak seinale-emaile, zure etxeko patio txatxartuan legez.

Zuretarikoa naiz, umetan azazkaletan dalia-hostoak itsatsi eta aldirietan anis-belarra mamurtzen zuenetakoa. Bada toki bat memorian.

Bakardadea askatasunaren plazenta da, idatzi  nuen.

Bakardadeak poesiaren lurra ongarritzen ei du.

Bakardadeak ez al gaitu geure izateari buruzko kontzeptu oker batera kateatzen? Bakardadeak arrangura jaurtitzen du sabelpetik.

Ez gara itzaletatik salbatzen: ardi galdua dabilen larrea ostentzen duen aldra da salbu geratzen dena.

Nire kartzelarako beste giltza bat baino ez dut aurkitu.

Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran. Benetan diozu?

Forugh, hemen ere desio dugu egunsentiaren biribilketa, Teherango 5. barrutian zuk beste.

Bihotzaren marruak diktatzen dizkigu sinesbideak. Trebatzea da eguzkiari egun on esatea, ikastea agur esaten.

Salam, bizitza! Dis-moi que tu es belle!

Bizitza, lagundu Simurgaren lurreraino.

Ez utzi ni kanpandorrean, bizitza.

Mamnoon, bizitza, jasanezinik ez emateagatik.

Mihura leihoan zirrika, zuhaitza salan dirdirka, jendea kalean irrika. Dena daukat ordenaren harian, dena eztanda egiteko zorian.

Zoraldi haien mineria besterik ez dut nabari.

Nondik trepanatzen dira hormak?

Forugh, hemen ere konkistatu genuen lorategia eta fruitua begietsi, arrakala hotz estutik zeure antzera.

Deabruak izarei tiraka hastean, himnoak asmatzeari ekiten diogu, dringili-drangala:  “Palmondoa goibel dago; goibel, palmondoa. Arratoiak zelatan; zemaika arratoiak”.

Bihar ederretsiko al ditu nire eskuak norbaitek?

Bihar izango ote dut beste sutondorik?

Bihar ere egingo al dit hozka antzigarrak?

Bihar beharko ote dut itzulbideren bat?

Mundu guztiak daki, mundu guztiak daki: ahotsa dugu zuzia, baina ezin erre hezur guztiak.

Grafitiak idaztea kaligrafiaz, horixe gure estrategia.

Noiz da matxinadaren iraungitze-data?

Forugh, hemen ere bor-bor dabil zerbait, bazarrera oihaletan edo Karunera iratxotan joaten zinenean legetxe.

Bizitza osoa bada bertso-lerro ilun bat, leiho bat gura baduzu argiari lotua… Ai, lagun bakar bakana! Itxaropenak txaplata ipintzen digu bularrean, eta biharamunean etsiak zoltzen zuloa.

Borrokatzea akigarria da.

Borrokatzea puntu kardinalak berrasmatzea da.

Alferrekoa dirudi borrokatzeak.

Norberaren tokiari errenuntzio ez egitea, borrokatzea.

Zirku honek mehea du olana eta porrotez mukuru dago. Har dezagun oxigenoa, eta goratu hatsa, bekokia apaltzea inoren errukiari edo ezaxolari armak makurtzea baita.

Lekeitio, 2020ko urtarrila

HERIOTZA ETA NESKUTSA

              ALLEGRO

Beste batzuekin desfilatu nuen meskitan,

babutxa fin eta satinezko diademaz,

amoranteari eskutik oratuta, primaderan,

feriara joateko legez apainduta.

Begiak jaso nituen astiro,

profeta apart hari begiratzeko:

berrogei bat urte, zilbota, bizarra beltza.

Nire bularra laua zen arestian,

ezpata bat bezainbestean.

Oraindik ez neukan hileko odolik.

              ANDANTE CON MOTO

Senarraren hortzek triskatu zizkidaten ezpainak.

Kontsolazio-salda egin zuen nire haragiaz,

neure zerraldorako lehenbiziko mondarra.

              SCHERZO. ALLEGRO MOLTO

Jo ezazue, jo, laute eta arrabita!

Harro bitza zuen putzak basamortuko hondarrak.

Baduzue, jakina, beste zereginik munduan.

Hautsia dut nik besoa baina;

sabela, ordea, emankorra.

              PRESTO

Heriorekin dihardut eztabaidan.

Goiza zabalduz gero hasten da gerra-dantza.

R. naiz ni, bakarlaria,

bere kautan abesten duen dontzeila,

gauez artaziekin amets dagien lilia.

ILARGIA GENOVAREN ONDOREN

Non jartzen du musikariak pentsamendua, jo bitartean? Marguerite atondora jaitsi da paper eske. Premiazkoa du zerbait adieraztea bizkar tristean gora dabilzkion akordeen gainean. Porta Soprana eta Christophorus Columbusen etxearen tarteko kalexkan amorostuak musuka ari ziren altzifreen kontra, eta lizunez ahulduriko txolarreak kandelatzar gastatuen antzeko kapitel inausietan pausatzen. Orain ez zaio axola il amore, tell me more, tell me more, baina bai estatua mutilatuak, parke fruitutsuetako dolore.

      Marguerite geldi dago begiekin itsaso bila. Premiazkoa du bide-orria deskribatzea, eta fereka dagio folioaren ikur urdinari. Urdina zen ipuin urdin hartako zazpi merkatarien irrikaren istila, madame Yourcenar. Denek desio zuten harribitxi bikainena. Aitzitik, bitxiak urtu egiten dira hatz gosetiek ukitzearekin batera. Berak badaki ez dagoela azkenean saririk, euripeko eskalearen nini itsuan preso hartutako argia izan ezik. Orain ez zait axola il amore, tell me more, tell me more, baina bai nire sostenaren igarobide-arkuak, ai, oi, ei, traidore.

      Margueriteren ahoan hiru Lur-globo homeopatiko dabiltza biraka. Premiazkoa da listuan erabiltzea terra incognitara ailegatu artean. Telefono-mezu batek asaldatu egin du tupustean: “Ez ezazu kapitaina konkistatu, amatxu, ze itsasgizonak alderrai ibili zaleak dira eta zure katuak ez luke hori jasango”. Zer dirudi ubera horrek popan, zilar eta petroliozko hojaldrea. Orain ez zaigu axola il amore, tell me more, tell me more, baina bai gnomoak, danborra jotzen badakite dotore.

      Non jartzen du musikariak bihotza, eskutik helduta brankara daraman bitartean? Margueritek bere barnean dio badirela gauza arraroak munduan: Bulgarian zazpi tigre batera bezatzeko gauza diren gizonak, bera maitatzen hasteko zazpi urte ere aski ez duten gizonak, beragatik zazpi segundotan bizia emango luketen gizonak. Haztamuka makurtuta, pixan isuri du bere amodioaren arraintxo hilaurrena. Ilargiak, nakarrezko txanponak, malko bat argitzen du, ez duena bertuterik, akatsik ez duena.

Genova, 2017ko uztaila

OTALURRETAKO MANIKIAK

Come, walk with me.

EMILY BRONTË

Goizero, leihoa ireki eta batera,

kanposantua ikusten dute aurrean.

Bizkor zeharkatu behar plazarako,

elgorria duenaren etxerako.

Trumoiaren alabak, hiru uso

lupetz gainean, oinak sutan.

Suak hazbetera goratzen ditu

gurdiek jasotako harri-kixkirrien antzean.

Come, walk with us, diostate,

denborak bihotz guztiak banatzen ditu

eta zu ezin zara salbu geratu.

Ez zara zu, ahizpa, ez kexatu,

elur-zuloa paparrean duzun sorbeltz bakarra.

Geuk ere izan genituen, geure erara,

talaian iratzezko habia,

tea Sidi Kaouki basatian,

alua nork miaztu

eta ezpain mamiak.

Orain zera da hori guztiori,

mendiaren kontra jo duen hodei malatsa,

errautsa, errautsa, errautsa.

Etxeko hormak zuri-zuri pintatu

eta jausi arte ibili arren dantzan,

hezurrak, txiki, astunegi izan dituzu beti.

Gure jantzi parpailadunak, gure eraztunak,

orratz-titareak, ohe-joko dotoreak,

gure meza-liburuak, gure tintazko helburuak,

kartoizko zaldia,

Gaaldine eta Gondal eta Angria,

tuberkulosia, umezurztegia,

denak dautza lurpean, den-denak hautsa.

Gaitz erdi, hilerri guztiak daude azpitik elkarlotuta

pozkideok izan ditzagun gure autu-mautuak.

Mamu bat biltzen du gaur zure ispiluak.

Erdu gurekin, otalurretan da zure firua.

Bilbo, 2018ko maiatza

MARY SHELLEY
ETA BERE PIANO GARDENA

Pianoa gardena zen, armazoia, tapa, sokak zuriak. Mary Shelley aulkian jarrita zegoen palmondo nano baten aurrean, palmondoa beirate baten azpian, beiratea alabastrozko ezkataz apaindurik. Ezkata haiek zera izan zitezkeen, Maryren bular zanpatuak, Maryren mihiari ebakitako zatiak, Maryren burmuinaren erdia, Maryren betazpietako zirku-pista.

      Itsasontziaren atondoan, Mary zurbila pianoa jotzen ari zen hildako amarengatik, hildako seme-alabengatik, hotzak hildako ahizpaorde F.rengatik, jaiobako lerroengatik. Gizon bi albotik pasatu zitzaizkion salba-txalekoekin, baina ez zuten ikusi. Eta bera teklak astindu eta astindu zebilen, bere eskuak balira bezala galeoi baten mailuak galernarekin borrokan. Ekaitzaren mende zegoen Maryren maitea, hiltzear, hiltzear bera berriro ere bakarrik uzteko, bizitza osoan legez, beste behin bakarrik eta beti. Zuk, neure idazkari laztanak, ordena itzazu nire paperak eta zeureak, maita nazazu.

      Eta pianoaren teklatutik lurrun-piltzarrak jalgitzen ziren eta bakoitza mamu bat zen, ama izan ez zitzaion ama, gauak irentsitako seme-alabak, urruntasunak suntsituriko ahizpa, testu hilaurtuak. Maryren birika-albeoloetan, berrogeita hamapiku urteetako estrogeno iharretan, zelulen gazteluetan, arima zurtzean, taup egiten dute elektrizitate-zurrumurru batek, haragizko gargola batek, hazi errepikakor batek, erlojuaren orratz laburrak bihotzera apuntatzen dion bakoitzean lokietan albaintzen zaion zuntzak.

      Mary Godwin, gero Shelley, zure maitea ito beharrean da hemendik ez urrun. Eta Byronek, zutik itsas leize baten aurrean, lerdokeriak aldarrikatzen ditu uluka, hala nola maitasuna bizitzaren parte bat dela gizasemeentzat, baina emakumeentzat, aldiz, bizitza osotara. Eta orain, Porto Veneren, etxerako aire-freskagarriek haren izena daukate eta Chanelen perfume-bonbiltxoetan saltzen dira. Eta moilako hormetan grafitiak errepasatzen dituzte George Sandek, Montesquieuk, Pasolinik, Dantek. Hitz gutxi batzuk nahikoa dira historia gatzezko azal bihur dadin San Pietroren gangan nahiz Liguriako marinelen bodegetan.

