Galera errepikatuak

JUANRA MADARIAGA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1992 Juanra Madariaga

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1992ko maiatza

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

                                        Berari, berak hustu bait ninduen behin,

                                        eta zuri, zeuk bete bainauzu betikotz.

                «Digamos que te alejas definitivamente

                hacia el pozo del olvido que prefieres,

                pero la mejor parte de tu espacio,

                en realidad la única constante de tu espacio,

                quedará para siempre en mí, doliente,

                persuadida, frustrada, silenciosa,

                quedará en mí corazón inerte y sustancial,

                tu corazón de una promesa única,

                en mí que estoy enteramente solo

                sobreviviéndote.

                Después de ese dolor redondo y eficaz

                pacientemente agrio, de invencible ternura,

                ya no importa que use tu insoportable ausencia,

                ni que me atreva a preguntar si cabes

                como siempre en una palabra.

                                                                 M. Benedetti

GALERAK ETA EROSIOAK

«Je t'aime quand ton grand oeil verse

Une eau chaude comme le sang»

Ch. Baudelaire

Requiem

«Requiem hau neretzat egin dut»

W.A. Mozart

UDAGOIENEKO KURRILOAK

                        «Hay golpes en la vida, tan fuertes... Yo no sé!»

                                                                               C. Vallejo

Zu joan zinenetik

udagoieneko kurriloen haiduru nago,

ezpatabelar xuri-gorriak baititut laketago.

Zu joan zinenetik

neure doluen eztitzearen haiduru nago,

zure irri besarkagaitza baitut laketago.

Zu joan zinenetik

zure amets karanen aiduru nago,

iragandako anbiola fidela baitut laketago.

Zeren zu joan zinenetik

bizia baitut barnerago eta

ene jagoitiko galerak are mikatzago.

OROIMENAREN KUADROAK

Gauez ez dut astirik izan izkiriatzeko,

lorik gabeko gaua izan bada ere,

ez dut deusik izkiriatu,

zuk eraman baitizkidazu eskuak,

irakurtzeko begiak,

belzteko ene pergamuak,

zuk eraman baituzu naizen guztia,

hutsik utziz,

hormak bakarrik ditudala (biluzik)

zure oroimenak zintzilikatzeko.

BIHUR ALBANEZA IRAGANA

Bihur albaneza iragana

astoluma zuriz beteko nuke etxea,

joan ez zekizun

begitarte zuriaren irria,

joan ez zekizun

min horren esker beroa.

Bihur albaneza iragana

ihintza ekarriko nuke etxera,

garbi zenezan

hainbeste minen odola,

garbi zenitzan

begi horien lanturuak.

Bihur albaneza iragana

zerua jarriko nuke gure etxatean,

abia ahal zintezen

kotoizko bidea bailitzan,

inoiz galdu senarraren

hartzara ikustera.

POETIKAREN ARKITEKTURA

Poemaren angelutik at

deuseztatzen da mundua

eta koloreak barreiatu.

Erran nahi baita

karraturen direla

nere pena eta loriak,

nere kexa eta eihagorak.

Eta hori perfekzionatzera

deliberatu baitut,

poema angeludunak

izkiriatuko ditut.

Zuretzat.

Poemaren angelutik at

ezpaitago deus.

EKIAK ZURIERAZTEN DU HABORO

Ekiak zurierazten du haboro

gakorratzaz brodaturiko oihal fina,

ohetarik bi aldeetara

aintzinatik baretua dirudiena.

Besoak ere zorurantz seinalatzen du

ixekia bailitzan

ekia ihakindatuz.

Horman kuadro tipi batek

liliz beteriko bedatsea erakusten du,

balizko urrelilien lurruna

logelaren xoko orotarik

barreiatuz.

Haizetxoak gortinaia urdinak mugierazten ditu

astoluma handi baten hegalak gomutaeraziz.

Bakardadeaz eta ixiltasunaz blai

amoranteen gorpuak

ohe zurian dautza.

Haien soin ahulak

uztarturik daude pozoamenduaren zioaz.

Eta laguna, negar zotinka,

uzte handian dagoela ohartzen da,

eta ezin paira dezake lanturu eta deitorea,

ezin paira dezake amodio honen galera.

GALERAREN TRILOGIA

                                «tú justificas mi existencia:

                                si no te conozco no he vivido»

                                                         L. Cernuda

1. Zeruan tragaza bat bezala

          Zeruan tragaza bat bezala lertxoin-saldoa,

          aintzindari zangarrak markatu die abioa,

          gal baleza baina helmugaren hegoa,

          alde orotarik galdurik, bai, aldra eroa.

