Guztia urruntzea da

HASIER LARRETXEA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2025 Hasier Larretxea

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2025eko azaroa

Edizio hau: 2025eko azaroa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Xuan Belloren oroimenez,

lanbropeko bide horien erranairu eta sekretuen maisu

Herrialde batetik, korapilo bat da

Suntsitua izan ondotik

Lortzen duzuna

Eta historiak

Gezurra erran nahi du.

JERICHO BROWN

KLORODUN ITZALAK

Haurtzaro orok bere irteera ateak ditu.

EDUARDO HALFON

Nahiko nuke lan egin

esperantza pizten

baina ereserkietan

ez gara kabitzen.

OLAIA INZIARTE

Hazten joatea

hautsitako ispiluen

puskekin

ezkutaketan

jostatzea zen

barkamena

elkarri eman

gabeko

iratze erramu

baten

esporekin

aireratu

bitartean.

Non galdu zen

zure arrastoa,

hatsa?

Non trabatu

pauso arina,

hitza?

Desberdintasunaren

markak

zelatatzen gintuen.

Zauriek

ez zuten

baso-loreen

usainik.

Gorputz adarrak

luzatu

ahala,

lerrokatze oro

zen eskuetan

lehertu zitzaigun

haurtzaroko

ilerik gabeko

panpina.

Garai hartan

ez genuen

adarbakarrekin

jostatzerik.

Itzal

egiten duten

eskuen dardararekin

neurtu genuen

distantzia

gibelka

igeri egiten

ikasi

laukizuzenetan.

Urezko zulo haietan

                                frustrazioak

                                                galerak

                                                     gabeziak

                                estaltzen

                                saiatu ginenetik

ilea zuritu zaigu.

Eguzki-izpien tokian

zergatik lerratu dira

itzalak?

Igerilekura bidean

Jaungoiko gurutziltzatuarena

eginez

begiak

hertsarazten zizkigun

eguzkiak.

Ez genuen

erruaren

gupidaren

barkamenaren

berririk.

Arnasarik hartu gabe

urpean metro gehien

nork egingo

distraitzen ginen

gurpilak lehertu arte.

Bizitzaren deskubrimendu

eta algara hartan

inozentziaren txirristan

jauzi egin.

Kortxo-ilarei helduta

joan gara hurbiltzen

elkarrengana.

Kontrako norabidean

emandako

besarkadetan

distantziak

kotatzen.

Inoiz ez dugu

jakin zer egin

herdoilarekin.

Historiari

goroldioa hazi zitzaion

altxarrasteluak erabiltzen

ikasi ez genuen

maldetan.

Izerdiz

lerrokatu zelaian

salto egiten genuen,

larruan itsatsiko

zitzaigun

erran gabekoen zolda

uxatuko genuelakoan.

Azeriaren

arintasunarekin

ihes egin

behar izan genuen.

Belarra mozteari

utzi zioten

amenazuetarik salbu

ginen belaian.

Bizikletak

garajeetan

abandonatu genituen.

Iritsi ez ziren

erantzunen

ispilu bilakatu zen ortzia.

Asteak iragan zituen

hildako ardiak

zoko batean.

Eguzki-izpiek

larruetan

ilunabar

gorrien

gomuta

islatu

ondotik

norbere

muino

labar

zelai

tontorrak

higatzen

zihoazen

heinean

herrialde

berrien

mapak

deskubritzen

genituen

ondokoak

larrutu

berria

zuen

besondoaren

formetan.

Led

dirdirarekin

hertsi genituen

zelaiak

ilunabarrak

tontorrak

labarrak

debekuak

gorputzen paralisira

bultzatu nahi gintuenean.

Aitaren, semearen

eta espiritu sainduaren

izenean, men.

Ezezagunak zitzaizkigun

larru eta usainek

hartutako

gure hankak.

Ukatutakoen

igurikapenean.

Jaungoikoa goratzeko

xuxurlak

hesolak ziren

bularraldeak

zeharkatzen.

Isiltasunak

ezpainak

josi zizkigun.

Hizkuntza.

Pentsamendua.

Nahia.

Hustasunaren

anplifikazioak.

Kaligrafiak

eskuin eskuarekin

behar zuen.

Esentziekin

konektatuko zukeen

ezein keinuren

beldur,

esku ahurrak

sokekin

lotu zizkiguten,

sakrilegioan

errezoak

amesgaiztoetako

mamu

bilakatu.

Gorputzen koreografia

ezin ukitu.

Itzulerako bidean

belaia besarkatzen zuen

linea elektriko eroria

maitasun keinurik

fidelena iruditu zitzaigun.

Zeruertzaren

ikusmiran

zintzilikatu genituen

bete gabeko irrikak

zimurrik gabe

tolesteko

pilatutako arropak.

Norbere armairu

hustuan

sakondu

eta beldurrak

zauriak

ohe-estalkiak

oihal eta irudi

askotarikoz

josten jakitea da

bizirautea?

