MIRIAM LUKI

Argialdiak

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2023Miriam Luki

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2023ko maiatza

Edizio hau: 2023ko maiatza

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Amari hemen,

aitari han

Nora

Iheslaria nonbaitetik egotzia izan den pertsona bat da,

baina inora ez doana ez duelako nora joanik.

SLAVENKA DRAKULIC

Komunean sartu da. Sartzeko denborarik izango ez balute bezala borrokatu dira bi eskumuturrak heldulekuarekin, barruan zoruraino irristatu eta belaunak bildu ditu besoetan; orduan atera zaio aienea saihetsetatik. Ezagun zaio. Dardarizoa eragiten dio gizon horren presentzia hutsak, gorputz osoan. Komuna txikitu egin da, pilatutako kaxak handitu, izerdiak kopeta eta bular artea bete dizkio, sabela nahasi zaio, ez du gainean txizarik egin nahi.

      Altxatzeko keinua egin du, galtzak eta kuleroak orkatiletan dituela iritsi da konketaraino. Urez busti du garondoa. Eulien gorputzetako eztandak entzuten ditu lanpara urdinaren kontra amiltzen direnean. Ispiluko bere irudiari begiratu gabe, labearen txirrina entzun duelako irten da komunetik. Baguetteak ateratzeko eskularruak jantzi eta labea ireki du, atera den bafada egunaren sargoriarekin nahasi da. Orrazkera deseginda irten da dendaostetik.

      — Joan da —dendako aulki bakarrean eserita dagoen agureak esan dio, bereziki ozen.

      — Eskerrik asko, Emilio —erantzun dio berak, bereziki baxu.

      Hasi dira bezeroak joan-etorrian eta Nora ez da geratu eguerdiko une berriro jendetsuaren aurretik dagoen tarte laburrera arte. Orduan, baguette egin berri bati koskorra moztu dion bitartean, komunera eraman duen gizona, gizon hori, ez dela hura esan dio bere buruari, jakin badakiela, baina zerbait ikusten duela harena honen begietan. Aiztoaz erdibitu du ogi puska eta urdaiazpikoz bete du agureari emateko. Emiliok makila askatu, eskua luzatu, hamaiketakoa hartu eta lepoa biratu du Norari begiratzeko. Zuhaitzen adarretara igotzen urteak eman dituen animalia dirudi. Zaharraren eskuetako zainak ukitu ditu lipar batez eta on egin dio. Eguerdian itzuliko da mutikoa eskolatik.

      Okindegia Norak hartu zuenean bezala dago. Ogiaz gain, esnea, latak, litxarreriak, ardoa, kafea, azukrea, ozpina, olioa eta gozoak —ugari— saltzen ditu. Lehenengoz sartu zenean atzeraka egin zion, harrizko kaxa laukizuzen baten barruan sartzen balego bezala izan zen, zulo batean. Gerora, San Pankrazio bat oparitu zion auzoko andre batek eta, muzin ez egitearren, apal batean jarri zuen, nahiz eta santuetan ez duen batere sinesten. Andre berak ekartzen dio astean behin perrexila santuaren oinetan jar dezan. Ez dio zimeltzeko astirik ematen. Ereinotza ekarri zion beste batek, dendak aurrera egin zezan babestuko zuela. Hura ere okindegiaren sakonean jarri zuen eta hautsa batu da hostoetan. Apalategiek U bat osatzen dute mostradorearen inguruan. Apal batzuk altuegiak dira eta maila bat erosi behar izan zuen goikoraino iritsi ahal izateko; aurreko ugazabak oso altua behar zuen. Mostradorearen ezkerrean hozkailua dago, horizontala, kristalezko erakusleihoduna, neonezko argi zuria barruan. Argi horrek argiztatzen du okindegia. Hantxe daude york urdaiazpiko eta txorizo enpaketatuak, izozkiak eta eulietatik babesteko sartu dituen txokolatezko pastak. Landare bakarra sakoneko apalean dago, lorerik gabeko orkidea maskal bat; aurrekoak utziko zuen ziurrenik, ez zaio izpirik iristen. Ez du ematen bizirik iraungo duenik.

      Haren senideek goizetan ekartzen dute Emilio eta baserrira eramaten dute eguerdian. Ez du apenas entzuten eta gutxi hitz egiten du, baina ez du hitz egiten ahaztu nahi, hori esanda eskatu zion dendan egon ahal izatea. Bezeroek diosala egiten diote eta hitzen bat edo beste trukatzen du haietako zenbaitekin. Nora batzuetan beldur da ez ote den halako batean sua piztuko baserrian, Emiliok sugarrak entzun ez, eta ez ote den han bakarrik kiskaliko. Sudurra handia du, belarriak bezala, urteek biderkatu dute; euli bat pausatu zaio, ez du eulia uxatu. Sudur zuloetatik ateratzen zaizkion ileak bibotekoekin txirikordatzen dira. Ile urdina du, luzexka, marra erdian orraztua, sendoa. Betaurrekoak puskatu zitzaizkionean zinta isolatzaile apur batekin konpondu zizkion Norak, eta hala daude, zinta beltza bistan ezkerreko besoan. Begi berdeak urritu zaizkio oihandutako bekainen azpian. Koadrodun alkandoraren mahukak ukondoetan bilduak ditu eta aurreko botoien artetik ile zuriak ageri dira. Norak baietz esan zion, okindegian egon zitekeela. San Pankrazioren hatz erakusleraino joan da eulia eta han geratu da, belatzaren eran. Arratsaldeetan denda itxita dago.

      Plazara irten da. Alderik alde begiratu du gizona handik ez dabilela ziurtatzeko, eta tokiz kanpo dagoen limoiondotik erori diren limoiak jaso ditu; azala lodiegia dute baina usaina zabalduko dute dendan. Kanpoan ez dago itzalik. Itxi aurretik andre bat sartu da adaxka batekin, azkeneko ezki-loreak direla esan dio, dendan jartzeko, oso ongi ematen dutela limoiarekin. Etxerako bidea eguzki galdatan egin du semearen eskutik.

Norak marrak egiten dizkie ogiei ahorik gabeko aiztoaz. Mutikoa eserita dago eta oinak ez zaizkio lurrera heltzen, aulkiaren hanka batean bermatuta dago motxila. Liburuaren gainean kakotuta, marrazkiak begiratzen ditu, erakuslearekin letrak azpimarratu eta hotsik atera gabe ahoskatzen ditu hitzak. Panpina aurpegia duelako neskatzat hartzen zuten txikiagoa zenean eta ilea mozteko eskatu zion. Arras moztu zuenetik ez da horren ilehoria —gaztaina kolorekoa bihurtu zaio ilea—; hezur finak ditu eta gorputza egunetik egunera ari zaio luzatzen. Liburua gorde du eskolara joateko ordua iritsi denean, bere kasa abiatu da, oso handia dirudi. Nahiz eta autorik ez etorri, zebra-bidean geratu eta bi aldeetara begiratu ostean gurutzatu du, txikituz doa haren silueta. Mutikoa joan eta Emilio iritsi da, sinkronizatuta daude.

      Erlojuari begiratu dio Norak. Hamarrak eta laurden. Gizona dagoeneko ez bada agertu ez da jada agertuko. Ordu bertsuan joaten da ogia erostera, baina ez egunero, hori ona da agertzen ez den egunetan. Gaur, adibidez. Ikuskizun egote horrek ahitu egiten du halere, azken batean beti hor balego bezala delako.

      Mehe dagoela esan dio zaharrak, ozen. Gehiago jan behar duela, orain urte batzuk luma baten eran altxatuko lukeela. Bezero guztiek diote haizea gogor dabilela. Haizea ez da gai txarra auzoko hildakoen eta gaixotasunen zerrenden aldean. Batek esan dio lainoak korrika doazela eta irteten denean poltsikoetan harriak sartu beharko lituzkeela. Txirrinak jo du, eta dendaostera sartu da. Halako batean, sarrerako atearen danbatekoa entzun, eta ikara igo zaio oinetatik. Ateratzen ari zen altzairuzko erretiluak ihes egin dio, lurra jo, eta eskuak belarrietara eramanda oihu bat isildu du. Burua dendaostetik atera duenean Emilio ikusi du eserita, gorputza aurrera, bi eskuak makilan bermatuta eta belaunak irekita. Atea baino ez da izan, haizea eta atea izan dira. Sartu da berriro dendaostera eta, belauniko, erretilua jaso du, ogiak banan-banan hartu, eta putz eginez kendu die hautsa. Mantso ibili da, baretzeko, baina eskumuturrari heldu behar izan dio dardarizoa gerarazteko. Ubeldu arte estutu du. Aspaldiko ezagunak ditu azaleko beltzuneak.

      — Lasai, hego haizea da —esan dio Emiliok, ozen, ateak beste danbateko bat jo duenean.

      — Gorroto dut hego haizea.

      Eguerdiko haizea deitzen diote berean. Ezinegona eragiten dio; haize horrek dena okertzen du. Mahukari tira egin dio hatzekin ubeldura estaltzeko, eta erratza hartu du. Limoiondoak ez lituzke hostoak galdu behar, hori uste du, baina hosto piloa sartu da dendan. Bildu ditu obalatuak, horituegiak, gaixotuak. Ezkiaren hosto hezurtsuak, bihotz txiki hori horiek ere agertu dira nahas-mahasean; haizeak ezkiari erauzitako fruitu iletsu biribil bakarren bat ere bai. Atea ixteko ahaleginean haizeak eramango zuen beldur izan da.

Goizean logelako leihoa ireki du eta elurra ari zuen mara-mara. Erortzen entzun du eta ederra iruditu zaio; ez zekien elurra erortzen entzun zitekeenik. Baina neguko botak erosi behar izan ditu, butano gehiago gastatzen du eta elurra hasi zenetik Emilio ez dute eraman.

      Okindegiko atea ireki denean hotzaren usaina sartu da. Bezeroa nor zen ikusi duenean zangoak makaldu, eta Emilio egotea desiratu du. Ez da altua, ez da baxua, ez da ederra, ez da zatarra, ez da potoloa, ez da mehea. Gizon normala da. Baina bada hustasun bat haren begietan ezaguna egiten zaiona. Antzik ez dute bestela eta ziur dago hau ez dela hura. Ziurtasun horrek ez dio halere ezertarako balio. Hura izango balitz bezala da.

      Kanpotik entzun du bere ahotsa gizonaren egunonari erantzuten. Ogia ordaintzeko eman dizkion txanponak erori egin zaizkio mostradoretik hartu nahi izan dituenean. Belauniko jarri behar izan du jasotzeko eta butano-berogailuaren azpian ezkutatu dena biltzerakoan masailak sutu zaizkio. Gizonaren begiak iltzatuta sentitu ditu atzean, dortoken oskola nahiko luke beretzat. Altxatu denean izerdi hotzak busti du kopetatik behatz arteraino eta kutxa erregistratzailea irekitzen ikusi du bere eskua. Agur esanda atera da gizona okindegitik, normal-normal.

      Dendaostera sartu denerako ezin du arnasarik hartu, bihotza atera beharrean dauka, horman bermatu du sorbalda eta arrastaka eraman du behera lurrean esertzeraino, belaunak bildu, eskuak forropolarraren azpian sartu eta harramazka egin die bularrei. Hau ez da hura, baina gauean maletak egiteko promesak baino ez du baretu.

      Egunak aurrera egin du, oharkabean. Udaletxetik dendaren atariko elurra kentzeko pala ekarriko diola agindu dio bezero batek, bestela norbait jausiko dela. Norbait aipatu duenean bere burua ikusi du erortzen, eta elurra odolez bete da. Palarekin jaso du eguerdian, kostata osatu ditu bi mendi okindegiaren sarreraren alde banatan. Sekula ez du hainbeste elurrik ikusi, berenean ez du egiten.

      Hotzak sartu da dendara elurra noiz kenduko desiratzen, zatarra begitandu zaio behin zapalduta. Denda itxi du. Mutikoa eskutik darama. Ilun dago kanpoan, goizean eguna argitu ez balu bezala. Une batez ez daki ziur hori bere mutikoa den, ezta emakume hori bera den ere. Elurretan bere oinen lorratzak laga nahi dituela esanez askatu, eta korrika irten da semea.

Mutikoa behar baino goizago sartu da dendan. Hamar eta erdiak baino ez dira. Kolpatuta dauka ezkerreko begia, hazita, gorritua. Galtzetako ezkerreko belauneko oihala urratuta dago eta orban gorri bat zabaldu da, zauria bistan. Ez du negarrik egiten. Arroparen barruan txikiagoa ematen du orain.

      — Zer gertatu da? —galdetu dio Norak belauniko jarri eta gerritik helduta.

      — Nire izena ahaztu zait —erantzun dio lotsagorrituta.

      Dendaostera eraman eta galtzak jaisten lagundu dio Norak. Ur epelarekin bete du ontzi bat, ebakia nahiko sakona da; orkatilaraino iritsi zaion odola xukatu eta zauria garbitu dion bitartean Noraren eskuei jarraitu die, hipnotizatuta. Izozkailutik jelak atera, trapu batean bildu hazitako begiaren gainean jar dezan, eta bakarra beharrean bi begiak estali ditu mutikoak.

      — Zure izena Pau da, baina hemen Jon zara —esan dio Norak belauna igurtzi bitartean.

      Mutikoak trapua erretiratu du bere izen zaharra une batez ikusi nahi balu bezala. Gorde. Norak Emilioren txistua entzun du orduan. Bezeroak daudela adierazi nahi dio, eta txistu horrekin zehazki gizona datorrela. Utzi du mutikoa dendaostean eta mostradorean jarri da. Gaur kukua lehenengoz entzun duela esaten sartu da gizona, pozik, eta Emiliok aspaldi entzun duela erantzun dio, ozen; ez dagoela hor inolako nobedaderik.

      Gizonak berrogeita hamar eurokoa eman dio. Ogiak bat eta hogeita hamabost balio du. Ezin da dendaostean ezkutatu, ezin ihes egin. Billeteak dar-dar egin du bere eskuan. Tximak ateratzen zaizkio adatsetik. Sartu du billetea kutxa erregistratzailean eta hasi da txanponak zenbatzen gizonari lepoa emanda. Haren begiak sumatu ditu bizkarrean. Gizon horrek egitura apurtzen dio, beste ni batera itzultzen du. Gorroto du nirik gabeko ni hura. Txanponak eta billeteak eskuan dituela biratu eta, luzatutako haren eskuan uzterakoan, ukitu egin du une batez. Goragale deskarga bat etorri zaio, ezin da tokitik mugitu, oinek ez diote erantzuten, bere haurra kolpatuta dago, masailak piztu zaizkio, ezin da komunean ezkutatu, gizona badoa, atea itxi da, arnasa hartu du.

      — Hurrengoan berriro ez etortzeko esango diot —Emiliori hitz egin bitartean mototsa berregin du.

      Dendaostean, mutikoaren aurretik pasatu denean, laztan bat egin dio ilean. Komunean sartu da eta eskua igurtzi du konketan indarrez. Lehortu, komuneko tapa ireki, belauniko jarri eta oka egin du. Altxatu, atondu eta urarekin garbitu du ahoa. Mostradorearen parean jarri denean Emiliori begiratu dio eta irribarrea ikusi dio bibotean.

      Hurrengo bezeroak atea ireki duenean, haize leunari esker, ezkiaren usaina sartu da limoiarekin nahasita. Udaberria suabe datorrela esan dio, hala ebatzi dutela tenporek.

Lau hankan

Mugikorrak hoska egin duenean lau hankan nago sukaldeko mahaiaren azpian, umeek gosarian bota dituzten galleta puskak banan-banan jasotzen. Burua presaka altxatu, eta danbatekoa hartu dut garezurrean.

      — Hil da.

      Ez diot ezer gehiago ulertu, negarrez hasi da. Moztu eta galtza elastiko beltzen gomaren azpian sartu dut mugikorra. Kolakaoz bustitako apurrak baldosetan atxikita zeuden eta ezin izan ditut eskuaz bildu. Baldosa gris hauetan dena ikusten da: apur bat, ile bat, arrasto bat, tanta bat. Tentuz atera naiz mahai azpitik, harraskan trapua hartu, itsatsitakoak bildu, poliki zutitu eta gosaritako guztiak baxera-garbigailuan sartu ditut. Familia aurkeztu zidaneko tonu berbera erabili zuen señorak garbigailua erakutsi zidanean, azken belaunaldikoa, A klaseduna, harriko gutxi egin beharko nuela eta egurrezko koilarak ere sartu ahal nituela.

      Hozkailuaren atean eransten du egitekoen zerrenda, post-it handi eta arrosa fosforeszente batean, hor gelditzen naiz trenbidearen nasan bezala. Goikoa atondu. Urte bat, bost hilabete eta hamahiru egun dira etxe honetan nagoenetik. Aurretik señoraren ama zaintzen nuen, baina nahiko azkar hil zen, eta geratzeko esan zidan, baliagarria izan nintekeela aurrerantzean ere umeekin eta etxean laguntzeko, faborea egingo zidala —faborea esan zuen—. Hasieran atondu zer zen azaltzeko luzatzen zuen zerrenda, orain atondu bakarrik idazten du.

      Gora igo naiz eta bikien logelan pijamak, txapinak, lekuz kanpo dauden jostailuak, pare bat liburu, kirol oinetakoak, txandalak eta galtzerdi zikinak jaso ditut, nordikoak tolestu, azpiko izaren lau ertzak atezatu, burukoen lumak bi eskuez harrotu eta oheak nire umearentzat balira bezala eginda utzi. Komunean, haurren barruko arropak epel zeuden oraindik; orrazia eta xanpua hiru aldiz toki batetik bestera eraman eta toallak berogailuetan luzatu ditut. Distiratsu geratu da. Berriro deitu duenean atsoaren etxea gaur bertan utzi behar duela eta El Santuariora itzuli nahi duela esan dit; ez zuen negarrik egiten. Jaioterriko nire etxera joan gaitezkeela, hutsik dagoela, bestela ez dakiela zertarako eraiki dudan.

