Maria Merce Marçal

itzulpena: ITXARO BORDA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Maria Merce Marçal

© itzulpenarena: Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

2014ko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

–

Gazterik hil zen Maria Merce Marçal, XX. mendearen akaberarekin, berrogeita sei urte baino ez zituela. 1952an jaio zen Ivars d’Urgell-en, Lleidan, baina bizitzako zati handi batean lan egin eta bizi izan zen Bartzelonan. Poeta da batez ere ezaguna, baina beste hamaika kultur ekimenetako partaide eta sustatzaile izan zen. Llobres del Mall argitaletxearen sortzaileetako bat, Kataluniako PEN Club-aren bultzatzaile, eta beste. Feminismotik, emakume idazleen ahalduntze eta aintzakotzearen alde lan handia egin zuen orobat. Hainbat poema liburuz gain, nobela bat eman zuen argitara 1994. urtean, La passió segons Renée Vivien (Pasioa Renée Vivien-en arabera), makina bat sari jaso zuena. Itzultzaile gisa ere lan nabarmena egin zuen, Colette, Marguerite Yourcenar eta, poesian, Anna Akhmatova eta Marina Tsvetaievaren lanak katalanera itzuliz.

      XX. mendeko poesia katalanaren kanonean ia emakumezko bakarra dugu Marçal. Urrutira joan gabe, Gerardo Markuletak Literatura Unibertsala bildumarako itzulitako Zenbait poeta katalan antologia ederrean azaltzen zaizkigun bederatzi poetak gizonezkoak dira. Horretaz landa, ordea, arestian aipatu legez, Marçalek kontzientzia feminista —ezen ez femenino— zorrotzetik idazten duela da azpimarratzekoago. Neurri horretan, XX. mendearen hondarrean poesian ez ezik beste hainbat kultur eremutan jazotako identitatearen gaiaren balioztatze eta eztabaidatze gisa uler liteke baita ere bere poesia.

      Bere aktibismo politikoak isla poetikoa du, nolabait, bere lanean. Nortasun feminista, lesbiana, abertzale eta marxista baten artikulatze berezi bat ikusten ahal da bere lanean. Identitate aski konplexu eta kontraesankorra, baiki, Kataluniako historiari eta, oro har, Europako historiari erreparatuz gero, ez baitira berez eta errazki uztartzen lau identitate horiek. Auzi horren haragiztatzea irakur daiteke, esaterako, bere poema sonatuenetako batean, Dibisa-n.

      Ildo horretan, Marçalen poesia feminismoaren goiburu klasikoetako baten eredugarritzat har daiteke, ezin hobeki ikusten baita bere poemetan pertsonala den oro dela politiko. Dimentsio intimo nabaria dute ale ugarik, baina dimentsio txiki horretan, luze-zabal estuan eta bi gorputzen artean gertatzen denean, gizarteko eta giza-harremanen arteko auzi handiak azaltzen zaizkigu ezbaian: botere borroka, askatasuna, presio soziala, autoritarismoa, berdintasuna... Maitasunaren ideiaren birformulatze bat ere suma liteke. Ezagun da poesia izan dela amodioaren irudikatze literarioa era aski emankorrean gauzatu den eremua, baina Marçalen poemak, horietatik ugari behinik behin, amodiozkoak izanagatik, itzuri egiten diete maitasunezko poema topikoei. “Maite zaitut / (...) Gorputzak eskatzen didalako / (...) Nahi dudalako” diote Marçalen lerro batzuk Joseba Sarrionandiaren “Inork agintzen ez didalako” poema gogorarazten digutenak bidenabar.

      Bizitzaren gezak eta makurrak ere ez dira Marçalen poesiatik urruti. Oinazea eta norbere buruaren zatikatzea azaltzen zaizkigu usu, poemetako batean Silvia Plathen —ez alferrik— aipu bat lagun dutela. Deboila da Itxaro Bordaren itzulpenean behin baino gehiagotan irakurriko dugun terminoa. Kasu, bada, poemok eragin dezaketen deboilarekin.

BEÑAT SARASOLA

Dibisa

Menturari hiru dohain zor dizkiot: emazte sortu izana,

Klase sozial apalekoa eta herrialde zapaldukoa.

Eta hiru bider errebelde izateko urdin uherra.

Carpe diem

Ilargiak gero gauaren lotura bat hautsi zuen

eta eguna harrapatu, fruitua bailitzan. Urtu

zitzaigun haragia azpi tartean —erran zenidan

ekiaren maldan hogeita lau egiten zuela.

Erroek xurgatu zuten gauza guztien bihotza

laino bipiatu eta oskolekiko hedoien azpian.

Godaleta betea zen: dadoak hutsean jauzika.

Avui t’he cercat, amic

Bilatu zaitut gaur, adiskide, ilunabarrean;

hostoetan nahastu eta galdu naiz

haltzen xendratxoetan.

Itzal eta bertsoz indartsu, zare bat besoan

eta zertxobait bazterrean, sorginak.

Zure urratsen hotsa ekarri dit ur berde ditaretara batek;

ahotsaren erroa zurkaiztu dizu argi beltz errauts batek.

Eta oldar bakoitzean zu zara, eta nik lainozko zamari bat zaldizkatzen nuen:

eta sostengu bakoitzean ilargi bat, eta zuk zaldizkatzen duzu eguzkia.

Gustatzen zait, gero, hiritarrez janztea

eta zure larruan oraina eta biharra idatziko ditut.

Guztia ele oihan bat zen

eta arku erraldoietan birlatu elea zen dena.

Pinuetan dantzatzen zuten eta ezkurrak ortzadar ziren

horma belarren haranerako bidea neurtzen genuenean.

Hogei bala

Layret-i *

Hogei bala ziren, hogei bala

ai, nola trenkatu zuten gaua!

Azaroaren hogeita hamarra,

ordu buru-ebakien gaua!

Hogei bala ziren, hogei bala!

Azaroaren hogeita hamarra,

goiz albarik gabeko gaua!

Ai, nola hiltzen zen gaua!

Erori zen herriaren makila!

Epaitu zuten airearen hegala!

Hogei bala ziren, hogei bala!

Zorigaitz oroitzen ez denari,

hogei zur-zotz haren papoan!

Ai, nola odolusten zen gaua!

* 1920ko azaroaren 20ean CNTko sindikalisten abokatua zen Francisco Layret tirokatu zuten poliziaren pistoleroek eta sindikatu libreko kideek.

Errauts oihal

le cortège des femmes long comme un jour sans pain

Apollinaire

Errauts zapia, erratza, lumazko jatsak,

gandorila, eskuila, karamila, oihal leuna,

ebaki xaboia, trapua, lixiba, hondarra,

xaboi errautsa, anilautsa, netola, pertza.