Infiniturantz begiratzen

jakitea

oreka?

Ez dugu

herentziarekin

zer egin ikasi.

Bere buruaz bertze

egindakoekin.

Herioaren pausoz

iragan berri

denarekin.

Geziak

hazia dakar

beti.

Erorketek

zutitu ginela

oroitarazten digute.

Urratzen gaituenak

osatzen al gaitu?

Orduan ohartu ginen

zeruan islatutako

itsasoa

pentsamendu

korapiloen

ispilu zela

ikusten ez dugunaren

ez garenaren

isla baino ez.

Dilindan zen

gurutzearen

herdoila

bularraldean

hazten.

Eguzki izpiek

ez gintuzten

gure baitako parabola

antzezteko

nahikoa erre.

Otoitzek

egurats zabaletik

babes gintzaketela

frogatu nahi genuen.

Argia

norabide

egokira

fokatzen.

Desafinatzea

gure ukapenik

handiena

izan da.

Ahulegiak

ukabilak hersteko,

belaunikatzeak

zauriak eragin zizkigun.

Enbor azalaren

arrakalen gisan

minak egin gaitu.

Bihotz-korapiloen

uzkurdurek.

Bi gorputzen

orbain osagarriek

inguratutako

isilpeko pasabideak

laztandu ditugu.

Elkar topatzeak

argi egin gaitu.

Lurrik ospelenean ere

beti loratzen da zerbait.

Ez dakit

zutaz oroitzea

ortziaren aitzinean

ernatzea denetz.

Zer bil dezakegu

esku ahur batean?

Ez dakit

elkarrekin

hodeiak zenbatzean

iraganeko keinu ukatuak

mugimendu azkarreko

filmen

arintasun

bilaka daitezkeen.

Txoriak biderkatzen

al dira

deserrirako hegaldian?

Ez dakit

zu gogora ekartzea

gaztainondoaren

itzalak

babesten duen

absentzia

artatzea ote den.

Nire hutsune guztiak

besarkatzea.

Besoek

atxiki gabeko

ihes bakoitza

gurarien mapetan

zintzilik.

            Marka eztenean.

Eman gabeko

laztan bakoitza

oraino oihartzun egiten

erruaren

ulu itoan.

            Zigorra endekapenean.

Hitzek

ezin izenda dezaketen

memoria

usaindu dezaket.

Enborretan

egindako markak

gertatu ez denaren

lausotasunarekin

joan dira ezabatzen.

Saloiko sofan

manten azpian

eratzen genituen

muinoen gisan

goroldioak

gertaeren zantzu oro

estali du.

Gabezia guztiek

iragan bera dute.

Begi-bistan

ez dagoen guztiak

bultzatuta

hitza

gaurik hertsienaren

itsasargi

bilakatu genuen.

Minari

hegal berriak

jauntzi.

Doluari

sustrai indartsuagoak

finkatu.

Ez genekien

nola izendatu

guztia.

Ez ginen

haize korronte berriez

fio.

Gureak baino

ez genituen

haizatu behar.

Berriz ere

elkar ikusiko bagenu

maratoilariaren egarriarekin

zurrupatuko genuke

udarako arrats amaigabeen

joria.

Basoan bildutako

lore eskukada

bularraldean estutu

kilkerren soinupean

ipurtargiek seinaleztatutako

baretasunean

etzan.

Berriz ere

elkar ikusiko bagenu

zein bidezidorretan

urrundu ginen,

zein bidegurutzetan

pausook isilarazi,

zein basotan

bilakatu ginen

ilgorarendako

hain ezezagun.

Ahotsa

lehen zelata da beti.

Ikasturte hasierarekin

lagunak, txandalak,

koadernoak, leloak

berritu genituen.

Pegatina higatuak

karpeta uztaidunetan.

Haurren algarek

abandonatutako plaza ertzetan

ikasi genuen

elkarri zeiharka begiratzen.

Dena zen trukean:

brillantina bilduma,

garrasi batean

abestutako

ele ezkutuak.

Farola lerro itzalien

arroztasunak

erran ezinezko

hitzen

uzkurdura bera

eragiten zigun.

Bizitza

         ez genekien

         nori, non eta nola

gurtza

bilakatu zen.

Bizitza berri baten menturaz

begiratzen zenioten ortziari.

Ttikiak ginelarik ez genekien

zer kausitzen zenuten bertan:

zela erredentzioa

zela barkamena

zela

bertze bizitza bat

bizitza honen baitan.

Ez genien begirik kentzen

herriko elizako sainduei.

Keinuren baten esperoan

argi-koroa,

liturgia barrokoren bat.

Gezur multzo bat baino

ez zeniguten utzi ongarri moduan:

sustrairik gabeko solas iharrak,

kamustutako lanabesak,

silababakarren zizakadurak.

Gurutzeek

itzal amaigabea

zulatu dute

argi-isladek

iristerik

ez duten

logeletan.