      Zaintzen dituen zaharren pilulak, kremak eta oro har parafarmazia guztia probatzen ditu Marcelak. Hil zaion atsoa ez zen etxetik ateratzen; edo aztoratuta zegoen edo lo. Aztoramenduan ez zuen gauez lorik egiten eta noiznahi altxatzen zen ohetik, kamisoiaren gainean berokia jantzi, poltsa besotik zintzilikatu eta balkoira ateratzen zen laguntza eske, hilko naute, hilko naute. Marcelak esaten zuen atsoak jaguar bat ematen zuela bat-batean eta harramazkak egiten zizkiola etxera sarrarazteko borrokan —eskumuturretan ikusi nizkion—. Agerraldietan risperidona eman behar zitzaion lo egin zezan. Botika ematera semea joaten zen, goizean eta iluntzean, 0,5 gramoko pilula gorri bana jogurtarekin nahasita. Barealdietan, Marcelak sudokuak egiten zituen, telenobelak ikusi, lo egin, pilulen argibideak buruz ikasi, atsoaren arropak probatu. Igandean elkarrekin ateratzen ginenean, hala jarraituz gero risperidonak atsoa hilko zuela esaten zidan.

      Bikien logelarekin amaitu eta mugikorra atera dut: Marcelaren nagusia hil da, gaur hemen gera daiteke? Señorari bidali eta hozkailura jaitsi naiz nondik jarraitu jakiteko: garbigailua jarri eta arropa kakoan zabaldu. Esaldiaren bigarren zatia azpimarratu du batzuetan arropa barruan ahazten zaidalako. Ordubete eta hamahiru minutuan garbigailura itzuli —nire buruari oharra—.

      Logela handira igo naiz. Gaur señora zalantzati egon da, baztertu dituenak ohearen gainean daude: galtzak, gona, alkandorak —loreduna eta lorerik gabekoa—, elastikoa, amerikana, euritakoa, berokia. Arropa denda batean lanean banengo bezala tolestu ditut piezak jantzigelan. Apaletan eta pertxatan banatu, eta izarak kendu dizkiot oheari. “Ez deitu horrela”, eskatu zidan behin, baina señora mota asko dago eta hurrengoa nolakoa izango den jakiterik ez dagoenez, ez dut ohitura galdu nahi izan. Alfonbra gainean alderrai dauden kuleroak jaso eta arropa zikinaren saskian sartu ditut. Askotan uzten ditu botata, baina beti harrapatzen naute ezustean. Oheari izara garbiak janztea eta xurgagailua pasatzea falta zitzaidan whatsappa iritsi denean. Mugikorrak lorratza utzi dit azalean. Mezua El Santuarioko nire etxean lanean ari den mutilarena da. Leiho-ate guztiak margotu dituela; argazkiak bidali dizkit —gorria ez da espero nuena—, eta itoginek sabaietan utzitako lizun orbanei buruz galdetzeko idatzi diot nik.

      Izara bola eskuetan eskaileretan behera nindoanean gurutzatu naiz Katurekin —animaliaren izena señoraren nagiaren ikurra da—. Hura ere aurkeztu zidan, persiarra, aurpegi zapala eta zabala, ilaje kanela, “bikiek animalia bat eskatu zuten”. Alfer itxura hartu nion lehenengo unetik, botako zituen ile bolen kalkulua egin, eta ordutik distantziak baino ez du bion arteko harremana limurtu. Bikiekin eta Katurekin beren hizkuntza horretan hitz egiten du, eta esaten duena gero eta hobeto ulertzen dut haurrekin ikasten dudalako, ez dute errukirik. Zerrendan leihoetako kristalen garbiketarekin hastea eta erosketak eta afaria egitea ipintzen du. Baina lehenengo goikoarekin amaitu behar dut.

      Igo naiz berriro eta izarak aldatu, burukoak harrotu eta xurgagailua pasatu dut señoraren logelan; arropa zikinaren saskian zegoena senarraren alkandoran batu eta ispilu aurrera joan naiz. Arropa bolak handiagoa ematen du eta nik, mehe eta zimur, txikiagoa. Ilea oraindik beltza eta kizkurra, gobernatzeko inposiblea. Ez naiz bereziki nekatua sentitzen baina nekatu aurpegia dut. Ispilutik atera nau nire etxean lan egiten duenaren erantzunak, ezetz, orbanik ez dela geratzen. Argazkiak bidali dizkit berriro. Handitu dut bat, itxi, eta galtzetan gorde dut mugikorra, lanean segitzeko.

      Asteazkena ordainketa eguna da, iluntzean ez du bilerarik izaten. Atzo hiru minutuan finikitatu ninduen presaka zebilelako, bilera bai, bazuelako, eta oso lanpetuta dabilelako, liatuta, esaten du berak. Egunero ditu bilerak, ziur nago uste duela niregatik ere ari dela. Eskuorriak ekartzen dizkit, tailerrenak edo hitzaldienak, azkenekoan Beste urtaroa, klimaterioa zioen. Ea hitz hori ezagutzen nuen galdetu, eta erantzun aurretik bizitzaren bigarren erdian nagoela azaldu zidan, etapa horrek berezkoak dituen aldaketak ezagutzea komeni zaidala, hobeto bizitzeko, eta izena ematera animatu ninduen.

      Denboraz hartzen nauenean kafea eskaintzen dit, badaki zenbat gustatzen zaidan. Un tintito de café dio, El Santuariokook erabiltzen dugun azentua kopiatu nahian. Horrelakoetan umea izan nahi nuke: ez, ez da horrela esaten, esaten da tintico. Arratsean kafea edan ostean lo egiteko daukadan gaitasuna miragarria dela esaten dit, berak ez duela edango, bestela ez dituela begiak bilduko eta gainera kafea uzten ari dela. Semeagatik ere galdetzen dit eta ongi dagoela esaten diot, fotokopisteria handitzen ari dela eta plotter berria erosi dutela —badakit ez dakiela zer den—, edo prezioak izugarri igo direla eta orain txinatarrei erosten dietela haiek ere paper guztia.

      Goikoarekin amaitu eta lokutoriora joateko atera naiz. Eguerdia da, señorak ez du erantzun. Ogia eta zerrendan jarri dituen beste zera batzuk erosi behar ditut. Bidaltzen dudan diru guztiarekin nire etxeak dagoeneko zazpi solairu izango dituela esan dit Amirrek; zirikatzaile zegoen gaur, gehienetan lagunekin hizketan dago eta ikusiko ez banindu bezala izaten da. Ez diet ezer ere ulertzen, baina bokalak arrastaka eramaten dituztela konturatzen naiz. Ezetz esan diot, nire etxeak bi solairu dituela eta aspaldi dagoela amaituta eta badakiela, argazkiak inprimatzen dizkidalako. Beti dagoela zerbait konpontzeko eta itoginak egon direla oraingo honetan.

      Handik irten eta belar-dendara joan naiz. Zekale-ogia beltza dela diote bikiek eta ogi zuria nahi dutela, baina señorak esaten die zekalea oso ona dela organismoarentzat. Eta organismoa zer den galdetzen diote. Gorputza, laburtzen du. Mugikorraren doinuarekin atera naiz dendatik —runba bat—, atsoaren gorpua eraman dutela, handik irten nahi duela eta zetazko zapi bat lapurtu diola. Itxaroteko esan diot, oraindik ez daukadala berririk. Marcelari whatsappa bidali orduko iritsi da señorarena, senarrari galdetuko diola —hemen nagoenetik hobeto konpontzen direla esan zidan—. Etxera bueltan akordatu naiz nire izen osoa zein den galdetu zidan asteazkenarekin; Maria Ernestina Jaramillo Restrepo, erantzun nion, eta “Ernestina y el mar” esan zuen, begiak zuritara eramanda. Pasadizoa barrez Marcelari kontatu nionean ez zuen ulertu, ez zuelako abestia ezagutzen. Orain buruz daki.

      Hozkailuko zerrendara iritsi naizenean, afaltzeko seitana saltsan egin behar dudala irakurri dut —bikiei haragia dela esaten die—. El Santuarioko mutilak sabaien argazki gehiago bidali dizkit, lehor daudela, lepoa egingo lukeela. Leiho-ateei bigarren kapa emateko esan diot, gorriak beteagoa izan behar duela. Igandean señorak garbiketa egin zuen, eta senarrari zaharrak geratu zaizkion arropak zabor poltsa batean sartu. Nire semearentzat zirela esan zidan, bidali nahi banizkion. Biharamunean, etxetik ateratzen ikusi nituenean, edukiontzira eraman nuen poltsa.

      Bazkaltzerakoan, zoparekin hastekoa nintzen señoraren whatsappa iritsi denean, ez zaiela egokia iruditzen, nire logelan ez dagoela biontzat tokirik eta emango diotela hostal bat ordaintzeko dirua. Zopa probatu gabe jaitsi naiz maleta egitera. Ezer baino lehen, ohe gainean eseri eta argazkiak handitu ditut mugikorrean, logelaz logela eta sabaiz sabai. Denak begiratu ditudanean mutilari idatzi diot; logela zurian lizun hondarrak aurkitu ditudala, berriro garbitzeko ur eta ozpinez, sabaiak plasteaz berdintzen has daitekeela beste geletan, gero lixatu eta denak lehor daudenean margotuko ditugula. Amirrek nire etxearen argazki hautatuak inprimatzen dizkit eta gauean begiratzeko gordetzen ditut zorro batean, han bertan ezkutatzen ditut beste haren kuleroak ere, ongi tolestuta. Zorroa arropen artean sartzen ari nintzenean deitu du Marcelak, esan diot igandeetako gure tokira joateko, maleta amaitu eta banoala.