Bainera, ontzia, eta ulu zapagailuak,

xukapara, zakarren pala tolesgarria,

tanga eta hautsa, zitroin-gatza, xukadera.

Gudaria borroka zelairantz doa.

Company

Lagunok, bizitza ausiki dezagun!

Amodioak ezpainak arrabiarazi bekizkigu:

Odolezko ituna izenpetuko dugu

ilargi betea sutuko denean!

Odolezko ituna izenpetuko dugu,

soka harilkatuz atxikitzen gaituen

zuhurtziatik aurreztu gaitzakeen

arrabiaren zimarku bat.

Lagunok, bizitza ausiki dezagun

ilargi gorritsuaren azpian.

Dibisa

Lau egur puskatan zeru zati bat

hersten dut eta horman eskegitzen.

Izen bat badut nik

eta kreaz idazten dut beherean.

Bihurgune

Gizon bako emakumea bizikletarik

gabeko arraina bezalakoa da.

Ezezaguna

                      I

Gaur, abenduak hogeita bat,

balkoira atera naiz:

jada jabaltzen zihoan euri baten azpian

ikusi ditut ontziak, eltzeak, kontserba

kaxak, agabe ziztadunez landatuak,

belar larrutzailez, begoniaz, geranio eta kaktusez,

erreginaren zaldunez

eta etxeko loriosez.

Eta jasmina, hiltzen banaiz, ez naiz hila.

Bazen egun asko ez nintzela balkoira jalgi

amodioaren eta beste gauzen atzetik lasterka.

                      III

Bizikletarik gabeko arrainaren pare

ene bihotza uhin artean aurkitzen dut.

Ardo biziki eztian ilargia hiltzen den

lekuraino altxatzen dut kaliza.

Bakartasunez horditu naiz.

                      VI

Lehenik belarriak zulatuko dizkidate eta

han hara huntz-pettentak txertatuko.

Ez hartu oihan hau harizti batentzat.

                      VII

Zurezko begiak ditut.

Zizare bat negarrez ari da noizbehinka.

                      IX

Orduek nire larru

gainean dantzatzen dute

eta zapatarik gabeko

urrats txikien

bakartasuna dator...

                      XII

Tristezia bultzatuko dut selauru goretarik

begi bako neskatoa eta euritako hautsiarekin,

haur-kaiera garaitua, eltxo-sare zaharra.

Eta harmailak jaitsiko ditut amaraun eroek

ehuniko bozkario jantzitan.

Amodio bihikatua badate sakela zoletan.

                      XIII

Minaren sorgin, nire erorketa bakartian,

huntza argitik ihes doan liburua hetsi dut.

Ahanztearen zirrikitutik sortzen da odol belarra

eta jasmina ilargite honen bihurgunetik.

Isilkako urratsekin, norabide ilunetik,

armiarma etxeko-anderetza da berriz.

Amodio hautsak atea seinalatzen dit.

Baina ilargia temaz dabilkit  ingurua

utz dezadan —ikusten?, zuhaitz zaurituak

bere larru pean datxika zure bizi-araua—,

Haize bako aintziraren zolan hitzartzen nau.

Gauaren apaletara itzultzen dut miraila

eta aurpegia, orratzez urratua, ezabatzen.

Hostoen tristura zartatzen zait behatzetan.

Dibisa

Gatz irekia zaurian, hetsi ez bedi!

Ainguraraino hats gabetu nadila, urteek

garaitua, eta trumoiak, , eta uso belarrak.

Nostalgiaren putzu bakarrak nahastu ez nazala.

Huntzostoak belatan! Gatz bizia niniketan

haraindiak ikusteko, berdetasun eromenean

bat-batean irekiriko desertuaren antzera!

Itsas zundak izarrei ere jarraitu dakiela!

Gatz irekia eta, gainean, zeru zabala!

Uhinak eskastean mihia, sudurra, belarriak

gazitzen dituzten seinale gaziak utzi biezazkit.

Gatz irekia zaurian: hetsi ez bedi!

Guztia mugitzen doan zintzur ilargikoitik zoritxar

Ordu hauetan nahasten nauen gatza.

[gauak bere hagina]

Gauak bere hagina

iltzatu eta

lepoa odolez daukat.

Harrien azpian

eskorpioia

dantza eta dantza.

Euriak, luze,

ganbararainoko

bidea egiten du.

Desiraren zurubi

ilunak

eskudelik ez du.

Bide egiteko kanta

Marinarentzat

Ene ontzira igo nahi al duzu?

—Brioleta liliz mukuru dabil!

goazen urrun, hemen uzten

dugunaz nostalgiarik gabe.

Goazen urrun nostalgiarik gabe

—eta bi garate, hiru garate.

Etorri, etor zaitez gure ontzira,

belak zahar, zerua zabal.

Beso bederak arrauna baduke

—Eta lau garate, bost garate!—

gure begiek, izar ibiltariak,

mugak ahantziko dituzte arras.

Martxoko haizeekin abia gaitezen

eta bihotz inarrosien hedoiekin.

Bai, hogei garate, berrogei garate,

ilargia banderatzat ukanen dugula.

Atzoko sorginak, gaurko sorginak

itsas betean aurkituko dugu elkar.

Bizitzak, dantza baratzekoi baten

antzera denetan distiratuko du.

Uhin gaziaren larruan

bostehun garate, mila garate.

Arrastirian galduko ditugu kontuak.

Elkarrekin jabetuko gara gauaz.

Uraren erromeria

                             I

Zarrailu zulotik sartzen naiz huntz hostoarekin.

Zein haizek bulkatu nau oihan hartarik atera?

Ez dago seinale izpirik toki hortako arboletan.

Desirak erantzunik gabeko zerua du ikertzen.

Eurizko oihaletxe bat, gonbita berriarentzat!

Belarrean barreiatuak, ardo honen auzoetan,

jolasaren gatza, amodioaren piperra,

eta zure soina eta nire soina, jaiaren hazkurri.

Nork jarri zuen mahaia estalki ttakatuekin?

Zein ekiren otsailak hogeita hamar? Zein lur?

Kartetako gaztelutik zein itsas erdi da ageri?

Ilunpeak estaltzen zuen iragarpenik ilunena.

Noranahi noa, edonondik naiz itzultzen,

poeten zergatian exiliatua maite zaitudala.

                             VIII

Harrulia aiduru duzu sasi-hiri horren mugan.

Min egiten dio pozoi-suizidioz bete orratzak.

Suaz setiatua —herioaren eztei dantzaldia—

dorre errearen hondarretik urruntzen da.

Jada hostoak usteltzen doaz. Udazken deboila

bermatu oihan gorakoian, zauriaren hegian.