          Halaz niri, betikotz galtzean amaren beroa.

2. Berdetasunez beterik

          Berdetasunez beterik pagadi zaharra bedatsean,

          arbizi uherra dirudi egunaren goiztirian,

          zein biluzik ostera den udazken-amaieran,

          zein tristea lurrarentzat ohizko hostapea galtzean.

          Halaz niri, amaren altzo eztiaren faltan.

3. Itsaso zabalean

          Itsaso zabalaren uhin gainean ipar-izarra,

          hari so, aspaldidanik, itsasgizon zaharra,

          kresalarekin batera nahastuko da haren negarra,

          ziplo ostentzen baldin bada zeruko argi bakarra.

          Halaz niri, betikotz galtzean amaren zirarra.

TXEPETXA

Urretxindorren txirritxorroak

eta urrundik datozen eliza baten ezkilak ez ezik,

ez da ordoki luzean zehar deusik entzuten.

Salbu eta

baserriko teilatuaren oholen arteko

ohantze beroaren xerka

jin den

txepetx tipiaren hegada, tit-tit-tit.

Basoaren magalean

lehertzen da, tanpez,

tiro bat.

Eta jadanik, ezkilak sakonean,

heriotz batenak bihurtu dira,

akaso kexuz.

MEMORIALEA

                                «tu eres lo que va:

                                agua que me lleva

                                que me dejará»

                                             R. Alberti

Zu zinen

bedatseko sorbeltz arina,

jareindako malko bakarra,

leherturiko zinkurina,

gauez daridan negarra.

Ostargien dohatasuna

eta urrumadan besarkada.

Zu zinen

esperogaitzaren sorgina,

ene ametsen begiraria,

larrazkenaz gozatzeko grina,

hastandu zaidan miraria.

Isiluneen dohatasuna

eta hotzaroan besarkada.

Zu zinen

betiereko sorlekua,

itxaropen osoaren leloa,

neukan losin segurua,

abandonatu nauen beroa.

Bihotzaren dohatasuna

eta tristuran besarkada.

Zu zinen

lahartu gabeko bidea,

gerorantz ninderaman bultzada,

kontsolatzen ninduen elea,

iraungi zaidan taupada.

Aitaren dohatasuna

eta etxean besarkada.

LEHEN ERROMESA NINTZEN

                                «Et perdrás pel camí

                                que no té mai tornada»

                                                   S. Espriu

Erromesa nintzen,

iparrararen bila mundua kurritzen duen haietarik.

Jendearen gain elikatzen eta janzten nintzen,

nik ordainetan arkameleak kondatzen nizkien

supazter-txokoan.

Apopilo ere hartzen ninduten

ostatuz ez nengoenean.

Boztarioz bizi izan nintzen

negu beldurgarri bat heldu arte,

elurte hartan etxola tipi batetan sartu arte,

eta han, zu kausitu zintudan arte.

Handik hona ez ditut bide berriak desiratu

zure ezpain gerezidunak baizik.

Lehen erromesa nintzen,

munduz mundu dabilen haietarik.

IGURIAREN TRILOGIA ETA BAT GEHIAGO

1. Iguria naiz

          Iguria naiz,

          gauak izartegiari begiratzera

          behartzen duen haietarik,

          hotz krudelak lo egitera

          uzten ez duen haietarik.

          Iguria naiz,

          ilargiari ondikorik minenak

          kondatzen dizkion haietarik,

          erredolari emaztea baileukan

          eleztatzen dion haietarik.

          Iguria naiz,

          eta etsaien etortzea igurikatzen dut.

          Iguria naiz,

          eta gaueko sakaila igurikatzen dut.

          Iguria naiz,

          eta batzutan, etsi-etsian, igurikatzen dut

          heriotza.

2. Erregea eho behar nuen

          Erregea eho behar nuen gauez,

          halaz, ene brokelaren gibelean izkutatu nintzen,

          iguriak ene begien erlantzak ikus ez zitzan.

          Boboien kantua ihakindatu nuen gero,

          gauari fida zekion,

          baina halaz guztiz, zelatan segitu zuen

          iguri fidelak.

          Loak hartuko zuelakoan nengoen

          eta hotzak makur eta etzanarazi,

          baina halaz guztiz, zut segitu zuen

          iguri fidelak.

          Argizagia bete eta zuritu zen izartegian,

          eta hark eresi xarmant bat eskaini zion,

          baina halaz guztiz, zurt segitu zuen

          iguri fidelak.

          Gau hartan erregea ez nuen eho,

          oinaze handia senditu bainuen

          iguri balenta azkonaz

          ehotzean.