Inbasioa

Ez daukat zalantzarik, burua handitzen ari zait. Nire gorputza hauts bihurtuko da laster eta burua baino ez da geratuko. Buru oso-oso handi bat lurrean pirritan, biraka. Eta sudurretik eroriko zaizkio katu itxurako betaurrekoak. Egun asko daramatzat etxetik atera gabe. Burua inbaditua dut. Inbaditzaileak izar, planeta, satelite, kometa eta asteroide fluoreszenteak izan zitezkeen, baina hizkiek eta zeinuek inbaditu naute ni. Itxialdi honek hitzen presentzia areagotu du nigan. Areagotu aditza txiki geratzen da. Nire burua handitzen ari da eta hitzengatik da. Gauero, oheratu aurretik, deitu egiten dit berak. “Zer moduz eguna?”. “Ondo”, eta nire ahotsa entzuten dut egunean lehenengoz. Bera nire bikotekidea da. Ez da nirekin bizi, beste etxe batean dago itxita, eta ez daki burua handitzen ari zaidanik. Itzultzailea da ni bezala. Bera ere inbaditua dagoen, nik hori ez dakit. Gertatzen ari zaidana ulertzen saiatzen naiz. Ulertzeak lagunduko didala esaten diot neure buruari. Pasadizoak aztertu, erreplikatu eta xehetasunei erreparatu; lorratzak tokirik pentsaezinenean ager daitezke, hori beraren esaldi faboritoenetakoa da. Ideia osoa berea. Baina hori iraganera joatea da eta iragana ebitatu egiten dut buruarena areagotzen duelako. Hau, dagoeneko, hamahirugarren itxialdia da. Etxe honetan hiru ate daude: logelakoa, komunekoa eta sarrerakoa. Lan-mahaitik dena ikus dezaket. Ikusten dudan hori da, hain zuzen, nire zerumuga bakarra. Faltan ditut zerumugak. Agian, itsasoaren aurrean jarriko banintz, hitzak nire burutik aterako lirateke, alfabeto eta zeinu guztiak banan-banan, desfile batean. Berari ez zaio itsasoa gustatzen; hemen balego, zehaztuko luke gustatzen ez zaiona harea dela. Itxialdian etxeak toki segurua dirudi, baina egunero gertatzen da zerbait. Leihoa ireki eta euli bat sartzen da. Edo txorrotatik tanta bat erortzen hasten da sistematikoki. Edo, iluntzean, kamioia ikusten dut zaborra biltzen egongelako leihotik. Nik izenak bilatzen ditut euliarentzat eta, izena bilatzen diodan bitartean, etxe barruan aske balitz bezala hegan egiteko duen gaitasunagatik miresten dut. Txorrotatik ateratzen ari den tantari onomatopeia aurkitzen diot —izan liteke plop—, eta harago joaten naiz beste hizkuntzetan plop berbera erabiliko den asmatzeko, horrek pentsakor uzten nau eta hori, nire egoeran, oso arriskutsua da. Edo zabor-biltzaileen hiztegian egon daitezkeen berariazko hitzen bila abiatzen naiz, eta zabor, biltzaile, birziklapen eta edukiontzi hori, urdin, berde, gris eta marroi baino ez aurkitzea etsigarria egiten zait eta, hala ere, naturala dela esaten diot neure buruari, ni sekula ez naizelako zabor-biltzailea izan. Dagoeneko nabarmena da burua handitzen ari zaidala, gero eta pisutsuagoa da, gainera. Berari ez diot gertatzen ari zaidan honi buruz ezer ere esan. Esango lukeena badakit. “Zoratu egin al zara? Inori ez zaio burua bat-batean handitzen”. Hitzengandik urruntzeko saiakera egiten ari naiz. Etxean itxi eta berehala, kamelia bi brodatzen hasi nintzen toalla zuri batean, gurutze-puntuan, biak sepia kolorekoak, hura baitzen etxean nuen hari kolore bakarra. Nire inizialak josteko tentazioa izan nuen, hala egin izan zuelako gure amak. Inizialak aukeratuz gero, lana askoz ere errazagoa izango zatekeen, izan ere, argi dago kamelia bakoitzak inizial biek baino puntu kopuru askoz gehiago daukala. Baina nire kamelien aldeko hautuak ez zuen zenbakiekin zerikusirik izan. Zenbakiak hezurren modukoak dira niretzat eta handitzen ari zaidan buru honetan ez dago zorionez haientzako tokirik. Zero toki. Hizkiak eskulanetara eramatea dementziazkoa iruditu zitzaidan orain nagoen egoeran egonda, besterik gabe. Berak izugarri maite ditu zenbakiak, hala izan da betidanik. Irakurri gabe bueltatu zidan erakutsi nion lehenengo itzulpena eta agindu zidan, lehor, aurrena orrialdeei zenbakiak jartzeko. Astean behin, eguzkia erretiratzen denean, lan egiteko aulkitik altxatu, eta zintak, potoak eta orkideak ureztatzen ditut. Berak landare gehiegi ditudala esan zidan etxe honetara etorri zen azken egunean. Ureztatzen ari nintzen batean ingelesezko erasure aditzaren buruhaustearekin nenbilen. Itzultzen ari nintzen testurako ordainik egokiena aurkitu behar nuen. Ezabatu ala ahaztu? Ahaztu aditzaren alde egiten ari nintzen bi orkidea nanoak harraskara eramateko hartu nituenean. Zergatik nanoak? Besteak baino askoz txikiagoak dira, hori hala da, horregatik dira nanoak. Memoria, bestalde, ez da ezabatzen, asko jota ahaztu egiten da edo zokoratu. Pentsamendu horrek ahaztu aditzaren alde lerratu ninduen. Orkidea nanoen adarretatik lore asko zegoen zintzilik, ohiko orkideetatik baino dezente gehiago. Ez ditut sekula loreak kontatu. Hosto piloa duen orkideak oihana dirudiela pentsatzen ari nintzen. Zenbat hitz etor daitezke aldi berean? Horrek inbasioaren marka behar du. Aditzondo berak balio du etxean itxita nagoen egunetarako. Asko. Berak, gauero, nor bere etxean itxita gauden egunen kopurua esaten dit. Hau da, egunen kontua darama. Bi kontu dira zehazki, bata itxialdi guztiak aintzat hartzen dituena eta bestea itxialdi honetan daramatzagun egunen kopuruarena. Berarekin ez dut, noski, erasure aditzari buruzko erabakia partekatu, bere iritzia emango zidan eta. Etxean itxita nagoela esan dut, baina datua ez da erabat zehatza. Hitzordu bat iristen zait. Astero supermerkatura joateko egokitu zaidan txanda bidaltzen didate telefonoz: eguna eta ordua. Hitzorduari men eginda etxetik ateratzen naiz eta ilara segitzen dut supermerkatu kanpoan. Txanda ematen didatenean berehala egiten dut erosgaien zerrenda. Barazki latak, lixiba horia, ogia xaflatan, almendrak, gatza, ekilore olioa, arroza, komuneko papera eta txerri haragia, erosteko modukorik bada behintzat; arrainik ez dago jada, ez bada latan datorrena. Zerrenda idatzi egiten dut, baina buruz ikasi beharra daukat supermerkatura ezin delako paperik eraman, debekatuta dago. Zerrendak burua handitzen dit. Azkenaldian, zerrendatik kanpo uzten ditut bera txoratzen duten ozpinetako luzokerrak. Ozpin usain horrek nazka handia ematen dit; egia esateko, jasangaitza egiten zitzaidan hatzak ozpinetan sartu eta luzoker bat ateratzen ikustea, baita hortz artean ebakitzean egiten zuen zarata hura ere. Bera etxera zetorrenean beti nuen ozpinetako luzoker poto bat hozkailuan. Hotzak gustatzen zaizkio. Supermerkatuan burua handitzen ari zaidanaren seinale gehiago izaten ditut. Beldur naiz norbait konturatuko ote den, horregatik joaten naiz txanoa jantzita. Ilaran, metro eta erdikoa da bataren eta hurrengoaren artean gutxieneko distantzia derrigorra. Ilarak eten puntuak dira. Denbora-pasa batean agertutako cartoncillo hitzaren itzulpenaren aferarekin joan nintzenean otu zitzaidan metafora eta, gogoan badut, egun hartan ilaran gertaera ezohiko bat jazo zelako da. Gertakizun haren ondorioz burua askoz gehiago handitu zitzaidan. Zer esan nahiko zuen egileak gaztelaniazko cartoncillo hitzarekin? Paper xafla bat, bai, ohiko papera baino sendoagoa ziurrenik, kartoi itxurakoa? Ilarak luze jo zuen. Ordurako murrizten hasiak ziren supermerkatu barruan egon zitekeen pertsona kopurua. Ilarak oso poliki egiten zuen aurrera. Cartoncillo ziurrenik paper itzuliko nuela pentsatzen ari nintzen aurreko andreak hitz egin zidanean. Burnizko harridura marka batek kolpekatu zidan barrutik burua. Kolpe latza. Hasieran, ez nion ezer ere ulertu, tupustean hartu ninduen. Eta hala izan bazen, ilaran hitz egitea debekatuta dagoelako da. Berez, egin daiteke, baina debekatuta dago ahoa irekitzea. Cartoncillo hitzaren ordaina erabat ebatzi gabe nuen andreak araua apurtu zuenean. “Zuk ezagutzen duzu B., ezta?”. Nik ez nekien andre ezezagun hark ezagutzen ninduenik ere. “Bai”, xuxurlatu nuen. “Zer?”. “Ezagutzen dudala”. “Ba istripu bat izan du eta, aurrekoek diotenez, oso larri dago”. Gure atzeko andreak murmurioa entzun, eta galdera egin zidan. “Zer dio?”. Nik ahots baxu-baxuan erantzun nion. “B.-k istripua izan duela eta larri dagoela”. Konturatzerako bere atzeko gizonarengana bihurtu, eta nik nahi baino ozenago hitz egiten ari zen. “B.A.-k istripu larria izan du eta hiltzeko dago”. Ni zuzentzen saiatu nintzen, “ez, ez da B.A.”. Andreak ez zidan entzun eta bere hitzak atzeraka zabaldu ziren ilararen dominoan. Marmarra ahoska zitekeen. Supermerkatuaren atera iritsi nintzenean, erdi zorabiatuta nengoen eta artilezko txanoaren hariak lehertzeko zeuden. B.-ren istripua, cartoncillo auzia eta buruz ikasitako erosketa zerrenda, den-dena batera nire buruaren koktel-ontzian. Jakina, zeharo handitu zitzaidan. Supermerkatuko zaindaria beti da gizon berbera, ez da polizia zehazki baina supermerkatu barruan polizia izango balitz bezala da. Ez da zorionez nire burua handitzen ari denik konturatu. Nolanahi den, ez dakit horrek noiz arte iraungo duen. Supermerkatuan nostalgia sentitzen dut. Esate baterako, tomate laten aurrean nagoenean, gogora etortzen zait garai bateko tomate poto hura, non etiketa noski gorri batean solo pomodoro, mai vista una polpa cosi jartzen zuen. Orain, supermerkatuko produktuak gero eta antzekoagoak dira eta ez da kristalezko potorik ikusten. Nik dakidala ez da debekatu dituztelako. Berari galdetuko nioke ea kristalezko potoak debekatu dituzten, baina akaso aspaldi debekatu zituzten eta nik ez dut jakin. Hala balitz kokola esango lidake, eta nik ez nuke jakingo benetan uste duen kokola bat naizela, ala samurtasuna adierazteko bere modua den. Litekeena da hemengo supermerkatura kristalezko potorik iritsi ez izana. Nik badaezpada ez diot galdetu. Burua handitzeaz gain, nire gorputza mehetzen ari da. Horrek zer pentsatua eman dit eta pentsatzeak burua handitzen dit. Mehetuz joan naizelako handitu zait burua ala burua handitzen ari zaidalako nago meheago? Badakit berak, ezbairik gabe, mehetu naizelako dela esango lukeela. Gauero, hitz egiten dugunean, “ongi jan duzu?” da egiten didan beste galderetako bat, are gehiago, zer jan dudan zerrendatu behar izaten diot. Batzuetan gezurra esaten diot, gezur horretan seguru sentitzen naiz. Hala ere, gehienetan berak hitz egiten du. Ni konforme nago ez ditudalako bere isiltasunak jasaten, hain justu, horrexek adierazten didalako hitz egiteko nire txanda iritsi dela. Bere hizketaldietan musikari buruzko hitzaldiak ematen dizkit, melomanoa da, musika klasikoa gustatzen zaio bereziki. Azkena Villa-Lobos musikagile brasildarrari buruzkoa izan da. Goitik behera kantatu zidan haren biografia eta belarritik urrundu zuen telefonoa nik Bachianas Brasileiras No.5 entzun nezan. “Aria hau... Ez al da zoragarria?”. “Bai”. Ez naiz ausartzen une batez ere telefonoa belarritik urruntzen, amaitzean galderak egiten dizkidalako. Oraindik ez diot esan azken itxialdi honetan musikarik ez dudala entzuten, ez bada berak etxeko lanak bidaltzen dizkidanean. Maria Callasen ahotsa faltan sumatzen dudan arren, ez ninduen jada hunkitzen, letrak buruan jasotzen saiatzen nintzelako, ondoren itzultzeko: La mamma morta, m'hanno alla porta della stanza mia. Moriva e mi salvava! Berak beti esaten du ez dela oso Callas zalea eta nik uste dut hori esaten duela Callas popularregia iruditzen zaiolako. Edonola, hitzik gabeko doinuei hitzak asmatzen edo hitzei ordainak bilatzen nizkiela konturatu nintzenean, musika entzuteari utzi nion. Nire ogibideak berak, argi dago, zaildu egiten du hitzak saihesteko nire asmoa. Lera ematen duen lanerako aulkian esertzen naizenean, bizkarrak min ematen dit. Buruaren pisuagatik da. Aipatu ditut erasure eta cartoncillo. Guardia hitzarena ez zen samurragoa izan. Burua ikaragarri handitu zitzaidan. Berak oparitu zidan arasan, egongelakoan, kristalezko ateak dituen arasa zahar eta tokiz kanpoko hartan daude etxeko eskuliburu, estilo liburu, hiztegi eta gida guztiak. Ale bat atera, erabili, eta berehala gordetzen dut bere tokian. Berak ordenaren eroa naizela esaten dit alderrai utzi dituen liburukiak jasotzen ditudanean. Hezkuntza Ministerioak eskuliburuak argitaratzen ditu, non ikasmaterialetarako hizkuntza arauak ezartzen dituen; araugileak soto batean irudikatzen ditut, koma perfektuen artean arauak eta gomendioak produzitzen, ilunpetan. Gauza Publikoen Ministerioak dokumentu publikoen itzulpen arauak biltzen dituzten eskuliburuak argitaratzen ditu. Ondoko sotoan daude hauek ere, ilunetan seguruenik. Hizkuntzaren Akademiak hiztegiak, eskuliburuak eta arau zerrendak egiten ditu, zahar usaina duen kaobazko paraninfo batean egongo direla pentsatzen dut, sabaian Michelangeloren Jainkoak Adam hatz bakarrarekin sortzen duenekoaren kopia egongo da margotuta. Egunkari printzipalak ondutako estilo liburua eta beste zenbait hiztegi dauzkat baita ere. Plazaratzen dituzten arauak eta gomendioak ezin dira hari bakarrarekin josi. Batzuetan atzokoak ez du gaurko balio eta beste batzuetan honentzat balio duenak ez du horrentzat balio, ezta harentzat ere. Niri horrek burua zeharo handitzen dit. Berak, nik ez bezala, beti-beti daki non aurkituko duen bilatzen ari den hori eta, areago, hitz elkartuek marratxoa noiz duten jakiten du inolako ezbairik gabe. Azkenaldian azentuak zuzentzen dizkit, “Ipárragirre”. Guardiaren inbasioaren egunean, arasa ondoko aulkitik altxatu eta ogi txigortu xafla baten bila joan nintzen sukaldera. Xafla zatika murtxikatuz jan nuen, poliki, nahi beste zarata ateraz. Murtxikatu bitartean, aurrean banu bezala entzun nuen bere ahotsa: “Jaterakoan harrabotsa egiten duzu, saia zaitez ahoa ixten”. Laguardia ala Guardia. Gauza Publikoen Ministerioak badu udalerrien izenen zerrenda bat, baina niri hotza ematen dit. Zerrenda hori da, hain zuzen, berak gehien erabiltzen duena. Niri gehiago gustatzen zaizkit akademiaren kontu zaharrak. Onomastika batzordeak Guardia hobetsi zuela dioen dokumentua esku artean nuela, aste hartan bertan supermerkatuan ikusi eta memorian galdutako zerbait etorri zitzaidan burura. Galdu bai, baina ahaztu, ezabatu, zokoratu ez. Supermerkatuan gizon bat ikusi nuen bere zapataren zola zimurtuak zoru lauarekin estropezu egiten zuen bitartean. Galtzen azpildurak altxatu zitzaizkion eta ez zeraman galtzerdirik. Bisioak erasan egin zidan. Zergatik zihoan galtzerdirik gabe negua bazen? Zergatik konturatu nintzen ni? Zenbatekoa zen galtzerdi ezak ezartzen zuen biluztasuna? Zer esan nahi zuen? Eta, batez ere, zergatik lotu nuen galtzerdi hura iraganeko tren-bidaia bateko beste batekin? Orduantxe sentitu nuen, bazetorren, ezin izan nuen geratu, iragana. Aspaldi, Milagrora bidean, kontrako noranzkoan zihoan trenak norbait harrapatu eta txikitu zuen. Gure trenak aurrera egin ahala, gorpuzkiak agertu ziren trenbidean. Galtzerdi bat ikusi nuen, odolez bustia, baina oinik ez. Amaiera etorkizuna bada, iraganak ez du etenik. Ez nuen Milagroko oroitzapenetan sartu nahi. Ez nuen oroitzapenetan sartu nahi oro har. Begiak itxi eta albait estutu nituen irudi hark beste bati lekua egin ez ziezaion. Zaparrada gera zedin. Hainbeste indar egin nuen burua handitu zitzaidala. Orduan, begiak zabaldu eta esku artean nuen dokumentuan Lapesa izeneko baten hitzak irakurri nituen eta denak egin zuen okerrera. Dokumentuak zioenez, Atalaya arabismoa da, Guarda eta Guardia gotikoak dira jatorriz, latinezko especulum eta miraculum dira Espejo eta Milagro izenen jatorriak. Milagro. Hasteko trenbideko galtzerdiarena, gero miraculum. Eskuak lokietara eraman nituen. Izugarria zen bi eskuen arteko distantzia. Burua erraldoia zen. Iraganak luizi baten eran irentsi ninduen, hizki guztiekin. Eta, hala ere, ez nuen burua lehertuko zitzaidala sentitu, ikaragarri handitzen zela baizik. Milagroko udarak, mertxikak, erreka eta zeruertzak, neguko lanbro betikotua, ikatzezko sukaldearen epela, abuela hura, haren natillak eta mina, giltzaz itxitako tiraderak —1960ko barruko kamiseta erabili gabeak ireki gabeko plastikoetan—, etxe kanpoko pikondoaren usaina udan, eltzeak sabaitik zintzilik inoiz eskorta izandako etxolan, barruko egongela bat egotekoa ez zena, ohe turkoak, iluntasuna, oihu txikiak, barruko kamiseta haiek jantzi ez zituzten hildakoen zurrumurruak. Buruak egundoko tamaina hartu zuen denbora gutxian, hainbesteraino ezen gautu zuenik ere ez nintzen ohartu. Durduzatuta nengoen deitu zidanean. “Zer moduz eguna?”. “Ongi”. Eta isilik geratu zen. Segundo luzeak izan ziren. Guardia auziaz hitz egin behar izan nion, zertaz bestela? Ez nuen beste irtenbiderik aurkitu. Guardiaren alde egin nuela esan nion eta isildu nintzenean galdetu zidan: “Guardia, bai?”. Zalantza zabaldu zuen nire baitan. Eta orain euli buruhandi bat sartu da egongelan. Hau inbasioa da.

Bi dei

A.-ri

Hondartzan jarrita dago. Atzamarretan xeheki hartzen du harea, eta gatza balitz bezala askatzen. Uretan jolasean dabilenari ez begiratzeko eraman ditu begiak zeruertzera. Eta zeruertzari begiratu diolako ikusi du ubarroi bat uretan amiltzen, arrain bat ehizatuko zuen. Luzapen bat eskatu nahiko luke. Ez du ubarroia uretatik ateratzen ikusi. Autoz bakarrik egin duen lehenengo bidaia da, semeak ez zuen ulertu bakarrik etorri nahi izatea. Gauez atera da Donostiatik eta gelditu gabe gidatu du Gasteizeraino. Ez da autobusean joaten zenean bezala Bilbotik pasatu, ez zuen inor jaso behar han. Gutxienez hilean bitan igo da urteotan autobus horretara, eta penintsula beheraino zeharkatu. Aurreneko dei haren osteko dena lanbro artean gorde du. Bi eskuekin heldu dio bolanteari. Autobusak bezala, Gasteiz osteko zerbitzugunean egin du lehenengo geldialdia. Kafetegian ehiztariak eta bestelako bidaiariak daude, gehienak langileak, zerbitzaria ez beste denak gizonezkoak. Ez du eguna argitu.

      Kafesne bat eskatu du eta kikarak hatz puntak erre dizkio. Tabernatik atera da, ehiztariak ozenegi ari ziren hitz egiten. Lehenengo dei hura jaso zuen egunean beren aurreneko urtemuga ospatzeko geratuta zeuden. “Ostiralean kanpoan afalduko dugu eta sagardo botila batekin ospatu, poxpolin”, esan zion bezperan amaren etxera deitu zuenean. Ez zuten ezer ere ospatu. Dei hura iritsi zen lehenago. Jabik aspaldi ez dio poxpolin deitzen eta eskertzen du. Ehiztari bat atera da, kamuflajez jantzita goitik behera; dei batek ezustean harrapatu duela ematen du. Jabik ez du mugikorren mundu hau ezagutzen. Une labur batez begiak itxi ditu egunotako itolarria baretu nahian. Hasi zirenean, amaren etxeko sukaldeko telefonoa hartu, eta korridorera ateratzen zen kablea ahal beste luzatuta. Zoruan jarri eta xuxurlatu egiten zuen amak amaitzeko eskatzen zion arte. “Nahikoa da, Maite, afaltzeko ordua da”. Aspaldi dauka semeak mugikorra eta Jabi, ateratzen denean, estralurtarra izango da.

      Autoa martxan jarri, berogailua piztu eta errepidera atera da. Keinukaria ezkerrera. Burgos pasatuta egingo du bigarren geldialdia. Hori zen autobusaren aukeretako bat, bestela Palentzian geratu ohi zen; astuna egiten zaio gidatzea eta bietan geratuko da. Auto bat nola eramaten den ahaztuko zitzaion Jabiri? Gaztelako lautadan aurrera doa eta eguna argitzen ari da, poliki. Umetatik lagunak izan zituen haiek “merezi du?” galdetzen zioten Jabi ikustera zihoala esaten zienean. Merezi du zer? Joatea? Jabik? Zer galdetzen zioten? Adiskidetasuna eta maitasuna ahitu egiten dira. Bi hilabete barru berrogeita bost urte beteko ditu, eta Jabik berrogeita zazpi segidan, ez dira ordukoak. Lagun berriak egin ditu, gaztelaniaz hitz egiten dute, eta poteatzen dutenean batzokira joaten dira; bera dagoenean ez dira sartzen, badakite marra gorria dela.

      Bolantetik esku bat askatu, bular gainera eraman eta erradioterapiaren itua ukitu du, tatuajea, puntu bat. Bakarrik zegoen medikuaren aurrean tumorea gaiztoa zela esan zionean, ez zion Jabiri hurrengo bisabisera arte kontatu. Ez dira telefonoz esateko moduko gauzak. Jabik burua bere magalean bermatuta egin zuen negar, berak ilea laztandu zion, hain babesgabe zirudien. Umetzen joan da, urteak berari baino gutxiago nabaritzen zaizkio, beharbada izozkailuak eragindako fenomenoa da. “Merezi du?”. “Bai, noski. Nik Jabi maite dut”. Esaldi hori behin eta berriz esaten du, ahots goran eta bere baitarako, eta egia da, maite du, bestela, nola? Burgos eskuinean utzi du, bertan da geralekua, eskuineko keinukariari eragin eta, abiadura jaitsi beharrean, azeleratu egin du nahi gabe. Geratzean semeari deituko dio, ordularia begiratu du, ez, lo egongo da, mezua idatziko dio, Burgos pasatuta, dena ongi. Asko maitte zaittut. Gasteizkoa baino geldialdi luzetxoagoa egingo duela erabaki du. Autobusean ere nekatzen zen. Salamancara arteko errepidea ez zaio gustatzen; gero Zilarraren Bidea dator, izena ere gustatzen zaio. Opor asko egin zituen han, hegoaldean, bisitan erraz joan ahal izateko, baina Europa aldera joan da azken udetan lagun berriekin: fiordoak, hiri inperialak, etruskoen hondarrak eta bizitzako lehenengo bost izarreko hotela.