Zomorroak gordetzen dira izarren labirintoan

suntsiketari jazarriz, bizi berri bat ekarriz.

Harrulia aiduru duzu eta uhin beltzatua.

Utzi atea itsutzen duten armiarma-sareak!

Ez zaitez ukatua sendi bizitza den kloskoan.

Ebaki lotzen zaituen soka! Eta gatzaren bidez,

besarka nazazu arauak ezagutzen ez dituen ura

bezala, bridarik gabeko ibai-erroari josirik.

                             IX

Markak ahantzi dituen itsuaren antzera maite nauzu.

Errutinari lotzen zaizkion korapilotik ihesi doaz oinak.

Zure behatzak, biziak, igotzen dira hostoen ukimenaz.

Sagardi peza dagoenera eramaten zaitu sudurrak.

Zure gorputza laguna dut eta leihoak irekitzen dizkit.

Zein izarralde zurbilek ditu burdin-zerrailuak eroaten

eta zintzurretik hartzen, ur zorrotzaren ahotsekin,

desiraren arku tiratuaren azpiko ontzitxo?

Nire arbolen itzalek, sukartsu, errozko aterpe bat

bezala, sapaz, eta amodio berdez inguratzen zaituzte.

Senditzen al duzu belarria ilargiaren miauka hesten

soilik begiek distiratu eta soa konjuratu artean?

Han nehor ez dago zain eta ekiaren pare iluntzearen

putzu itsura lehiatzen dira su honen adreiluak.

                             XI

Dantza ala borroka? Gaur egun, gerra dantza!

Ez al duzu ikusten odolez gorritu begiekiko ilargia?

Gauaren azkonek eraso dute lokatza.

Bulun goaz, ero, itsasotik zerrako oihanera.

Eta euri sukartsuen lauhazka itotzen den

karrika handiko urmaelaren ardatz ilunak gara.

Bat-batean atsegin homizidak betetzen gaitu:

arku gaitzeko indio, hautsa eta zaldia probatu dugu.

Preso egin nauzu. Labanezko errotarekin

larrua eta bihotzaren ahoak tatuatzen dizkidazu.

Altxorraren harpea, ausart, bilatu dudalako

iragarpen gordeen pean amodioa bazkatu dut.

Gaztigatzen nauzu, jelos, eta uzten didazun plazerak

are urrunago narama, aduana gabeko mortuan zehar.

                             XIX

Ai! Agrada zait zure burua eta agrada zure uzkia

—desberdinduak diren birazkako bi erdi—.

Nire mingainak, karakol isil baten antzera,

arbola osoan darrai, astiro, errotik kaskoraino.

Maitasun itzulkariaz, etxe hetsi bat bezala,

eta antenen puntan beldur pixka batekin,

azalean lerrari noa eta korapilo bakoitza maite dut,

hosto bakoitza, eta noiztenka negar dagien harra.

Ai! Zure uzkia agrada zait eta agrada zait zure burua.

Ekiak dailu ziurrez suntsituko dituen izkinak lotzen

ditu tua distiratsuzko bide-labirinto batek.

Mundua-birlaren ingurune anitza da

zure gorputza, lurrezko eromen baten pare,

gaur, nire aho ibiltariaren nostalgiari eskainia.

                             XXI

Artagairik gabe, badakit, buru eta abururik gabe

maite zaitut. Ez da oin bakarrik ez eta buztanik,

denak baitoaz zuzenki uraren festaburura:

Aiztoa eta oihana, ardoa eta odola eta ogia eta ahoa.

Ubidea eta uholdea, arrosa eta aizturrak,

mihiseak eta ohea, iturria eta egarri leinurua.

Dorre eroria eta zeruan iruten den adarra.

Hondar hilaren gainean, erretzen duen izotza.

Bururik eta ezer gabe, abururik eta artagairik gabe,

nire gorputzaz eztia egiten duten erle txikiak,

arbola arteko leze iluna, hatza galtzen duen amodioa.

Uholdea eta iturria, ahoa, ardoa eta egarria.

Hondarra, odola eta aiztoa, oihana eta izotza

eta urezko suhaka hau eragin duen sua.

Gatz irekia

                             I

Tania Fraylincki,

Ama eta soltera

Eta Josep Ferreri

Lau erreinuak deitzen ditut, eta gauaren urdina,

urrats eta uhin gorakari diren errauts neureak

neurtzean baliagarri zaizkizun nire oin zola,

              aztalondo eta zainak.

Dado aurtikiak deitzen ditut eta eztitasunaren

putzuko sugeaz musutzen zaitut. Mahai-inguruan,

oldar, izendatu zaituzten haizeak haiatzen ditut,

              orduaren kridari.

Galernaren koralak loratu daitezela zuretzat,

gonbidatuen gatza, goiztiriaren irina.

Urak bozkarioaren dabantala estrena beza

              zure ongi-hartzeko!

Zuretzat inperiorik gabeko nazioa izan nahi dut.

Karta seinalatuen jokoa jotzen duen azotea.

Eskemen diga atabikoa suntsitzen duen arresta

              gabeko uholdea.

Ordre iragarleak mehatzen dituen ebakiaren aurka

ibaien burbuila anitza, belarren itsasaldia,

hegats zoratuaren aurka, izuak zizelkaturiko

              duke banderaduna.

Gauzen eta sendituaren txirikorda,

bakartasunaren eta desiraren errota

iratzeen berdetasun dantzarian korapilatuak

              atseden gabe.

Eta orain barreiaturiko esnea naiz, igalia,

zekalea, zutaz gizonek leihorik gabeko

urguiluaz aberria deitzen duten betetasun

              bizia egiteko.

                             II

Lau erreinuak deitzen ditut eta mentura eta sapa

berriaren astunaz bihikatzen den ilargi betea.

Erdi su, erdi itsaso, huntzaren hosto goratiak

              senditzen ditut.

Eguzkiaren indar samurrari ireki zaitez!

Erro baten antzera, jatorrien txanpona,

Hurrupa iezadazu, goseti, bizitzaren jainko

              egiten gaituen

joaldi telurikoa eta olio sainduz dezagun izenpe,

borrokaren onkailuak eta bestaren xotiltasuna...

Hurrupa iezadazu askatasuna, nihauren aurka

              baldin bada ere!

(Amodioak ehaindu arkua bezala borobiltzen

doakit sabela: ez da zedarri debekaturik!

Geziak geroaren sagarra ukitzen du

              eta zu zara zuhaitza.)

Portu bako potaren kanta

Urak jasminak ostu dizkio

gau beilegiaren bihotzari.

Penaren terraza gorenetan

gatzezko bokata lats zuria.

Zu, ni eta portu bako pota

txirikorda beltzaren antzera.

