MIKEL LASA

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Mikel Lasa

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

«Herenegun irakurri nion Oterori / zure poema Eganen agerturikako bat», dio Harri eta Herri-ko G poemak. Mikel Lasari eskainiak direnez, Gabriel Arestiren zabaltasun poetiko eta pertsonalaren adierazle dira noski bi lerro hauek, baina orobat erakusten dute, lankide gazteagoaren gorazarre egiteaz gainera, euskal idazleak, noizbait, erdal idazlearen aitzinean harro azaldu ahal izanda hartzen duen pozaren handia: iritsiak ginen bekatuak lilura sortzen zigula aitortzerainoko heldutasunera, gauza ginen, noizbait, gure arima haragirik lohienean galtzeko, gogoak gorputza deskubritua zigun, maitasunak bakardadea. Baudelaire-ren aurrekoak izatetik Baudelaire-ren ondorengoak izatera pasa ginen, hau da, literaturaren historia modernoaren barnean kokatu zen gure poesia, eta konplexurik gabe aldarrikatzen zituen gure poetak bere lagun hilezkorrak: Tzara, Aragon, Lautréamont, Kafka... Mikel Lasak ekarri zuen modernotasuna ordea ez da bakarrik literatura garaikidearen bereganatzeaz sortua. Ageri zuen tristura, jarrera izan gabe, inguru itogarri batek eragina zen, Hego Euskal Herriko 1950-60 urteen basatzak, deshistoriaren erreinu luzeak, ghetto hark. Esan ohi dena baino sozialagoa da bere asperdura existentziala.

      Mikel Lasaren poemak berehala nabarmendu ziren, eta liburuan bildu baino lehen hartu zuten idazleen eta irakurle atzarrienen aho bateko laudorioa. Baina maiz aipatuagatik eliteko poeta izan dugu urteetan, batetik Arestik berak bideratutako poesia sozialaren arrakastak baztertu egin zituelako gainerako joera guztiak, eta bestetik Lasaren poesiaren ildoa ez delako samurra jarraitzen. Ez du estilo nabarmengarri bat proposatzen, sentsibilitate mailako berritasuna baizik: gauzak adierazteko espiritu malenkoniatsu eta, halaz guztiz, tristuran sobera laketzen ez dena. Aitortua duenez, poetak ukaiten ditu halako aldarteak, «egunttoak», barnekoak esatera behartzen duten flakeziak. Euskal olerkari zaharrek mendira bezala, itsasertzera jotzen du orduan Lasak, noraezeko ibilian gogoetatsu. Paisaia honek funtzio sinboliko apala du, giro egiteko dela ematen du, baina azkenean dekoratiboak ziruditen zuhaitzak, esaterako, ametsaren galbide bihurtzen dira, edo maitasunaren babes, edo akiduraren lekuko. Paisaian gauzatzen da hitza, baina poetaren ingurua ez da inoiz koloreduna, eta euriaren presentzia ugariak koadro inpresionista bat oroitarazten digun arren, esan liteke geometria nagusitzen dela gristasunean. Sotiltasunez, elementu gutxi batzuekin moldatzen du Mikel Lasak bere hastioa: euria, zuhaitzak, gaua... Ia estereotipoak ematen dute. Alabaina, erretorikarik gabeko poesia dugu hau, elementuen bakana kontrastea lortzeko bidea baita «xarma ustelaren» aldaera guztietan. Mikel Lasaren apunte gisako hauek zatiduren estetika dira, poetak unea harrapatzen du, denboraren eten batzuk azaltzen dizkigu instantaneak balira moduan, kontinuum batean ipini nahi lituzkeen uneak, bizitza honen hutsa adierazi eta, horrenbestez, betetzearren.

KOLDO IZAGIRRE

Mikel Lasa (Donostia, 1938) filosofia, teologia eta ekonomia ikasketak egina da, eta informatika alorrean dihardu. Hainbat poetaren lanak itzuli ditu, Rimbaud-en Denboraldi bat infernuan, besteak beste. Saiakera bat dauka argitaratua, Novela berria Hego-Amerikan.

Poeta berria

Zure elea

        ez da gurina eta esnea:

        harria itsasoa eta haizea.

Munduaren hatsa

nahi nuke atzeman

Europako bide ugarietan

(hainbeste jendetza eta ni hain bakar)

eguerdiko eguzkia adora

goizetik goizera lana

arratsaldeetan jainko beltzekin josta.