      Portugaldar asko dago geralekuan, langileak. Te gorria eskatu eta kanpoko banku batean eseri da. Eguzkia agertzen hasi da sortaldean. Bisabisetako ohe haiek ez ziren plastikozkoak, baina begiak itxiz gero, eta azalak hitz egingo balu, izarak ere plastikozkoak zirela esango luke. Hasieran kosta egin zitzaion lasaitzea, norbait zelatatzen zegoela iruditzen zitzaion, ez zuen izara haien ukitua jasaten. Jabirentzat errazagoa zen egoiliarra zelako; gero bera ere ohitu zen. Gaur hondartza aurrean dagoen hotel batean hartuko dute ostatu, hiru izarrekoa, eta han biak baino ez dira egongo.

      Ahizparen mezua iritsi da, eguna itzartzen ari den seinale. Dena ongi? Bai, ongi. Ez du lagun berriena ulertzen, ez daki zertan ari den jende mota horrekin. Jabik jakingo ez balu bezala jokatzen du, eta hala jokatzen du berak ere, ezer jakingo ez balu bezala. Aspaldian ez dio dena kontatzen. Zauriak ez dira duela ia hogeita bost urtekoak. Askoz gehiago dira, ez naiz ordukoa, ni ez naiz izoztuta geratu. Nor izango zara izozkailutik kanpo? Te gorriaren lurruna ahoratu duenean, bere buruari aitortu dio Jabi barruan egonda halako oreka bat aurkitu duela. Semea, etxea, lana, lagun berriak, gero eta plan gehiago semea koskortu den heinean, bidaiak autobusean, deiak... Ahurra ahora eraman du pentsatu duen horri ateratzea galarazteko, irentsi eta saihetsen artean ezkutatzeko. Autoan sartu eta ohartu da teak txizagura emango diola eta ziurrenik Palentzia aurretik geratu beharko duela. Ez du irratirik jarri, ez du beste ahotsik nahi, ez du musikarik nahi, ez dira bi aste azken bidaia egin zuenetik, baina aspaldi izan zela iruditzen zaio. Bigarren deia jaso zuenetik, denbora gizendu eta laburtu egin da aldi berean. Alaia dela esaten diote eta entzuten duenean pentsatzen du hori esaten dionak gainean-daukazunarekin-oraindik-ere-alaia-zara esan nahi diola.

      Gaztelako zeruertz batetik bestera doa errepidean. Eguna argitu du. Sailetan ereiteko daude garagarra eta garia. Ez da enamoratu. Gogorrago eutsi dio bolanteari. Lehenengo eta behin, bera Jabirekin maiteminduta dago, orduan nola arraio maiteminduko zen jadanik maiteminduta badago? Baina, aldi berean, harritu da sekula ez delako enamoratu. Bi pentsamendu horiek ez dute batere zentzurik elkarren ondoan. Laugarren martxa sartu du, polikiago joan nahi du, bat-batean bihurgune asko dago. Gehienetan bere barruko solasaldiak beste norbaitekin egiten ditu. Solaskidea ez da beti berbera. Batzuetan Jabi da, beste batzuetan inorrez bat. Azalpen guztiak eman nahi izaten dizkio. “Jabi atxilotu dute” esateko deitu ziotenean, bere konportak itxi egin ziren bisitetan ateek egiten duten zarata mekaniko berberaz. Gero lanbroa, hor seguru sentitu da. Laurogei kilometro orduko abiaduran doa, kamioiek aurreratu egiten dute.

      Sinesgaitza egiten zaio horrenbeste bihurgune egotea muinoak baino ez dituen lurralde horretan, errepidea zuzenagoa egin zezaketen. Bizkarra ez dauka eserlekuan bermatuta eta besaburuak minberatu egin zaizkio; zirkulazioa areagotu da eta nekez kontzentra daiteke pentsamenduetan. Ez ditu eskuak bolantetik apartatzen. Eskuineko keinukariari eragin dion arren, aurrera egin du, ez dauka txizagurarik. Valladolid pasatuta gera daiteke, zaila egiten zaio inprobisatzea, keinukaria kendu du. Astean bi dei. Hilean bi bisita. Lehenengo, bisabisa eta musuak. Gero, kristala. Kristala beti zikin. Ohea beti beste norbaitena eta plastikozkoa. Bisabisa eta hilekoa bat ez etortzeko kalkuluak. Minbiziak horretan lagundu zuen hilekoa betiko joan zelako. Autobusean semeak bere magalean jartzen zuen burua eta berak laztanak egiten zizkion ilean. Gidatzen ari den bitartean semearen ilearen usaina berreskuratu nahi du, lepoa luzatu eta hatsa hartu du sudurretik; usainik ez. Semeak eta Jabik ile berbera dute, ondulatua, gaztaina kolorekoa, mengela. Orain Jabik ile gutxiago du; izozkailuaren hezetasunarekin lotzen du haren ilearen usaina, baina ezin du gogora ekarri. Batzuetan Jabi eta semea nahasten dituela uste du.

      Putetxe gero eta gehiago dago errepidearen bazter bietan. Zati hau amaitzea nahi du. Barroteak dituzte leihoetan eta sabela hozmindu zaio, goseagatik ere izango da. Azkar geratuko dela erabaki du, nahiz eta geldialdien gaineko bere erabakiekin ez den batere fio. Oraindik ez dago Valladolidetik pentsatu bezain gertu. Gaztela bat eta bakarra, ez ditu probintziak bereizten, Palentzian dagoela esango luke, ez dago seguru. Txokolatea jatera geratuko da Trapan. Keinukaria eskuinera, eta konturatzerako kanpoko zintarrian eserita dago txokolate basoa eskuetan; begiak itxi eta eguzkira begira jarri du kokotsa. Berrogeita zazpi metro koadro. Jabik ez du beren etxea ezagutzen, semearena eta berea. Bere armairua. Semearen armairua. Ez dago beste armairurik. Ez dago zapata gehiagorentzat tokirik. Txokolatea amaitu zaio. Hurrengo geldialdia Salamanca ostean, Zilarraren Bidean. Semeak, bigarren deia jaso zutenean, “kabituko gara hemen?” galdetu zion, eta berak, “bai, noski”, baina latorrizko atera zitzaizkion hitzak. Isildu egin ziren biak. “Maite, atera egingo naiz”. “Bai”. “Maite, pozik zaude?”. “Bai”. “Maite, beldur naiz”. “Bai”.

      Ez dauka bolantea asko biratu beharrik, errepidea zuzen doa orain. Herenegun giltzak barruan utzita irten zen etxetik. Lanetik itzuli zenean semea iritsi arte itxaron zuen pareko tabernan. Mozkortu egin zen. Behin semeak esan zion ez zuela berriro joan nahi. Asteburuetan lagunekin geratu nahi zuela. Tortura hutsa zirela bidaiak. Tortura hitza erabili zuen. Aita hilean behin bisitatuko zuela adostu zuten. Ahaztua zuen. Jabiri semea hilean behin baino ez zela joango azaldu zion, ulertu behar zuen nerabea zela jada, nerabeen gauzak egin behar zituela eta gogorra egiten zitzaiola bidaia, eta ez, jakina ez zuela gutxiago maite. Auto batek argi luzeak eman dizkio, azeleratu eta bosgarren martxa sartu du.

      Batzuetan gauzak ez dira aurrez pentsatu bezala gertatzen. Beste batzuetan, bai. Jabirekin semearen bisiten gaiaz hitz egin zuenean, dena aurrez pentsatu bezala joan zen. “Zuk dakizu”, esan zion Jabik. Erantzun berbera lehenengo mozkorrarekin, lepoko lehenengo zupada arrastoarekin eta aurreneko ikasketa krisiarekin. Ezkerreko mendilerroa errepidetik gertu dago eta eskuinekoa urruti, errepideak gorantz egin du oharkabean, autoak gutxitu eta kamioiak gehitu dira. Zerriz betetako bat dauka aurrean eta, kiratsa zuzenean iristen bazaio ere, ez du leihoa itxi, ez du atzean utzi nahi. Orduan konturatu da gidariak etorkizunik gabeko lekura daramatzala zerriak. Bat-batean keinukariari eragin dio, ezkerrekoari, bolantea biratu, azeleragailua sakatu eta aurreratu egin du kamioia, orain bai, orain atzean utzi nahi du.

      “Bisitan joatea tortura bat da”. Hitzok zaplazteko bat bezala jaso zituen. Zintzoak eta benetakoak semearen ahoan eta esanezinak berean. Autoan ahots goran esan du tortura, bolanteari eutsi dio, berak ez daki benetako tortura zer den. Jabik badaki. Nerabea bakarrik etxean asteburu batez eta, ondoren, lixiba egiterakoan, izaretan ile oso luzeak topatu, beltzaranak. Minbizi garaiko bidaia oporraldia, atsedena, erruduntasuna, joateko gogoa, ez joateko beharra, dena aldi berean. Arinago sentitu da. Tortura hitzari atzerako ispilutik begiratu, eta zazpi hizki horiek bistatik galdu nahiko lituzke, zerrien kamioitik urrundu den bezala. Zuk Jabi maite duzu, entzun du bere barruan —mantra hori— eta, bai, hala da, erantzun du berak. Bisiten helburua Jabirekin egotea izan da. Hori egia da. Jabi ez da estralurtar bat. Jabi da. Astean bitan entzuten duzun ahotsa, hilean bitan ukitzen duzun gorputza. Bisabis familiarretan laztan garbiekin haztatu zaituena. Bisabis intimoetan zure barrura etorri dena. Hori ere Jabi da, esan dio orain agintzen duen ahots horrek. Baina hori barruko Jabi da, kanpokoa nor izango den ez daki, eta hurrengo geralekuan geldituko dela erabaki du bi bideen erditik doala eta berriro goseak dagoela konturatu denean.

      Sevillatik hurbil dagoen geralekua hiri bat bezain handia da. Barruan ez dago desagertutako emakumea ageri zen kartela. Beti begiratzen zion. Desaparecida. Vestía chandal. Desagerpen data, kontakturako telefonoa, andrearen argazkia txandalarekin. Ogitartekoa eskatu du eta zain zegoenean zerbitzari bati entzun dio emakumearen gorpuzkiak aurkitu dituztela; besteak, emakumearen bizilagunak akabatu zuela, eta morroiaren izena esan du. Aski ezaguna dute antza, tipoak Poliziari aitorpena egin diola eta nahi gabe hil zuela. Ez du ogitartekoa amaitu, ur botila hartu eta handik atera da. Autoan irratia piztu du. Orain hondartzan jarrita dago. Harea atzamarretan xeheki hartzen eta gatza balitz bezala askatzen. Ia hogeita bost urtez zain eta orain zeruertzari begiratzen dio itsasoan dagoenari ez begiratzeko. Ubarroi bat uretan amildu da, arrain bat ehizatuko zuen; ez du uretatik ateratzen ikusi. Jabiri gerriraino iristen zaio ura, lepoa emanda dago, besoak zabaldu eta ezereza besarkatzen ari da, jauzi txikiak egiten ditu burua sartu gabe. Maite hondar gainean eserita dago eta ez du jada harea xehatzen, orain belaunak besarkatzen ditu besoekin. Jabi biratu eta besoarekin agurtu du. Agurra itzultzen ari zitzaionean, olatu batek ezustean erauntsi eta aparretan desagertu da. Maitek hankak askatu ditu besoetatik, giharrak tenkatu eta altxatu egin da, eta uretara zihoanean burua atera du Jabik. Garbigailutik irten dela ematen du.

Soufflea

Txirrinak jo eta atea ireki dudanean, ez nuen Amaia espero, baina han zegoen, baratxuri eta alkohol usaina zeriola, kirol poltsa bat eskuetan. Orain lo dago, zurrungaka, eta dena baino laburragoa ematen du mantapean.

      Amaia pintxopotera atera zen azken ostegunean —zazpi bat hilabete izango dira—, ospitalean zabaldutako zurrumurruaren berri eman nion bakarrik egoteko izan genuen aukera batean. “Hori ezinezkoa da”, erantzun zidan. Harrezkero ez da azaldu eta, kalean topo egin dugunean, itzuri egin dit zernahi aitzakia jarrita. Apenas dudan bere berririk izan gaur etxeko atea ireki eta atartean ikusi dudan arte. Harilkatu gabeko mataza baten itxura hartu diot, aztoratzen ez zaion inuit-gizonaren orrazkera deseginda agertu delako: kaskoaren kopeta-ilea nahasita eta puntak kanpora etorrita. Aterpe ematea eskertu dit egongelako besaulkian hondoratu aurretik; poltsatik Ron de Caldas botila bat atera du —erdiraino betea— eta kanuto bat biltzeko eskatu. Gero, alboko besaulkian esertzeko keinua egin dit eta agindua bete dut. Kanutoa piztu eta hitz egiten hasi da.

Gaur goizean, museoko atarian, Bernardo agurtu dut eta, bat-batean, rottweiler zahar bat iruditu zait. Atzo tipo ausarta, are basa zela esango nizukeen, baina gaur ez. Uniformea puztu zaio sabelaldean eta begiak zahartu; oldartu baino gehiago laztan baten truke buztana mugituko lukeen zakurra bihurtu da eta konturatu gabe nengoen.

      — Egun on —esan dit—. Margolana iritsi da.

Nabaria da Amaiak ez duela erretzen, lehenengo kea ahoratu eta eztulka hasi da. Edanda dago eta bizpahiru zupada emanda zurbilduko da. Aurpegi biribila du, azala zuri-zuria, pekaz josia, eta sudurra, botoi bat. Eroritako betazalek begi txikiak ezkutatzen dituzte. Flakatu egin da, eta gehiago gamelutu. Hitz egiterakoan, eskuak gora, behera, ezker eta eskuin mugitu ditu eta iruditu zait ez zihoazela besoekin batera, txotxongilo akastun bat. Behin baino gehiagotan saiatu da ilea atontzen, baina gehiago nahasi du, eta, nigana hurbildu nahian, bere lepo XXLa luzatu du behin eta berriro.

Bernardok margolana iritsi dela esan didanean zerbaitekin ohartarazi nahi zidala uste dut orain. Aldagelan jantzi eta margolana ikustera joan naiz. “Napolitik dator, Capodimonte museotik”, ozen-ozen ari zen beti dena dakien lankidea 9. aretoan sartu naizenean, “Judith eta Holofernes izeneko margolana da, Artemisia Gentileschirena. Nik, zalantzarik gabe, nahiago dut Caravaggiorena, hobea da; nik uste zuzendariak Caravaggioa nahi zuela eta ezin izan duela lortu, horregatik iritsi da Artemisiarena”. Audifono bedeinkatuak, pentsatu dut, bisitariek ez dute lankidea jasan behar, eta margolanaren aurrean jarri naiz.

      Judith, alargun judu hura, Holofernes konkistatzaile asiriarra ezpataz hiltzen ari da, zerbitzaria lagun duela. Izan zitekeen Klimten bertsio urreztatua —erailketa ezkutatzen duena— edo Caravaggiorena, non Judithek ohiko printzesa ilehori bat ematen duen eta zerbitzariak, sorgin gaizto bat. Baina ez, Gentileschirena da eta, hari begira nengoela, atzera egin behar izan dut, haize ufada batek bularrean jota bezala. Judithek iletik heltzen dio Holofernesi, eta atzeraka egiten du aldi berean haren odolarekin ez zikintzeko. Zerbitzariak, bitartean, gizonaren bularra zanpatzen du eta asiriarra, galdu duela jakinda ere, bere burua askatzen saiatzen da, odola izaran isurtzen zaion bitartean. Une batetik bestera hirurak margolanetik aterako zirela iruditu zait, eta eskuak lepora joan zaizkit gorputzak, bere kabuz, nik ulertu ez dudan zerbait ulertu balu bezala.

Komunera joateko beharra zuela esan didanean altxatzeko saiakera egin du, baina ipurdia besaulkira erori zaio eta lagundu egin behar izan diot. Hezurretan dago, bere eskeletoa garbi-garbi suma dezaket azalaren azpian. “Bakarrik ahal dut”, esan dit zakar. Komunetik itzuli denean besaulkian hondoratu da. Kanutoa hautsontzian itzali zaio, hartu du baina ez du piztu. Aurpegia garbitu duela antzeman diot lokietatik behera ur tanta pare bat zetozkiolako.

Ez nago seguru museotik irten naizenean lo edo esna nengoen. Badakit kanpora bidean El Grecoren Deikundea dagoen 8. aretotik pasatu naizela, margolaneko aingeruei begiratu diedalako, baina ezin dut supermerkaturaino egin dudan bidea gogoratu. Han, halere, erosketak egiteko adina suspertu naiz: almejak, baratxuriak, perrexila, erreboilo bat, Tuterako kukuluak, arrautzak, antxoak oliba oliotan, Martin Codax, Veuve Clicquot eta be-ne-ta-ko soufflea egiteko irin eta azukre zuria erosi ditut; bere amak egiten duenaren ahalik eta antzekoena izan behar zuen, be-ne-ta-ko-a, ez nire surimi integrala. Iluntzean, sarrerako atea gurutzatu bezain azkar, soufflearen usaina adi zezala nahi nuen. Aspaldi da ospitaletik gero eta beranduago iristen dela. Erreboiloari burua kenduko zion galdetu dit arrain saltzaileak. Baietz, erauzteko. Ea burua eramateko jarriko zidan. Ezetz. Oholaren gainean jarri dut bururik gabeko erreboiloaren zerraldoa, puntuan eginda gustatzen zitzaion. Sukaldean ibili naiz arratsalde osoan eta iraganean hitz egiten hasi naiz hari buruz nire baitarako. Afalorduan, egunean egindako ebakuntzak kontatzen zizkidan. Orain ez zait kasualitatea iruditzen bere ofizioa eztarriak irekitzea izatea. Haren armiarma eskuak alde batera eta bestera mugitzen ziren ebakuntzei buruzko azalpenak eman bitartean. Detaile guztiak kontatzen zizkidan. Nik, eskuei begira, urrunetik entzuten nituen geruzen, giharren eta kirurgia mugimenduen izenak. Ahur haiek bertan lo geratzeko modukoak ziren. Hezurtsuak, finak, ahaldunak, ballet dantzariaren behatz puntak bezain dotoreak. Garai haietan, ezustean nire ezpain meheen ertzean maionesa zipriztin bat geratzen bazen, hatza luzatu eta ukitu egiten ninduen, eta deskarga elektriko batek tente jartzen zidan larru osoa. Inoiz zoriontsua izan banaiz, esku haiekin maiteminduta egon nintzen bitartean izan da.