Zu, ni eta portu bako pota

banderarik gabeko ontzian.

Belea, amiltze sakonean,

itsas txoriak barra luzean.

Maitasun ikatza begietan

txirikorda beltzaren antzera.

Maitasun ikatza begietan

eta begiak bete tristuraz.

Bai eta tristura itsasoan,

itsasoa ilargi itsuan.

Eta ilargia haizeen men

txirikorda beltzaren antzera.

[mila bederatziehun eta laurogeiko martxoaren seian]

Mila bederatziehun eta laurogeiko martxoaren seian

elkarrekin, eta pentsatu gabe, ziurtasun ezaren eltxo,

su hartu genuen, hedoien sagardian.

Fruta bizia belarrera erori zen.

Itsas ahoa, bat-batean, lumaz erein zitzaidan.

Uhinek gorakadaren erasoa irentsi zuten

eta ondare muinoaren bularrak hantu ziren.

Fruta guztia nire gonaraino etorri zen.

Begira nola altxatu naizen kimeren baratzean.

Uzta natza, selauru eta nasaitasunik gabe,

eta gaueko eki batek matelak koloratu dizkit.

Eta zuk —zein urrun!— festa iragarpenekiko

Nahaspiloa hazten den bideraino doazen

Hatzak eta hostoak ezabatzen dituzu.

[nolako duna nire sabela, itsasoaren zedarria!]

Nolako duna nire sabela, itsasoaren zedarria!

Begira, gurutzune zabalean zure izena urtzen da.

Horrekin haizeen dorreari lepokoa egin niezaioke,

ai are gehiago ai

baina ordrearen zaldiek mihia lehertzen didate.

Nolako uhina nire sabela, mami itsastarrean zure

izena idazten duten ontzi handiz iraulia!

Zelan argituko lukeen gatzezko golde eta koralaz

ai are gehiago ai

Baina ordrearen zaldiek mihia lehertzen didate.

Nolako branka nire sabela, maitasun mitxoletekin!

Antxeta sorta bat bezala masta nagusiaren puntan,

zure seinalea liteke izar gorakoien konjurazioa.

ai are gehiago ai

Baina ordrearen aldiek mihia lehertzen didate.

Maite zaitut zeren eta

Vinguen els rems, que so d’estirp romeva!

J. V. Foix

Maite zaitut zeren eta. Gorputzak eskatzen didalako.

Manu eta azantz gabe uhinetik etorri zarelako.

Oihaneko sasitzarrak berde zoro batez etxola

Erramutzen dizulako, zerrailu eta barroterik gabe.

Nahi dudalako. Eromenaren erroak xurga nazala.

Segatua, amodioak duelako ene ohea bihikatu.

Badiaren haserrea eta gatza eragiten duten

Eskorpioiaren antsiak, iltzatuak, dakarzkidalako.

Ahulegia naizelako itsura nitaz jabetzen doan

marea biziaren aurkako barrakiaren eraikitzeko.

Indartsuegia naizelako hondamendiaren xotxek,

ni gabe izenpetu duten destinoari makurtzeko.

Urik sakonenak bakerik eta meniarik nahi ez eta

jatorriz beilaria naizela goraki oihutzen duelako.

Decapitacio-80

Homenatge a Pere Quart *

Guztiaz biluztu naiz

zure itxoiteko.

Etorkizuneko alfabetoaz

eta oskolaz.

Tintak isuri ditut

eta, engainu gabeko

keinu batez,

borobilean ebaki dut

eskema guztiaren burua.

* Pere Quart (1899-1986). Katalanezko poeta eta antzerkigile nagusietarik bat da. Lluis Llachek musikatu zituen haren poesia zenbait Corrandes d’exili kasu. Les decapitacions (1934) Pere Quarten lehen olerki bildumaren izenburua da, Maria Mercé Marçalek Heura bere alabaren sortzearen urte zenbakia eransten diola.

                           * * *

Zara eta ez zara. Eta besarkatzen zaitut, errenditua.

Maite zaitut urezko gorputz hori maite dudan moduan,

hausturarik gabeko zure kristalari moldatzen dela,

lur azpiko zintzur ahotsez ikaratzen doala.

Aintzirak zuretzat alde bikoitzekiko mirailak

nonahi barreiatzen ditu: ni naiz eta beste bat.

Eta zu ni zara, sakonenean irekiriko

Desira txikitxoa, ekiak gazuraren larrua edaten

duen eran, huntzostoak ilunpeak igotzen dituen

bezala, nigan hain eztiki bizitzen den parasitoa.

Tapaki zigilatua, sekretuaren antzera,

nire arrazoian ustekabeko tunelak zulatzen dituzu

zeinu-uharrez zabaltzen den ene bihotzarentzat.

Oraindik bost hilabete!, eta urte askotarako.

                           * * *

Sekulan ez da ohaide bakar bat ere

ferekatu didazun muturrera heltzen ausartu.

Barnetik kanpora, maite, uhinak senditzen ditut

eta hondartza egiten naiz, duna eta harkaitz.

Biharraz oroitzen naiz, ondareaz, arriskuaz

piztu eskuez, nire gonbidatua egin zintuen

atzoko itzalaren miraila sutsuaz,

zugan bizi naiz, zure zereginetan.

Nigan bizi zara, arruntasun hurbil batean

—gerraren aurpegia gatzarekin ezabatzen

duten lurraren ahotsei adi dagoen ura—

Entzuten duzu ekaitza altxatzen, bihotz prestua,

urguilua nitarik soltetzen den kai urruna?

Zugan handituz, itsasoa eta biok bat gara.

Udaburu

(1982)

Zure sexua eta nirea bi aho dira.

Senti ezazu nola dabiltzan ihintz-musuka goroldioan!

Nola ausikitzen duten zirimola biziekiko argi-ilunetan!

Nola mintzo diren zintzur irekizko sokorriekin!

Nola dantzatzen duten mihitxo askeek!

Pasaietako nolako sekretuak! Gure sexuak,

maitea, bi aho dira. Eta bi sexuek

ahoen ordez jotzen digute orain.

Beldurra gordez, goroldioaren dantza

Hezten duen bridaren oihartzunean urtuak,

alderik alde zabalik daukagu hondartza:

hagun biziaren desira dugu akuilatzen;

Zure sexua eta nire aho bizia,

aurtikiak, bi sexu bailiran txirikordatuak,

fruta zabalduen isuriak nahasten dituzte

eta eromen betean ahoak  dira bihurtzen.

Ahoak, orduak mentura hartzen eta brida

galtzen duen goroldio-urmaeleko koralak.