      Maryk ez du txalorik espero. Partitura digitala piano gardenaren gainean pasatu, eta tremoloak nahiz eskalak praktikatzen dihardu, kontrako eztarrian zauriak, ideiak, letrak, trangoak trabatu bitartean. Betaurrekoak galduta, ez du ezer ikusten. Bozgorailu eleaniztunek afalordurako abisua eman dute, kaioek sehaska-kantak egin dituzte oka, zientzialariak teorizazioan dabiltza poesiaren balizko ahalmenaz materia bizigabea berpizteko eta Prometeo berriek beren patuari egiten diote uko.

      Dena da orbain itzela.

La Spezia, 2017ko uztaila

MAHATSAREN ANDRE MARIAREN
MANDATUA

Behorren zintzarriak lainotzan. Haritzek, pagoek eta elorriek adarrak isurtzen dituzte bidera. Sagar bat eta ura besterik ez daramatzat aldean: urritasuna du gaixoak gidaritza. Arroilan Leviatan, gorgoila zabalik, arkanjeluek kondenatuen bihotzak zein bere balantzan pisatu bitartean.

      Goroldioz blaituriko harkaiztegi batean zuhaixka bitxi bat ageri da, mahatsondo bakana. Andre zoragarri bat berbetan ari zait idulki horretatik, mahats mordo bat erakutsi ahala. Belauniko natza belartzan. Itzal bat daukazu zeure baitan, ankerra, filoxeraren antzera, diost ahapeka. Har ezazu ardo hau, haragiak busti dituena, busti otarrainak. Egin zurrut arina eta segi aurrera.

      Likore honek soinua dauka eta esnatu egin nau bere kantikak. Eta hura bezala, izerditan nago izara artean. Ni naiz kristala bere sehaskan etzanda, eta ni botilaren lepoa eta ezpaina. Eta fruta heldua ni, eta etiketa, eta nire izena gaur leihate bat da. Zenbat gradu ote bodega honetan? Ortozik jaikita, kortxoa eskuan, neure etxean nabil noraezean. Pilula bat, lixto, irentsia. Eta etorri datoz ametsak berriro, garauak etorri ohi diren bezala, ez ni nabilen moduan, aihen bakarti buztinari erauzia.

      Gizonak muztiatzen dolarean. Tartean da faltan hartzen ditudan oinak dituena. Atera da paparra airean, eta igarri dut haren hatsean erromero eta lekale, basafruitu, labanda, tailerreko trapuen nahastea. A zer durduzadura den kresalarena! Hi, ilelaranja hori, diost deiadarka, erdu hona, apetitua zaukanat eta.

      Laranja dut adatsa, nire bekatua halakoa, txerri-aziendaren tindu berekoa, jaki aratzaren karantza. Baina banoa trostan amesgaizto honetatik, gizon hori neurriz gain dastatzeagatik ahuspez erori bainintzen upeltzar batera eta, ordutik tentetu ezinik, sorbaldan dut garraio neure gurutze sorta: nire egarrirako ez zen izan aserik; haren gulak bai, nire jakitegiak utzi ondo agorturik.

      Berriz naiz itzarrik, nire kolkoak ez dauka bakerik. Eta gau hau aukeratuko banu agur esateko nire ohearen eremu pobrean? Oraintxe baldin badut bekokia bendaz loturik, baldin baditut masailak izozturik, nigana abailtzear badira txingor-zaparrada, xomorro eta eguzki, zer uztalditara arte behar dut gorderik? Ars moriendi ziur honetatik zer atal falta da? Eta ametsera nago itzulirik: nik ez dut jaberik.

      Neskatxo bat saltoka ezkaratzean. Zazpi bekatu ditu jolas-lelo; zazpi bertute, botika paralelo. Buruz esaten dio dotrina amabitxiri, eutsita afanari nola leizearen ertzean oreinak pausoari. Gula denontzat! Denok gularentzat! Zein izango da zigorra eternitatean? Apoak eta sugeak jan, egin arte oka. Horixe izango du bizitzan erronka: hiztegi pikarra murtxikatzea trokan.

      Eta argitu du egunak. Gaua lokartu da eta ni ernetu. Kortxoa umel dago, bularretik zilborrera ibilita, eta beherago. Ardoaren usaina sumatzen da gelan. Amaren argazkia pare-parean daukat, kopa luzatuta, niri diosalka. Azalean dago dena, laztana, diost xuxurlaka, ez eman amore. Batu zure arima lur sakonetatik eta segi aurrera.

DESERRIRATUAREN BODY ARTEA

Inbidia diot nire sustraiari,

nire putzuaren sakoneko

iluntasunari

gogor egiten dion sustraiari.

MARINA TAPIA

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Burua jiratu dut Aralarrerantz.

Hantxe dira kalendula eta kamamila,

jengibrea, aneta, albaka,

mugurdiondoaren hostoak eta linazia.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Analfabetoa naiz; ez hala nire eskuak.

Zer deskuidu izan duzu, Martija Jauregikoa?

Erditze-minak ez dira zeruaren zigorra.

Ez da krimena ahizpak aholkatzea.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Umetako kresala iruditzen zait airean,

Garraitz uhartea dagoen herrikoa.

Estellerritik bista galtzen den tokiraino

asko gara batuta gari-azao berean.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Ataka anitzetan frogatu dut jakintza:

hesteak ebaki eta zilborrak osatzean,

jaioberrien zuloak irekitzeko eran,

zesarea eta abortu maneiatzean.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Amantala eta mahukatxoak beti garbi;

orobat matxarda, labana, artaziak.

Zergatik eme-minak baretzea

ez du begiko Ebaren semeak?

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Makatza eta erroia dira bizitza eta heriotza.

Zinta bat bien artean amaren esnea

Eskolastikak eta Brigitak zaindua,

dragoiari itzuritako Marga Antiokiakoak.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Zurmindurak eta kakeria ere ontsatzen ditut.

Gazte gaixo batek gasolindegi batean

galdutako arima ere aurkitu nuen behin

arrano batek tokia erakutsita, Gorbeian.

Urratsetan haziak ereinez bezala noa.

Gorputz hau endredatuko balitz lurrarekin.

Harkaitza balitz paisaiarekin hizketan.

Ana Mendietaren eskultura bat izanik,

zuhaitz hazi deserriaren urratsetan.

Josune Muñozentzat

ERESI BAT BESTE MILIA BATENTZAT

Deika dauzkat.

EMILY DICKINSON

Zein ote da ahoisilaren zoria? Legedia eta azal horia.

Infernuan piztuta dago zuzia: ezkutatu testu guztiak.

Zuri ondra, zuri eresia…

Praxian datza estasia.

Bai giltza-porra lodia aitaren etxeko hobian!

Zein ote da amestiaren sasia? Izerdi eztia eta adur gazia.

Lauskitu du ortzia oinazturiak, maitezaputzaren ziriak.

Zuri ondra, zuri eresia…

 Absentzian da esentzia.

Zigortuta belarria, bularra zaizu harria.

Zein ote da bakartiaren saria? Tinta beltza eta dolu zuria.

Zerutik jaitsi berri zaizun ogia agudo jango du txoriak.

Zuri ondra, zuri eresia…

Ondo hezien tesia.

Lantzurdak hartu lilia. Heriok kuku, Milia.

JE SUIS, NI NAIZ

Marie ai num, si suis de France. Maria da nire izena, Frantziakoa naiz. Barteko gau guztia igaro dut trenputxarturik, neure langintzan olgetarako parada bezainbateko ikasbide zoliak topatu arren. Bekorotz-sunda botatzen du harlauzetan zabaldutako lastoak. Patiora atera naiz —goizean goizetiko ohitura—, odolak egin ditzan bere higidurak gorputzean. Ile-sustraiak mindurik dauzkat, buruko beloa ere astun. Betetzear naiz hirurogei urte. Badator goiza, txiplitxin-hots handirik gabe. Halatsu eramango gaitu gauak. Ez da zaila gauean galtzea: bihar-etzi zuztarbako lerrotzat hartuko dituzte trobairitz honen kantuak. Eguzki berria dakusat ubidean, zubitik hurbil. Garbitzaileen parlantzuak eta atorrek latsarria jotzean egiten duten plisti-plastak zangotrabatu egiten didate pentsamena. Badoaz nekazariak gurdietan soroetara; zaldietan alde egin zuten nobleek Jerusalemera. Badatoz arineketan umetxoak kortara. Adurretan dauzkate txakurra eta ardia, lehoia, belea, ahuntza, otsoa eta kurriloa, etxeko eta kanpoko saguak, arranoa eta azeria, zezena eta astoa, hontza eta bere ama, enara eta beste txoriak, erbiak eta igelak, eulia eta mandoa, txindurria, tximua, erbinudea, basahuntza, oilarra, lurreko abere eta goietako hegazti guztiak. Sinistu egiten dituzte elkarren kontu kaltegabeak, neuk txikitan sinisten nituen legetxe, eta halantxe ikasiko dute ipuin txarrak menosten. Verum fabulis. Nork txori-gerezi txatxarrei begiratzen die dauzkanean esku batera gerezi anpolaiak? Ipuin on hauetan aurkituko dituzte euskaldun nekazari eta gazte gehienek irakaste ederrak beren bizitzak zuzentzeko. Berrogeitaka fabula ekarri ditut latinez eskolatu nintzenetik, osabaren eskutik: jakiteak ez du eragozten bertute handi batera igotzea. Nahiago orduak horretan eman gaztainadian kuku-kontuka ibili baino. Esango dute arranoaren lumaz jantzi nahi izan duela mika txikiak. Hor konpon. Hogeita bi urte ditut. Betazalak pisutsu igartzen ditut, gau osoan beharrean jardun eta gero, baina hain nago pozik. Bihotz errimeetan bizi den poza nondik etorriko da ba, guraizanetik eta beharretik ez bada? Plazako iturritik etxerantz noa, galtzada-harrietan txokoloek txipli-txapla egiten didatela. Esne-saltzaileak agur egin eta ia ikusi ere ez nik, aienebadatxua! Laster batean burutuko dut liburu bat bertan neska-mutiko abarkadunek —zapata bitxituz jantzitakoek ez eze— aterakizun onak topatzeko adinakoa. Bizenta Mogel Elgezabal dut izena, Markinakoa. Osasuna, bakea eta urte luzeak.

KASANDRA OPTIKA

Maite dut zure izena, Kasandra, zure izenaren esanahi zalantzazkoa: gizonak endredatzen dituena.

      Eta errespetua ere badizut, zutaz bertsio franko dagoelako.

      Zutaz esaten da umetan tenpluko sugeak belarrietatik sartu eta zupa-zupa egin zizkizutela, eta horregatik jaso zenuela etorkizuna entzun eta asmatzeko gaitasuna. Animalien hizkera ulertzeko kapaz ere ba omen zinen.

      Zure izena aproposa litzateke audifonoen eta antiojoen denda bati jartzeko. Zentzu errealean eta metaforikoan diot: entzumena eta ikusmena zuzentzea lehentasunezko premia dugu mundu badaezpadako honetan, baita espezie orori arreta egitea ere.

      Baina a zer frustrazio barnebiltzen zuen zure ahalmenak! Zure senaren taupada ez zuen aditu nahi izan boterearen taupotsak. Dakigunez, sinesgogorkeria estrukturala klasiko bat da.