Tirita bat dauka eskuineko hatz erakuslean eta tarteka ukitzen du. Umetako Amaia etorri zait gogora. Altuegia zen ordurako eta marrazki ulertezinak egiten zituen klarionekin patioko zoruan. Belauna sakatu diot dardarizo frenetikoa geldi zedin, eta geratu du une batez, berriro mugitzen hasteko. Kanutoa piztu, astindu, eta errautsak alfonbrara erori dira. Zulorik egin ez dezaten bildu ditudan arren, Amaiak hitz egiten jarraitu du oharkabean.

Aspaldi nekien. Ez dakit zenbat oihu eta esangabeko atera daitezkeen bisturi batek zabaldutako eztarri batetik. Zuk zer esango zenuke? Mila bat? Zenbat hitz gorde ditzake pertsona bakar batek? Holofernesen eztarritik hitzen bat aterako zen? Sukaldeko ohola nire ebakuntza mahaia izan da. Erreboiloari begiratu diot, guraizeak hartu eta hegalak moztu dizkiot, alboetako erradioak ere bai. Ospitaleko guardiak ugaltzen hasi zirenetik, hezurren bat nire eztarrian trabatuta geratzearen beldur izan naiz. Gertatuz gero, hark tiraderatik ongi zorroztutako aizto bat atera, nire lepoa ebaki eta, brast, uholdean aterako ziren esan gabeko hitz guztiak. Erreboiloa oliotan bustitzeko baratxuria zuritu eta gogor zanpatu dut almaizean, gozatu dut. Baratxuri usaina geratu zait eskuetan, begira, usaindu. Aitak esaten zidanaren kontra, usaina kentzeko ez ditut atzamarrak kanilako ur hotzetan sartu. Irratian, Drexlerrek “la fidelidad, brumosa palabra” zioen, eta gaizki begiratu diet irratiari eta Drexlerri. Orduan, Martin Codax botilari kortxoa atera, baso erdi bat bete —koparik ez—, eta almejei begiratu diet. Arcachonera ostrak jan nahi zituelako joan ginen, mozkortu egin zen eta niri nazka handia eman zidan ostra bakoitza zurrupatzean atera zuen zaratak. Codax pixka bat jarri dut zartaginean eta almejak bota ditut ireki eta harea atera zezaten. Bizpahiru itxita geratu dira. Aiztoaren puntarekin zabaldu ditudanean egin dut ebaki hau. Usain txarra zuten baina besteen ondoan utzi ditut. Saltsari gehitu diot askatu duten harea eta, perrexila batzera nindoanean, odol tanta zenbaitekin zihoala konturatu naiz.

Zurrumurrua hain zabalduta zegoen ospitalean, Amaiari esatea erabaki nuela. Tipoa bera baino zati bat baxuagoa da eta dagoeneko ez du ilerik buruan. Bikote bitxia osatzen dute. Amaiari ez diot beste bikotekiderik ezagutu. Trantzean balego bezala hitz egin du, gorputza aurreratuta eta belaunburuak eta hatz potoloak itsatsita, oinak barrurantz.

Ezagutu nuenean, nigan baino gehiago nire gorputzean sortu zuen erreakzioa. Bere eskuek nire gorputza harrapatu zuten. Egun hartan, burua alboratu eta mototsa besagain batetik bestera aldatzeko keinua egin nuen. Hori da inoiz egin dudan sedukzio ariketa bakarra. Begiratu egin zidan. Betazalak lotsati kliskatu, kokotsa jaitsi eta begirada apartatu nuen, basoan galdutako neskatila banintz bezala. Beste norbaiten oroitzapena dela iruditzen zait orain. Aiztoarekin egin dudan ebakiaren odoljarioa geratzeko txorrota ireki dudanean, herdoiltzen ikusi ditut sukaldeko altzairuzko harraskaren ertzak, baina altzairua ezin da herdoildu, ezta? Tirita jarri behar izan dut.

      Veuve alarguna da frantsesez. Hortzak erabili behar izan ditut kortxoa ateratzeko. Ni ez naiz alargundu baina alargundu banintz bezala sentitzen naiz. Ezkondu ginenean, amabitxiak kopa sorta bat oparitu zidan. Kaliza formako kopak dira, ospakizun berezietarako gordetzeagatik gutxitan erabili ditudanak. Han zeudela akordatu naizenean, kopa bat atera eta xanpainarekin bete dut, hustu ahala bete. Esnea kanelarekin egosten jarri dut, soufflerako, eta bere amak eskuz idatzi zidan errezeta atera. Arasan, sukaldaritza liburu erabilienaren barruan topatu dut. Egin nion azken opariaren erosketa txartela agertu da han, 249,99 euro. Eskandalagarria iruditu zait museoko areto zaintzaile baten poltsikorako. Nik ilustratzailea izan nahi nuen. Esneari laranja azala eta azukrea gehitzea ahaztu zaidala jabetu naiz. Batetik seira, koilarakadak zenbatu ditut bere amaren errezetan jaso bezala. Gorringoak, irina eta azukrea —biak zuriak— beste ontzi batean ipini ditut. Gorringoak askatzerakoan oskol zati bat erori da. Ez zen txikia. Han utzi dut. Trago bat eman diot xanpainari. Azukretik eta laranjatik edaten utzi diot esneari eta dena nahasi dut hurrena. Krema egurrezko koilararen erritmora loditzen joan da. Adi begiratu diot, hipnotizatuta, besterik ez balego bezala. Ez dut uste museotik atera naizenetik erabat esnatu naizenik. Azukre zuria eta zuringoak elur punturaino irabiatu ditut eta espatula batekin nahasi dut dena, baina irabiatu gabe oraingoan, askotan errepikatu zidan hori bere amak, eta hala dago jasota errezetan ere: amaieran ez da nahasketa irabiatu behar. Erreboiloa labean sartu dut eta logelara joan naiz xanpainaz betetako kalizarekin. Ohe azpiko tiraderatik kirol poltsa bat atera eta, betetzen hasi aurretik, komunera joan naiz ezustean sabelaren ahoan dena nahasi zaidalako. Oka egin ostean esnatuago sentitu naiz. Komuneko apaletan bere kolonia ikusi dut. Solo. Zalea zen. Potoa hartu eta konketaren kontra hautsi dut. Ez dut amorruz egin, ez pentsa. Hartu eta puskatu. Besterik gabe. Ez ditut zatiak jaso. Komuna lurrinean blaitu da. Egur ukitu freskoa duen lurrin horren artetik atxiki nion nirea ez zen izerdi baten usaina, berea ere ez zena. Orduan jakin nuen, eta harrezkero arrainik eta olibarik jan gabe nago, hezur bat ere eztarrian trabatuta gera ez zekidan. Armairutik pijama eta museoko uniformea baino ez ditut atera, ez zait han zegoen ezer nirea zenik iruditu. Erreboiloa erretzen ari zelako usaina etorri zaidalako itzuli naiz sukaldera eta etxeko ate guztiak zabalik utzi ditut arrain usaina barreia zedin. Labea zabaldu eta ke laino bat irten da. Erretilua ateratzerakoan labea ukitu dut eskuin eskuko azalarekin, eskerrik asko erredura sendatzeagatik. Ekarri kanuto hori. Gero soufflea labean sartu eta logelara itzuli naiz prestaketak amaitzeko. Kirol poltsari erreparatu diodanean, hura bezain arina sentitu naiz. Sukaldean, Bidasoa zeramikako plateraren sakonean olioa eta kukuluen ura bereizi egin dira, konturatu naiz, ez dut ezer ere egin halere. Egongelako mahaian zabaldu dut aitaren izeba mojak Ekuatore Gineatik ekarritako mahai-zapia, mertxika kolorekoa, gureak ez diren fruituak brodatuak dituena, ospakizun handietarako gordetzen nuena eta hari sekula gustatu ez zitzaiona. Zatarra zela zioen, kolorea agian, gehitzen zuen. Bistan geratu dira oihalaren urteetako tolesturak. Bi kaliza, batean xanpaina eta bestean ardo zuria. Bi botilak izotzontzian sartu ditut, jelarik gabe. Botila biak erdizka. Plater zuriak: sakona eta azala. Zorroztu gabeko edozein aizto, sardexka eta koilara bana. Hirukian tolestu dut Ekuatore Gineako ezpainzapia. Erreboiloa zeramika joko bereko erretiluan etzan dut, belztua, lehor, hilotz, eta beste ontzi batean ipini ditut almejak. Labetik atera dudanean, souffleari arrain usaina zerion. Ez dakit seguru labea itzali dudan.

      Dena prest izan dudanean, botak jantzi eta taxiari deitu diot. Operadoreak esan dit hamar minutuan iritsiko zela. Arasatik Ron de Caldas botila hau atera dut, Kolonbiatik ekarri zuena —gaztetuta itzuli zen handik eta guardiak ugaltzen hasi ziren—. Txirrinak jo duenean, soufflearen gainean ron botila erdia bota eta su eman diot.

Hitz egiteari utzi dio eta finko begiratu dit betazalak zabaltzeko ahaleginean, niniak atera beharrean, eskuak besoetatik zintzilik eta belaunburu bat besteari itsatsita. Bakarrizketa amaitu duela adierazi dit bizkarra atzera eraman eta besaulkian bermatu duenean. Orduan lehertu naiz barrez. “Madame Soufflé”, esan diot. “Mademoiselle”, zuzendu dit.

Paseoa

Egun bikoitietan uniforme zuria, bakoitietan beltza, hala ezarri zuen harategia modernizatu zutenean. Joseba denda zaharberritzearen oso aldekoa ez bazen ere, Ines tematu egin zen. Azuleju lauki zuriak erauzi eta beste garai bateko afixak kendu zituen paretetatik: ardi-zatikatzea, zerri-zatikatzea eta behi-zatikatzea adierazteko ilerik eta bururik gabeko animalien gorpuak osorik, buruz behera, eta alboan haien zatiak. Afixa bana ganadu sailkapen bakoitzeko. Burdin kakoak ere desagerrarazi, eta etxean egindako txorizoak zurezko barra batetik dilindan utzi zituen mostradorearen sakonean. Josebak ez zuen amorerik eman: txorizoek bistan egon behar zuten.

      Orain, paretak zuriz margotuta daude —azulejurik gabe— eta sabaiko eskaiola beltzez —diseinua egin zionak beltza oso modernoa dela esan zion—. Errail sistema batean esekitako argiek eszena bihurtu dute harategia. Arasa azpia haritzaren egurra imitatzen duten listoiez estalita dago, eta salgaiak jartzeko apalek ere haritza imitatzen dute. Berritutako harategia inauguratu zuten egunean, etxean egindako txorizo muturrak banatu zituzten doan, eta betiko bezero batek egur hura guztia benetako haritzarena ote zen galdetu zion —halako galderak egiten dira herrietan—. Inesen ahotik “bai” lehor bat baino ez zen atera.

      Maria Angeles harategian sartu da, beti-betiko bezeroa da bera ere.

      — Egun on. Zer moduz gaude gaur? —Inesek badaki zer erantzungo dion.

      — Ongi ez, baina, badakizu, jatekorik ezin da falta.

      — Hemen zauden bitartean ez zaude gaizki. Zer jarriko dizut?

      — Saiheskia. Beti bezala prestatu, Ines —agindu tonuaz esan dio.

      Barrutik atera du. Arasan daudenen modukoa den arren, badaki generoa harategiostetik ateratzea gustatzen zaiola Maria Angelesi —esklusiboagoa iruditzen zaio horrela—. Oholean jarri eta aizkora txikia hartu du, krask, krask, bi kolpe. Gustuko du hezurrek, aizkoraz puskatzean, egiten duten zarata. Gero, trapu bat hartu eta oholean geratu den odola garbitu du. Eramangaitza egiten zaio bezeroen kontuak entzutera behartzen duen inon idatzi gabeko mandatua, baita jendaurrean beti prestu eta esaneko agertu beharra ere. Aizto, aizkora, zerra eta ebakitzaileek tentatu egiten dute, krask, krask.

      “Azkenaldian ez zara batere adeitsua bezeroekin”, esana dio Josebak. Ea zer gertatzen zaion. Galdera irekiegia da, nahikoa da “ezer ez” erantzutea. Joseba bezeroekin adeitsuegia dela uste du berak, eta gero eta lotsaizun handiagoa sentitzen du —adeitsua dioenean zuria ere esan lezake—. Mutil bakarra da hiru arrebaren artean eta familiaren negozioa heredatuko zuela zalantzarik ez zuen izan. Semeari ere bost axola zaizkio ikasketak, badirudi berenean harategia zerutik erortzen den etorkizuna dela.

      Besoa luzatu behar izan du kutxa erregistratzailetik atera den tiketak dioena ikusteko eta titiek enbarazu egin diote; erori egin zaizkio eta sabelarekin bat egingo dute berehala. Harategitik irten aurretik, loreengatik galdetu dio Maria Angelesek —zalea da bera ere—, eta aurten ez duela lorerik espero erantzun dio. Lehen, amaginarrebaren baserrian erraboilak sartzen zituen Inesek udazkenero, eta udaberrian loreontzietan tulipak jartzen zituen harategian, baina baserrira joateari utzi dio. Ez daki nola moldatu den hainbeste urtetan, nondik atera duen hara joateko umorea. Maria Angeles irten denean, sakelakora mezu bat iritsi dela entzun du; harategiostera sartu eta mezua Mariarena dela ikusi du.

      Goizean zehar egosten jarritako tripakien usaina odolarenarekin nahasi da. Atera denean ezin izan du usain hori gainetik kendu, soinean itsatsita darama. Harategian erreformak eginda ere, iraun egin du, eta beren etxeari usain bera hartzen dio orain. Sukaldean aritzeko gogoa agortu izanaren arrazoietako bat da ziurrenik, hori eta saltzeko milaka haragi-bola egin izana.

      Eguerdian, harategia itxi, etxera joan, eta Josebak atzo iluntzean prestatutako haragi gisatua bazkaldu dute iritsieraren hurrenkeran: Ines, Joseba eta gero semea. Sukaldaritza da Josebaren dohainetako bat; Maria Angelesek altxorra duela errepikatu ohi dio —ez da halakoak esaten dizkion bakarra—. Bazkalostean, Josebak harrikoa egin bitartean, Inesek egonaldi laburra egin du besaulkian; ondoren pilatesera joan, eta etxera bueltan zaparradak hartu du. Astelehena da eta arratsaldean ez du harategian lanik egingo. Garai batean, Mariari deituko zion elkarrekin pasieran joateko, baina orain ez; gainera, ez du atertu oraindik.

Arropa dendan debekatuta daukagu mugikorra gainean eramatea. Euria da eta, jende asko ez badabil ere, arduraduna nire txanda berean dago. Bezeroren batek ez badu entretenitzen, ezingo naiz dendaostera sartu, aldagelako nire armairuraino joan eta mezurik iritsi zaidan begiratu. Zorroan chihuahua belarriluze bat daraman andre bat sartu da, seguruenik frantsesa —zakurrekin dendara datozen guztiak bezala—. Lagundu diezaiokedan galdetu eta ezetz egin dit eskuarekin. Ez diot begirik kendu kuxkuxean ibili den bitartean eta, pertxa bat hartu duenean, biratu eta alkandora hori 44. neurrian nahi duela esan dit frantsesez. Besaburuak altxatu, ez ulertuarena egin eta arduradunari deitu diot; frantsesez nola moldatzen den erakustea gustuko duenez, berdin dio saiatzen ez banaiz ere. Komunera joateko aitzakian mugikorra begiratzera joan naiz. Inesek ez dit erantzun.

      Nire mezuak erantzuten baditu, tarte luze baten buruan izaten da. Isiltasuna gizentzen dute mezuaren ondoan pizten diren bi marka urdinek, mezua irakurri duen unea eta erantzun arteko tartea seinalatzen dituzte. Inesek bere kabuz idazten didanean —gero eta gutxiago—, hitzak pentsatzen eta aukeratzen ditut mezua erantzun aurretik, eta ni zalantzaz betetzen naiz bitarte labur horretan. Erantzuten didanean ere berdin, eta mezuaren hizki bakoitza arakatzen dut atzeman ezin dudan zentzuren baten bila. Dagoeneko ez diot argazkirik bidaltzen. Soriako ermita erromanikorik ez, ilea lepoaren gainetik mozten badut ere ez. Lehen bai, beti. Halako batean argazkiak zituzten mezuei erantzuteari utzi zion. Ordutik ez dut Kontxako badiako argazkirik jaso, eta sarritan joaten da asteburuetan bere amaginarrebak hirian daukan pisura.

Asteartea da, azoka eguna. Zelesek deitu du, aldaka hautsi ostean ospitaletik bueltan dela, eta etxera eramatekoen zerrenda aletu dio Josebari. Ordu gorietan joan da, Ines harategian utzita: oilasko paparra, entrekota, oilaskoa, osoa bai, lumagorria, york urdaiazpikoa, fin moztuta, dozena erdi txerri-txuleta. Zorabio horretan dago diz-diz batek bezero bat beste guztien artean bereizi duenean. Neskatila baten sabel lau-lauaren zilborretik zintzilik dago distira.