Orduak eta menturak brida gal gunean gaude,

zure sexua eta nire ahoa, goroldioaren

zirrikituetarik marea bizia zaldizkatuz, belarik gabe

lerratzen direnean: sexuak

aurpegiaren erdian eta hanka artean, ahoak.

Gatz irekietako oldartze da  oro.

Itsas gazteluek, festan, gau irekian

zeinuak ezabatzen dituzte eta brida laxatzen diete

zeharo ahoen eromenari. Edozein hosto lehor

berpizten da, sexuetan pindar beltza ematen

eta goroldio sumihiak karmintzen dituen

eguzkiaren argitasunarekin.

Goroldio jauzi batez erre dadila guztia

eta oratu bekigu gure sapa irekia!

Gure sexuek udaburua ospa bezate,

bridak oro euriz alda ditzala bihotzak!

Urtaro bizietan zartatu daitezela eguterak!

Milaka oihanetan loratu bitez ahoak!

Ahoek egin bezate goroldioak onar

Dezan gure sexuen miraila, bridarik gabe,

Bizirik, larru irekiaren antzera!

Gatzaren besta

Zu eta ni sua zurkaizten duen airea gara.

Lurra zorrozten duen ur zabaldua gara.

Airean zilegi den lur lodia gara.

Erro berriekin ura biltzen duen sua gara.

Zu eta ni, maitea, gatzaren bestarako

metaturiko mundu osoa gara gaur.

Ogiak eta gatzak beren lekua aurkitu dute

eta beldurrak ez gaitu suhartzetik urruntzen.

Mundu osoa errezibitzen dugu, berme gisa:

gure alorretik at, ez dago lur mazelarik,

airean barreiatu orlegi izpirik ez,

uraren argian urtu urdin izpirik ez.

Uraren ilunean galdu gau sortarik ez,

gatzaren pean itsatsi itsas lauhazkarik ere ez.

Desiraren urguiluak airearen nahiaren plazera dagi

eta belarrak eta sua zurbiltzen ditu.

Maitale, lur gainean ohea para dezagun eta

munduko oihan hauetaz ganbara egin.

Mundu honetakoak gara, baina uraren norantzaz

asma daitekeen mundua luzatzen dugu.

Arbolak landatzen ditugu lurrak bailiran

eta gatzezko lore biziak lotzen zaizkigu.

Erretzen dira eta orduan sua indar eztiz

eta aire hatsez itxuraldatzen da.

Desiraren ahotsek airea biribilkatzen dute eta

munduan barna hamahiru haize haiatzen dituzte.

Suaren lumekin besarkatzen gara

eta uhina nahasten dugu urezkoak bagina.

Leiho berriak lurrari irekitzen dizkion

gatzezko bihotza jotzen dabilkigu ahoan.

Amodioa egiten dugunean lurra biltzen zaigu.

Uraren abarrak hazten dira, gorakoi.

Gatzaren pena kristaltzen doa

eta huntzostoaren pozak hartzen du mundua.

Ez da xederik uraren sexuan

ez eta tiraniarik suaren itsasargian:

Lurraren erdigunean gaude suarekin.

urarekin sasi gara eta hatsanka airearekin.

Mundua itzulikarazten dugu gatzaren aroan.

Exilioaren lehorrean

Maitea, izpiritu gaiztoak urruntzeko, exilioko

lehorrean, menda eta musuez sute dagit

              eta desiraren belarminaz

tatuatu dut bihotzaren eta ahobiaren sarea,

Eta hazten nauen itzala gatibatzeko

              Gordeleku bihurtzen naiz.

Maitea, gaur egarriak husten eta hazten nau.

Lehorreratzen nauten ibaiak marrazten ditu keak

              eta, harri artean, mendaren

dolorearen, usainaren, gustuaren gatibu naizela,

ahobia sutzen didazu erregai sekretuekin

              —ausentzia eta belarmin.

Maitea, belarmin zurbilaz harrotzen doa zerua.

Bestaren purruskak hazkurria hesten du jada

              ahobiko odolarekin.

Eta, espero gabetarik, gauaren beste lehorrean

espero zaitut, izarrez mozkor, berde eta menda,

              eta nire hatsaren gatibu.

Maitea, ur edo ontzizko zein xederek gatibu

Naukate, legez kontra, ilargia nire oihanetik galtzen

              nabaritzen dudala eta mendak hosto

Eskasak ekira idokitzen ditu, eta dolua ez da hazten.

Zein lakiok ditu lertxun saldoak deitzen, lehor gabe,

              eta frutak, ahobirik gabe?

Maitea, zein jaidura txarrek bridatzen ote dit ahobia,

eta lainozko kaiolan eta pozoia urtzen eta arbolak

              gatibatzen ditu? Zein lehorrek

dakar handikeri kiratsa belarminezko mortura?

Zein plazerek, ehortziak ja, apaintzen eta hazten zaitu,

              zu, mendaren alegiazko izatea?

Maitea, lerro hauek orok musuak eta menda

sutu dituzte, zu ez erretzeko, ahobi agerrindea.

              Eta hazten duen txirikorda

hondamendian errotzen da eta lepoan, balizko

itzuleraz, lehorra itotzen duen belarmin eta

              gatzezko itsasoa gatibu dauka.

Maitea, ihesi noa: lehorra, mendaren gezurrak,

Ahobia gorritzen, gatibatzen eta hazten nauen

              Belarminak bihurtzen dira.

Dibisa

Haragia, hitzik gabe,

Nire aitzinean eta nigan.

Eta nik liburu guztiak irakurriak nituela.

Erditu zaitut

Bizia minez sortu zaitut

atseginez erditu zaitut.

Hitz bakoitzaren errateko

uztaia luzatu behar dut.

Liburua zuri dago

eta atzean utzi ditudan

bide ikusezinak

jan ditut jarraian

Denboraren karakolak.

Ez jakin arren badakit.

Ez dizu ebaslearen pare,

gauez, gordeka,

giltza itsas hondora

aurtiki eta nire oihana

erretzen zuen suak

bizia eman.

Ez, niaren sugea da

Oldartu hain isil,

zirimola artean,

eta ilunpe itsu, su, itsaso,

haize, lur eta huntzostozko

zerrailu guztiak giltzarik gabe

zabaldu ditu.

Bizia minez sortu dizut,

odola haustear daukan

geziaren

atseginez erditu zaitut.

[huntzosto]

Car si près que tu sois l’air circule entre nous.

M. Desbordes-Valmore

Huntzosto,

                  martxoko garaipen,

                                                 ahizpa

Arrotza, bat-batean hor zarena:

nire mugak odoleraino bulkatzen

dituen zure hizkuntza barbaro

Eta bortitza nola asmatu, iheserako

hankarik ere uzten ez didan erronka!