3. Dorrea

          Dorreak irme zirauen goiztiri horretan

          baina hutsik.

          Ekia murra bailitzan esnatzen zen.

          Itxesaren susmoa bihotzean zeukalarik

          arrajin zen bardako arimaren ebaslea, erahilea,

          ezinago triste,

          ezinago etsiturik,

          ezinago bano.

          Talaiaren iguria eho zuen

          bihotzeko azantza inarrosiz betikotz,

          baina zein ere izterbegia zen,

          apiril horretan dorre hartako iguria egin zen

          eta besteak bezala

          haiduru dago,

          heltubada, heriotzaren ere.

+. Iguri guziek

          Iguri guziek diraute

          hodeiertzari biziki estekaturik,

          ekaitzen gain edaten eta pizten,

          mengo honezaz eresiak sortzen,

          errauts bihurturik,

          karraldoz meztiturik hil direno,

          iguripenaren esperoan hil direno,

          haiekin batera hil gareno.

EZ BAZARA

Ez naiz joanen

itsasoaren ikustera

baso ilunetan bazara,

ez eta

mendiaren magalera

haitz artean,

zokoetan bazara,

ez eta

saien artean bilatuko,

zuhaitzen lizun zaharra bazara.

Ez, ez dut zure fereka

desiratua ukanen

inon existitzen baldin ez bazara.

OROIMENA LAHARTZEN EZ DENEAN

Laket nago izarrak gauari joka ikusiz

eta boboia zuhaitzen atzean,

ostotsak mendien haindian

eta lotan ortzondoa ene ohean.

Laket nago denborak oroimena lahartzen ez duenean.

Laket nago zureganako iskia barnean sendituz

eta bihotzean balaku luzea,

harrabarra gorostiaren artean

eta behin atzenduriko musua hartzara oroituz.

Laket nago denborak oroimena lahartzen ez duenean.

Baina ez nago laket orainokoan izanarekin,

adiaz igaro baitira bizitza eta ametsa,

adiaz ere desagerturiko bihotza,

agian horregatik hobe nengoke zurekin,

ene bila etorri arte heriotzaren aihotza.

ATZENDUKO DUT

                                «Fugit irreparabile tempus»

                                                             Virgilio

Atzenduko dut astalarrosaren gorri bortitza

eta behialako zorion eskuragaitza.

Atzenduko dut ene sakailaren usain mikatza

eta behialako zeruaren iruntza.

Atzenduko dut ene iragana, beraren egoneza,

ihesliar bat naizela nadin kontura.

OI LILURA

                        «Sei insostituibile. Per questo a dannata

                        alla solidudine la uita che mi hai data»

                                                               P.P. Pasolini

Oi lilura enea

Oi lilura gaixua

zutandik haraitzina

naukezu hastandua.

Gaua da heldu,

bakarrik sendituz

hango hiltamua baino

ezin dut oroitu.

Dut eta bihotz mina,

dut eta negargura,

arima ere arraildurik

gaurdanik duket arduran.

Neguantza da heldu,

elurra orotarik agertu,

hotzago nauzu ni

baituzu negua betikotz sortu.

MINAREN EROSIOA

Min egiten dit,

min egiten zidan eta

min egingo

ene hezurretaraino

ekarri zenidan berriak,

zure ahotsaren ezinak,

herioak herbalduriko agurrak.

LABORRIAK ETA ESENTZIAK

«Entre el espanto y la ternura

corre la suerte,

con el abajo y con la altura

con vida y muerte»

S. Rodriguez

Dies irae

«Quantus tremor est futurus»

ANTITESIA

Laborria eta losina

l-ez hasitako eleak,

anparo ankerraren grinak,

begietan anpuluen beleak.

HAREN IZENA

Ahantz niro

oroitarriaren aitzinaldean

ontsa izkiriaturik

ezpalego.

Ahantz niro

arbizi uherrean

betikotz landurik

ezpalitz izango.

ARO KRUDELAK

Larrazkenak dakarkit elur-malo karana,

neguteak zuritzenago du ene maina luzea,

bedatsea berriz izanen, zu izanen zarena,

eta uda,

zure ahoan jateko gerezi garratzak.

GATAZKATIK

Gatazkatik itzuli nintzen

armaduraz jantzirik

bihotza boztarioz, irusik,

eta zu nereganatzen ikustean

gutiziatu zintudan,

Griala bezala,

eta geroz maitatu,

halaz ere

ez nuen zure besarkada senditu

brontzezko armadura hotzak

galerazi baitzidan zure kereza.