(Baina ez zait ardura)

eta gauetan

bide ertzean naiz ezarriko

harri-meta txiki baten alboan

t' hankak gurutzaturik

hartuko dut gitarra

bardoaren gisa

ta eresi bat kantatuko

ardura gabe ta triste:

      Oi hiri oi izar oi ortzi

      ez duzue balio ezer

      gizonaren irri ta keinu batek

      zuetako mila balio dute

      oi hiri oi izar oi ortzi

      ez duzue balio ezer.

      Zoaz eta esaiozu Rilkeri:

      izarren hautsa krudela da

      eta ilargiaren esneak

      goragalea ematen dit.

Eta poblatuko dut

ene arimaren bakardadea

gizonaren irriz eta neskatxaren musuz.

Deituko ditut lagun berriak:

      Fauno zaharrak ene lagunak

      bideetan zehar zabiltzatenak

      Picassoren Arlekin horia

      (Kafka bera ote pailazoz jantzia?)

      Pierrot gorria

      eta mundu guztiko clown

      aurpegi tristeak

      jazkera gorria eta txano berdea.

1961

Txorabioa

Ez da ezer ez da egia

kontra nagoena naiz

kontraren kontra

ta inor ez dago nire alde.

Gauerdian nago

erromantikoen uhartean

izatearen mugan

mugaren mugan.

Eta Sadeko markesaren gazteluan.

Gauerdian nago

ta hilak ditut lagun

Aragon gaztea Tzara Neruda

Lautréamont Lelian gizajoa

Kafka

eta Baudelaireren begirada tristea.

Gauerdian nago

ta itzalak ditut lagun

bakarrik ez naizen

sekula sekulakotz.

1961

Musika: Gari

Baudelaireren gisa

Higuina eta tristura begi bietan

gizonek ez diote engainatzen.

Barre ta irri zurietan

haragiaren grinak ez du berotzen

bere ezpainik, ez bihotzik.

Desprezio eta higuina dario

begi bi beltzetatik.

Maite haut maite,

kaleetako zozoak ez beste.

Maite haut maite

baina gorrotoz eta zoramenez

hire gorputza nire arimaren truke.

1961

Tamariza eta pikondoa

I

amodio galduak

                            Goiz heltzen diren pikoak

                            maite ditu ene arimak.

                                                   Axular

Euriaren tristea

ari ta ari atergabeko amaian.

Katuak ganbaretan lo daude gau t'egun

denborari denbora emanez...

Paradisu galduetako oroipena da

nola palmondo handi baten pean

itzala genuela adiskide

nola tamariza ta pikondopean

ari ginen bekatu

haragizko bekatua

euriagatik triste ari

triste diren bezala tamarindoaren adarrak

itsas bazterrean

euriaren pean

triste ta ustel palmondoa

udazkenean

chalet ubelaren jardinean

Zarauzko plaiatik ez hain urruti.

Nola bion gorputzak gurutzaturik

(bagenekien ez genuela elkar maite)

bestearengan bilatzen genuen

gurean ez daukaguna:

mundu axolagabeak itsaso izugarriak plaiaren bakardadeak

ematen ez ziguna: maitasunaren arrastoa.

Arratsalde hura munduaren azken eguna zen

t'amore eman genion bizitzari.

Udaberrian kantatu nuen hasierako egunaz ez naiz oroitzen

Jainkoak gizona tankeratu zuen egunaz

bizirako arnasa isuri zionaz

ez naiz oroitzen

paradisuko azken egun honetan.

Katuak ganbaretan lo daude

tolesgabeko ametsetan

urteak eta denborak deusezten

edota denbora milaka ugaritzen.

«DANA»k ta «NADA»k zirkulua bukatzen dute.

1961

II

denboraren marka

Ene biziaren tristeziazko

sinoak

zeinak baitu urtearen zehar

biziaren hari guztia kolorazten

zeinak baitu ene aurpegiaren eskultura

beheraka zimurrez markatzen.

Itsasontzi antzinako kobrearen metal zaharrak

ez du ene itxura tristearen tristura

eta plaia hondar-hustuak udazkenean

ez du ene etsipenaren zapore garratza.

Tamariza eta pikondoak

nire haurtzaroko izarotik

denak erroz desustraituak izan dira denak!

Izagak soilik haizeari buru emanez

tristeziazko salmoak

murmuratzen dituzte

ipar haizearen eraginez eta berresaten:

«Oi gure denbora hunen desolamendua!».