Zein begi eta eskuk —ez nireek—

jakingo dute zure ikusten, ukimen soilaz,

edertasun haragitua bezala, nire sabelean

galderarik gabe zabaldua?

Soilik, desira, gorputza barruan,

zure balizko belarriak ez ditzaket uka

ahotsa ehizatzen zizutenean hosto

gorakoien murmurioaren itzala

zinenean, oihanaren bestaldeko ke seinalea,

atabal soinua, irekia, urruna, zure mezuaren

alfabeto berdea idazten nuen

moko zuridun urtxoz, presazko era, , e, ntzunik

eskatzen ez zuen poema bizia,

dakidala ez dakidan orain honen antzera.

Hala eta guztiz garaipena deitzen zaitut

martxoko huntzosto, ahizpa, arrotza.

[zure mina]

            Zure mina:

nire errua, ispiluan

—ispilua, begiak itsutzen

dizkigun erronka, korapiloak,

nire minaren minean iltzatu

abaila jaurtiak:

zure errua ispiluan.

            Zure errua:

nire mina ispiluan

—ispilua, ondarearen muga

galdezkatzen den mortua,

balizko izarrez itsu,

tematsua eta fidela, nire errua:

zure mina, ispiluan.

[badakit zu zarela]

badakit zu zarela eta ez zarela zu badakit

zauri honetarik xurgatzen dudan odola.

Oroitzen? Beldurrez zurbildu mihiseak

koloratzen zituen udaberriko oihu ausart

batek eta izarrek hilerokoak zituzten:

lixiba bederak ez luke hatza garbituko.

Oroitzen zara, urrun, barreiatze eroaz,

odolustua, oztopo gabea, zure-nire

sexuen sutzeaz, zeta eta onix artean?

—malenkonia menderaezinen engainua:

ordulari bizia, seinale bako oren hautsien

itzal argia, ilargikoi eta besarkada?

Eta orain ez zarela dakidala, itxura gabe,

Odola bihurtzen da, itxura gabe, zauri.

[ahizpa zaitudala]

Ahizpa zaitudala dakidalako arrotza deitu zaitzaket,

hautsezinezko odolezko itun batez

zuri lotzen nauen gerra honetan

tregoarik gabe azaldua, tregoarik gabe abolitua.

Arrotza zaitudala dakidalako ahizpa deitu zaitzaket.

Alor hetsiko epika

Labirinto hutsaren minean,

hautsezko erakustetxea,

zazpi hil-askek hetsi dute

zure izenaren hezurtea,

maitea. Eraiki ditut

oraino, zazpi harresi,

zazpi ibaiez setiatu

hiriaren inguruan.

Estepako kalamuak

janzten gaitu, beldur

baten pare hedatu

guda arkua bezain zabal.

Sutik jalgi dut erre ez den

balategia. Eta, haratago,

aireak zazpi zerrailuz

lur mugak hesten ditu.

Ebaslea bezala bortxatu

dut ortzaiza. Su sakratua

konjuratu dut itsuki.

Eta zazpi bider zazpi

aldiz barne-mortuaren

pasaiak zeharkatzeko

izua garaitu dut. Ubiderik

gabe ibaiak trabeskatu ditut.

Dadoz dado, harrizko zazpi

Borobilen suntsitzeak

ez nau irabazle, heriotzaren

auzokide egin.

Zedarri gabeko bideetan

zazpi bide galdu ditut,

zazpi bider zazpitan salbatu

naiz, imana bainintza.

Hondarrean zazpi ateak

apurtu ditut eta zazpi

zorro hetsien urguilua,

zure laztantzeko. Inoiz.

Eta tinkatzen zintudala

uste nuenean, nire begien,

nire hatzen, umezurztegian

gatibatu nire odolaren gatza,

ukigabea, higatze iluneko

denboran errotik sartua,

bihotz soil bat aurkitu

nuen, nirea, baltsamatua.

Artemisatik dianara

Betazalen azpitik irekitzen zaizkidan begi begiak

Adrienne Rich

Ez diet ez jainkoei ez eta edozein aztiri

beste begirik eskatzen, betazal berrien azpian,

zuri begiratzeko eta zuk ikus nazazun: zu zara

eta ni, deitzen eta desafiatzen ditudanak.

Egarriaren eta uraren putzuaren ikertzeko

beste begiak, gatza galdezka eta

irakurtzen ikas dezaten mirailaren alfabeto

bizia, ez dezifratua, erranahiz hetsia.

Itsasoa zabalarazten duten beste begiak.

Begiei bestelako hitzak eskatzen dizkiet

guhauren errateko, zaharrak suntsitu ditugunean

eta puskak barreiatuak ahanztearen arteketan:

Hain soilik altxagarri, ongarri lurrarentzat.

Gure eskuekin biltzea beharrezkoa dateke.

—Espazioa hantarazten duten hitz berriak.

Hitzei bideak eskatzen dizkiet

hatz berriak erakuts diezazkiguten.

Antzinako liluren muturreko berinak

karminez koloreztatzen duten beste ezpainak.

Esku berriak, mintzaira berria, zentzu berriak.

Odolez odol urratutako bide berriak.

Bide berriei, berri, biluz, bero-beroa

dabilkien beste odol bat eskatzen diet.

Oilo-zuloak eta mugak bortxa ditzala, eraso

ditzala pleguak eta inguruak, zerrailuaz

haratago eraman gaitzan, destino eta jainkorik

gabeko beste festaren egutegia tintatuz.

Zain berrietako odol berria.

Odolari da begi berriak eskatzen dizkiodana.

               * * *

Zure ausentzia baizik ez

naiz, itzalaren eskuetan

odolusten zatzaizkidan

fantasma zurbila

—nire eskuak odoletan.

Urratsa berresten dizun

itzal gabeko itzala:

soilik ni, zakurtxo prestu

eta fidela, jada ezabatu

hatzari darraiona.

               * * *

Obeditzen zintuen alaba

urkatu eta oraino

ikara ehortzi zuen

honek ez daki

murruaz haratago,

zureari heziki uztartzen

zaion iluntasun klaskaria

itotzen. Eta honezkero

nire ordez mintzo da.

Naizenez ere ez dakien

honen isiltasuna

uraren gainean dago

geldirik.

             Su-oldeak gorri bitza

Ordu mutua eta iradoki

mintzoa eta bideak. Eguna

sortu bedi, biluz, gesaltzetik.

               * * *

Aita-mirotz, zeru hondotik miratzen eta

zure izeneko erreinuan hitzartzen nauzuna,

zeruan bezala lurrean ere dagien

zure nahiak hormatzen nau.

Ene eguneroko odola

zutaz haratago isurtzen da gaurko egunean

baina ez dakit kulpa zaharretarik libratzen

eta zordun itsuenen ispiluan miresten naiz.