EGONEZAREN GAINEAN

                                «Y aunque tu no has de verlas

                                para hablar con tu ausencia

                                estas íineas escribo

                                únicamente por estar contigo»

                                                           L. Cernuda

Egonezaren gainean egingo dizut berba,

zu gabeko bizitza ezberdina baita.

Gogoratzen zara?

Minaren minean barreka eta barreka,

lorik gabeko ametsa algaraka,

eta gauak oro, joan gabe lotara.

Egonezaren gainean egingo dizut berba,

ezberdina da zu gabe,

zu gabe,

oso ezberdina.

HELTZEN ARI DA LARRAZKENA

Agian heltzen ari da larrazkena,

halaz,

gakorratzaz brodaturiko gortinaia zuriak,

ene begietan bezala,

jarri ditut leihoetan,

ez dakit logelako zoko guziak

artatseak argi eta zuri ditzan

edo eta

ene leihoaz lekora

munduak egartzen duen laborria

ikus ez dezadan.

EURIAREN ESPEROAN

Euriaren esperoan nago,

indarge.

Bihotza erdizkaturik dadukalarik,

euriaren esperoan nago.

Ene arradiza baitu sendatuko,

odola baitit ikuziko,

mina baitit eztituko,

edo eta

bakean hil nadin,

euriaren esperoan nago.

SINTOMAK

Ezaldia,

isiltasunaren hurkotasuna,

noragabeko maina,

aldiune horren desafioa,

ene bihotzaren jitea,

oroipenaren odola gosaltzeko,

lehenengo pausoaren mina,

eguzkiaren alaitasun komertziala,

ezpainen ihartasun desertikoa

eta batipat

nere taupaden bakartasuna eta

hedoien kaligrafia da

nere begietan,

geroan,

lanturu urdin bilakatzen dena,

goiz orotan.

HEDOIAK

Ortzia uherra da,

hedoiak uherrago,

eza-aldi honen erraietan

ezin dira karanago.

GUDA AZALIA

Gerlariek ordokia betetzen zuten,

zurdaz jantziriko belartzak zapalduz,

buruz buru, urrunean

arerioaren begiak somatzen saiatuz,

baina zein ere gizon elemenia zen

ez zen fitsik ere entzuten

lekat eta lantza guzien puntak

urratzen zuen haizearen urrumada,

guda azalia bilakatuz.

ABANDONATURIK

Bakarrik senditzen naiz

inguma beltz honetan,

bakarrik eta abandonaturik,

nereganatuko ez zarelako,

hartzara ikusiko ez zaitudalako.

Bakarrik senditzen naiz

denik eta agiantzatuena

zu zarela,

ez zaudena.

SINONIMOA

Nik ukan ditudanetarik

ez baitit deusek argitzen,

ez dakit zeren sinonimoa zaren zu.

Itsasoa, ausaz, zure begi nigartiarena.

Iretargia, zure bisaia zuriarena.

Hondartza, ausaz, zure erkaitz alaiarena.

Eta goiztiria, zure bihotz uzkurraren kolorearena,

baina zu,

ez dakit zeren sinonimoa zaren.

Halabaina

laga didazunaz denaz bezenbatean

ezin deusik ere erran,

lekat eta galera bilakatu zarela,

ezaldi bilakatu zarela,

eramankizun bilakatu zarela.

Ezin deusik ere erran,

lekat eta tormentu bilakatu zarela,

eta honen sinonimorik ez dut idoro nahi.

ESENTZIAK

Laborria da ene hatsa

gibelean dudan hotsa

hosto gabeko aritza

amodioaren heriotza.

Laborria bizi izandako bizia

iragan oroimenen hotza

larrazken ororen hitza

miserikordiaren heriotza.

DOLUGRAMAK ETA ANGORES

«De lo que fuí no tengo sino estas marcas crueles

porque aquellos dolores confirman mi existencia»

P. Neruda

Recordare

«Ne me perdas illa die»

DOLUGRAMA I

Urrian arrosak

Azaroan geranio

Abenduan ezpata-belarrak.

Ez nezakeen nehoiz irudika

hain loredun heriotza.

ERREPIKA

Ez iezazkidazue haboro eman

arnastezinezko gauak,

errezel ilunez besarkatzen nautenak,

denboraren mirabea kondenatzen dutenak,

eskale hutsa bezalakatzen nautenak,

leiho altuetatik gainez egiten dutenak,

trajeria aldarrikatzen dutenak.

Ez iezazkidazue haboro eman

atzeraezinezko gauak,

ahanzturarik gabeko gauak,

oroimen gabeko itsasoaren uhinen gisan

hasi baitira errepikatzen.