1961

Esperpento

Ihauteria da

eta ihauteri gauean

kale isiletan barna goazela

iparraldeko hiri handi honetan galdurik

burdelak ikusten

laurehun pezetakoak eta hirurehunekoak

gure poltsa urriarentzat nahikoa ehunekoak.

Denak dira emakumeak

eta gorputz usatuen xarma ustela bilatzen dugu.

Mauka ta mauka ar-emeak

izorkeria egiten eliza zaharreko pareta bazterrean.

Berdin da bakardade honetan

aurpegi ederrak hala itsusiak

emakume denen aurpegietan

halako animaliakeria sumatzen dut

zoramena aurpegi idorra mirada fijoa.

Ihauteria da ihauteri gaua

ta inork ez daki bakoitzaren bakardadearen berri.

Argi bakoitza itzalean hiltzen da

agonia isilean

nola Kristo profanatu hori biluzik

bide bazterrean hain desesperatuki etsia

agonian infernuetara jaitsia

hirugarren egunik gabeko Kristoa

sinesten dut.

Eta argiak milaka izanik ez dute argi egiten.

Tarteka gaua da jabe.

Hala gu hala gure bakardadean

ihauteri gaueko hirurak eta bost inguruan.

1962 (Liège)

Zoriona, zorionttoa

Kantatu nahi dut kanta bat

axola gabe

inorentzat

haizeari beharbada

beharbada itsasoari.

Edozein blues

azken modako airea,

hoxkira honek ene gorputzean iraun artio

eguzki eskax hau ezkutu artio.

(Dios, zer da zoriona zorionttoa atsegina?)

Minutu batean ardurarik gabe egotea minutu honetan

ixtantearen laburrunean.

Edozein gauza zoriona da

zorionttoa

besterik ezean.

Edozein une ona da bizitzea

Edozein kanta axolarik gabe kantatzea:

                  koblatzen dudalarik

                  (aire banal bat)

                  zaude loak harturik

                  gauezk' ametsa bezala

                  ene kantua zautzula.

1962 (Liège)

Egunen batean beharko dugu pausatu

udarako egun narras luzeren ondoren

giza errealitate umilaren ohean etzan

banitate orotaz biluztu, marmario guztietaz

eta azken finean gure baitara itzuli

ene buruari so egin, hain bitxia

estrainoa, birrindua eta madarikatua

ene burua, eta ene baitara itzuli

haur baten begiez ingurumariak begiratu

Biluztu, hustu, sentipen oro bazter

ez gorrota, ez ahalegin

betiereko isilaldiaren zapore umila astiro dasta

Ur-lo isilaren sabelera hondora.

1962

Hemen datza Popeye (Faulkneren oroitzapenez)

Popeye espetxeratu duten presondegiko patioan

ilunabarreko haize-boladak beldurgarri astintzen duen

paradisuko zuhaitz horren aldean

Pariseko UNESCOren jardineko Calderen mobilek

historia aurreko fosiltzarrak dirudite.

Eta, nor ausartuko ote UNESCOren zuzendariari

gorazarre egiten?

Eta nork eresi bat kantatuko ote dio

euren zerbitzari den Edozein-Edozer jaunari?

Baina Popeye hiltzaile beltza, presondegiko

leiho ondotik bere bizia eta heriotza

kantari dihardu eta berarekin batean

beste gaizkile beltz andana mixerablea

koru eginez,

euren herriaren patu txarrari garrasika:

          «Quat' jou' enco'! et alo'! y vont pend'

          le meilleu' ba' yton du Missisipi du No'!!»

Gure uharteak iazko xarma ia dena galdu du. Tamarizak urritu egin dira mendiaren maldan. Ikusten diren bakanak errenkan ezarriak daude, lerro berdinetan, bidearen itzuli-mitzuliak oro jarraiki, pasieran dabiltzan neskame axolagabeen apaingarri. Deabruak baino libreago zirenak hain domatuak. Sorginak bezain berritsuak, sekulakotz isilduak.

Zain gaude, urrutira eramanen gaituen ontziaren zain, harraldeko oholdia bezala olatuen joan-etorrien menpean. Gure gogamenak ritmo bera du, ritmo tolesgabea, denbora eta nahimenari etena.

Bitartean berriketan jardun gara. Bost gara edo sei eserita itzalean, gelaren txoko ilunean...