      Txanda iritsi zaienean amarekin batera gerturatu da mostradorera. Lumadun anorakak ez dio sabelaldea estaltzen, barruko topak ere ez, bakero zuriak itsasten zaizkio. Amak bi aldiz galdetu behar izan du ea parmesanorik baduen. “Orduan ipini provolonea”. Doministiku batek ustekabean harrapatu du gazta xerratzeko bizkarra eman dienean; ozena eta garbia izan da, eta makinak ia-ia hatzen mamiak trenkatu dizkio. Bihurtu, eta eskua ahotik erretiratzen ikusi du neskatila. Joseba Zelesen etxetik itzuli denean ez dago jada bezerorik. Inesek burdin kakoak non dauden galdetu dio eta hiruzpalau kako eskuetan atera da harategiostetik. “Deskuiduz norbait zintzilikatu nahiko banu”, esan dio kakoak mostradore azpiko apalean utzita. Josebak txantxatzat hartu du.

Goiz osoan ez dut mugikorra begiratzeko astirik izan. Aurrena Gabonetako kanpainarako iristen hasi den generoa kaxetatik ateratzen aritu naiz eta gero turista uholdeari aurre egin behar izan diot. Ez du atertu eta Malagako jubilatu talde handiko emakumeek dendaz denda dabiltzala esan didate, euriagatik ez balitz hiria ederra dela. Jantzi piloa probatu dituzte, neurri batean aurrena eta gero bestean, ez dute ezer ere erosi. Joan direnean, probageletan geratu direnak jaso aurretik, komunera joan eta mugikorra begiratu dut. Erantzun dit, baietz, geratuko garela, eta lerro artean irakurri diot niregatik egingo duela. Distantzia dekretatu du eta ez naiz batere ongi moldatzen. Albisteak ditudanean, ez diot deitzen, ez diot idazten. Nire lagun berriaz ez diot asko hitz egin, bananduta dagoela ni bezala, seme-alabarik ez duela nik bezala, askoz gehiagorik ez. Ez dute elkar ezagutu. Ezin dut denboran ongi kokatu Inesekin egin nuen azken paseoa, baina zer moduz galdetu nionean, bere “ongi” hura entzun eta konturatu nintzen gezur hura ezaguna nuela.

Ez ditu harategiko giltzak aurkitzen. Bi egun dira euria goian behean ari duela. Atetik sartu denean aipatu dio lehenengo, eta, dendaostetik mantala jantzita atera denean, bere giltzak desagertuta daudela errepikatu dio Josebari. Agertuko direla, bereekin molda daitezkeela eta odolkiekin hasi dela, Josebak; usaindu duela, Inesek. Ez da apartekorik ezer gertatu bazkalostean semeak hanburgesak egiten ikasi nahi duela esan dion arte. Harategiko lanaz interesa agertu duen aurreneko aldia izan behar zuen, baina inoiz hanburgeseria baten jabe izan nahi duela gehitu du. Aitari eskatzeko, hark erakutsiko diola hobekien hanburgesak egiten.

      Arratsaldean, inkontinentzia gutxitzeko ariketak egin ditu pilatesen, Kegelenak. Etzan, tolestu belaunak, altxatu ipurdia eta besoak gorputzaren ondoan pixka bat ireki, zoru pelbikoa indartzen ari zarete, dio monitoreak. Giharrak tenkatu bitartean, piercinga zeraman neskatilaren zoru pelbikoa etorri zaio burura, eta hanburgesak egiten ikasteko semearen gogoa.

Lanera joateko begiak margotzen ari naiz, depilatzen nauenak zenbait jarraibide eman zizkidan. Atzera begira jarrita, hau guztia uste baino lehen hasi zela iruditzen zait. Lan berrian hasi naizenetik, denbora gutxiago egiten dut herrian, eta oso gutxitan janzten dut txandala. Batzuetan goizez nago, besteetan arratsaldez eta larunbatetan aldizka egiten dut lan, ez daukat paseatzeko astirik. Ines eta biok elkartu ginen azkenekoan arropa dendako uniformea neraman jantzita; behetik gora begiratu ninduen eta begietara iritsi zenean esan zidan: “Rimmel horrekin zure betileek autopistak dirudite”. Beste ezer ez zuen esan eta nik ez nuen jakin zer erantzun.

Giltzak oraindik ez dira agertu eta Inesi ez dio ezertarako balio Josebaren “agertuko dira” errepikak —gero eta baboagoa dirudi—. Bereak utzi dizkio, gaur harategia itxi behar duelako; ematerakoan finko begiratu dio eta kristoren gorputza lagako balu bezala jarri ditu Inesen eskuetan, gero kooperatibara joan da —han laguntzen du ostegun goizetan—. Joseba giltzak ezkutatzeko kapaza dela pentsatu du Inesek. Atzo ile-apaindegira joan zen, baina ezin du kopetako ile-sorta gobernatu, eguraldi bustiagatik.

      Begoña harategira sartu denean beste bezerorik ez dago. Ezpainestua da, zimurretan betikotu zaio masailezurrari eusteko keinua. Aurrekoan eman zion azpizunari berrehun gramo gizen kendu behar izan zizkiola eta, noski, Inesek ulertuko duen bezala, ez duela gizena azpizunaren prezioan ordainduko. Hiru xerra eskatu dizkio gero, ipurtxuntxurra izan dadila, bestela ez duela eramango. Harategiostetik atera du pieza eta labana zorroztu du xerrak mozteko. Lehenengo eta bigarren ebakiaren artean Begoñaren ahotsa entzun du, “ez hain lodia, Ines”. Xerrak bildu eta paperezko poltsa batean sartu ditu, kontua egin du, “9,64 euro dira, Begoña”. Sekula ez du txartelaz ordaintzen eta txanpon txiki saldoa banan-banan zenbatzen duen bitartean itxaron behar izaten dio.

      Joseba oso goiz iritsi da kooperatibatik eta atean gurutzatu du Begoña. Haserre zirudiela esan du, eta Inesek ez dela ezer, azpizuna garbi-garbia nahi eta protesta egin duela. Giltzak aurkitu dituela gehitu du segidan Josebak, etxeko aterki-ontzian zeudela, eta Inesi susmagarria egin zaio.

Kafetegian dena zuria da, hotza eta aratza. Ines nahita iritsi da lehenago. Tokia bere egiteko astia nahi du, ongi kokatzeko tartea. Sartzen ikusiko duen lekuan eseri eta telefonoa sakatu du orduari begiratzeko. Hirurak eta hamar dira, baina litekeena da Maria lehenago iristea —puntualegia da—. Kafe hutsa eskatu du, laburra, mesedez. Zerbitzariak mahaira eraman eta bi tragotan edan du. Kikara txikia barran utzi duenean, infusio bat eskatu du, Maria ez da kafezalea. Zerbitzariak teontzia eta kikara eraman dizkio, ez ditu ukitu ere egin. Ezpainzapi bat atera du paperezko zapien kaxatik, lepoa makurtu eta tolesten hasi da. Azazkala indarrez pasatu du tolestura bakoitzaren gainetik marra ongi inprimatuta gera dadin. Moztu, beste aldera tolestu, berriro azazkalarekin sakatu eta tolestu berriz mozteko. Tarteka telefonora eraman du atzamarra ordua begiratzeko.

      Mezuak jolas bihurtu ditu Inesek. Txorakeria bat idazten dio —gero eta gutxiagotan— Mariaren erantzunaren abiadura neurtzeko: bat, bi, hiru, lau, asko jota hamar, eta zarata entzuten du sakelakoan. Gero plazera ematen dio bueltan datozen mezuak irakurrita erantzun gabe uzteak. Astelehenean jaso zuen Mariaren mezua eta eskaera ezin izan zuen erantzunik gabe utzi, baina ez zion berehala erantzun. Mariak baietz, ostegunean ongi. Hiru eta erdietan egin zuen Inesek hitzordua, hartara harategian lau eta erdietarako egon behar zuela esanda, egonaldia ordubetera murriztu zezakeen erraz asko. Orduak luze joko zuela konturatu zenean, pentsatu zuen ordu erdira laburtu zezakeela saltzaileren bat —hesteki berriak eskaintzen, adibidez— zetorkiola esanda, ustekabean akordatu izan balitz bezala esan ere, hanka egiteko. Ordu erdi ere gehiegi iruditu zitzaion arren, horrela geratu da kontua gaur goizean azken orduan saltzaile batekin hitzordua egin, eta lauetarako joan beharko duela esateko idatzi dion arte. Kafe hutsak urduri jarri, eta ez du asmatu paperezko txoria ongi doitzen.

Euriak goian behean jarraituko duela dio autoko irrati esatariak. Lanetik lehenago ateratzeko baimena eskatu nuen arren, nahi baino beranduago irten naiz azkenean, eskerrak gaur autoz etorri naizen. Zita laburtzeko idatzi dit, dendatik irten naizenean ikusi dut. Ezin azkarrago gidatu eta ez naiz ordurako iritsiko. Irratia desintonizatu da eguraldi iragarpenaren ostean eta bide osoan ez da bueltatu; botoia ezker-eskuin eraman dut hainbat aldiz, baina arreta guztia errepidean jarri behar izan dut euriagatik. Herrira iritsi, autoa aparkatu eta erretrobisorea biratu dut une batez, rimmela korritu zait. Ia erori egin naiz autotik ateratzerakoan.

      Kafetegian sartu naizenean zerbitzaria baino ez dut ikusi, platertxo batzuk lehortzen. Mahai baten gainean, teontzi bat, kikara bat eta orekari ezin eutsita dagoen paperezko txori bat daude.

Errusiar erruleta

Eztei eraztun hau askoz nasaiago daukat, nireak estutu egiten zidan. Paper zuria eta boligrafo urdina kokatu ditut hulezko mahai-zapiaren gainean, ezagutzen duzu, gereziondo loreduna. Sukaldeko atea itxi dut korridorearen sakona ezkutatzeko, han datza; gero leihoa eta errezelak ireki ditut, diotenez argiak eta haize freskoak on egiten dute, ez dakit jasango dudan autoen zarata. Aulkian jarri eta eraztuna biraka ibili dut zerbaitek adoretu nauen arte, suma dezakezu zer den, zuk bai, badakit. Hemen bazeunde usaina hartuko zenioke. Ume-umetatik, besarkatzeaz batera, lurrin gozo eta sarkor hori bilatzen zenuen nire aldartea igartzeko. Gau gorri hartan konturatu nintzen nire aukerak bi baino ez zirela: zure aita akabatu edo bera bezalakoa bihurtu. Hemendik hasiko naiz, bai. Akabatzearena serio aztertu nuen, zin degit, aizkorakada batez hilko nuela erabakitzeraino. Umea nintzenean, etxeko gizonek gure likore eta sifoi fabrikaren atzean aizkoraz egiten zituzten sutako egurrak, eta niri txiki bat ematen zidaten abarretarako. Baina zer egingo nukeen bere zintzurretik isuriko zen odol guztiarekin? Ezingo nukeen putzu hura garbitu, ez nuen gorputzik izango. Eraztun honek ez dit odola mozten. Nekez atera diot. Ez nuen sekula zure aita akabatu, ez. Bere modukoa bihurtu nintzen, hori bai. Itxaron une batez, basoa erori zait.

      Kristalak jaso eta leihoa eta errezelak itxi ditut, hobeto nago ilunpearen isiltasunean. Bira eta bira artean, nireak baino dirdira handiagoa duela konturatu naiz, egin ez dituen harrikoengatik izango da. Ez daukat zirkulazio onik. Ez zara etortzen. Ez dakizu ezer gaur gertatu denaz. Ni oso gaztea nintzen zure aita ezagutu nuenean, liluratu egin ninduen, frontoian izan zen, nola esango nizuke, bere planta ederra, zuriz jantzita, kantxaren erdian, irabazlearen txapela buruan, beltzaran, gihartsu, altu, esku handi, harro, onbera, aratz, irribarretsu. Bere irribarrea ez zen ahotik ateratzen, begietatik baizik, eta berarekin ezkonduko nintzela erabaki nuen; nik hamalau izango nituen eta berak hemeretzi. Zu ez zara akordatuko zure aitaren anaia zaharrarekin, Ameriketara joan zenarekin. Ez, nola akordatuko zara? Zesta-punta jokalaria zen, eta han zegoela ahalordez ezkondu zen tia Marikarmenekin. Ez dakit zergatik deitzen diogun tia ia argazkietan baino ezagutu ez dugunari. Gu ezkondu ginenerako Miamira joanak ziren biak. Gerora anaiek ez zuten batere traturik izan. Ez gara senideekin ongi moldatu, gaizki ere ez, ez gara moldatu, zuk ongi dakizu. Emadazu segundo bat.

      Nekatu egiten naiz. Banator. Jarraitu beharra daukat. Deitu maitemina nahi baduzu. Ez dakit zer beste hitz dagoen barrutik jaten zaituen bestearen gogoarentzat. Tio Antoniorekin frontoira joan nintzen egun hartan, partida amaitu zenean txapelduna agurtu nahi izan zuen, baina hark ez zion kasurik egin, niri bai, niri berarekin ezkonduko nintzela esan zidan masaileko orezta handiari laztan bat eginda. Pintzekin ile urdin luzeak kentzen dizkiot orain. Baietz esan nion. Ez ginen orduan ezkondu, baina urte batzuen ostean bai, haurdun geratu eta berehala. Beharbada, ordua eskatu beharko nuke ile-apaindegian. Ez dakit zer egiten den honelako kasuetan. Tia Begok jakingo du. Aspaldi ez diot deitu, pentsatua dut zer esan, zuzenean ilearena eta, jarraian, gertatu dena.

      Esan dit honelako kasuetan ez dela komeni ile-apaindegira joatea. Goiz alargundu zen, badakizu, eta elkarrengandik urrun ibili garela ere bai. Bi astean behin ilea atontzera joatea izan da urte hauetan guztietan gorde dudan ohitura bakarra. Beste ohitura bati ere eutsi diot, egia da. Estutzen ez didan eraztun hau marabilla bat da. Ezkondu aurretik, lotarako ilea erruloekin lotu eta gauean sare batean gordetzen nuen bolumenaz betetzeko. Banuen soineko marroi bat, lepo luzeduna, botoiekin ixten zena alkandora baten moduan, eguzki-loreen estanpatua eta gerriko estua zituen, hemendik egongo da armairuren batean. Zure aitaren esku baldarrek ez zuten asmatzen botoiak askatzen. Belauneraino iristen ziren larruzko bota marroiekin janzten nuen. Txoratu egiten zuen kremailerek jaistean egiten zuten hotsak. Soineko horrekin geratu nintzen haurdun. Guk ez genekien ezer ere, ezer ez. Ezkontzea erruleta horretara jokatzea zen, nola du izena? Begira bestela tia Marikarmen, zure osabarekin Miamira joan zena. Osabak hanka egin eta seme-alabekin bakarrik utzi zuela zabaldu zen. Aitaren anaiak ez zuen arrastorik utzi. Ezusteko galanta hartu nuen aurrekoan, munduan zehar bizi diren euskaldunen programa txatxu horietako batean ikusi nuenean. Tia zen, zalantzarik ez zegoen, negozio baten jabe, zaharra jada, eta erabat Miamikoa. Gure etxekoek, aitaren tartekoez ari zirenean, jende ona zirela zioten, baina denek maina berbera zutela, berezkoa, odolekoa esan nahi zuten. Ez nuen, hala ere, zure aitarekin ezkontzeko arazorik izan, auzokoak ginen, lehen esan dizut. Aspaldi ez didazu deitu. Bihurria da hau, hitzak idaztearena. Telefonoz deitzeko behar beste adore izan banu, minutu batean dena esanda legoke. Tia Begorekin pentsatu baino errazagoa izan da. Zugatik galdetu dit eta ondo dago, esan diot, baina ez dakit hala den. Iluntzean iritsiko da. Urteak dira ez duela etxe hau zapaldu. Litekeena da gurea ahizpen arteko kontua izatea, soila, berezkoa eta odola bezain gorria, zeren eta etorriko dela esan dit eta nik ez diot ez etortzeko esan. Eraztunari bira batzuk emango dizkiot.

      Ezkondu aurretik bere pilota partidak ikustera joaten nintzen, beti tio Antoniorekin eta zure aitak gure herritik gertu jokatzen bazuen. Urrunago ez nintzen joaten etxean ez zidatelako baimenik ematen. Inoiz ihes egin nuen hala ere. Lagun minaren etxera nindoala esaten nien eta sinetsi egiten zidaten, bestela ere sarritan Marirosenean geratzen nintzelako. Etxeberria jatetxeko alaba zen, badakizu haiek beti erosi zituztela gure etxeko likoreak eta sifoiak. Hara joaten ginen neska ezkongaiak Nikolasarekin, Marirosen amarekin, sukaldean aritzera. Han ikasi zuen nik bezala Milagritos Unanuenekoak. Zenbat komeria hostorearekin. Milagritosek fabriketara etorritako ingeniari bat ezagutu zuen bere etxean bertan, Unanue hotelean. Ezkondu eta Bilbora joan ziren. Marinievesek, Gabilondo orrazi fabrikakoen alabak, arazo gehiago izan zituen Caceresetik etorritako langilearekin maitemindu zenean. Amado izeneko beste batekin ezkondu zen gero, Caceresekoa hura ere. Lolo nire lehengusina etxean geratu zen, anaiak eta aita zaintzen, isila zen, arrama bat bezain luzea eta fina, ilea labur moztuta eramaten zuen, beti laboreak egiten, Sor Mariapilarren ikasle kuttuna, denbora asko pasatzen zuten elkarrekin brodatzen. Bihotzekoak jota joan zen, ez nizun esan. Badut Lolok nire arreorako egindako eta estreinatu gabeko izara saldo bat, baina ez dut uste gazteek halakoak erabiliko dituzuenik.