      Zuk iragarri zenuen erasoa; lehortea ere bai, gose-denboraren ataria; abisatu zenuen jendetzak ihesean ibiliko zirela hatuak hartuta Vietnamen, Sirian, Ruandan, Balkanetan; haurrak hondakinen artean jolastuko zirela pitxietan. (Oker ez banago, oraindik hasi ez den beste barbarie bat ere aurreikusi zenuen: Hego Amerika osoa hartuko duen gerra, arma nuklearrak almazenatzeko karrera berria).

      Polikiago joango naiz.

      Apolok ahoan ttu egin zizunetik berarekin oheratu nahi izan ez zenuelako, zure ahotsa madarikatuta geratu zen. Hutsera bota zituzten zure ikusle-dohainak ezerosoa zinelako. Nire ikuspuntutik, soziologo borrokalaria izatetik psikologia klinikoaren kasu paradigmatikoa izatera pasatu zinen.

      Umekondo arraioa! Zoranga ezezkorra!, egiten zizuten burla. Histerikoa!, esaten zizuten barreka.

      Familiak giltzapean sartu zintuen. Eta Troia jausi zenean —ez zenuen alarau gutxi egin gainean zen tragediaren berri emateko—, han dator Ajax eta bortxatu egiten zaitu, non eta Atenearen aldarean bertan. Historia josita dago konkistatzaileen logikaren arabera brageta segituan irekitzen duten gerlariz.

      Dena den, jainkosak ez zuen onartuko zu gerra-saria izatea horrela, besterik gabe. Zerua urratu egin zen lihozko oihala bezala, halako eran non ekaitzak hondora eraman zituen atzerritarren ontziak. Horra hor mendeku solidarioaren eredu bat.

      Baina itzul gaitezen zure arazora.

      Nik gustukoak ditut etimoak,  Kasandra, eta horregatik dut gustukoa zure histeria ere (histeria eta historia).

      Latineko maisuak esplikatu zigun histeria emakumeen gaixotasuna dela ezen, izatez, hitz hori grezierazko ύστέρα (irakurri hystero) formatik baitator, eta umetokia esan nahi du, umontzia, uteroa.

      Wikipedian irakurri dut Hipokratesen garaian uste zutela umontzia organo mugikorra zela, gorputzean hara eta hona ibiltzen zena, eta bularraren parean kokatuz gero aje ugari sortzen zituela: arnasestua, dardarizoak, bero-unadak, neurosia, insomnioa, likidoen erretentzioa, buruko minak, apetitu falta eta abar.

      Viktoriar garaian, berriz, adituek edozein gaitz identifikaezin sartu zuten histeriaren zakuan. Aipagarriena, “arazoak sortzeko joera”. Sinplifikazio ezin praktikoagoa. Kontuak kontu, eta orain azaltzea luzeegi joko lukeen arrazonamendu batzuen ondorioz, emakumeen orgasmoa paroxismo histerikoa zen.

      Zer edo zer asmatu beharra zegoen histeria gutxitzeko (medikuentzat umiliagarria zen masaje pelbikoak ematea; alegia, bezeroen genitalak igurztea klimaxa eragin arte). Halaxe sortu ziren irtenbide alternatiboak, hala nola gailuak.

      Iragarkiak ikusi ditut antzinako egunkarietan. Aurreneko bibradorea Frantzian erabili zen, 1873an, non eta zaharren egoitza batean (xehetasun horren ildotik, zure izena, agian, optika baterako ez ezik, egokia litzateke kontsoladore marka gisa ere).

      Barkatu, Kasandra, jakintsuetan jakintsua eta zoritxarrekoetan zoritxarrekoa. Espero dut gogoeta hau ez iruditzea sakrilegioa.

      Urruntzen ari naiz eskola-lan honen xedetik. Helburua zen pertsonaia mitologiko bat aukeratu eta gaur egunera ekartzea; mitoaren aktualizazioa, dotore esanda. Uste dut lortu dudala, partez, paralelismoei esker. Gainera, enfoke originala ematen saiatu naiz: solasarena, lagunetik lagunera, bigarren pertsonaren erabilerak nabarmentzen duenez (hirugarrena, narratzaile orojakileena, ponposoegia litzateke espazio hain komunez jarduteko).

      Ea zer nota jartzen didaten.

AYLAK BAINUONTZIA
TOPATU DU ARTADIAN

Hasieran, emakumea benetan zen eguzkia (…)

Orain ilargia da, ilargi zurbil eta gaixotia.

RAICHO HIRATSUKA

Lehenik, odola eta ikatz-irina nahasi ditu.

Erbi-buztana lotu du zotzaren muturrean

eta jaiduraz pintatu labar-horman bisonte aldra,

berba bereziak banan-banan esanda.

Ahabiak batu ditu sasitik; hurrak, zuhaitzetik.

Amuarraina arrantzatu; arrautzak batu.

Xirula bat egin du zurez; aizkorak, mugarrez.

Izozteari ihesi, haranak zeharkatu.

Orkatza larrutu du eta eguteran ondu.

Magurioak zulatuta, kutuna sortu du leporako.

Ortziri erreguka, altzoan babestu ditu kumeak.

Buztina urez igurtziz, ontziak moldatu.

Harrespil hori ez da zerutik eroria.

Azpian hezurrak daude, aleak, geziak.

Klanak ez du esku hutsik inor bidaliko

lokartuen beste aldeko herrira.

Ayla orrazten ari da Ilazkiri begira.

Ileko lianetatik izarrak zintzilika.

Baina gaur aldatu egin da historiaren abiadura:

Aylak bainuontzi bat topatu du artadian.

Bainuontzi euri-urez betea, burdinurtuzko poto dotorea.

Larruak erantzita lasaiki, bertan goxo etzan da.

Eta hantxe egon da mila milurtez,

pentsamendu ezkorrak burutik utikan.

Esnatu eta batera, autoa hartu du, eta etxera.

Atarian letoizko plaka bat ageri da,

misterraren abizena distiraka.

Ayla ahopean ari da salatxoan kantuan,

bordatu-lanari orratza eman ahala.

 Irratia egitandia zabaltzen lau haizetan.

Hau da egun alaia!

Gizonak Ilargia zapaldu du.

Kanta aleluia!

NEGUKO BIDAIA

Nire bidea elurrez beteta dago. (…)

Amodioari alderrai ibiltzea zaio gogoko.

WILHELM MÜLLER

HIRIAN IBILTZEKO JARRAIBIDEAK

Soka ukitu.

Soka ukitu bidegurutzeetan ez galtzeko.

Umeltasuna igarri.

Umeltasuna igarri zapatetan eta begien barruan,

arimaren pisuari zubietan biltzera deitzen dion

zer hori.

Paraleloan pentsatu.

Paraleloan pentsatu errailek bezala

eta diagonalki begiratu

espaloian etzandakoari, mantari,

ardo-brickari, txakurrari,

kakaputza naiz,

hobe nukeen sekula jaio izan ez banintz.

Parkeetako sinfonia aditu.

Parkeetako sinfonia aditu txoriak urkatuz

eta zuhaitzen kimuak hozkadaka zikiratuz.

Arkupeak zeharkatu.

Arkupeak zeharkatu

eta aldarez aldare jardun soseguaren bila,

itzalen artean alderrai dabilen Didoren pareko.

Listua irentsi.

Listua irentsi jauretxe arteko plaza bateko

kamareroari galdetzean

ekarrikoaldidazutilabatzikutarekin?

barkatu, tekila bat?

ezgildabat.

Tarte batez museoetan bizi.

Mendeen pildarrak bizi ezkatadun amantaletan,

burdin printzaz beteriko otzaretan.

Bularrak igurtzi.

Haragi abandonatuzko aingeru bi horiek igurtzi

eta belak erretzen ikasitako emeen larruan jarri.

Hiriaren gogokoa izan nahi izan,

ahapeka kantuan ari delarik:

kutxa bat naiz, zoo bat naiz, karpeta bat naiz…

hemen beti dago tokia beste piztia batentzat,

Jainkoaren zerrendetan legez.

Hegoak jantzita dituzula egiaztatu,

jakinik ilunpean ez dela urrezko sagarrik.

Oinetan geratzen zaizkizun behatzak zenbatu,

uso gaixoa.

Eta soka ukitu, soka ukitu, soka ukitu.

DRAGA

Iluntzero behatzen diot dragari.

Tai gabe dihardu

legarra, lokatza, goroldioak, egurkiak

hondotik erauzi

eta plataforma batean pilatzen.

Ura iragazi egiten zaio metalezko hortzen artetik.

Hurrengo, makinaren besoak materia irauli

eta lehorrean zabaltzen du,

horma bat eratuz.

Debekatuta muga hori zeharkatzea.

Noiz arte hondoan atzaparka ibiltzea?

Zer geruzatan daude iparrorratzak?

Nire eskuak, ibaiaren beste aldetik,

pa egiten dio dragari keinu batekin.

Bihar berriz neurtuko ditut jalkinak.

Produkzioa da balio duena.

Nola aztarkatu muinak bertan galdu barik.

ONTZIOLA

Egurrak, oihal gihartsuen gisa,

sastre arotzen menera:

haritza branka eta korastarako;

akazia txarrantxetarako;

tapetarako pinua;

eukaliptoa zeinahi ataletarako.

Basoaren taupada,

itsasoaz ezjakin.

Eta sustraiak urrun,

lurrari lotutako aingurak,

haize-arrosari madarikazioka.

DISTANTZIA

nire bizitzatik erretiratu naiz

hiri batetik bezala

lurrikara ez behar bezain bortitz baten ondoren

LETITIA ILEA

Distantzia da nire lekua.

Nagoen tokian airezko zutabeen gainean

pausa ditzaket nire barrukiak

eta ttu egin sasijainkoei.

Haien ahotsek harramazka egiten didate atzetik

loreak landatzera jartzen naizenean

edo aurpegia haize alde duen ubarroiari so egitean.

Hemen askatasunaren baliokide dira

hesteetako mina,

zapatu iluntzea leihotik begira,

hezurren krakada konpainia-piztiarik gabe,

Lachesis Mutus zaporeko arnasa geldoa,

asfaltoan zapaldutako tximeleta zuri-beltza.

Euriak ezabatu egin du nire argazkia bazterretan

(horrek esan nahi du lagunek ez nautela aipatzen

eta azkenerako denok sinistu dugula

inoiz ez naizela izan).

Hor kanpoan,

esferen valsak Vienako tiobibo-soinua dauka,

baina norentzat da melodia hori?

Infernua bakarka sekula zeharkatu ez edota

itzulbidea abiatu orduko prestatzen dutenentzat.

Nik neure buruarekin egiten ditut biltzarrak

hitzek pagamendua eskatzen duten gela hutsetan:

wanted, wanted, wanted.

Bihotzean zepoa eta garunetan izarrak,

ausikika ari naiz hausten hariak nahiz kateak,

oroit dudan zorionaz zer egin ebatzi bitartean.

Distantzia da nire lekua orain.

ENTOMOLOGIA

Miritxikoletok hortzik gabe egiten diogu orro haizeari,

kanoi-balen antzera.

Gure begiek mosaikoan jasotzen dute mundua.

Aurrean ditugun loreak ikertuz

eta atzetik datozkigun zemaiak neurtuz

topatzen dugu

badenaren eta ez denaren arteko oreka.