ETXEA

                        «Haren minez orai nago ezin hilez bizirik»

                                                                   B. Etxepare

Etxea daukat

hautsez beterik

eta bihotza karraldoz,

alosia galdurik.

Hil zintzaizkidanetik

oroimena daukat

sakailez beterik,

lanturua tangaka,

zuhaitza biluzik,

eta oraino ere, ondikotz,

nago bizirik.

NOLA AIPA

Kilkerrak,

gaueko begirariak,

kantuz betetzen du ilunabarra,

ordokia gaueko ihintz beltzaz

beztitzen den unean.

Zerua, jada, ez da urdina,

oharmentxaren tenoreak,

berunaren koloreak,

itotzen baitu

abantzu den egunaren azken hatsa.

Eta nik ezin erran

ederra denentz.

Bada, hainbeste itxesen artean

edertasun hitza

nola aipa?

ITSASOA

Bart soperna itsasoan.

Artatsean abarrez beteko da harea.

Tartean ere, zure oharmentxa

bizirik dateke.

DOLUGRAMA II

Argiaren ezpatak

itsutu nau goizez.

Gauaren ezpatak

itsutu nau gauez.

Herioaren ezpatak

itsutu ote nau minez?

LANTURUEN PAUSA

Herio damaren arrogiak

oldartu nau berriz.

Bihotzeko su tristea

ez ote dateke nehoiz ametikaturik?

Negarrak hartzara, arima epela

harrikaldiskatu dit.

Ene bihotzaren azala

ez ote da egonen arradizaz beterik?

Abantzu desesperaturik nago

argirik ezpaitut antzemaiten.

Jinkoa alakatuz

ez ote du lanturuak pausarik ukanen?

MALERIAZ EZ ZORATZEKO

Haizeak, haizea izateko,

hosto bigunak behar ditu.

Marrubiak, marrubia izateko,

bihotzaren bisaia behar du.

Larreak, udaberriko larrea izateko,

belar berde eta disdiratsua behar du.

Eta neuk, hain sinplea da

neuk behar dudana

maleriaz ez zoratzeko.

DOLUGRAMA III
EDO BEDATSEGRAMA

Arrajiten dira einarak,

haiekin jiten dira sorbeltzak,

zerendako ez ziren jin bedatse hartan,

lili gabeko bedatse beltzean.

NEGUKO PANIKOA

Udaroan zuhaitzak bezala

galkatu da bihotza

itxesez, aiariz, deitorez,

eta beldur naiz

ez ote zaizkidan pisuaren poderioz

arimaren adarrak kraskatuko,

ez ote zaidan boztarioaren ifertzina

uherrez beteko

eta alta, nihaur, herbal, mendre eta uzkur bilakatuko.

Beldur naiz

ez ote dakidakeen bihotzaren fruitua

ustel eta abail betikotz.

DOLUGRAMA IV

Ez dago heriotzean meniarik

betikotz irauten duenik,

ez eta deitorerik

oihartzunean isil daitekeenik.

Ez dago bizian meniarik

geroragoan heriotza ez dakarrenik.

ANGORES

                        «Zinez alperrik hil zaretea?

                        Galdu zarete orozbat?»

                                               J. Mirande

Ments dut orain

geroan behar izanen dudana,

bizitze osoan zehar irakatsiz

bizirik mantendu nauena,

nere baitatik aski hastandurik

orain senditzen ez dudana,

bihotzez sobera unaturik

hainbeste negarrerazi didana.

Ments dut orain

geroan behar izanen dudana.

HERIOTZA ETA LUTUAK

«Sé que la muerte es un olvido que no da reposo»

J. Talens

«And the whole pain flows open

And I Die»

D. Thomas

Lacrimosa

«Lacrimosa dies illa...»

HARITZA ETA HERIOTZA

Elurtzan nabil,

ene hatzak inprimatzen,

elur-matazen poderioz

banitzen diren arren.

Aitzinean, arrabaskaturiko haritza

zoruan datza,

marrauza handi bat bailitzan,

ene pauso guziak geldieraziz.

Hala haritza elurtzan

nola bizitzan heriotza.

POST MORTEM NIHIL EST

Amodioa zen, euria baino lehenago

                      bakardadea,

                      alosia,

                      julufria baino lehenago.

Eta heriotza ere.

Amodioa da, argidia baino lehenago

                  hitza,

                  arrabita,

                  hatsa baino lehenago.

Eta heriotza ere.

Amodioa dateke, kizkoria baino lehenago

                        isiltasuna,

                        sorbeltza,

                        balakua baino lehenago.

Eta heriotza ere.