Eta nire minaren itzalean

zure pertsegitzeko tentazioak naroa.

               * * *

Emazte orok faxista bat adoratzen du.

Sylvia Plath.

Faxista bat adoratzen zuen —edo duen

            nork daki!— nire zati hori

zurekin datza, zurekin alha.

Hilobiak ez du izutzen. Erreinurik ilunenari

betidanikako deia,

zurekin hiltzen eta zutaz bizi da.

Eskaintza ikaratia, zure atzetik ibiltzen

baizik ez daki eta zure gaitzari

lotzen portu ziurra bailitzan.

Medusa hezurrutsa, nitarik geratzen

dena zu gabe, zutarik urrun

berrosatzeko borrokatzen da.

Labana dudari. Nor dabil nitarik kanpo?

Nola pentsatuko zaitut

ni zu ez banintz bezala?

               * * *

Zutaz haragiments, ez dakit nola zaitzakedan irents.

Ene haragiaren haragi egin zaitut, jan zaitut

eta aurtiki dut

zure beldur ustela, hezurrak zakurrei bezala

—zure heriotza doluz orroatzen duten

zakur hormatu horiek.

Ez dakit nola zaitzakedan irents, ez dakit

nola zaitzakedan maita orain heriotzak

zutaz hitz egitera uzten nauelarik.

Amatasuna

A l’H

Ez zen hasieratik txanpon erraza izan

zure irria. Zein olagarrok

bahitzen zizun hatsa sehaskan?

Gerrak, ongi dakit, ez dira alegerak.

Eta menturaz ez dut jakin, zure begientzat

inoren lurrean baratze irekirik landatzen...

Tregoarik ez, urrikirik ez,

mapa ezagunik ez, aurpegiekiko etsairik ere ez.

Eta zuk gerra jaten duzu,

ene ogian galdua,

ene hezurretan urtua

eta zureganako amodioan

hormatzen doan odolean

gesaldua.

                       * * *

Pep Parcerissari

Paradisua eta infernua elkarri darraizkio.

Eta sehaska eta hobia, eta hitzak

eta gorputza: sorterria, exilio.

                       * * *

Memoria galdu eta ahantzirik, hiltzailea

bere krimenaren lekura itzultzen den bezala,

eta itzalean hilik uste zuena aurkitzen du,

zergatik jakin gabe esklabo egiten zaio,

zakur bilakatzen da, etxea, heriotzaren

eta salbamenaren saria ostuko liokeen

ebasle ausentearen aurka gerizatzen du,

horrela nintzen ni amodioaren lekura itzuli.

                       * * *

Zure hitzen itzulia egiteari

ekiten diot goseti,

hartzen diet mamia eta azala

eta hortzak pizten dizkidan ausikia.

Nire hitzen ausikian

zure gogoa igali irekitzen zait

eta pulpa urtzen, haragitik at.

                       * * *

nire gorputz exiliatu

eta mutuaz maite zaitut.

Zein bide galdutik

Itzulera, hitza?

                       * * *

Ez dakit zure maitatzen sorbalda

hausten didan itzal zamarik gabe

—galtzerik lizunenak bezala

sorturiko kantari argiz kontra.

Ez dakit zure maitatzen pisurik gabe,

itzala eta ontzia astuntzen dituen pisu hila

—eromenaren hegal debaldea bezala

amets antsiatsuari legez kontra.

Ez dakit zure maitatzen heriorik gabe:

amodioak aingura altxatzen du, itsaso

eta gauaren erdian sendagailu bila

dabilen errege pozoitua bezain ments.

Argiz kontra, legez kontra

ez dakit zure maitatzen heriorik gabe.

                       * * *

Zugan ezezta nadila ingururik

gabeko gorputz jarioa moldatzen

didan malgorraz desjabetu nadila

gauzen ukimen irekia zeharkatu

josten gaituen begia hormei lotu

iraz nadila lerra nadila denboraren

arteketarik eror nadila geldirik gabe

zure elur urtuan elur-jausia sutzen

eta loditzen doan bola bat bezala

limurtu nadila zure gorputzetik

mugarik gabe isuri isuri zu ezeztatuz

zugan ezezta nadila: eta aldarrika

ur gaineko amodioaren hatza, bipila.

                       * * *

Ni bestea naiz. Zu nihaur zara:

urrun aurtiki eta desira eginik

oldarroi itzultzen zaidan ene zati

hori zaitut, kanta eta hitz.

Desira eginik, kanta eta hitz

begira nagokizu. Ni zuhaur naiz.

Ez naiz ezagutzen: bestea naiz.

                       * * *

Etxerik gabeko ene amodioa.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala zeharkatzen duen bala.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala zeharkatzen duen bala estaltzen duten hostoak.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala zeharkatzen duen bala estaltzen duten hostoak idokitzen dituen haizea.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala zeharkatzen duen bala estaltzen duten hostoak idokitzen dituen haizean errotzen diren ene begiak.

Etxerik gabeko ene amodioaren itzala zeharkatzen duen bala estaltzen duten hostoak idokitzen dituen haizean errotzen diren ene begietan ispilatzen den ene amodioa

                       * * *

ankerra naiz, eta ahula aldizka,

ene desiratik gerizatzen zaituzten eta

batera nekez hezten diren horma debalde,

txikikoi eta zurrunen aurka

kolpeka nabilenean.

Eta bihotzak, epaile behartua, zehatz gogoz kontra,

zalantzati, badaki zure ahultasuna zurrupatzen

dudalako zorroztasunik ez diezazukedala eska,

are gutxiago urrikirik, bermatzen didazun

desafioaren leze bizia delako, eta hilik dago.

Eta balantzak amodio karats baten

neurri zuzena, zaila markatzen du.

                       * * *

Ogi karatsa da amodioa garaituarentzat,

herrialde iraiztu baten idorretik legez kontra

iradokia, aurpegirik gabeko etsaiak

hira gaziaz ereina.

Eta odolak, uztaren ondoko hondarrak

errausten dituen sutearen hazkurri, lastoak

erretzen ditu, legea eta erruak hausten.

                       * * *

gauza guztia eraberritzen doakion

bere izeneraino galtzen badu amodioak,

jakingo dizut larruarekin eta bestelako

mintzairaren su berriaz errepikatzen.

[zuregatik exilio]

Zuregatik exilio urrun batetik itzultzen naiz,

nehondik ez banentor bezala. Eta aldi berean

sortu lurra zara enetzat, aspaldiko argia,

eta errua haragitzen den lekua.

Itzultzen naiz, zuregatik, ihesi egin

nion eremu itsu ahantzezinera;

sendagailu gabeko desira, gorputzean

iltzatu, lotu, erro-zauria.