Batzuetan, lozorroari eutsita bizirauten dugu,

hegada bizkortzeke

eta denboraren eta euriaren zaintzak onartuta.

Besteetan, orratz finek gatibatzen gaituzte,

hegoak zabalik kortxozko plaka batean,

zeru artifizial batean bezala.

AURRIZKIBIDEA

Aurrizkien aroan gaude.

Lexemen xirmi-xarma dut akuilu erreturan.

Ideiak letraz letra eratzean, egiten zait

meteorito batez erditzear nagoela:

deseraiki, ezjabetu, ezmaitatu, desikasi.

Hitz bakoitza iltze bat da eta bere musika dauka.

Erritmoa galtzeke putz egin beharra dago

sorkari horiek mundura ekartzeko:

berrasmatu, birjabetu, birloratu, berraurkitu.

Azalaren kodeak bete du sobera iraungitze-data.

Metamorfosiaren mirariak hizkuntzan du iturria.

Mari Luz Estebanentzat

ERDIMINEI BURUZKO BOST GUTUN

          LEHEN GUTUNA

Laguna:

Elorrioak ikusten ari naiz.

Hegoak jaiotzen dauzkat eta loka jarri didate egitura.

Hortzen kirrinka da erditzearen melodia, aizaroan.

Zer arnas martxa behar da trantze honetan?

Noiz arte botako dut odola?

Nork garbituko dizkit saihetsetako zuloak?

Tea edango nuke astiro,

Lu Tong-en kinada sentitze aldera:

“Haize freskoa puzka ari da nire hegoen artetik

Penglaira abiatzen naizelarik”.

Baina haizerik hona iritsiko ez balitz?

          BIGARREN GUTUNA

Laguna:

Eskuak itsuka sartu nituen

otseme urduri baten ahutzetan.

Patari hark bakardade zeukan izena.

          HIRUGARREN GUTUNA

Laguna:

Badator, pixkanaka, haizea saltoka,

Boccheriniren notak bezala.

Ai, nire katua bizirik balego, ezkel kutuna,

nirekin hegaldatzeko,

biok piztia, biok sukarti, herensuge zangarren pareko.

          LAUGARREN GUTUNA

Laguna:

Haizea puzka ari zait. Astunak nire hezurrak.

Alabaina, mutatis mutandis,

banoa bilinbolaka.

Zer dagoen behean?

Neure itzala hutsune bat estaltzen

soroan zabaldu ohi diren errautsen moduan.

Dena da txiki hemendik.

          BOSGARREN GUTUNA

Laguna:

Ez, minik ez orain.

Zerura so egiten baduzu,

neu naiz urrunean dabilen hura,

puntu bat,

betiko fikzio berbera,

bodegoietan autorretratu ñimiñoak

islatzen, Clara Peeters-en antzera.

EXORZISMOA

Orbain bat ez da adar hil eta ahaztua.

SHOLEH WOLPE

Okaranak belar artera jausten

partitura bati obedituz bezala.

Zuhaitzak aske uzten du umo dagoena:

adarra ez da jada fruituaren lekua.

Gu, hala ere, tematzen gara lotzen

amodioari amodioaren oroitza.

Itsasoa ertzean argiagoa den legez,

ez dute tindu bera minak eta orbainak.

Zelaian algaraka, okaran-janean,

A. laguna eta biok sonetoak leitzen

eta fruitu-hezurrak indarrez part egiten.

Mamuak alagala akabatzeko balak.

ITURRIA

Zoritxarrekoa bere baitan itzalik ez duena.

ARTO MELLERI

Zoritxarrekoa bere baitan itzalik ez duena

ez baitu adituko fruta-arbolen lorea,

patuaren laburra iragartzen duen hizkera.

Zoritxarrekoa bere baitan zulorik ez duena

ez du-eta haztatuko izenean ostentzen duen haitza.

Zoritxarrekoa bere baitan mantarrik ez duena

biluzik egongo baita banitatearen banketeetan.

Zoritxarrekoa amaraunik ez duena

ez dituelako aski izango bere bi metro azalak

izarpean denda bat altxatzeko.

Zoritxarrekoa bere baitan segarik ez duena

edo igitairik edota labana arruntik

ezingo baitu eten txera txepelen amarra faltsua.

Zoritxarrekoa basamortu txatalik ez duena

ziri-mapetan bilatuko baititu zerumugaren begiak.

Zoritxarrekoa bere baitan lubakirik ez duena

ezen, unearen ardoarekin topa egin arren,

ezingo baitu busti desafio puskatuen jasak.

Zoritxarrekoa bere baitan hondakindegirik ez duena

ez duelako aurkituko

ez itzal ez zulo ez mantar ez amaraun

ez sega ez basamortu ez lubaki

are baitarago iturri bat duela berretsiko dionik.

BEGI GORI BATENTZAKO LO-KANTA
HOGEITA ZAZPI HAIKUTAN, MORE OR LESS

Gau logabea:

betazaletan orratz

argi mehea.

Asteroide bat

begi-zulo zuloan

din-dan boleran.

Dena bat beti:

mina minari deika

gizon aurpegiz.

Ohatze hutsa.

Musu haien aztarnan

pil-pil mamutxak.

Andre hautsia,

eskuin begia erne,

txori geldia.

Laztan zauria:

goiz-alban horren ertzak,

pazko gorria.

Gorputza guri:

bularretik ihesi

bi ipurtargi.

Brisararentzat,

suturaren josturak,

parpaila zutak.

Egunsentia.

Perla more odoldua

zure ninia.

Berriz galdua

zure ezker begia?

Lelokeria.

Tramadol, erdu.

Patxoa, kortisona.

Jantzi hegal onak.

Tximeletari

ez zaio egun bat aski.

Itxaron zazpi.

Etxea isilik.

Paper mututuari

arkatzak zirri.

Liliumen hautsa:

urrezko betileak

mahaian pausa.

Nora ote doaz

kalatxori hiritarrak?

Teilek dardara.

Euri eta euri.

Azalearen hotsak

tristura ateri.

Orain haizea:

gurma artean kantua

kurkuiluena.

Ez da mundua;

bakartze alu hau duzu

bide galdua.

Hotza, bai, hotza,

kolkora batu duzun

adio-poltsa.

Ai, pago makur!

Ustela enborra eta

orriek agur.

Luma urdinak.

Gorde da oskilasoa.

Negar basoak.

Errepikatu:

“Itzala ortzimugara

ez da hedatu”.

Badoa eguna,

bekain bien zubia

zeharkatuta.

Gordin izarrak.

Bisutsak estaliak

urrats zaharrak.

Oinazturia.

Pupuan trapua eta

olio horia.

Lo-lo, umea.

Goxatuko zaizkizu

mailatuneak.

Ikomelautxu,

mihura atean duzu.

Aleluia zu.

COLETTE EZ DA ORAIN HEMEN BIZI

Emakume katuduna da, badakizu nor, inoren inizialak hondartza gurmatsuan idatzi zituena, bere inizialak lurrean iltze batez grabatu zituena. Inizial oro, baina, ezabatu

egiten dute olatuek edo euriak, balantzaren oreka izorratzeko. Tori plater biak!

Hautsi zaio berriro ardatza, elbarritu berriro erloju-orratzak. Angorazko manta bati laztanka, eskuan lepoko bat estu helduta dauka. Oi, zein den ituna behera-behar hau! Laster hasiko da miau eta miau.

Emakume katudunak hazka egiten zion esaldi bila buruan piztiari. Erantzunik ez; bai galderak jori. Hil da, hil da bere katua, katu musa, katu maisua, katu nobio idazkaria, filosofo eta zaindaria. Jausi da zerurean harria! Nork leituko dizkio orain begiak?

Katuak salto egiten zion altzora, malma-metxak astintzeko bezala. Aharrausi egiten zion musturrean, mainei burla egin nahian bezala. La vita è bella bai, idatzita kaxan… baina zu hemen eta zure maitea han.

Emakume katuduna adi dago mahai gaineko argazkiari. Lortuko al du sanotzea erraietan usteltzen ari zaion hori? Hobe ez balitzaio inoiz otu katua fikzioan hiltzea: Colettek beretzat eginda zeukan ugazabandrea.

Ez dakizue zer den horrela egotea, mahaipe hutsari so aingeru guardakoen greba jasatea. Garrasika ari da kaxa, maizterra galduta. Ederra da bizitza, bai, baina zer puta!

BAKARDADEAREN OROGRAFIA

             ERREKASTOAK

Harearen akidura:

bizkarrak erantzuten die azazkalei.

Urari galdetu eta zain gaude

paperezko ontzi batek salbatzen gaituen arte.

             ARROILAK

Urrakada hauek zure izaeraz mintzo dira.

Ehun herdoilduen mezua sumatzen dugu.

Bereizten da zer duten lokailu

ibai mineral horiek: gure plasma arrexkak.

             KOSTA

Itsasoak baldin badu iradokitzen.

Baldin eta eguna begiaren enfasia.

Baldin eta gaua ezpainaren doinua.

Itsasoa bada gure obraren zatia.

             OLATUAK

Olatuaren jakituria:

nortasunik gabe, koderik gabe.

Gure besoen letrak, ur-zuziak

ekaitz eta sosegu artean, argizari-urratsak.

             HERRIAK

Pintzelaren ileak urratu ditu

teila, horma, arkupe, kanpandorre.

Azal eta hezur herriak eguerdian.

Oinetan, bidearen marka.

             KANPAIAK

Mingain sorminduak goian iltzatuta.

Alde orotara begira.

Alde orotatik begira.

Etorriko ahal da ordu guztiak barkatuko dituen ordua.

             NATURA HILAK

Ez ditugu falta ogia eta ardoa, fruituak.

Txoriek xuxurlatzen dutenean:

“Leihotik hara badira elur-panpinak lako haurrak”.

Belarrietan hitz zuzena apailatzen da.

             BASOAK UDAZKENEAN

Adarrak lainoa edaten.

Eguzkiaren adurrak kanpora garamatza.

Paisaia esnatu da, hedatuz doa.

Habiak jaiotzear aharrausietan.

             BASOAK ELURPEAN

Elur-denbora dator.

Orduen aingeruak keinu egin digu.

Tekla bat bularrean behera:

sustraiek negar.

             MENDIAK

Itzalen mehatxupean bidea eginda,

lurralde berria.

Neguak atximur dagie harkaitzei.

Bidaiariaren sorbaldak aireari eusten.

             GAILURRAK

Erlaitzen min zehaztugabea

petaloak bezalako hortz hauetan.

Izua erpinean,

bisita-txartela mundu izozturako.

             ZERUAK

Hodei-adarrak, zeruen afixak.

Dena ez da hutsa. Hutsa da dena.

Lurrun-konjuntibak, argien listu.

Zilborrak urrun ari dira urdin bila.

             ZERUERTZAK

Betazalaren dardararekin sartu.

Egunen hazia arnastu.

Zimurrei behatu:

maite diren tokiak biltzen ditu urrunak.

TEMPO GIUSTO

Esna zaitez, itzar zaitez, Debora,

itzarri, esnatu, kanta ezazu.

EPAILEAK 5, 12

PANDORA DA ERRUDUNA

Pandora da erruduna.

Zorigaiztoa askatu zuen mundura

futbol-zelaira baloia bezala

edo azeria oilategira.