Baina jagoitik, nahi ezpada ere, ez dirateke nehoiz,

zihaur baino lehenago.

ABANTZU DIRENEK

                                «Dying.

                                Is an art, like everything else»

                                                               S. Plath

Abantzu direnek

dena daukate

eta itsasoaren urgainetik ibil daitezke

eta elurtzan ez dute erexarik inprimatzen,

errez banitzen baita abantzu dena.

Abantzu direnek

dena daukate

eta aberastasunaren lurrunean egiten dute lo

eta ez dute inguma eta eldarniorik sofritzen,

errez banitzen baita abantzu dena.

Kuriosoa da, baina

abantzu direnek

dena daukate

heriotza propialaren jabeak baitira

itsasoaren urgainetik ibil baitaitezke,

besterik ez.

DAUGIN BEDATSEAN

Daugin bedatsean

joanen naiz ikustera

txiribita eta kalak

nola loratzen diren,

. . . . . . . . . . . . . . . . .

haren granitozko hilobira.

ABENDUAK 18

Zure heriotzak urte bat bete du,

badirudi ere atzo izan zela

barailaren azpian menda bat ezarri zitzaizunean

aho zabal, eta burua makur eta eror ez zekizun.

Badirudi ere, atzo izan zela

zure azken odol tantak

(eta hau oihuzkatuko nuke)

zure azken odol tantak

aho-ertzetik

agurtzen ninduenean

eta berarekin batera ere

zuk.

Atzo dirudi.

LUTUA

                        «...en la soledad nacen y mueren cosas...»

                                                                       P. Neruda

Duela lau hilabete

bakarrik gosaltzen,

bakarrik ibiltzen eta amesten,

bakarrik egiten lo.

Bakarrik. Nehor ez gehiago.

Eta mahaian,

hormari begira,

ezin paira bailezake bestaldean,

gorpuzturiko zure egoneza uherra.

RESUSCITATIO ETA ZUHAUR

Agnus Dei

«...quia puis es»

RESUSCITATIO

Iruntza

amultsuki erortzen

ikusi dut.

Eta loreak

besorik gabe,

besarkatzen saiatzen zirela

begitandu zait.

Edo nihaur nintzen?

ZUHAUR

Gauari fida nintzaion,

kareza ekarri baitzuen,

misteriotsua izaten baitzen,

zure irriaren antza baitzedukan,

amodiozko kobla entzuten baitzen,

maitaldia iritsia baitzegoen,

zuhaur baitzinen.

ELE-KODEAK

(inskripzioak)

INSKRIPZIOA I

Sobre las cenizas del sentido, puede alzarse el largo camino de un aprendizaje, no ya literario, sino vital. El sujeto, el texto, la lectura, la experiencia, y también aquello que se llama la biografía y la historia, son siempre problemáticos. No hay respuestas «naturales» o de sentido común; todas son provisionales y contextualmente poco determinadas, como el individuo mismo cuyo proceso es la vida y cuyo único horizonte es la voluntad, supuestamente inquebrantable, de asimilar, comprender, reconstruir y deconstruir los códigos que lo traspasan.

Jenaro Talens

(El largo aprendizaje)

INSKRIPZIOA II

Hilobiak igurikatzen zaitu

bidearen amaieran

astiro ioan zaitezke

atsedenaldiak ere har ditzakezu

etsi gabe

igurikaturen baitzaitu

gaubeldurrez ezpata izterrean

zaintzen duen

gerlariaren antzera

zaitu zaintzen

balbeak

hilobiak igurikatzen zaituen lekutik

eta iristean

musua emanen dautzute

marrubi erdibitua diren

balbearen ezpainek

betirako ohantzean

etzanaraz orduko

Joseba Sarrionandia

(Izuen gordelekuetan barrena)

INSKRIPZIOA III

Al poeta corresponde alzar el lenguaje contra la Nada, tal como lo ha hecho constar Leopardi en el frontispicio de sus Cantos: «Es propio de las obras geniales el hecho de que, a pesar de que representan crudamente la nuladidad de las cosas, a pesar de que demuestran evidentemente y hacen sentir la inevitable infelicidad de la vida, a pesar de que expresan las más terribles desesperaciones, sin embargo sirven de consolación y de renovación del entusiasmo de un alma excelsa que, ella también, se encuentra en un estado extremo de abatimiento, desengaño, nulidad, monotonía y desprendimiento de la vida; y no tratando ni representando otra cosa que la muerte, le devuelven, al menos momentáneamente, la perdida vida».