Orain SAko izaroak bere xarma ia dena galdu du. Iaz, hain urruti gabe, lilurazko mundu aparta bat zen herriko mutilentzat. Mutilen aberri askatua zela zioten. Hara orduko ez zen herriko legea edo etxekoa nagusi, eurak euren fantasiaren gisa moldatutako kapritxozko legea baizik. (Berriz ere romantiko bat naizela esanen didate, romantikoen errugabeko naturaren mitoa berriztatzera natorrela, Rousseau eta Flauberten «éducation sentimentale» delakoaren barne-mina dudala, Robinson Crussoeren iratxoarekin nabilela berriro, asko dela e.a...)

Udazken amaierako eguntto bat zen, flakeziaz betea, xirimiriz hordi-hordi eginiko egun tentel horietakoa...

1963

Irudi banal eta eternalak

Enamoratua hondarraren gainean

idatzi dut zure izena maitea

hondarraren gainean eta uraren ertzean

B. La femme que j'ai choisie

    la femme que j'ai chérie.

Irudi banal eta eternalak

(bihotza eta gezia)

marrazten nituelarik

hondarraren gainean eta uraren ertzean.

1964

Bitartean ametsa da

Bitartean ametsa da

zuk erran didazuna maitea:

maite nauzula enea zarela.

Gaua zen eta ilargi handia

gezurrezko gaua gezurrezko ilargia.

Bi itzal besterik ez ginen

lilurazko gau hartan

itsasoaren ertzean eta

haitz handi baten gainean.

1964

«...MAIS DÉBARRASSÉ DE QUI? C'ÉTAIT BIEN SIMPLE: DÉBARRASSÉ DU DIMANCHE... LE CAUCHEMAR, LA TRAGÉDIE, SELON W., C'ÉTAIT DIMANCHE...» (J. GREEN). Igandearen handitasunean galdu egiten naiz. Igandeetan uneak luzeago dira, zeru tarteak zabalago, orduak pausuki igarotzen dira. Igande goizean aspertu egiten naiz, arratsaldean ez dakit non naizen.

Haur denboran zorion berezi bat dastatzen nuen igande goizetan airean nonbait galdurik. Gaztetu naizelarik aspertu egiten naute igande goizetako lehen orduek, eta tristatzen ilunabarrean. Ezpidea ere hor dabil ibili jende tartean itzuli-mitzulika arratsalde aspergarri horietan.

Ordu horietan zer eginen? Gela barnean Kafkaren Egunerokoa irakurtzen hasten bahaiz hireak egin dik: misteriozko lurpe itzaltsuetan galduko haiz. Dirurik ez baduk (ondo ezagutzen diat estudianteen poltsa urri hori) ezin pasa noski neskatxei ipuin xuri-gorriak erraten denbora guztiz. Bakarrik bahabil, eta sentipen larriren batek kilikatzen eztarria edo sabelondoa edo hankak, beldur bahaiz, tira egik pipa liburu montoien tartean dagoena eta tabako Holandesez beterik (Oi, Amsterdamer tabako gozo bilohoria ta haren urrutietako usain liluragarria!: There is no tobacco like Amsterdamer tobacco!).

Inoren axolarik gabe begira urrunera; orain ke xuriak urrunagotua ikusten duan urrun lausotura... Baina begira: itsasoa laino eta Donostia bera nekez ikusten diagu, Jaizkibel nekezago. Gaur ziurki Hondarribia, Getharia eta Miarritzeko argiak ez dizkiagu ikusiko, ez ilargi santurik itsaso gainean. Gaitzerdi.

Itzali gaitean elkarrekin, ez gogo argiz bizi izan sekula. Guretzat ilundu dituk gaua eta eguna.

Ordu honetan, inon aingura bota gabe, herria izpiritua itsasora. Daigun jira bat, daigun jira bi,... bat, bi, hiru. Eia!

(Kaia gainean txalupa zahar bat, beltza, kilaz gora).

1964

Abestiak

Taberna baten aurrean

nintzelarik amesti

bulkoak arrapatan

miletan zaizkit jauzi.

Triste eresi bat

hitzak ere triste

begiok nigarrez

itsasorat urtzen.

Poetaren gogoa

bizi dabil airean

amets herrian errege

mundu honetan pobre.

1964

YOKNAPATAWPHA-KO                                KONDAT-HERRIAN

P          A          U          S          A          L          D          I          A

FAULKNERI                                                         GORAZARREA

(ene           orrietatik)

P     o     e     r     e     n     a      :      :      :      :      :      :      :      :

.the summer dream                          beneath the tamarin tree..

.uda-ko amets(a) (berdea)                     tamarizaren (geriz)pean.

mendebala-mendebala-mendebala-mendebala-mendebala-men

1964

Salamanca I

Jardineko urratsak gaztaro

tormentatu baten oroitzapena dute xahutzen.