Zenbat itxaron zuen kutxa ireki orduko?

Zerk bultzatu zuen: jakin-minak ala

autoestimuaren mugan kukutzen den oldarrak?

Hilkorren irudira buztin-urez taxutuari

agindu adierraza eman zioten: “Ez ireki”.

(Ebari bezala: “Ez jan”).

Eta bistan da

zitalkeria giza arimaz jabetzen hasten dela

emakume batek desobeditzearekin batera.

Berak abiarazi zuen atzerakontua.

Hari zor diogu gaitzekin bizitzen ikasi beharra.

Gaitzek forma ugari izan ditzakete.

Adituen zeregina da horien zirriztuak deskribatzea.

Besteak beste, nire ekarrialdi poetikoarena.

Pandora, ez ezazu begiratu beste aldera.

Izorratuta gaude.

Eta ez daukagu aringarririk zure minduran.

LA MAUVAISE CONSCIENCE

Atseginen baratze bat telebistan.

Bosch bera ere zurbilduko litzateke ikusita.

Lemuriako fantasmak metropolietan batzartu dira:

merkatuen logikak sorkari itxurgak

botatzen ditu mundura.

Ganbaran zentauro zauritu bat

besterik ez zaigu geratzen,

ezein balentria gauzatzeko ezgauza.

Baletor norbait jaikitzen laguntzeko, oihukatzeko

etsimena baino oldartsuagoa dela gogoa.

Carpe diem gasezko batean disolbatzen ditugu

pinpilinpauxa-diseinuak eta suge-azalen mudak

ideal usatuen herabez,

ahosabaia umezaroko mistelak eta masustek

eta mana magikoak hartuta.

Hautsa gara eta hauts bihurtuko gara;

bi ezerezen arteko txinpartak, E.ren esanetan;

zabor digitalezko zorroak,

bizkarra makur aurpegia ikus ez diezagun

behatxulotik so dugun kartzelazainak.

DE MULIERIBUS CLARIS

Pintzelaren punta txupatu duzu, Ende, zorrozteko. Ahuntz-esnearen tejoa daukazu listuan. Prest pergamua.

      Hotz dago scriptoriumean. Leihoko ferra-arkutik harana ikusten da. Elur-gesala mendizerran. Erreka emaritsu dator.

      Kolore biziak. Gorputz meheak. Mozarabiarrei ikasitako girgil geometrikoak.

      Minioa darabilzu; hortik zure marrazkien izena.

      Ez duzu egundo irensten meatzetatik ekarritako berun gorri ehotua? Erabili eta gero, garbitzen dituzu eskuak?

Boccacciok ez zeukan hurrean zure berri: ez zaitu aipatzen De mulieribus claris katalogoan. Timarete bai, azaltzen da eme zaluak —bertutetsuak nahiz bekatariak— erakusteko tratatu horretan, beste ehun eta bost emakume garbalen artean. Geroxeago eraiki zuen, idatziz, Christine de Pizanek Damen hiria.

Amelia Maggia, Grace Fryer eta besteok, zuok ere pintzelak txupatzen zenituzten.

      Ez zineten artistak, ezta izpirituak ere, mundu guztiak “neska mamuak” deitu arren igandero dantzatokian zuen soinekoei zerien fosforeszentziagatik.

      Zer maneiatzen zenuten U.S. Radium Corporation-ek fabrikatutako erlojuak koloreztatzeko? Aldizka, poxi bat hartzen zenuten ezpainak apaintzeko.

      Kimikariek, goiko solairuan, txabusina, musuko eta pintzekin ez zuten jarduten?

      Tumoreak azaldu zitzaizkizuenean, sifilisaren ondorioak zirela iradoki zuen enpresak, plantilla osoa zoroipurdiz beterik eduki balute bezala.

      Zuon hilkutxetan inbertitzeko izan ziren kalte-ordainak.

Biografia orok igortzen du izpiren bat.

FLOTEAN

Flotean utzi dut gorputza.

Ekaineko hodeiek udaren promesa iragazten dute.

Urpean boleroa egiten du paisaiak,

laminaria beluskarek, tamarindo antzeko belarrek.

Haitzetatik erauzitako muskuiluen markek

neure orbainak dakarzkidate gogora.

Hondarra hartu dut eskuan, eta askatu:

horixe da gure nahikarien xedea.

Atabaka bat da hondoa.

Hemen behean, norberaren tragediek ez dute muntarik.

Flotean utzi dut gorputza,

giza irudia jito mantsoan.

Ikaratu egin naiz, hain zaude geldirik,

esan dit gazte batek.

Eta igerian aldendu da,

besoak itsas txorien gisan.

Rio Bravotik mila eta seiehun kilometrora,

negarrez Rosa Ramirez:

seme-ilobak ahuspez ibaiko basatzan.

Vatikanoko belaunaulki damaskoz jantzian

Frantzisko Lehenengoa otoizka,

andante contenuto bat dohakabeen alde.

Babiloniako harresietarantz martxan

ehunka gerraritxo,

zigurata babesteko burdinazko uhala.

Palastaka noa ur ertzeraino, lantsu.

Nora alde egin duzu, John Wayne?

Zu ikustean altxatu egingo dira erregeak.

Eta eguzkiak kalma zuria irmotu arren,

zeruaren pisua nabari dut sorbaldan,

gris, huts, sor, mehatxukor.

NEREIDEN AKABERA

Kutsadurak hil zituen Nereidak. Utzi egin zioten itsasoan galdutakoak salbatzeari. Maskaldu egin zitzaizkien tunikak, galdu egin zituzten koralezko koroak. Norakorik gabe zebiltzan itxaropenaren hiruhortzekoak ur-barrendegietan, iheslarien hezurrekin ziltzi-maltzan. Eta itsasoak hartu zuen Halloween parke akuatiko baten antza. Ez zen ageri ez eztirik, ez oliorik hondartzetan, ez zen ongi-etorririk, Antzinateko kondairen kontrara. Nereidak akabatu zirenean, kraskatu egin ziren izar multzoak, ezabatu uharteak. Haien lantuak blaituko du gure sofamundia, sekulorun sekulotan.

Emi Gonzalezentzat

LA PLAGE DE DIEPPE

Dieppeko hondartzan,

gorpuek, ontzi eta tanke suntsituek

bistara utzi zuten lazkeria.

Haitzetatik, bajak eragin zituen etsaien suak.

Soldaduek ezin izan zuten hareatza zeharkatu.

Eva Gonzalesek hemeretzi modutan

kontatu zuen plaia hori

pastel tonuei isuri zaien kadentasunez

ehun urte lehenago,

erditze-sukarren ondorioz hil aurretik.

Dieppe, leku-izen bat,

karta sorta baten moduan

nire elkarketa-joera banatu eta batzen.

Batzuetan, eszenatokiak

trangatuta geratzen dira

beste gatazka batzuk abiatzen diren tokian.

GUTUNAK

Gure amak ideia bakarra zuen buruan, bizitzeko arrazoi bat besterik ez: haurrak salbatzea. (…) militarren uniformeei erreparatuz gero, itolarrian etortzen zen etxera, esanez: “Twajwemo —ez gaude bakarrik—”.

SCHOLASTIQUE MUKASONGA

Keinuari adi daude lasterka hasteko.

Amak prest dauka gordelekua txarakan,

sotoan, basoan, leizean, zumeen artean.

Akazia baten oinetan jaioberri bat agertu da;

adarrean, ama urkatuta. Ezin izan du jarraitu

sekula kentzen ez den nekea aldean.

Nor ari da deika? Noren ezpal zarete

Ida, Nala, Fudo, Hine, Fatimah?

Non da maan, mami, umama, umi, ama?

Amak gutunak idazten ari galdutako umeentzat:

“Atzetik esku batek ukitzen bazaitu, ez jiratu,

heriotzarena da eta”.

ATXABITXIAREN OBAUBA

Merke atera zaigu eskuko telefonoa.

Guk ez dugu galdu zapirik gauean, ez gaitu ikusi gorilak lasterka gauean, ez dugu zoztor egin harritzan gauean. Ez gaitu irentsi gauaren zintzur estu luzeak.

Txipiritona itsua sastraka artean,

ez ezazu egin, arren, negar oihanean.

Mundua martxan jartzen da zure zauritik, baginatik zintzilik duzun hestetik. Badatoz saiak koltan-meatzetatik, xispa zutik.

Geure maite polita, zelan zara bizi,

odolezko adabaki, Oparreko bitxi.

Tarzan ez da sekula itzuliko. Belgikako Leopoldo Bigarrena, zure lurra urrezko arrautza bihurtu zuena, bizi da oraindik ispiluan barrena.

Loa-loa txuntxurrun, masustondoa hutsik,

ez dugu alferrikaltzen on-itxura gutxi.

MATXARDA

Potocki palazioan korridoreak eta leihateak,

piano buztanduna, petit point alfonbrak.

Askoren artean, olio-pintura bat.

Paisaia oihantsua da, itzal-argiz nabartua.

Emakumeak biluzik ibaian atsedentzen.

Erdian zu ardatz, Leda.

Zisnearen mokoa matxarda bat da.

Gorputza, zakuto bat zure kontra.

Sekretu bat daukat zuretzat, diotsu murmurka.

Pintoreak lizun nahi zuen zure ahoa,

baina izua darizu.

Nik sinesten dizut.

HIMALAYAKO BALADA

Astelehenetan, Ganehs. Rajiv asteartean.

Eguaztenetan, Gopar. Dinesh eguenean.

Barikuetan Baju. Eta kito astea.

Aluak asteburuz hartzen dit bakea.

Hamasei urterekin ezkontzaren gala:

batek izan behar zuen senar printzipala.

Tropela zain izan zen, legea donosa.

Urtebetera nintzen guztien esposa.

Orain ninia daukat, Himalayako elur.

Laster gidatuko du gure azienda segur.

Bost anaien juntura dut defendituko

haien aitaren lurrak ez eralkitzeko.

Gonorrea izan arren, zertarako nago?

Gizaldietako usantza betirakotzeko.

Nire herria urrun dago; hiria, urrunago.

Orain mainaka hasteko astirik ez dago.

Hemen bada iturria, eta aker bixiak.

Ilundiko zeruan, laino-geun goriak.

Dardarka ari da etxolan olio-ontzia;

agureek pil-pilka euren ilintiak.

Gurean ez dakigu zer den jelosia:

berdin hartzen ditut nik anaia guztiak.

Bost gizon dauzkat baina Drapaudik bezala

neu naiz bost ugazabon nagusi mazala.

ECOMANUAL DEVOTIONEZCOA

                 I

Balearen sabelean

haizea intzirika plastiko artean.

Saihets-hezurretan trabaturik daukan hori zeu zara.

Eta neu.

                 II

Garbikariek eta erregaiek

algak pozoitzen badituzte,

salba ditzagun sirenak, latan sartuta.

Mitoak kontserban, arrakasta segurua.

                 III

Estolderian koipedonteak bizi direnetik,

loreak landatzen ditut leihoetan.

Distrakzio-maniobra hutsa

erosketak lasaiago egiteko.

                 IV

Igo nazazu zure mendira,

txatar artean lotara.

Nire gorputza nahi dut osatu,

zatika josiz mila aparatu.

Golem izan hiperelektriko,

supersoniko, supraetiko.

                 V

Gauzak galdu egiten dira.