Rafael Argullol

(El héroe y el único)

INSKRIPZIOA IV

Sé lo que es morir

entre los frutos exteriores,

entre los óleos injustos de aquel patio abandonado

hace ya tiempo,

en los ojos dormidos de los seres amados

y su intemperie,

de los seres supremos,

ser el paisaje pasajero de los ojos de los otros,

reanudar ese viento,

donar en vano mis matices al vacío.

Sé lo que es morir

entre las flores venidas de la lluvia,

en los cuartos confusos de las aguas,

de tus gestos

antes de huir, antes de huir lo inevitable.

Sé lo que es morir

en los rápidos libros de la noche,

en los seres queridos,

en los amigos viejos,

en las músicas lejanas,

en los dioses circulares de la guerra

y la costumbre,

los jabones de plata y desenlace,

las viejas ecuaciones,

los monstruos obedientes de los sueños,

los ángeles idénticos de piedra,

entre todos vosotros.

Sé lo que es morir a cada instante.

No sé lo que es vivir.

Nadie lo sabe.

Aire, humo, disfraces,

fue aquel huecograbado de siluetas.

Carlos Aurtenetxe

(Palabra perdida - Galdutako hitza)

INSKRIPZIOA V

Holaxe amaitu zen hamaikagarren hilabetea, hazila:

Hegora zihoazen basa antzerren kantuarekin.

Eta jarri zinen zeruari begira, eta esan zenidan:

Hegorik banu, ni ere saiatuko nintzateke

Lur berrien bila, jasoko nuke neure kanpamendua

Bandera beilegiz seinalatutako kostan;

Hobeto egin dezan denborak bere lana,

Ahantz nadin betirako

Hiri honetako murraila eta jendeaz.

Eta oroit zaitez, nik galdera bakarra egin nizun:

Zergatik ote gara hain zorionik gabeko?

Sikira apur bat beranduago hil izan balitzaigu

Ikusiko zukeen edurra atarian pausatzen.

Eta bien bitartean, aingeru ilunak etorri,

eta eraman egin zuten arratsaldea bera ere.

Holaxe amaitu zen hamaikagarren hilabetea, hazila:

Hegora zihoazen basa antzerren kantuarekin.

Bernardo Atxaga

(Poemas & híbridos)

Oroitzeko ura, edateko ura

Felipe Juaristi

Herioarengandik ihes egiten saiatuz, biziaren bila abiatu, eta hori bere baitan dagoela konturatu ez den gizonaren liburua da hau. Heriotzea kanpokoa baita, ez barnekoa. Eta horretaz konturatzen garenean hasten gara bizitzen, bizitzaz gozatzen, denboraren iragan krudela gainditzen.

        Askotan pentsatu izan dut zein den bi kontzeptu horien arteko ezberdintasuna (heriotzeaz eta bizitzeaz ari naiz). Konjeturak, autresentipenak besterik ez ditut aurkitu. Arakatu dut literaturaren historia. Gauza handirik ez. Isiltasun-ibai bat hitzen itsasoan itotzen. Azken finean, ez bata zein bestea, huts-hutsean eta bat-batean, ez baitira deus, garrantzia dute guk haiei ematen diegun neurrian. Eta prozesu horri memoria deitzen zaio. Denboraren balioa, edo plusbalia batzutan.

        Gogoratzen ari naiz, aspaldi ez dela, gai honetaz egon ginela mintzatzen poeta hau (Juanra Madariaga) eta biok, euria ari zuen egun batean. Bizkaiko herri estraino batean. Gogoratzen ari naiz hitzaldi inprobisatu hartan esandakoaz. Memoria dut. Bizi naiz, alegia. Bizi gara.

        Hala zioen Martin Heidegger-ek Hölderlin-i buruzko saio zoragarrian: «Poesia egitea da oroitzea. Oroitzea, sortzea. Zerbaitek irauten duen seinale. Oroimena».

        Memoria eginez gogoratzen naiz Grezia Zaharrean memoria gabe gelditzea zigorra zela. Memoriarik ez izatea eromen-suerte bat ere bazen. Memoriak gizona definitzen baitu, denbora definituz. Iragan denbora eta denbora presentea bat egiten dira izpirituaren ahalmen horren bidez.

        Eta garena izan garenaz oroitzen garelako.

        Bada Marguerite Yourcenar-en poema bat, oso ondo adierazten duena prozesu guztia: «Ate beltz baten aurrean, / eskubitan, zumar baten azpian, / ahazteko ura dario. / Ezkerrean oroitzeko ura jaiotzen da, / kristal izoztua, likido hotza. / Oroitzeko ura nire bihotzean dago. / Hantxe edaten dute nire minak eta nire pozak. / Ondoan etzaten dira jakintsuak. / Zera esango nieke nik: Heriotzearen naiz beldur».