      Gau gorriaren aurretik zure aita hainbatetan desagertu zen. Gernikara partida bat jokatzera joaten zenean, adibidez. Nik ez nuen zalapartarik egiten beti itzultzen zelako. Haurdun nengoela ezkondu ginela esan dizut. Badakit ez zenekiela. Guk zure aitaren Miamiko anaiarekin zer gertatu zen sekula jakin ez genuen bezala. Bera akabatzea serio aztertu nueneko gaua etxeratzen ez zen bigarrena zen eta nire sabela lehertzeko zegoen. Kontrakzio eta kontrakzio artean ezin nuen putzu gorria burutik kendu. Biharamunean erditu nintzen. Zure aita itxarongelan zegoen. Ordurako, tabernaren atzeko aldean mus partidaren bat ez bazen, ez zuen ezer ere irabazten. Utzita zuen pilota eta gure aitaren fabrikako likore eta sifoi saltzaile zebilen. Ez akabatzearen hautuak koldarraren mingotsa utzi zidan, ez dizut ezkutatuko. Berdintzeko-edo, erabaki nuen ez nuela ume gehiagorik egingo, gurean bakar batek ere traba egingo zuelako. Erabaki horrek bestearen porrota arindu zidan eta ez, entzun zaitzaket, ez nuen beste aukerarik izan.

      Errezelak zabaltzeko altxatu naiz eta berogailutik zintzilik daukadan trastearekin euli bat zapaldu nahi izan dut kristalaren gainean, baina ez dut harrapatu. Tia Begok zerbait bazkaltzeko esan dit, ezingo dut, zorroko hegazti zopa bat egin nezakeen, baina ez dakit gauza naizen. Ez dut sekula sukaldean gozatu, Nikolasarekin eta neskekin aritzen nintzenean ere ez. Gure etxean tio Antoniok eta tio Inaziok baino ez zuten ikasteko aukerarik izan. Bata Salamancara joan zen eta bestea Valladolidera. Nik pianoa jotzen nuen baina inoiz ez zidaten pianorik erosi eta tia Begok margotu egiten zuen baina inoiz ez zioten hiriburura ikastera joaten utzi. Tia eta biok pisu gutxiko paketeak banatzera bidaltzen gintuzten eta orduak egiten genituen fabrikako dendako mostradorearen atzean. Tio Antoniok eta tio Inaziok, biek, ikasketetan kale egin zuten eta gure aitak fabrikan jarri zituen lanean. Gero erdi liskartu egin ziren eta tio Antonio barandiarandarren mekanika tailerrean hasi zen hango semea laguna zuelako. Inorekin ez dugu harreman handirik, badakizu. Nik aitaren bulegoan lan egin nuen ezkondu nintzen arte, ona nintzen zenbakiekin. Inoiz ez dizut hori kontatu, denbora gutxi izan zen. Ugaldeko Marisa hasi zen nire tokian. Ez zen ezkondu eta, udako oporretan, kruzeroak eta halako bidaia handiak egiten zituen, behin Kenyara joan zen, safarian. Zure aitarekin liluratu ez banintz, Marisa bezalakoa izan nintekeela pentsatu izan dut, are Marisa bera perlazko lepoko eta guzti. Erditu ostean hasi nintzen zure aita bezalakoa bihurtzen. Etxera iristen zenerako antzeko tenorean geunden biok. Garai onak izan ziren. Barre artean lokartzen zintugun loarazteko tanta batzuek lagunduta. Antonio Machinen diskoak jartzen zituen eta que se quede el infinito sin estrellas. Esku baldarrak bat-batean zorroztu eta eskuez eramaten ninduen oinekin baino gehiago. Bere modukoa bihurtu nintzenerako ez zen irabazlea jada. Hau aurretik idatzi dut? Niri, baina, irabazlearen distira hura barruan geratu zitzaidan, nik uste lilura sorginkeria mota bat dela. Nola egiten zuen bizarra, nola eramaten zuen orrazia bekainetatik, nola likido urdin harekin gargarak egin eta ematen zuen igelak zeudela komunean eta nola Agua Bravaren egur eta limoi usaina komunetik irten eta korridoretik sukalderaino iristen zen. Gaur ere lurrin horrek hartu du korridorea.

      Hankak luzatu ditut, inoiz ez dut oreka onik izan, sukaldeko atea ireki, sakonera begiratu eta berriro itxi dut. Ez dakit egia osoa esan behar den, baina hemen nago, nik ez nuen umerik nahi eta zuk bata bestearen atzetik egin dituzu, ez dituzu ekarri, zu ere ez zara etortzen, baina etorriko bazina ez nuke jakingo zer esan. Berehala hazi zinen, oso azkar hasi zinen eskolara bakarrik joaten, ongi antolatzen zinen, nik beti berandu eramaten zintudan. Hain ongi antolatzen zinen sekula ez nizula agindurik eman: gosaldu, aurpegia eta hortzak garbitu eta orraztu. Zure aita bezain garbia zinen eta ilea trentza batean lotuta ikusten nizunean jelostu egiten nintzen oso burujabea zinelako. Goizeko kafearekin batera hasiz gero dena eramangarriagoa zen. Gainera, zure aita esnatzen zenerako alaiago nengoen. Loak ez zuen bere ile mardula batere nahasten eta arraia beti bezain zehatz agertzen zen itzartu berritan ere. Esku bat pijamaren galtza azpian sartuta, bestearekin ilea nahasteko egiten zuen keinuak bigundu egiten ninduen. Komunean desagertu eta apoen korroka entzuten nuen. Sabela puztua, azala gorritua, zirkulazio oso txarra eta eskuak kailuz beteak zituen, baina lotarakoan esku deformatu hura nire ipurmasailean pausatu eta bake ederrean lokartzen ginen batelean. Ez zidan sekula hitz zatar bakar bat ere esan, nik bai, hasieran, baina gero isiltzen hasi nintzen eta gaur arte. Zure aitak nire izenarekin hitz-jokoak egiten zituen eta atximur egiten zidan oreztaren ondoan. Ese lunar que tienes cielito lindo. Tia Begok esan dit iluntzean etorriko dela eta iluntzen ari du. Bera iritsi aurretik amaitu nahi dut honekin. Aldi berean ez dut amaitu nahi hemen nagoen bitartean gaurko gertakizuna geldirik dagoelako. Beste eraztunak asko estutzen zidan. Oso bakarrik nago. Traba ez zinen zu zehazki, zure presentzia baizik, ez dakit ongi hau nola esan. Lotsagarri sentiarazten ninduzun eta biharamunean neure buruari esaten nion ez nuke egin beharko, gaur ez dut egingo, gaur ez dut egingo, gaur ez dut egingo. Oso astuna da etengabeko borroka hori. Joan zinenetik errazagoa izan da. Barka zirrimarrak, ez dut garbiago idazten asmatzen eta ez dakit mojekin ikasitako letrakera hau ulertuko duzun ere.

      Ni ez nintzen ongi ezkondu. Sukaldea berritu bagenuen gure aitak emandako diruari esker izan zen. Marisarekin elkartu nintzen aurrekoan harategian. Ez nion aurpegi onik ikusi, minbizia duela esan zidan eta Marisa izateko gogoa galdu nuen. Marinieves berandu banandu zen, ez zuen inoiz Amado maitatu, ez daukagu harreman handirik, ile-apaindegian entzuten dudana baino ez dakit. Ni liluratu ninduen gizonarekin ezkondu nintzen, hori ongi ezkontzea da. Joan zinenetik dena errazagoa izan da, baina gaur Londres urrutiegi dago. Telefonoa ari da jotzen.

      Ehorztetxekoak ziren. Berehala datozela gorpuaren bila. Ez, ez dut zure aita nik akabatu. Berandu zen horretarako. Goizean ez da sukaldera etorri. Bere bila joan naizenean zerraldo aurkitu dut. Odol-hodietako batean burbuila bat osatu eta garuneraino joan zaio. Han egin du eztanda. Horrela, gutxi-asko, azaldu dit medikuak. Azpiko arropa garbiak eta traje onena jantzi, Agua Bravarekin goitik behera zipriztindu, eta, faltan suma ez nazan, Las Cadenas botila miniatura bat sartu diot jakaren poltsikoan. Kostata kendu diot eztei eraztuna.

Magnolia

Izanagatik sendiko, ezin laket betiko.

HAMLET

Jaioterriaren izenaren seinalea pasatu duenean, bizkarra tentetu zaio aireportuan alokatutako autoaren eserlekuan, eta odola bizkortu zainetan. Ez da besteak bezalako itzulera. Herrixka zeharkatzean, okindegitik ateratzen ikusi du Aitor, autoari jakin-minez begiratu dio. Itzuli den bakoitzean, ikusitako lehenengo ezaguna nor den jaso du buruan. Aitorrek Downen sindromea du, bere adin berekoa da eta zahartzeko astia eman dio itzuli ez den tartean. Hura ikusi arte ez zaio iruditu kanpoan horrenbeste denbora egon denik. Apustu egingo luke ezagutu duela. Beti gustatu izan zaio Aitor. “Ze guapa zaude”, esaten zion elkartzen ziren bakoitzean. Eskuinera biratu eta baserria ikusi du, eguzki begian, muinoaren puntan, bi uretako teilatu laranjatua, harrizko hormak, hiru solairuak, arku erdia atarian. Erraldoia iruditu zaio. Aita datozen orduetan hilko da. Ez dago itxaropenik. Klarak bidali zion azken mezua da. Itxaropenik. Ezin hitz okerragorik aukeratu. Zein desegokia hitza. Zein gezurtia hor. Santa Klara. Elenaren takoidun abarkek dar-dar egin dute enbragearen pedalean.

      Klararen autoa dago magnoliaren azpian, gerizpearen erdi-erdian. Gaurkoagatik sikiera, iritsiko zela jakinda, tokia egin ahal ziezaiokeen. Azken batean, magnolia hori berea da. Enbragea sakatuta dauka giltza ezkerrera eraman duenean eta autoak jauzi bat egin du, moxal batek bezala, teilatu hegalaren itzalaren marran geratu aurretik. Magnolia hori berea da. Aitak berea zela esan zion behintzat. Baina Klarak biona zela murmurikatzen zuen. Baserriko tokirik argienean dago; enborrari bira egin diote zakurrak eta berak, lore piloa dago lurrean, denak herdoilduta. Lorategiko jasminaren usain bere gusturako sarkorregia igo zaio sudurretatik eta hortentsia arrosen gehiegizko ugaritasunak ezustean harrapatu du, itzultzen den bakoitzean gertatzen zaio. Buztinezko ipotxak bezala sakabanatzen dira kala sortak, denak ahizparenak. Elenarentzat landareak motelegi mugitzen dira, animaliak nahiago ditu; askako arrain laranjak, adibidez. Baina bere magnolia beste zerbait da, haurra zenean igo eta adarretatik heltzen zion, eta jaietan erosten zizkioten puzgarriei bezala urrutira eramateko eskatzen. Etxera bueltatu den aldiro zakur ezezagun bat topatu du baserriko atarian. Atzetik doakionak ikusi duenean, zaunka egin eta buztana mugitu du aldi berean. Elena haren aurrean geratu, belauniko jarri, besoa jaitsi, ahurra ireki, eta bere eskua usnatzera hurbildu da zakurra. Artzain zakur eder eta handia da, katamotz belarriduna, zaharrak aukeratutakoa inolako zalantzarik gabe. Seguru dago Klarak ez diola etxean sartzen utziko.

Klarak Maxen zaunka entzun duenean jakin du Elena etxean dela. Aitari begiratu eta “iritsi da” esan dio ahots goran, “hemen dator izarra, Hollywoodekoa” gehitu du bere baitarako. Max berehala isildu da. Ahizpa txikiak animaliak sorgintzeko dohaina du. Behiekin, ardiekin eta zakurrekin egiten zuen, arkumeekin bereziki. Aitak, liluratuta, begiratzeko esaten zion Klarari, Hamelingo txistularia zirudiela. Paper-zapi bat hartu eta aitaren ahoa hustu du. Hasieran, muki bigunen tankerako likido berdexka horrek oka egiteko gogoa ematen zion, orain ohitu egin da. Klarak inurriak ere ez ditu liluratzen, baina edozertara ohitzea dohain gisa aitortuko balitz, bera jainkosa litzateke, lilura tanta batere izan gabe ere. Ez ditu jasaten aitaren orroak, ez dio marru egiteari utzi sedatu zutenetik, marru egin eta likido berdexka hori produzitu. Eta, hala ere, okerragoa zen gaixo zegoenean.

Elena baserrira sartu eta begi-kolpe batean jabetu da barrua Klararena dela. Maleta sarreran utzi eta ingurura begiratu duenean, dardarka sumatu ditu berriro takoiak. Atzera begiratu dio maletari eta damutu zaio abarketa horiek jantzi izana. Takoiek boteretsu sentiaraziko zutelako ipini ditu, ezartzen dioten ibiltzeko modu horrengatik, baina kristalezkoak dirudite orain. Altzari batzuk tokiz aldatuta daude, beste batzuk desagertu egin dira eta ezagutzen ez duen hainbat dago. Aldaketarik handiena, nolanahi, sukaldean egoteko gela bat asmatu izana da. Garai batean, sukaldea zen egongela bakarra eta han prestatzen zizkion berak kafesneak zaharrari. Azken bisitan azukre-zorro osoa botatzen utzi zion eta bibote mardulean geratu zitzaizkion tantek samurtasuna lehertu zioten. Kafesnea puntuan zegoela esan zion zaharrak. Ezkutuan eman zion azukrea, ordurako Klarak debekatua zuen. Diabetesagatik. Sarreratik maleta eraman, eta egongela-sukalde hartan ezagutzen duen objektu bakarra dela iruditu zaio. Zakurra kanpoan geratu da.

      Elenak eskailerak mailaz maila igo ditu takoiak airean eramanda. Gurasoen logelako atartera iritsi denean izoztuta geratu da, begiak baino ez ditu mugitu. Zaharra ohean etzanda dago, geldi, orro estrainio bat egiten du, ematen du urezkoa, itsas ur nahasiena. Ezin du osorik ikusi, Klararen gorputza dago traban. Gimnastika irakasle alemaniar baten moduan mugitzen ditu zaharraren gorputz atalak. Gurasoen logelako atmosfera ezaguna egin zaio. Itzalez betetako argiztapena eta komoda hori, urre koloreko heldulekuak dituena, gaztainazkoa; haren azpian ezkutatzen zituen zaharrak Gabonetako opariak, Elenak kuxkuxeatzen zituenak. Klarak zokomiran harrapatzen zuenean, lehenengo aukeran salatzen zuen. Baina usain arrotz bat dago, ez da bere zaharraren izerdi usain garratza edo bizar egin berriaren lurrin freskoa. Gaixotasunaren eta botikaren nahastea da, aratzaren tonu batena.

      Zaharraren arnasak hurrengo olatu orroa dakar, gero eta luzeagoa da gailurrean dagoen unea, apnea hori, beti azkena dirudiena. Biratu eta etorri den bidetik alde egingo luke.

Klara jertse finaren mahukak ukondoetara igotzen ari zen Elena eskaileran gora zetorrela entzun duenean. Erraza izan da ahizparen mugimenduak antzematea, hala izan da beti, ezkutaketan jolasten zirenean berehala aurkitzen zuen, magnoliara igota egoten zen gehienetan. Ontzia ur epelarekin bete, eskuoihala busti eta aurpegia igurtzi dio aitari, ez da ahizparengana jiratu. Aitaren beso bizigabea altxatu eta, eskuoihala besapetik eraman dion bitartean, ahizparen gorputza aitaren tankerakoa dela pentsatu du. Doi-doiak dira biak, atal bakoitza bestearekin ezin hobeto ezkontzen diren gorputz horietakoak. Elenaren zangoak luzeak dira, orpoak finak, lepoa beltxargarena, begiak handiak eta jade kolorekoak, gerrian nahikoa bihurgune, ez gehiegi, eta perfektuki egokitzen zaion Kleopatraren sudurra aurpegia erdibitzen. Aitak ere halako gorputza du. Orain, giharrak desagertuta eta urritasunean ere, ez zaio doitasuna ezabatu. Hil dadin nahi du Klarak, behingoagatik hil dadin. Elena iritsi eta berehala hilko dela uste du, haren zain dagoela.

      Klarak zalantza egin du, agian ahizpari esan beharko lioke behean ikusi ez dituen altzariak garajean daudela, nahi dituenak hartzeko. Baina ez du egin, ez luke hitzekin asmatuko, ez daki nola hitz egin ahizparekin. Kosta egiten zaio aitaren gorputza maneiatzea. Herenegun sedatu zuten. Ordutik kimioterapia saio hura etortzen zaio errepikakor, detaile guztiekin, aita ospitale osoa dardaratzeko moduan zurrunga egiten ari zenean, besoa ukituta isilarazi, eta denen aurrean agiraka egin zioneko hura, denen aurrean berari buruz esan zituenak. Eskuoihala indarrez xukatu du eta hortzak estutu ditu nahi gabe. Klarak lepoa egingo luke ahizpa etxean sartu, bere ardatzean itzuli bat egin, eta guztiari katu galduaren begiekin begiratu diola. Gurasoen logelan ez dute inolako aldaketarik egin, aitak ez zien artikulatutako ohe bat ipintzen utzi, bere logela beti bezala egon zedin nahi zuela eta kito. Nekez jarri du albo batera bizkarraldea garbitzeko. Medikuak egun gutxiren buruan hilko dela esan zion, bihotza geratu bezain laster. Klarak bularrean jarri zion atzo belarria eta bihotzak taupaka segitzen zuen orroen artean.