Haien tokiek hola-hala irauten dute.

Erre egin zen basoa.

Gune ikaztuan,

usteleriaren arkitektura.

                 VI

Txepetxik ez. Liztorrik ez. Sugoirik ez.

Udaberri isila, Rachel Carson-en profezia.

Basakimuak eta habiak makur,

kimikaren putzari kilimusika.

Adarra ukitzen duzunean,

leher egiten du sagarrak bonba batek bezala.

                 VII

Ilargitea, hiriaren erradiazioa.

Zeruaren sasipinturan, robotak izar.

                 VIII

Katilu bete galburu,

katilu bete ur

bakeak egiteko

lur irakinean

dardaratzen diren izakiekin.

IDAZKUNA KUTXAREN TAPAPEAN

Badaezpadako mundu honetan,

beirazko puxtarriak zarete

zu eta zure edozein hipotesi.

Puxtarriak, pirritan

beste puxtarriren batekin talka egin arte,

oztopo bat topatu,

zulora jausi,

edo apurtu arte.

Beldurrik ez:

itxaropena zain da kutxa barnean,

errauts artean.

ATE HORI

Eta bi bider gau izanen duk

hi galtzean.

RUANDAKO KANTA

ERROMAKO HARTXORIAK

Idaztea da hilketa sotil bat,

ahanztura edo suizidioa gainditzen dituena.

JAUME PÉREZ MONTANER

Zazpitan zazpi aldiz hil zaitut.

Zazpitan zazpi baitziren Erromako hartxoriak zeruan,

zuk eta biok Tiber ibaiaren bazterrak

korritu genituenean

berbetan, berbetan, berbetan.

Arboletara datoz gaua pasatzeko, esan zenidan,

gaztelazozoak, arabazozoak gurean.

Horixe bera nahi nuen nik betiko,

nire burua pausatu zure paparrean,

masta sendo batean bezala.

Ni orduan beste bat nintzen.

Ni nintzen zuk zure hatzaz piztutakoa

eta nik neure hondar-alez taxutua.

Kilometroak egin zituzten nire zapatek,

orduan txalupa, orain berriz katabutak.

Erromako hartxorien harrabotsa,

saldoan gatoz baina bat gara

eta banaka hilko gara, bakarka.

Hainbeste ibili beharra

hezurren labirintoan barrena.

Hainbeste alfer-erretura

zure hausterrea haizean dela.

Zazpitan zazpi aldiz limurtuko zara nire kolkora.

LA FOLLE

Aldapan gora nindoan talaiarantz. Min ematen zidaten garangorri alferrik galduek. Zer basurdek harrotu ote zuen basatza arraun zaharrak halako adarrak zeuzkan pagoaren oinetan. Nonbait behar zuen zeruak, ubarroiz beteta; eta itsasoak, izurdez. Ba omen zen nonbait iturri bat. Ba omen zen norbait deika. Eta nik ezin aditu. Taroteko zoroa lez nindoan, lurra herraz zapalduz munduak bere birak egin zitzan, baina ni jiratzeke, piztia baten haginak orkatilan.

AMETS BAT, LA REINE

Jaietako barraka bat portuan.

Ez dauka errotulurik.

Bera barruan dago, aulki batean jarrita.

Bere begiek hildako arrainak dirudite

(ni ikustea ote da tristatzen duena).

Apaletan ez dago ezer, ezer, ezer.

Ondo nago, esan dit, eta zu zer moduz?

Ni neure erreinuan, esan diot, bizkarra emanda.

Izotzaren erregina,

kontrahormak altxatzen bion larriminari

eta lurmentzeari berantetsita.

ENEGARREN AMETSA
AHANZTURA
BAINO LEHEN (USTEZ)

I. AGERRALDIA

Atrezzoa: gela huts batean, koltxoi bat.

Ni koltxoian jesarrita, gutun bat eskuan, Isabel Baquedanoren figurin bat.

Ezezagun bat dator. (Berak badaki nire ezpainak bide bat direla. Badaki nire sexua gauzain bat dela eta nire azala etxe bat).

Aurrez aurre jarri zait, erronka jotzen nire bihotzaren termodinamikari.

Ukitu egin nau.

Arnaska hasi naiz, ilunabarra balitz legez hibiskoaren lore samurra.

II. AGERRALDIA

Desioa, hain aspaldi handian.

III. AGERRALDIA

Bat-batean salto egin dut koltxoitik eta, kukubilko, lau horma-bueltak miatzeari ekin diot.

Nik (oihuka): Lehenik, zaborra batu beharra daukat!

Zokalopean daude nire altxorrak: pomadak, tiritak, gazak, pilulak.

Ez zait eskuetan sartzen hainbeste zauri mota.

IV. AGERRALDIA (AMAIERA)

Bisitariak (niri begira): Noiz egingo duzu, ba, sumeta?

Eta kanpora atera naiz, alua umel.

Baina gauminean ez dago inor, ez dago ezer.

TXORIMAMUA

Hemendik / alde egin nahi nuke /

baina nabilen / nagoen / naizen / toki guztietan /

neu nago / neure / jainko soil / neu bainintz /

eta ni neu orobat / sinesmen gabeko /

jainkozale bakar

JOSE LUIS OTAMENDI

Miramar, 2019ko San Juan bezpera.

Eta ur mingarrak dastatu ditudanez

eta koko berriak ostatatu sabelean

eta zozoa dabilenez itaun-ikaraz,

berriz jo du trukutzak erretzeko ordua.

Zerua zabaldu egin da, sfumato bat, esanez:

“Mundua, alabatxoa,

ez da zure hezur sortan hasten, ez amaitzen”.

Haatik, bular-hezurraren bila dihardut,

atal lau luzanga paparraren erdian

eta hari loturik saihetsak, adar airoso.

Multzoak zuhaitz bat eratzen dit kolkoan.

Txikitan zuhaitzak idazten nituen.

Sandaliapean daukat bihurrika bihotza.

Galdumendian gelditu dira oinatzak.

Txorimamuari jaurti diot pospoloa,

zure alkandora zimela dauka eta.

REQUIEM

Hilobi honen hondoan

itsasoa ikusten da.

V. HUIDOBROren epitafioa

Sarri busti ditut zure geometria eta soslaia,

gau-beilak tintaz zurizkatu, hutsmina letraz azpiratu.

Akhmatovak poema hura Modiglianiren oroitzaz bezala,

berriz menturatzen naiz zerbait zirriborratzera zeureaz.

Pintoreak Parisen, gaztaroan,

Egiptoko jainkosa bat antzeman zuen idazlearengan.

Baina egindako erretratu guztietatik

soilik bost salbatu ziren Errusiako etxean:

besteak zigarro-paper gisa erabili zituen poliziak.

Hogeita hamar urte geroago,

Annak izan zuen gaukeran

Amadeoren pauso-hotsaren nostalgia,

errua eta lotsa izanagatik bion arteko itsaso.

Aingeru beltzak hegaka ibili arren

elurretan arrosa-metak erre bitartean,

amodioaren argia beti da luzakorra.

Nevaren malekoian Annak legez

galdezka ari naiz: zelan begiratu Lea ibaiari,

zure errautsa bertan bada igeri?

Zure oinkada gura nuke atzean,

Itxaron, Meibi, tertziopelo bizia.

Zure izatasuna biltzen du izadiak.

ELDARNIOA

                    HAMAIKAK

Asteriskoak, ikusezinak testuan,

oroitzapenei dagozkie,

pisua duen zerbaiti, distiradun zerbaiti,

ilaunaren azpian izan ohi den zilarrari.

                 HAMABIAK

Soinuak ur-deposituan,

oihartzunak lodituriko gurgurrak:

ilea flotean ni, azala berdexka,

tinta-korrokadak aho tenkatuan.

                 ORDU BATA

Orbela karga-igogailu batean,

kateorratzak bularrean.

Orbainei eta erredurei harramazka,

eromena zelatan.

                 ORDU BAT ETA LAURDENAK

Gero,

lizunezko ziklamen bat bezala.

Gero,

arrosa herdoildu bat bezala.

Gero,

burdin harizko jasmina bezala.

Gero,

orkidea koipetsu bat bezala.

Gero,

igebelar kedartuak bezala.

Leher egin, eta tresnak eta zentzumenak nahasi.

Bentosa, burmuina, gontza, tinpanoa, torlojua, begia, mailua, azala, birabarkia, mihia, lima, eztarria.

Sutautsa magalean.

                 ORDU BIAK

Izara mailukatu oinekin.

Ur-errota baten besoek legez

minutuak, segundoak, orduak

iraulkatu.

                 HIRURAK HAMAR GUTXI

Erresistentzia:

Ignatia Amara, ora pro nobis.

Nux Vomica, ora pro nobis

Arsenicum Album, ora pro nobis.

                 LAURAK ETA HOGEITA ZAZPI

Baina denboraren ifrentzuan

denbora besterik ez dago,

hutsik egotea funts duen gaua,

itzal bihurtzen nauen mututasuna.

                 BOSTAK

Ez, ez dago hutsik ilunbeltza;

ezpadaze kreaturaz beterik.

Zaldi beltza dator errezel ostetik,

Henry Fuseli-ren amesgaiztoa.

                 SEI ETA ERDIAK

Ohean natza, teatralki:

deabru batek azpian hartuta nauka.

Ezerezera nahi nuke lerratu,

aldikada hau saihesteagatik.

                 ZAZPIAK

Ezpainetan kilkerrak ekartzen zizkidanak

eman zidan agindua: “Dramarik ez”.

Sonogramarik tiranoena.

Horregatik bihurtu nuen lastozko irudi.

ERAISTEA

Ireki dut berriz lore-baratzeko atea.

Betiereko larrazkena isuri zaigu

mahats mulkoen artera.

Ukitu gabe biluztuko zaitut gaur:

orain ez daukazu gorputzik.

Makila pertxentari askatu diot

zurea zen alkandora narrasa.

Ez dauka zure usainaren kutsurik;

oihalak bai zure masailen antza.

Lixibatxoa egin dut,

kutunki lisatu, almohada-azalean gorde.

Nire logela bihurtu den harpean,

Hipnos eta Tanatos dadoetan, ero.

Ez naiz zure alarguna;

soilik lili arraro pozoiduna.

Ezin zaitut zitroi-urez garbitu ostiralero.

KRONIKA

Ematen du mundua bizkarrez doala oinez

itsaslabarretako gau beltzerantz.

BLAS DE OTERO

Ez zaude.

Apokalipsiak festa-jantzia ipini

eta distopia hitzak ahoa goxatu digunean.

Ez zaude.

Baserrian ahuntzak ahumeak egin

eta zure alabak hontzei iragarri dienean.

Ez zaude jada.

Supermerkatuko otarrainxka-paketean

Cocidos etiketaren ordez Covid-2 irakurri dudanean.

Ez zaude.

Hilkutxek txanda gorde behar dute.

Ejerzitoak zorrotzago estutzen ari dira mugak.

Ez zaude.

Geranioari galdetzen diot nola eutsi

bete-betean joko nauen oinaztarririk etorri ezean.

Ez zaude, ezetz.

Zure lankideak kalera bota dituzte, dendak itxi,

barazkiak zarrasteldu egin dira, artistak isildu.

Ez zaude.

Ganbara hustu dut, ilea tindatu, lapikoa astindu.