Salamanca aldean Tejares.

Ibaiko ur beltzean ene aurpegia islatzen.

Chamberiko txabola txiroak

hiriaren garezur muinoan.

Izudura eta biok harriturik...

Ibai bat bestearen ondotik geldiro

Tormesek amets-guraz ninduen inguratzen.

Larridurak amore eman ninduen

abia handian zetorren Gaztelako gaua zabala.

1964

Salamanca II

Aldebaran, Aldebaran

On Miguel heriotzondotik kabitu ezinik oihuka daukazu

Miguel, Van Gogh, amairik gabeko bideak

begi ernaiak, atzapar kixkilduak

bakea zuengan, ixtante honetan bederen bakea zuengan

giza larriduraren gau honetan

giza birrinduen gaua, ama gurea, arreba

bakea, zuengan, bakea zuengan, bakea zuengan.

1964

Salamanca III

Salamanca aldean Tejares:

haize errota eroriaren ondoan

burdinazko zubipean,

Eiffelen zubia, erausi berria

haize errota eroriaren ondoan

itsu-mutilak atseden pixkat du hartzen.

1964

Bien artean

Gauaren erdian entzungo duzu bere ahotsa

ezin egonik, larritasun bizitan

isiltasunerantz bultzaka garbitu beharrak,

oinazean, heriotzan eta tristura betean

desesperantza gainezka

hutsunera erori zorian

maite gaituen begiaren

babesaren beharrean

engainamenduaren festa-buru gauean

algararen txorabioan.

Baina egungo ta biharko egunaren artean

bitarte izugarriak ezarriko ditut

eta goizalba soilean izanen naiz.

Zentzuzko gauzetarantz

abiatuko zara zuzenean.

Ederrena izanen zara, garbiena, egokiena,

zeure neurri justuan.

1965

Bertso urratuak

Ez dezagun poema zeru zolan ixeki

kaio baten orroa edo txalupa baten gibel borobila

edozein poema baino ederrago direnean.

Poetari haurtzaroan diruaren gutizia gezurrez kendu zioten

baitzekiten jakin ideia hutsa zein mixerablea den.

Baina nik diot:

      Gure poemaren egia odolarekin ziurtatzen ez badugu

      graziarik gabeko pailazoak garela.

Poetak ez badu bere indarrez

ezaren barrunbea aztertzen

zein ausartuko ote ustelduriko egiak

argitara ematen?

Baina León Felipe-k dio:

      Gizonaren sehaska ipuinez eragiten dutela...

      gizonaren negarra ipuinez estaltzen dutela...

Zeini ez zaio laket esatea:

Ni poeta arlote bat naiz poeta baserritarra

ta pinpilinpauxaren mila koloreak besterik ez dut ezagutzen

ta nire hiztegiko hitz itsusienak «arrosa» eta «krabelina» dira.

Baina nik diot:

      Zalduntxoen oinordea herriarena ez den artean

      ez dudala sinetsiko zalduntxoen sasi-ipuinean.

Gure hiztegiko zenbait hitz doaz

eta orain ez dira ezer ez bada

memoria desmemoriatu baten oroitzapen gazi-geza.

Baina euskaltzaleek balekite jakin aberatsegia dela

hizkuntzarik txiroena ere

sakelan daramagun historia apurtu hau

kontatzeko!

1965

«Gaur ireki diet itsasoari eta haizeari leihoa» (1)

Edertasun biluzia zein izugarria den!

iparraldera ihesi doan itsas bazterraren linea

negua maite duten hegazti gris handien hegada

eguzki-begi-handia uhartearen gainean.

Gizon berriaren paradisua goizalba da

eta enegan dagoen aingeru garbi ikaragarriak

birrindu zorian dauka arratsaldeko jainko beltza.

Gizon berriaren letaniak kantatzera noa

mila gauza umilen distira ezkutuan:

ezpainetan daramadan basa-krabelina

haitz zuloetan dantzan darabilan ur berdea

eta nire gelako egunaren zazpi argi diferenteak.

Gizon berriaren aleluia kantatzera noa:

Hainbeste ontzi ene begietako itsasoan

hainbeste metal soinu urrutitik garrasiak albotik

hainbeste burdin gurutzatu hain estruktura egokiak

ene oin-azpiko lurra gotortzen ari

ta ororen gainetik eguzki-begi-handia

egia agerian ipintzen

munduko i petral ororen gainean puntua ipintzen.