Zuregatik exilio urrun batetik itzultzen naiz,

zure aurka gerizatu naiz, lehen musua

traditzen den lekutik, asperretik,

esku batzuen bilketa hautatzen denetik.

Itzultzen naiz, zuregatik, ordu eta izen

gabeko epaile zaharrera, neure larrua

ezagutzen duten zure bideen larruan urtua,

zure soa sostengatzen ausartzen diren begiz

setiatua jada, nehondik ez banentor bezala.

              * * *

amodio hori, hormak

harritzen zituen

mugen erronka zaila:

argi kontrabandoa.

[orratzak]

Orratzak ahazmenaren

hariarekin harilkatzen du.

Dakusadan urrakoa desegiten du,

Uzten dio aurki dezan.

Ukitzen du larru

hila, iruten du,

airea, haragi bizia:

bastatzaile itsuak

memoria josten du.

Valencia d’Aneu

Erroizten,

behera lehiatzen den

hedoi jauzia bezala

isiltasunaren

zeru urtsuaren aurka

altxatzen da

muinoa,

zurrun.

Karga edo

deskarga lekukotasun

zantarra,

galdezkatua, zirikatua,

harrizko mututasunez

baizik ez da

mintzo,

argiz kontra.

Denbora esmaildua

zatikatua

laurdenez txikitua

ematen du

soilik,

denbora zakarkinak,

mailak datatzeko

balio duten

legez kanpoko

txanponak.

Eta deboilaren

alfabeto

ilun bezain

gaizki zenbatua

ebakitzen duen

lotura, kodea,

jakitatea

maskaratzen du

zekenki.

Belarrik eztienaren

itsu irri

gaztearen azpian

zulatzen duen

hitzak

aurki ezin,

memoriaren

lurralde suntsitua.

Galtzea

Sara N.-M.-ri

Lorea elur artean

bezala, bat-batean,

odola, ttaka bat:

Galtzearen ikurrak

herioa ukatzen du.

                       * * *

Juntak eta lezeak zulatuz

Oraino tematsu, dragoi zaharra aurkitu nuen.

Maria-Antonia Salva

Horma idor honen juntak eta

lezeak zulatuz; ahanzturaren harritxorik

harritxoenetan; jasan duzun ez-memoria

itsuaren harkaitz artean, badakit zutaz.

Eta zutaz jakiteak lurra ematen dit, erroa.

Eta badakit eta badakit nitaz, zure

poemaren mirail fidelean, isiltasun

uherrezko harrian tematsuki urratua

—emazte sugea, emazte piztia, emazte dragoia,

kaktusa bezala, zu bezala, biziraule.

                       * * *

Renée Vivien-i

Bi emakume: desiraz

haratagoko itun bat,

alde guztietan eta

nehon ez idatzia.

Bi emakume: batera

sortzeko eta sortarazteko,

izenean eta haragian bizirik.

Itun bat: urrunago,

hemendik eta desiraz.

                       * * *

Hitzatea dakar

itsasoz

itsaso:

exilioaren exilio.

                       * * *

Dorrerik gorenaren

—hetsia eta uherra—

urguilutik

erortzen da

ordua

—eta hitza.

Bi tren bezala,

zurubia zabaltzean,

soako itsuaren

alderik alde

bat-batean epaitua.

                       * * *

Nire amari

           1

erraten didazu: hau da

nire gorputza,

nire odola.

Har, jan eta edazu

—bizitza eta hil mihisea.

Gero, ogi

xehatua, labanak

zauritua

eta mahaiko

oihala tatxatuz

isuri ardo gorria.

Hitzak

lapurtu zizkizun

jainko baten so

zantarraren pean.

           2

herioaren promesak

ukituriko

gorputzaren

zantar sakratua:

ezin ukituzkoa

jainko ausente baten

hatza edo

paria bat bezala.

Gorputz bizien

dohain apala

itzul iezaiozu eta

sakrilegio zakizkio.

           3

haragia, hitzen odola

zugandik

etortzen balitzaizkit bezala.

                       * * *

Ama

hiru bider

eta ehunez

ukatu zaitut.

Eta kanpoan  ez zegoen

Oilarrik kantari.

Gure traditze itsuak,

elkorrak, mutuak dira.

Eta deboila.

Berdintasuna

Emakumeetarik, semeak eta alabak

Ezberdinak sortzen dira.

Herioak berdintzen ditu.

                       * * *

Gorputz neurea: zer derasadazu?

Mututasunean hesteraino

orbaindu nahi ez duen

aho zaurituaz mintzo zatzaizkit:

Ahozka ezinezko

hitz bizia.

                       * * *

Ezer eza dena da: antzinako dolu zahar baten

Memoriaz betetzearen eta beste udaberri

Bati norabidea ematearen

Indarraz zurbil loratzen dira glizinak.

Lizunkeriak

Zu gabe etxeak ez daki nire etxea izaten.

Abere hilaren hilotza bezala

edo denbora lizunaren sabelak

gaizki digeritu bizihatz uherra bezala.

Horma huts hauei so nago.

Perlek bezala

bizitza ilun eta itsas pekoaz

argitzeko zure haragia eskas dute.

Odol urrun eta haragizko etxe baten

nostalgiaz hazten nauen (...)-kiko

kartzelari bezala so nago horma hauei.

                       * * *

guztiari

desafio bakar bat bezala

edo ezerezari

odola eta hitza

eta amodioa: jostari

dabiltzan mirailek

eman burtzoroa.

                       * * *

Koloka zegoen herio zuriaren arrautza

besapean, papoaren ondoan,

eta bularraren ematen zion itsuki

gauaren hegalaren itzalari.

Ez negar egin niretzat ama argi zirrintan.

Ez negar egin niretzat ama, nirekin baino.

Zartatzen zihoan arrosa piztigarria,

oihua zekarren

             hormazko kimu.

Ama, ez niretzat negar egin, ama.

Ez niretzat negar egin ama, nirekin baino.

Zure negarrak nirearekin sarea beza txirikorda,

neure urrats dudakorren azpian

itzalaren beldurraren eskuari loturik

gorputzez tolesten garen

             trapezioan.

Gabeziaren

soberakineraino altxatzen den

             zikiratuaren ahotsa bezala.

Jainko baten antzera kristalizatu kantan

odolusten doan galtzetik.

Lehen jainkoa zu, ama.

Berpizte

belaunikatzen naiz

                             gorputz

                             zikin

                             lizun

                             hilkor

                             lehen

                             honen

                             aitzinean

                             herri

                             bizikor

                             hilkutxa

                             zabala

                             natorren lekutik

                             ez da

                             ama, beste sortzerik.