Amodioa zure itzalarekin egiten jarraitzen dut.

Ez zaude.

Andre mozkorti bat ujika dabil plazan

berarentzat delakoan balkoietako txalo-zaparrada.

Ez zaude, ez.

Trakeotomiak. Giltzurrun erauzketak. Zorabioak.

Isuriak. Endotelio lehertuak. Konbultsioak.

Ez zaude jada, esan dut, bai.

Bazeunde, esango zenuke, Winchester bati oratuta:

“Kanpora, Satanas! Ni Rambo berria naiz!”.

Triste, triste jarri da mundua.

Lacrimosa dies irae, lacrimosa dies illa.

Min oro da absolutua. Min oro da erlatiboa.

Ez dakit non den zentzabidea.

Olatuak. Uhartea. Kalatxoriak.

Faltan dut zure hatz-koskorren deia atean,

sekula izango ez dugun hitz ase eder luzea.

RÊVERIE

Agur esatera etorri zara, badakit.

Besaulkian erdi lotan atzitu nauzu.

Bularrak estutu dizkidazu.

Bekokia laztandu didazu.

Ezin nik begiak ireki.

Baina zirimiria begitandu zait, petalo zuriak.

Galdetu dizut, Zeu zara, ezta?

Eta aienatu egin zara.

Beti bezala jadetsezin.

Eta barkabera.

HELEGITEA

Bizitzari egozten diogu

ustez dagokiguna ez jasotzearen errua.

Bizitzari esleitzen profetaren,

epailearen eta borreroaren lana.

Baina bizitza adierazle bat besterik ez da,

adieraziaren berririk ez duena.

Eta guk hauxe beste gurarik ez dugu:

felix meritis idaztea gure kontzientzietan.

Ispiluan gela islatzen da.

Haizeak basatxakurren barre zizkolatsua dirudi.

Gau-mahaian txosten ikusgaitz bat dago

zor-hartzekoen aritmetikaz.

Tiraderak fruitu lorrinduz beterik.

Zergatik begitantzen zitzaidan

beti etortzen zinela esku hutsik?

Hustasun hori zabaldu egiten zen

bere dekoratuan atxikitzen ninduen

hormako paper bat bezala.

Noizbait nahi izan ez duenak

beste izarape batean galdu

maparik, kriseilurik, iparrorratzik gabe,

jaurti dezala lehenengo harria.

Zer eskuk ez du behar ahorik, edaten emateko?

Filosofia-gida laburrak landuko ditugu

gure ekintzak arrazoitzeko, baina

desinkronizazioak jotako

historia nekoso honetan

talisman bakar bana geneukan aukeratzeko.

Nik neure alde egin nuen apustu.

Zer lehenetsi zenuen zuk?

Seinale kontraesankorrekin nahasi zintudan.

Abandonatu egin ninduzun eguraldi berdean.

Bihotza higatzen duen urnegarra da desengainua.

Eskerrik eza, desertura arrastatzen gaituen zirimola.

Itzuli nintzen, baina orain ez zaude.

Eta ez da alda-haizerik etorriko.

Alda-haizerik ez zuri begiak irekitzeko,

niri ahoa ixteko.

Urteak emango nituzke

erlojuei atzeraka eragitearren.

Esango nizuke, Zurekin geratuko naiz, ez larritu.

Zuk zer esango zenidake?

Oilarrak ez du inoiz kukurruku

hiru aldiz egin beharko berriro.

EMAKUME KATUDUNA

Katuek erpeka eraitsi dute zuk landaturiko glizinia:

ez zintuzten ezagutu.

Altzora datorkit Charlotte anbar-begia.

Udako itsasoan ahoan kosk egiten nizunean,

halakoak ziren zure niniak.

Bizitzaren alde sinatzea izan zen pasio hura.

Emily lo dago lastozko kapela gainean.

Zurruka ari da. Ulertzen duzu?

Antzekoa zen zure urruma nire lepoan.

Zenbat zin-berba patuaren kontra.

Anne hara eta hona dabil, beti bere kasa.

Jolasteko ordua da, diost, kinu eginda,

zuk lez, gona altxatzen zenidanean palmondopean.

Nola likidatu kalteengatiko kexak.

Hemen naukazu,

fereka-txandan hiru katuokin

eta denborari joaten uzten

berriz dantzara atera barik, uger egin barik

irlaraino, trikimailurik asmatu barik

zu Hiperborean kartzelatzeko.

Aspaldi esan nuen beste bat ari nintzela bilakatzen.

Ez al zen egia?

ROCKZALEA ZEN TXORIARENA

Queen da airean; zu Freddieren bozean.

Bukatu da lo-belarra.

Ez zenekielako nola maitatu

nahi zenuen hego-parea?

I want to break free.

Hondoa jotako galeoia izan naiz,

mamuak bertan apopilo.

Hamaika izan ditut tentazioak

kartela ipintzeko: SALGAI.

God knows, God knows

I want to break free.

Hego-haizeak piztutako oskorrian

esaten zenidan, Hauxe da

zure ile gorria ukitzea legez.

Nork berdindu zure etorria?

I can’t get over the way

you love me like you do.

Itsasoko espirituen basoak,

olagarroaren zuloa.

Zoriontsu ginen uhinen azpietan…

bata bai; bestea ez, gaixoa.

When I walk out that door

Oh, how I want to be free.

Ezin ditugu belatzak zelatatu,

galdetu pago zaharrari.

Ezin atera argazkietan batera.

Baby, ez al ginen erratu?

But life still goes on

I can’t get used to…

Hazi zen mandragora zure oinpean?

Txori bat dator errepidera.

Txori-izen oro zuri ikasi nizun.

Zu bai orain kanta askea.

ITXI ATE HORI, MESEDEZ

Ate bat dabil danbadaka.

Hau guzti hau pelikula eskasa izan da,

luzea bezain liluragarria.

Zaletu nintzen zure eskua ilunetan sentitzera

eta tapizeria merkearen igurtzira.

Aforismoen egarriz zeunden.

Debalde ekartzen nizkizun makinatik.

Gure gauzak, palomita galduen antzera,

han-hemen barreiatuta geratu dira.

Betazalak busti ditut WCan, zu ezabatzeko:

itsatsita zauzkat zeluloide errea bezala.

Hilezkor bihurtu zaitut, that is the question,

M., O. eta abar izendatuta.

Amaierari itxaron gabe alde egin duzu,

neure heroi txintxoa, moai izukaitza.

Xehetasunetan sartu gabe:

kapa gorria baino ez zenuen falta. Egizu barre.

Ezin dut nahi jarrera apalik hartu erabat eta betiko.

Odolbatua ez zait urtu. Eta ezin dut gehiago sakondu.

Pasillo-muturrera heltzen zarenean,

pentsa ezazu nigan onguraz,

zenekien eran,

eta itxi, mesedez, atea.

Mikel Leturia, in memoriam

ESTIGMA ZORIZKOA

idatzi eta ezabatu idatzi eta ezabatu

idatzi eta ezabatu idatzi eta ezabatu

eta ezabatu eta ezabatu gero (norbera) difuminatu

ADA SALAS

PATOLOGIA

Isiltasunaren erpinak estimatzen ditugu,

paraje horiek non orrialde zuriek

silikonazko junturek legez jokatzen duten

gure ahalen eta emaitzen artean.

Tabernak ere beharrezkoak ditugu,

ezen, zalapartaren erdian,

edozein probak zapitxo koipeztuek beste balio baitu

bezeroen oinazpietan.

Seinale hau jaiotzatikoa da,

fabrikako akatsa erabilerak leundua,

definizio eta salbazio dugun

idazkeraren estigma besterenezina.

ARRAZOIA

Zergatik ekin?, galdetzen dizute oin-zolek.

Urtxintxaren intziriak bezala,

durduzaz jartzen zaituzte ideiek.

Ukitzean, labezomorroek lez

egiten du krak formaren oskolak.

Nola komunztatu gau-lorea eta pipia?

Metal-ura aterata muinetatik

dualismo lehiakorrak alboratzeko.

Betileetan nekea kimutzen zaizu

boligrafo agorra hozkatu bitartean.

Ez da inoiz itsasoa agontzen zure apatxen azpian?

Hor daukazu, akaso, zergatia.

ERRITUA

Itsasontzi baten maketa idazmahaian.

Botilan preso sentitzen naizenean

edo nasa lehorrean

edo zerumugarik gabe marea hiletan,

pieza hori hartu

eta ur tanta bat botatzen diot.

Eta ontziak arnasa hartzen du,

bere zentzuaz jabetuta.

ESLOGANA

Esan zuen Marie Bracquemondek:

“Nik ez dut lorerik pintatu nahi”.

Kamisetetan serigrafiatzeko moduko kredo poetikoa.

ATWOOD ANDREA ETA BIOK
GIN-TONIC BAT HARTZEN
MIRAMARREN

Ordua da, berriz, baratzean lan egiteko:

poesiaren ordua,

dilubiotik geratzen denetik

besoak ukondoetaraino sartuta,

eskuak lurrean, sustraitxoen, tuberkuluen,

bertan behera utzitako puxtarrien,

zizareen mutur itsuen,

katuen gorozkien,

egunen batean zure hezurrak

izango diren hondakinen,

hantxe indarka lurperatutako

edozein gauzaren artean haztamuka,

distira ahula iluntasunean.

MARGARET ATWOOD

Baratzean eman dugu arratsaldea,

zume zurizko besaulkietan jarrita,

kiwi-jasminen aterpean

adelfaren koreografiari begira brisan.

Hor dira artaziak, arrastelua, aitzurra,

poeta orok behar dituen lanabesak.

Uraskan hasi dira igelak beren silabak askatzen,

beti bat, beti bat, heriotzaren tenperatura bezala.

Zenbat hildako hemen, belar artean

esnatzear, gure aurreneko malkoarekin batera.

Zozoak palmondotik gorostira hegaka

nire galderari itzuri: zertaz idatzi?

Mahai gainean paratu ditut aukerak,

aperitifako zizka-mizken antzera.

Memoria atalkatuak zirrimarratzen duen nortasunaz?

Gure genealogiak hautsi beharreko markez?

Pausatutako tokietan begiak bakandutako zeinuez?

Indarkeria orotan bakoitzak itsasten dugun seiluaz?

Desamodioaz eta doluaz eta heriotzaz eta doluaz

eta damuaz eta doluaz eta doluaz eta doluaz?

Poesiaren misterioaz, zertarakoaz, muga-egunaz?

Elur-maroak ez daki ura denik.

Errautsa zer da?

Zer izan zen oroitu ezin duen hautsa.

Ixiii…, eten dit Margaretek gogoeten jitoa,

esku zimurrarekin neure eskuari helduta.

Atera ezazu beste kopa bat, my dearest,

zer egiten duzun, ez du larregi inporta.

Maite Sernarentzat

POEMA BATEN CURRICULUMA

                            SORRERA

Elurtzan zain egotearen akidura.

Utz iezadazu beste aldera pasatzen

eta zu batzen

hesi bateko taketak bezalako lerro motzetan

edo ostarkuko sugearen antzeko lerrokada malgutan.

Arrakalatik zelatan egotearen akidura.

                            JAIOTZA

Nire begian jaioarazten ditut zure begiak

pentsamenduaren dorpezia erdeinatuz.