Oi egunen batean ausartuko balitz gizona

ze indarra nolako seriotasun ikaragarria bere maitasunean

gorputz ahuldu hori libertatu garaian!

Egun hartan ibai bat eta ispilu bat izanen naiz.

Eta Adanek gauza guztiei izen berri bat

ezarri zien moduan

nik gauza zahar eta antzinako hil guztiei

izenak kenduko dizkiet

gauza hutsak soilak izan daitezen.

Orduan gizonak eta harriak berriro bakeak eginen dituzte

eta laino gorritua eguzki hildua

herdoilaren kolore errebelatua

(behin gizonaren esperantza)

ibaiaren kantsazioan islatuko dira

eta ene arimaren egonarria eta esperantza izanen.

(1) León Felipe

1965

TX.E.ri

Paisaje pasarteak laino urratu gisa

burutik zaizkit iragan geldiro

zine mutua antzo oroimena hustu beharrez.

Gure etxea mueble gabe zegoen hustua

arima gabetua biluzia

haizearen ulua ozenago zedin

isla bitarte hartan.

Kaioek abiada handian agurtu ninduten

itsas gaineko zeru zolan joan-itzulietan

gris hitsean galdu bitartean.

Lokarri ikusezinaz inguratu ninduten

hegazti ankerrek inguruka ta inguruka

besteengandik bereizi ahaleginetan.

Oinazearen tantak etengabe zerien.

Isurtegia zen etxe guztia.

1968

Egunsenti izoztua

Egunsenti izoztua. Bat-batean

gaua beltz luzearen ondotik

trenaren etengabeko ritmo hirukoia

mutu geratu zen. Isilune izoztua

bat-batean. Jaun Zuria.

Urrutitik etorri amets zurrunbiloa

bata bestearen ondotik

marmol-irudi bihurtu zen.

Multzoaren ale guztiak

bata bestearen ondoren

etenik, bereizturik

A-le-rik-a-le-bat-ba-te-an

ba-kan-du-ak-a-le-tu-ak.

Ene iratxoetan iharrenak enekin neramazkien

zazpi-urte-geroz gibeleratuak.

Denbora etena. Geldo gotortua.

Ene begiak handiz handi ireki nituen

eta kolpean berriro hiriko

kalbario mendia agertu

mixeriazko txabolak

lerroz lerro lurrean etzanik

doi-doiak muinoari atxikiak.

Mendi muino kaskamotza

mixeriaren azidoak errea.

Azken egunean agian

gizonaren soada daitekeen bezalakoa.

Hemen zegoen egon gizona

txaplata beltz iduria

errukigabeko eguzkipean

bidexidorrean kiskaldua

hari litsetan xahutzen ari den

marrazki beltz asaldatua.

1969

I t s a s   a u r r e a n   e g i n   n u e n   a m e t s a

e t a   e m a k u m e a r e n   m a i t a s u n a r e n   d e s i o a

i t s a s   e r t z a   n e u r r i   g a b e a   d a   e t a

h a r r e z k e r o   b i e n   g o r p u t z a k   u z t a r t u r i k   z e u d e n

o i h a l   z u r i   b a t   i t x u r a   a l d a t z e n   u r r u n   n a b a r r e a n

e t a   d a g o e n e k o   b i e n   g o r p u t z a k   u z t a r t u r i k   d a u d e

M a i t i a   z u r e   b e s o e t a n

e z   d a   i l a r g i r i k   e z   i z a r r i k

z u r e   b e s o e t a n   m a i t i a

g a l d u   e g i t e n   n a i z   e z   d a k i t   n o n g o   b i d e t a t i k

1969

Eguzki berritan

Amets ilunezko gauaren ondotik

begi berriekin ikusten baduzu

ortzi berri bat, maitasun kolore

egiazkoa, lilurazko izar-ilargirik gabe,

ez gehiago pentsatu,

eguzki berritan zaude.

Ez galda, ez bila,

zalantza oro bazter,

eguzki berritan zaude.

Izaki oro esnatu dadinean, eta itzalak erori,

eguna jaiki garaian,

mendi mugak su eta gar,

oro egi, oro garbi, badaezpadako amets lilurarik gabe

nahiz eta eguzkia oraindik ez agertu,

badakizu:

eguzki berritan zaude.

Hemeretzi edo hogei urte inguruan

lasai sentitzen ez bazara, zeure giroan

gorputz eta izpiritu indarrez gainezka

mundu zabalaren beharrez.