Elenak ez dio ahizpari begirik kentzen, zapia busti eta bihurritu. Zaharra berea balitz bezala maneiatzen du. Haren gorputzak arina dirudi Klararen eskuetan. Ahizpak mugimendu batekin alboz jarri duenean, aurpegi betea ikusi dio, eta ikusitakoak atzeraka egin dio. Begiak itxita, bibote zabala, bizarra eginda, azala hori, inoiz erori ez zaion ilea aurpegia betiko moduan enmarkatzen, marra alde batean. Elenari lekuz kanpokoa iruditu zaio zaharraren ile iraunkorra. Baina okerrena ahoa izan da; ahoa zabalik ikusita, orroak are ezerosoagoak egin zaizkio.

Klarari, eranskailuak bereizi eta pardela ipurdipetik ateratzeko tira egin duenean, lepo atzea uzkurtu zaio. Titiak beti egin zaizkio pisu; hainbesteraino, txikiagotzeko ebakuntza egitea pentsatu duela inoiz. Ez du sekula egin eta lepoaren azpian konkorra dauka orain. Aitak, sedatu aurretik, garrasika deitu zion suhiari, Klararen senarrari. Bere azken oihua izan zen. Klarak ez zuen jakin nondik atera zuen indarra, nola egin zion iskin kimioak utzitako txirula ahotsari. Fundamentuzko kafesne bat eskatu zion suhiari, fun-da-men-tuz-ko-a. Klarak ez zuen sekula kafesnea aitaren gustura egitea lortu: beroegi, hotzegi, kafe gehiegi, gutxiegi, kikara horretan ez. Gainera, azukre zorroa emateko agintzen zionean, ezetz esan eta aita sutan jartzen zen. Aita zainketa aringarriak behar zituen terminala zela esan ziotenetik, azukrea nahieran eman eta Elenari hots egin zion. Lanera deitu, lankideak han zegoela esan, itxaroteko eskatu, telefonoaren beste aldean murmurio bat entzun, eta erratu egin zela, Elena kanpoan zegoela esan zion azkenean. Klarak mezua bidali zion telefonora, baina sekula ez du erantzuten. Aitaren gorputz biluziak ez dio inolako erreparorik sortzen, baina aitak, itzarrik zegoenean, suhia eskatzen zuen dutxan laguntzeko eta Klarak, lepoko mina ez areagotzearren, eskertu egiten zuen. Indarra ahitzen ari zaio, eskuek huts egiten diote. Elenak, atetik, ez du zirkinik egin eta Klara luzatu egin da garbiketan. Are, inoizko garbiketarik luzeena egin du ohearen beste aldera joan eta ahizpa aurrez aurre hartu duen arte. Beti bezain lirain dirudi. Bigarren begiratuan, ordea, higatuta ikusi du.

Bata bestearen ikuseremuan dago.

      — Itzuli zara —esku bat aitaren bularrean jarri eta bestea sorbalda azpira eraman du, gorputza biratu eta itzuri egin die ahizparen begiei.

      — Bai —badaki ahizpak hasieratik jakin duela han zegoela, zakurraren zaunka entzun duenetik ziurrenik—. Zein da zakurraren izena?

      — Max. Ahoa garbitu behar zaio. Biriketatik igotzen zaion likido berdexkak ahoa betetzen dio eta orro artean itoko dela ematen du —egin bitartean esan du.

Elenak ahizpari begiratu dio paper zikinak ohe ondoan berariaz jarritako zakarrontzira bota dituen bitartean. Ontzia beteta dago, eta bere buruari aitortu dio ezingo lituzkeela zaharraren izterrak durduzatu gabe ireki, are gutxiago barrabilak eta zakila ukitu, ezta paper-zapiak aho orrolari horretan sartu ere. Ez zion erantzun ahizparen deiari eta, zaharra hilko zela zioen mezua irakurri zuenean, ez zuen berehala dena utzi, hegazkin batean sartu eta baserrira itzuli. Denbora behar izan zuen, beti behar izaten zuen. Itxaropenik ez dago. Elena ez da santa. Akaso beste era batera egin lezake berak? Klararen moduan ezingo luke, hori badaki, eta Klararekin bere erara egin behar dira gauzak edo ezin dira egin. Bi mototsak guraizez moztu zituenekoa etorri zaio gogora, Klarak belarrondokoa eman zion ilea baimenik gabe moztu zuelako. Zaharrak errieta egin eta eskua luzeegia zuela esan zion ahizpa zaharrenari. Hura gertatu eta pixka batera, magnolia eman zion Elenari.

Klarak semearen kolonia hartu du gau-mahaitik, usain fresko pixka bat, logelan dagoena estal dezan. Gorputz osoa fumigatu dio lepotik behera. Sedazioaren aurretik etxean sartzen utzi zion Maxi, salbuespen gisa, aitari agur esan ziezaion. Aitak hamaika laztan egin zizkion. Klara gauero sartzen da dutxan gorputzean geratzen zaion kiratsa azaletik erauzteko, gorritu arte marruskatzen du. Kakaoa eman dio aitari ezpainetan, ez du garbiketa saioa amaitu nahi. Isiltasuna gero eta lodiagoa da. Hainbat maniobraren ostean pijama jantzi eta, ohetik apartatuta, leihoraino joan da. Lepoa luzatu du; bizkarra, besoak eta eskuak gogortuta dauzka. Magnolia ikusten du. Haren itzalean bere autoa dago eta teilatuaren hegalaren azpian ahizpak ekarri duena. Magnolia berea dela esaten du Elenak, badaki orain ere hori pentsatzen egongo dela. Ez daki aitak berari eman ziola lehenago, gustura esango lioke saihetsetan labana bat sartu nahian bezala, baina ez dio esan, pentsatu egin du bakarrik.

Elena aitarengana hurbildu da eta pijama marradunaren urritasunean bere zaharra errekonozitu duen unean bertan ukitu dio eskua. Atariko atea ireki dela entzun, eta Maxen zaunkak ezkutatu du une batez zaharraren orroa.

Argialdia

Gau osoa eman zuen jolas horretan,

istant batean ikusten eta gero ikusten ez.

CLARICE LISPECTOR

Teresa Salaberri leiho ondoko besaulkian jarrita dago, kanpora begira, baina ez du ezer ere ikusten. Ez zedroak, ez gereziondo japoniarra, ez urkiak ez eta sakonean ageri den fabrikaren kea ere. Bere begiak trapuzkoak dira. Gorputza laburra, iluna eta idorra du. Inoiz luzea izandakoa, orain bizkarrak konkortuta eusten dio azalari. Gela barruko argia zuria den arren, urdina ematen du, neguagatik. Zahar usaina dago. Ez zaio ahoa ikusten, maskarak estaltzen du. Teresaren eskuak gurutzatu gabeko zangoen gainean lotuta daude, lepoa leiho aldera bihurtuta. Ezkerreko oinaren dantzagatik ez balitz, egunero bezain bare dagoela pentsa liteke.

      Egoitzako egoiliarren katalogoan errazen multzoan dago. Langileek, goizeko atontze lanetarako ezarrita dituzten egoiliar bakoitzeko hamabi minutu horietatik, ez dituzte Teresarekin bizpahiru baino gehiago erabiltzen. Zain egoten da besaulkian, orrazten. Gelan sartu den langileak denbora gehiago hartu du gaur, baina; ondoko ohearen gainean maleta huts bat zabaldu, eta armairutik banan-banan atera eta sartu ditu: Teresak soineko bezala erabiltzen dituen txabusinak, galtza lodi batzuk, bi galtza mehe zilindro eran tolestuta, udako txapin pare bat, bina udako eta neguko kamisoi, bi zapata pare larruzko, txapinen moldekoak, sei galtzetin sendo, hiruzpalau panty, orkatilara iristen direnak, bata bestearen barruan bilduta, eta zazpi kulero zuri, berdin, kotoizkoak. Beroki urdin iluna kanpoan utzi du, armairutik esekita. Nezeser barruan orrazia, hortzetako eskuila, Heno de Pravia poto bat. Pond’s aurpegiko azal lehorrarentzat eta ilea biltzeko urkilak. Egoiliar guztiak atontzen dituztenean, bere bila joango dira telebista gelara eramateko. Beste egoitzara bazkalordurako bidaliko dute. Noiztik dagoen han inork ez daki, iristen ikusi zutenak joanda daude. Denek uste dute, sarrerako fikusa bezala, Teresa han egon dela beti.

      Goizero, 305. gelan sartzen direnean, harritu egiten dira langileak, une horretan bertan beti dagoelako orrazten. Erloju suitzarra bezain zehatza dela esaten dute eta arraroa egiten zaiela, atsoa oso galdua dagoelako. Ilea luzea, urdina, mengela eta koipeztatua du. Intxaur baten tamainako mototsean biltzen du goizero, lepoaren azpian. Gaurko mototsak atzokoa ematen du, identikoa da. Egunero desegin eta egiten du eta intxaurrak beti ematen du berbera. Logelakidea hil zenean ez zen konturatu ere egin; zerraldoa eraman zuten, eta langile bat etorri, maskara erantzi eta barruraino sartu zion zotz luze bat sudurretatik. Teresak utzi egin zion. Izurriak iskin egin dio orain artean. Atzo, langile batek egoitzaz aldatuko dutela esan zionean izurritea aipatu zuen. Zeruan ez dago ostarterik eta lainoak berunezkoak dira. Kafesnea eta galletak gosaldu ditu. Teresak ez du sekula ahozapirik erabiltzen tanta bakar batek ere ez diolako alde egiten, baina gaur bi orban daude txabusinaren paparrean.

      Ez du eskandalurik egiten. Horregatik, eta autonomoa eta otzana delako, dago errazen multzoan. Hitz egiten badu, bere burua aurkezteko da; eskua luzatzen du esanez “Teresa SA-LA-BE-RRI”. Gelan itxita dagoenetik, gutxiagotan aurkezten du bere burua eta langileak sartzen direnean ez du keinurik egiten.

      Inork ez daki Teresak bart ez duela lorik egin. Atzo goizean atea jo gabe sartu ziren eta gaur beste egoitza batera eramango dutela esan zioten. Langileetako batek ahotsa altxatu zuen hobeto ulertuko ziolakoan eta silabak arrastaka eraman zituen. Teresak, ahotsaren estimuluari erantzunda, bere burua aurkeztu zuen aspaldiko partez: “Teresa SA-LA-BE-RRI”. Irten zirenean ezkerreko oina mugitzen hasi zen dar-dar arin batean.

      Bart ohean sartu eta izarak latzak egin zaizkio; mugitu, eta lastaira babesten duen plastikoaren karraka entzun du. Alderik alde begiratu du eta pareten zuria ahitua begitandu zaio. Altxatzea eragozten dioten oheko barra horiengatik ez balitz, sukaldera joango litzateke ogi pusketa baten bila. Gorputzaren atalak bizkortzen joan zaizkio errenkadan. Arnasari eutsi dio bihotzaren taupadak entzuteko eta soinua ezagutu du. Gero, bat-batean, irudiak etortzen hasi dira txinpartaka: goitik beherako oihal marraduna ikusi du lehenengo, gero mahuka luze bat, eta ondoren alkandora osoa, lisatuta, aulki baten sorbaldan zintzilik, janzteko prest eta botoi zuri nakaratuak eskumuturretan. Senarraren alkandora da, baina arraroa egin zaio inoiz senarra eduki izana. Ohean etzanda, irudiak sabaian proiektatzen ari direla uste du. Hegazkin txikiak eta handiak ikus ditzake sabaiaren ortzi-muga zeharkatzen. Logelako hormak Teresaren itzala erakusten du. Siluetan sudurraren kurba nagusitzen da, irtena eta biribila, Yom Kippurreko sudurra. Kokotsa, bigarren kurba nabariena, urteek zorroztu dute. Itzalean ez dira kopetako zimurrak bereizten. Begiak zabalik ditu eta eskuak sabelaren gainean bilduta dauzka mantaren azpian. Alkandora bidaietarako lisatzen zion hura da. Ikusi ditu, esate baterako, gizonezko zapatak: larruzkoak, belarriekin, belarririk gabeak, marroiak, larru kolorekoak, beltzak, denak distiratsuak eta ilaran binaka antolatuak. Zapatak zenbatzen saiatu da, baina kontua galdu du. Senarra ez du irudietan ikusi. Jakin-minez egon da, baina ez da agertu.

      Inoiz bisita bakar bat ere jaso ez izanak ukitu zaurgarri eta misteriotsua ematen dio Teresari. Ez da bere bakardadearen jakitun eta horrek samurtasuna eragiten du zenbait langilerengan, baina beste batzuek esaten dute ezeroso sentiarazten dituela. SA-LA-BE-RRI. Senarrak aldiro bidaiatzen zuen. Etxeko txirrinak jo, atea ireki eta bi polizia ikusi zituenean ez zen estutu. Hegazkin istripu bat egon zela esan ziotenean ere ez. Hilik zegoela gehitu zutenean, betazalak behin kliskatu, eskuak sabel gainean lotu, eta atea itxi zuen eskerrak eman ostean. Hilkutxarik ez zuen erosi senarraren gorpurik ez zutelako aurkitu. Garabien negozioan zebilen eta tratu asko egiten zituen ozeanoaren beste aldean. Haren hegazkina uretan amildu zen, bidaiari guztiek eta eskifaiak galdu zuten bizia. Biharamunean egunkaria erosi zuen kioskoan, gero ez zuten berri gehiagorik eman.

      Teresaren behar bakarra egunero telebista gelara joatea da. Logelan itxita geratu zen tartean, bere gorputzaren narriadura areagotzeaz gain, luzatu egin ziren absentziak. Langile batek hirugarren solairuko arduradunari ohartarazi zion eta telebista baten bila bidali zuen mantenuko langilea biltegira; ez zegoenez, salbuespena egin, eta Teresa egunero telebista gelara eramateko agindua eman zuen zuzendariak.

      Atzo gauean, hegazkinak sabaitik desagertu direnean, sagarrak ikusi ditu, gorrixkak eta doratuak, belazean agertu dira sagarrondo batetik zintzilik. Tupustean, lapiko bat dago ikatzezko sukaldean eta esku batek tapakia altxatu du. Konpota lurrina logela guztian barreiatu, eta bere sudur-punta biribilera iritsi da. Esku hori bere amaren eskua dela jakin du eta ez zaio batere arraroa egin ama eduki izana. A-M-A hizkiak ahogozatu ditu eta gorputza epeldu zaio. Umeen ahotsak entzun ditu baina, tinko saiatu den arren, ez du asmatu nor diren.

      Egoitza behin-behinean itxi aurretik, Teresaren errutinan telebista gela eta paseoak zeuden. Lorategian ibiltzen zen pasieran, itxuran alderrai, baina beti ibilbide berbera egiten. Hasi atarian eta baratzeraino, baratzetik atarira bueltan, geldialdirik egin gabe, arin. Baratzean bai, han norbait lanean aurkituz gero, bere burua aurkezten zuen. Batzuetan, izan uda edo negu, oinutsik ateratzen zen, behatz luzeak, hezurtsuak eta finak bistan zituela. Langileren bat konturatuz gero, logelara eramaten zuen eta lokatza kentzen zion oinetatik. Gero, paseoak bertan behera geratu ziren eta telebista gelara joan-etorriak ere bai, Teresa salbuetsi zuten arte. Egoiliarrei debekatu egin zieten egoitzatik ateratzea eta bisitaririk ez zuten onartu. Langileak goitik behera fumigatzen zituzten sartzerakoan eta irteterakoan. Hilotzak plastikozko poltsa beltzetan ateratzen ziren, baina Teresa, leihotik begira egonda ere, ez zen sekula hil-autoekin ohartu.

      Gelan sartu den langileak ezohiko zerbait nabaritu dio, halako dirdira berezi bat azalean. Teresari oharkabean pasatzen ari zaio hau guztia, pentsatu du, maskararen, eskularruen eta zabor-poltsekin egindako babes-jantziaren barruan, zorionekoa bera. Telebista gelan aulki bakartu bat dago, eseri egin da. Langileak pantaila piztu eta urrutiko agintean kanalen botoia sakatu du, hegazkin istripuen saioa aurkitu duen arte. Plastikoan bildutako agintea goiko apal batean ezkutatuta utzi eta joan egin da. Egoitzako langileek ez dute sekula ulertu hegazkin istripuen saioak ikusteko Teresaren zaletasun hori. Arbuioa eragiten dio bati baino gehiagori.

      Argi malba bat agertu da Teresaren logelako sabaian, eta gona gorri bat. Gona gorriak bistan utzi ditu eserita dagoen andrearen belaunak. Algarak entzun ditzake eskusoinuaren doinu artean. Esku luze bat, hezurtsua eta fina, pausatu da belaunaren gainean. Bere eskua dela ohartu da. Eskuak belauna laztandu du eta Teresak, ohean etzanda, ura sentitu du hankartean.

      Boeing 737 Max hegazkin baten istripua erakusten du gaurko saioak. Hegazkina Javako itsasoan amildu zen. 189 hildako. Esatariaren ahotsak tragedia ahoskatzen duen arren, sorgor entzuten dio. Begiak pantailara lotzen zaizkio. Bidaiarien paniko oihuak erreproduzitzen ditu istripuaren dramatizazioak. Teresak ezker oina baino ez du mugitzen. Hegazkina amildu eta, une zehatz horretan, irribarre egin du, maleziaz. Esatariak dio gorpurik ez zutela berreskuratu, itsasoak denak irentsi zituela. Teresak ez du entzuten. Esfingera itzuli da.