Kliska eginda zirriborratu behar zenituzke

koherenteak ez diren zeinuak

posibilitate infinituen sistema honetan.

Zure nini berriak galdez ari dira

nire irisaren tankeraz.

Erantzun bakarra dut: kristala, datarik gabe.

                            GARAPENA

Zure ahoa nire bularreko paperari diktatzen.

Zure biloa nire ilearen glosak laburbiltzen.

Zure zukuak nire sexuko tinta azpimarratzen.

Zure hatza kolkoaren aurkitegia seinalatzen.

                            MINTZOA

Adar-hostoetan ugaritzen den zuhaitz lerdenarena.

Lata zaharra eta arratoitzarra flotean diren potxingo uherrarena.

                            EZAUGARRI OSAGARRIA

Metapoeman metatu ohi ditut nire metak, temak eta mitemak.

FLOU EFEKTUA

Ezagutzen dituzu Julia Margaret Cameronen argazkiak?

         Jakina. Argazkilaritza artistikoaren aitzindaria.

         Virginia Woolfen izeko-edo izan zen, oker ez banago.

Lausotasunak ukitu poetikoa ematen die bere konposizioei.

         Uste dut flou efektua esaten zaiola horri.

Inork ez du irribarrerik egiten argazkietan.

Denak geldi-geldirik, mozorrotuta egon zein ez.

         Bai, alegoriak arriskutsuak izan daitezke

         eta pose arranditsuak gorrotagarriak dira.

         Hala ere, gustatzen zait.

Eta lirismoa… Baina uf!

Artifiziala bada, joerarik erridikuluena.

Berdin da zer arlotan.

         Honetara ezkero…

         ez dago emaitzarik gure asmoek bilatutakoa ez denik.

         Harrokeria iruditzen al zaizu hori esatea?

Ez.

Nahiz eta emaitzak ez diren beti biribilak, ezta?

         Jakina. Asmoak emaitzen aldamioak dira, besterik ez.

Eta Eulalia Abaitua?

         Hori beste historia bat da.

Bere argazkietan ere ez dago irri-mirri askorik.

         Eguneroko bizimodua jasotzen duelako.

         Deskribatzaile errealista da, oroimenaren jagolea.

         Izan ere, denbora zer da ba?

         Ahotzar bat, beti irekita.

         Eta artistak ordezko piezak, Lego jokoetako igeltsero,

         mekanikari, abeltzain, bufoi…

Ama, zahartzen ari zara ala?

Metaforak botatzen ari zara, di-da.

         Ez dakit, J., flou efektua izango da:

         joandakoaren hutsminak eragindako lanbroa.

                           Sukaldeko horman,

                                    adarren eta hostoen isla,

                                             kaligrafia konplexua.

NATURA HILA

Argia ez dator iturri jakin batetik, ertz batetik, goialdetik.

      Argia koadroko irudietan sortzen da.

      Parpaila xingledun zapi batek aldare-itxura ematen dio mahaiari.

      Rimbaudek esan zuen: “Bada Jainko bat barreka aldareetako zapi damaskatuetan, urrezko kalizarretan, intsentsuan, hosannen kulunkan lokartzen dena...”.

      Kristalezko loreontzi batetik arrosak amiltzen dira ostraz beteriko azpil batera.

      Petaloak nahasi egiten dira maskor latz grisekin eta mami hori umelekin.

      Txolarre-bikote bat txortan pinporta morez gainezka den adar batean.

      Habia bat arrautza eta guzti, saski bat ziza eta guzti, sare bat izokin eta guzti.

      Itsas kurkuilu bat, tarta baten apaingarri.

      Angurri bat, mahatsa, mingranak, madariak, gereziak ispiluan, ispiluaren islan.

      Guritasuna. Leuntasuna. Zaporea.

      Barraskiloa narras laute baten zur arrosaxkan.

      Beldarra tulipa baten korola mamurtzen eta inurria ogi-birrina garraiatzen.

      Hatz-markak aizto baten ahoan.

      Tximeleta pausaturik kopa baten hegian.

      Kopa bat, iraulita, ardo isurika. Ardoak zapia tindatu du.

      Kandela itzali berri bat, kea askatuz.

      Zimeltasuna. Hauskortasuna. Iheskortasuna.

      Pinturaren argilunetan, ongizate-giroa hautematen du nire begiak.

      Plazeren katalogo bat dirudi.

      Janarekiko kezka adierazten du.

      Bizi-tankera bat adierazten du.

      Izadiaren joritasuna adierazten du.

      Gizakiak izadiaren gain duen boterea adierazten du.

      Bada, halaber, poltsiko-erloju bat, satin urdinezko xingola batekin.

      Tik-tak. Memento mori. Gogoan izan hilkorra zarela.

      Artistak giza izatasunaz duen ardura ere adierazten du.

      Multzoak —etxetresnen sendotasunak, izakien dotoreziak, fruituen azalak, usaimenak ia sumatzen duen lurrinen bafadak— aztoratu egiten du nire begia.

      Errealitatearen kopiaren perfekzio hori da txanponaren aurkia.

      Multzoak —tretxuaren geldiak, animalia hilek eta zomorroen afanak, usteltzear den frutak, usaimenak ia sumatzen duen lurrinen bafadak— jabaldu egiten du nire begia.

      Azpitestu artegagarri hori da txanponaren ifrentzua.

      Txin-txin. Juste milieu. Bi aurpegiko lan baten batez besteko neurritsua.

      Lanaren sinbolismoa moralizatzailea da.

      Bizitzari buruzko ikuspegi bikoitza iradokitzen du.

      Atsegina eta galerak. Oparotasuna eta gabeziak.

      Argiak eta itzalak elkarri eragiten diote.

      Liburu bat, zientzia. Partitura bat, artea. Igeltsuzko iruditxo bat, herren, aisia.

      Natura lasaia da. Baretasun hori faltsua du baina.

      Bodegoi nekropoli bat da.

      Amen. Vanitas vanitatum omnia vanitas. Banitateen banitatea, dena da banitatea.

      Ez garezurrik, ez burbuilarik, ez paper nahasirik egon ez arren.

      Bizitzaren handiera eta heriotzaren ziurtasuna gomutarazten ditu.

      Bada zer bat, zertarako bat eta, batez ere, nola bat. Bada prozesu bat.

      Prozesuak lotu ditu botanika, zoologia, arkitektura, musika, erlijioa.

      Amaituta al dago pintura? Kolorea, testura, harmonia, konposizioa, perspektiba.

      Osatuta al dago begia? Betazala, betilea, esklerotika, irisa, ninia.

      Zehaztu al da ideia? Alegoria, arrazoia, ametsa, emozioa, gogoeta.

      Balantza. Gravitas. Obra bat artelantzat hartzeko behar adinako pisua.

      Neure lepoko zapia haztatu dut. Txorien eta loreen marrazkiak ditu, koadroko tonu berberak.

      Neure zapatei begiratu diet. Hebilla zilarkara bat dute, koadroko distiradura bera.

      Berokian sartu ditut eskuak. Poltsikoak ditu, nolabaiteko sakonera, koadroaren atzealdeak legez.

      Atzealdean baratze bat ageri da, arkupe sotila, lorategi idealizatu bat.

      Lenteak. Trompe-l’oeil. Iruzurra begiarentzat.

      Zer dago pinturatik kanpo? Zer urtaro da?

      Girlandak malko zuridun heliotropoen antzeko. Laster Gabonak.

      Pauso bat luzatu, bestea gero, pauso bat luzatu, bestea gero.

      Letra bat jarri, beste bat gero, letra bat jarri, beste bat gero.

      Ibili-ibilian, hondartzara heltzen da bat: paisaiak aldatu egiten du nire begia.

      Itsas belarrak mordoka, itoriko triku erraldoien antzeko.

      “Heriotza, asko jota, fruitu eder bateko har xaloa da”, esan zuen Yourcenarrek.

      Argia, pintzel bat. Itzala, haren paleta. Hitza, nire begi mugikorra.

      Itzalak munduko irudiak imantzen ditu.

      Itzalak ez du uzten xehetasun guztietara iristen.

OREKAREN ESKEMAK

Oreka aurkitu zenuen, ustez, album batean.

Album hura oroitzapenen mausoleoa zen.

Argazkiak, hezur saldatsuak etorkizuna janaritzeko.

Zer zinen zu album hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren gakoa

ez dela denbora.

Oreka aurkitu zenuen, ustez, pospolo-kaxa batean.

Pospoloen artean baziren buztinezkoak eta cyborgak.

Argia eta beroa ematen zuten atzamarrak erre barik.

Zer zinen zu pospolo moltso hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren metafora

ez dela sugarra.

Oreka aurkitu zenuen, ustez, paisaia batean.

Paisaia hartan, harria, hodeia eta ibaia, paralelo.

Zuhaitz batek goru-ardatzaren antzera lotzen zituen jainkoen gelak eta gizakion gelak.

Zer zinen zu paisaia hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren esanahia

ez dela simetria.

Oreka aurkitu zenuen, ustez, arkitektura batean.

Arkitektura hura munduarena zen, desproportzioen adibide aureoa.

Gangako oculusak ez zuen transzendentzia adierazten, matxuratzarra baizik.

Zer zinen zu arkitektura hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren metonimia

ez dela humanismoa.

Oreka aurkitu zenuen, ustez, gorputz batean.

Gorputz hura, zutik, bizitzarako zen; etzanda, heriotzarako.

Begiak, gero, eremu antzua; ahoa, hutsaren korrokada.

Zer zinen zu gorputz hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren adiera

ez dela amodioa.

Oreka aurkitu zenuen, ustez, doinu batean.

Doinu hark arnasa zeukan bere baitan, eta papilak, nerbioak, poroak.

Partiturak galdera batera jotzen zuen. Notak ziren zalantzak.

Zer zinen zu doinu hartan?

Ohartu zara irrika duzun orekaren sinonimoa

ez dela harmonia.

Oreka lehian dago zure izate aldakorrarekin.

Orekak musa intsumisoak fikzionatzen ditu.

Orekak erronka jotzen die geure buruaz ditugun juzguei.

Oreka ez da buruaskia kaosean ordena jartzeko.

Orekak narrazio osoa laburbiltzen duen une perfektu hori iradokitzen du.

Oreka ideal faltsua da.

ESKAERA HITZEI

Ez utzi, hitzak, lurretik urrundu nadin,

ganaduaren hatsetik, txibiaren odoletik.

Zuen orin margotuak limurtu baninduen,

xaloak zuek, nire lehen sostenaren loretxoa bezain.

Ez onetsi, hitzak, historiaz ahaztu nadin,

ideiaren logalduaz, fedearen giltzatxoaz.

Zuen hatz anizkoitzek zirri egin bazidaten luzaro,

nire bendak egosiz zuen presio-eltzean.

Ez onartu, hitzak, nire gorputza aipa ez dezadan,

bere lege aldakorrak, bere gainbehera zuhurra.

Bidarteak asko izan arren garraiatu banauzue,

kakalardoak pasteltxo ofizialaren zamaren azpian.

Ez zilegitu, hitzak, ofizio hau albora dezadan,

nahiz eta gordinak jo, nahiz eta onurak jan.

Azken obuluaren egunetik beste bat ari naiz bilakatzen.

Hitzok, ez nazazue bahitu

Renoir adeitsuaren ezein eszenatan.