Eta irazan indarra sumatzen baduzu,

beste izaki baten beharra,

maitasun lehertze giharra,

ez galda, ez bila,

zalantza oro bazter

axolarik gabe dei egizu:

eguzki berritan gaude.

1969

Musika: Gari

Gerrate ondorena

          Altsasu, gerrate ondorengo isilunea.

          Pagadietan atzeman diat gotorkeria.

          Bihotzean hildura. Bidegurutzetan

          ikusi dizkiat gizonak bakanduak,

          mutu geldiak,

          estrapuzko kapusaiaz buruak estaliak,

          mendiari buruz atarrapazka gora zoazila

          pausaldirik gabe, oi arraza galdua,

          madarikatua.

          No-man's-land bihurtua zakuskigu

          oi enea zinen lurraldea. Ze ausardia,

          ze argibide egarria, milaka urtetan

          etenik hengoen mintzaira hirekin lokarritzea.

Hemen herri batek bere buruarekiko oroitzapena galdu bide du, lurra kixkaldu da, gizona mututu, adimen izpia iraungi, ziurki. Hemen euria ateri gabe ari da joan deneko mendeetan. Bisutsak txorabiatzen ez duen lur barruko hilerriaren isiltasun pixua dario. Hemen formaren arrastorik ez dut ikusten. Dena zaigu xahutu, errausi, ezeztu. DESHISTORIAREN ERREINUA DA GURE HAU.

1969

Itsasoaren ispiluan

Barr' eginen dut, egunen batean itsasoaren aurpegian

gauza guztien hutsunea garbi ikusiko dudanean

(ilargi erdia gauean, ilbehera ontzi erratuaren moduan,

laino urratuetan galdurik, hondora zorian itsasertzean)

Orduan gizon bakarti bat naiz izanen, itsasoaren ispiluan

aurpegi idorrari galdezka, isilik galdezka,

orduan, eguna ez da urruti, itsasoak bakarrik

salbatuko gaitu, bakarka, bakanka, zu eta ni adiskide zorigaiztoa

neska batek, Zumaiako barran, zutunik biok

galdetu dit, galdera mutua, lerroka igaro diren

azkeneko kaioen arabera, nora doazen, nora goazen

eriturik, galdezka, itsuturik, begiak handiz irekirik

Baina inularrean nehor ez da oroituko zutaz maitea

bakarti ororen gisa zure kantua kantu bortitza izan arren

norbait abesten ari dela, ari dela, sumatu arren

historiaren zeresanaz galdezka ari den zotin galdua

Baina inularrean nehor ez da oroituko zutaz maitea

birjina bortxatua, agur erregina, oi bihozbera, oi errukiorra

1969

Cesar Vallejo

...Bere poesiari darion hondorik gabeko tristura eta etsipena,  jatorrizko kulturaren barne-sostenguak galdu dituen herriarena da. Azken aldian, imintzio eta espanturik gabeko rebeldia zen Vallejorena  —amildegi ertzean hutsuneari zuzendutako marmarra laua:

Parisen hilko naiz ekaitz egun batez

jadanik oroitzapenean dudan eguntto batean.

Parisen hilko naiz —et' hal' ere ez dut alde eginen—

ostegun batez bai, zeren bertsook idazten ditudan

ostegun honetan, ene besondoa proba gogorrean baitu ipini.

Egun bezain bakar ez naiz sekulan aurkitu

hainbeste bide ibili ondoren.

Cesar Vallejo hil da, denek zigortzen zuten

gizajoa hain otzana izan arren;

makilaka eta zigorrez lurperatu zuten

lekuko dira: osteguna eta besondoak,

euria, bakardadea eta bideak...

bai ostegun batez agian, udazkenean.

1969 (Itzulpena)

Aquariumedo itsaspeko herria

Ene begietan euria

itsas gainean langarra.

Mundutik aparte

itsaspeko herri honetan

uhinak uhinen ondotik

hutsuneak izugarrizko

tarteak irekitzen

oraina eta geroaren

bien bitartean.

Otoi esadazu maitea

pausa une honetan non

aurkitzen garen. Mundua

mundu den edota

miliunka esferen artean

zeinen baitan gauden gu

zu eta biok bakarrik maitea.

Bizitza bi memoria

galduen arteko

leize bat dela dirudi.

Ispilua hamar mila zatitan

erdibitu zaigu.

Amasabelean lez lurrunez

inguraturik bizi gara

itsaspeko herrian.

Hemen gizakiak

arrain bilakatu dira

metamorfosis luze baten ondoren

eta arrainak aldiz

giza begi soil besterik

ez dira gure gauaren erdian.