        Memoria dudalako identifikatu ditut hitz horiek poetak berriki idatzitakoekin. Urteak igarota ere ura baita ur. Bihotzetik sortzen denaren eramale. Minen eta pozen edari.

        Mina, maite izan dena betirako joan egin delako. Mina, elemendu aintzinakoa. Hura dela medio, eraiki ziren piramide erraldoiak, katedrale ikusgarriak, tenplurik erakargarrienak. Minetan jaio ginen. Oihua izan zen gure lehengaia. Mina ezagutzen ez duenak ez dezake ezagut horren infrentzua: poza. Minari muzin egiten dionak lurrari egiten dio muzin. Minetik ihes egiteko txoria izan behar, eta hegan egin zeru garbian, edo pausatu edo kulunkatu soka lazo batean. Minak idatzi ditu sinfoniarik ederrenak, apurtu ditu adimenaren gartzelak, egin ditu iraultzarik sinesgaitzenak.

        Galera, ausentziaren beste izena. Eta ausentzia amodioaren ahizpa. Horretaz konturatzen gara ez dagoenean. Poesia-liburuak beterik daude ausentziaz. Poesia, ez dagoenarekin bat egiteko saioa. Amodioa, betiko ezintasuna, hura ikutzen ari garenean desagertzen baita. Mamu bat, persegituko duguna mendetan eta mendetan, ditugun bizi guztietan. Gu arroka izango garenean hura izango baita goroldio. Eta hura denean zuhaitz sendo, gu orduan haize. Eta gu itsaso eta hura hondartza. Eternidade deitzen den jolas erremediezina. Mundua aienez dago beterik, norbait falta zaigulako kexu.

        Gauaren, itzalaren sinonimoa. Sufritzen duenari argia ere ilun egiten baitzaio. Dolua, zilarrezko ilargia. Gizon bat bakarrik lau puntu nagusiek seinalatzen dituzten lau norabideetan. Jiraka burua. Tristezia.

        Tristeak dira poetaren hitzak. Benetakoak direlako. Iku daitezke, usain daitezke, laztan daitezke, arimaz aparte gorputza baitute, urrutian bada ere. Ez dago poemario honetan hitz fribolorik, gaurregun modan dauden horietarik, hitzegiten da sentitzen den modura, eta ez da sentitzen hitzegiten den arauera. Bada zerbait hondoan, iraultzen dena, gauzak bere lekuan uzten ez dituena. Egoneza.

        Jakitea ez garela inongoak. Ezin gaitezkeela ezeri atxiki behar, ez bada garen instante iheskor horri, nahiz eta jakin galduko dugula. Izan ere, maite ditugun pertsonak joaten badira, zeren izan behar dugu beldur?

        Heriotzearena, noski. Agerian dago poemario osoan. Errekorritzen ditu zuzen ala zeharka etorbide guztiak, estaltzen ditu atseden-lekuak, mututzen ditu ezpain guztiak, jartzen du lutoa larrosa gorrietan. Denbora.

        Iraganean bizitakoa. Euriaren hariak gugana dakarrena, ezari-ezarian. Horri ere deitzen zaio memoria. Munduaren kontzepzio ziklikoan giltza nagusia, memoriarik gabe apurtzen baita heriotzearen eta bizitzearen artean dagoen oreka. Ibaiaren urak gainezka egin eta bazterreko zelaiak menpean hartuko balitu bezala. Bi marra paralelok elkar aurkituko balute bezala. Zerua eta lurra ur tantez batuko balira bezala. Oreka apurtzea naturalezaren legea apurtzea baita. Naturalezaren zikloarekin haustea.

        Grezia Zaharreko filosofoei irakurriz ikasi nuen ez dagoela ezer txarragorik naturalezaren aginduei ez jarraitzea baino. Eta haiengandik ere jakin nuen kontzeptoak ez direla itxura duten antzekoak. Memoria dudalako gogoratzen ari naiz Heraklitok esandako honetaz: «Heriotzea da ikus dezakeguna, ernai gaudenean; baina lo gaudenean ikustera iristen garen hori ametsa besterik ez da».

        Ametsa, memoriaren lagun. Memoria da horregatik egon daitekeen hitzik politenetakoa. Memoriaren bidez jakin dezakegu zer izan ginen, aurki dezakegu besteen arrastoa denboran, geure ezaugarriak direnak baieztatzeko. Bizitzea, heriotzearen erdian. Bizia, Juanra Madariagaren baitan.

        Poesia, geroaren erauntsia.