Bakarrik diote, masopak

mendebalerantz

ihesi joan direla,

faropeko harrien ondotik iraganaz...

1969

Unibertsitateko liburutegia

Maite dut neguan

Unibertsitate liburutegi aurreko

zuhaitz bakanen arbasta sarea

Arbasta, abarñoak

miliunka gurutzatuak

zeru zola urdin hotzean

esku irmez marraztuak

Oi amodioaren ehun beroa

Burutapen gaitz bihurria

erabiltzen dudalarik

xorroztuaren xorroztuz

buru muineko xokoren batean

hondora bitartean

jadanik baretua

ene izpirituaren izpiritu egina

Maite dut negu ilunabarrez

neska estudiante bilo horia

liburutegiko zurezko mahai handiaren

inguruan irakurtzen bildua

Haren misteriozko begirada

urrutira ihesi joan nahi zuenean

arbasta sarean kateatua

Oi amodioaren ehun beroa

Neurkinak

Belarri bi zituen aditzeko

munduko doinu berrienak

Eta esku bi laztantzeko

hondartzek dituzten harri gorrienak

Eta aho bat neurtzeko

nesken bular borobilenak.

1973

Diptikoa

        Gauaren lekuneak         haizez hanpusturik zeuden

        edo         eurijasen harrabotsez

        edo         ur ugarien zalapartez

        edo         trumoi hotsez

        gauaren lekuneak         desmemoriaren lurretan

                barneratzeko errepidez

                beterik zeuden

        gauaren lekuneak         lehorte handietan

        ez         ur zaratarik

        ez         haize burrunbarik

        ez         murmuriorik

        ez         erezaren etsipenez beterik daude

        gauaren lekuneak         egunaren polizia zakurrek

                inbaditu dituzte

        eta         hainbeste pazientziaz

                bildutako desoroitzapen metak

                haginka xehatu dituzte

   harrezkero

gauaren zabala zakurren zaunka errabiatuez beterik dago.

1973

Ghettoa

Lekunea ikaragarri zabali zen

lau aldetara argizko hutsuneak

bortxa egiten ziola mundu hertsiari

Ene bihotza gatibu zegoen baina

lau ideia hertsiagoen jira-birazko

mugimendu amaigabeko zorabioan.

Baina ikusi dut ikusi

zuhaitza soila

hornidura guztiez biluztua

ilunabar gorian

zeru argiaren kontra islatua

soila

bakarra

bakana

marra hutsa

Ene arimaren atxikidura bakarra

1973

Le cheval de la liberté

Hasieran: amets zirimola

Aspaldi: ametsaren leihoa

Herenegun: ametsaren zuloa

Atzo: ametsaren zirrikitua

Egun: bide bat estua

Ene libertate zaldiarentzat

1973

Ghettoko gizona

Berriro hitz egitera ausartu zen gizona.

Herria hutsik zegoen igande goizeko 10etan.

Eta lagunarekin topo egin dut, duela zenbait urte ezagutu

nuen laguna. Harrezkero ez nuen inoiz ikusi. Oztoporik gabe

hitz egin dugu gettho barnean debekatuak dauden gauzetaz.

Mundua igande arratsaldeko 4,30etan geldituko balitz,

supituki, ze absurdoa.

Zerbait irakiten ari da giro honetan

ala zerbait itotzen ari da

ala zerbait jaiotzen

marrumak, antsiak, txilioak, zarata itoa

hitzerdiak, hitzmakalak, hilotzak.

Debekua hautsi, zoramenaren zirkuluan

sartu eta distantzia guztiak hautsiz (iraganez)

nahasmendu lotsagabe batera iritsi.

Hitz berriak asmatu, ohizko mintzairaren trabak

moldeak, tolesdurak..., hitz egiten berriro hasi. Ze pisu

ikaragarria hartu duen eguneroko hitzak, lantegietako

sistema hertsian erabiltzera beharturik gauden hitzarrak,

marmolhitzak, bagoihitzak, apohitzak.

Etsi, amore eman.

1975

Il n'y avait rien à dévaler dans les vitres

Tout était propre.

La conquista de lo inútil era un sueño imposible

Y sin embargo nosotros amábamos aquellas tierras

Aquellas estaciones.

Nos sentíamos infelices.

Beste aberri bat, beste hizkuntza bat.

Eguerdiko eguzkipean, hormaren kontra jesarririk,

begiak hertsirik.

Argi lauso nabarra.

1985