Denborak

ukitzen ez den hori

desegiten du,

memoriaren

galbahetik ezabatzeraino.

Distantziak,

larruaren geruzak

tolesten.

Lur idortuak

hazia

jario zuen.

Eskuetako marrak

geografiaren

berberak.

Bat egitera

iritsi ziren

itzal siamesak

udarako intzirien,

ilunabarretako algaren,

bizikleta-katearen soinuaren,

plazetako marmarraren gisan

lurrundu ziren.

Falta duguna

baino ez dugu

akorduan.

KORAPILATUTAKO HARIAK

Nahiz ez den gaztelua

maite dut nik sorlekua.

HAIRA

absentzia ezin da ikusi

baina hor dago

eta itzultzen da

EDUARDO RUIZ SOSA

Iratze hostoekin

             horrorearen,

             lotsaizunaren,

             amorruaren

             zaunketatik salbu

estali aurpegiak.

Zuhaitz adarren

itzalen beldur

promesa berrien

harri dirdiratsuak

zintzilikatu.

Zerbait eraldatzea

ez da hura

birrindu nahi izatea.

Bihar

zulo berri bat da

geroaren

frontisean.

Kolpea

beti sartalderantz

arrailtzen.

Minak

beti du dardara,

joera zentrifugoa.

Lurrak ezin

pitzaduraren uhinei

eutsi.

Bihar

zauri berri bat da

esperantzaren

irisean.

Hertsitako ateak

aldatutako sarrailetan.

Sarrailak

ahoskatu ezinezko helbideetan.

Helbideak

isiltasunak itsatsi sobreetan.

Sobreak

ezintasunek borobildu kaligrafian.

Kaligrafia

hatzek irakurtzen dakiten paperaren sakontasunean.

Hatzek irakurtzen dakiten sakontasuna

distantziak ezabatutako hizkietan.

Korapilo batek

bertze bat dakar             hari eginda

zentrifugoak    zentrifugatuak

josiak zulatuak zeharkatuak

mutu isil damu

korapiloek egin gaituzte

askatuezinezkoskolagara

leinuz mamuz

diagnosi             antropozentrikoz

salbatzailez heroiez

herdoilduak

jaten ematen

eta dardararazten gaituen soka gara

korapiloek elkarrekin mantentzen gaituzte

hur(ko) aurreikusitako bidetik

ateratzerik ez

soka amaren eskuak dira

askatu ezin izan ditugun

txorien hegaldiak

dena ez da gure dena ezin da arnastu

haizeak ezegonkortzen  gaitu

orekarik gabeko penduluak

errealitatearen ziba

korapiloz eginak gara

damuz minez ilusioz irrikaz beldurrez hareaz denboraz

zuloek egin gaituzte    amarratzeek

estuki lotzeek

maite zaituenak libro nahi zaitu

loturez             egin gaituzte

genealogien hausturez hezurdurez penitentziez

galdutako guztiez

estutzen

gaituen sokaren haria gara

muturra txinparta kliska

askatu ditugun eta ezin izan ditugun

korapiloek egin gaituzte

itotzen gaituen sokaren nahaspila baino ez

erregututako zeinuen eta men egindako

doktrinen errepikapenez

Hazten

ikusi gintuzten

parajeak eta karrikak

iragaiterik

izanen ez ditugun bideen

oroimena bezala

lausotzen doaz.

Dena doa

lurruntzen.

Memoriaren

adar okertuak

gainera erori zitzaizkigun.

Sasiek ez al dute

dena estaltzen?

Maindirepean salbu

sentitzen zinen?

Denborak dena

astindu du.

Elkartzen gineneko

harkaitz hura

herrirainoko biderik

laburrena

haurtzaroko ezkutalekuak.

Izan ginen horretan guztian

amarratzerik ez badugu

nola estutuko dugu

hurrengo korapiloa?

Kristalezko ontzietan

ezkutatu genituen

debekatu zitzaizkigun

hitzak.

Urteen joanarekin

zein forma

eratu ote dituzte?

Isiltasunak

ez du zertan

amore ematearen

begiradarik ukan.

Petalo leunak

jaurtiki ditugu

korapiloen hondakinekin.

Gorroto letaginekin

ageriko zauriak

sendatu.

Oroimena pizten gaituen

bonbilla da.

Itzulerako argia

baino ez.

Nahiz eta

oparotasunaren

solstizioetan

azal berriak

josi,

galerak

elkartzen diren

bidegurutzeetan

bat bera

izanen da

pausoen

hotsa.

Okertu genituen

saihets hezurrak

ilargi beterantz

zuzendutako erpuruak

errekan itotzera

kondenatutako oinatzak

ikaztutako pentsamenduaren

kontsonanteak

okertu

metalezko predikatzaileak

diagramak diapasoiak alfabetoak

profilik gabeko mugimenduen

konpas antzaldatuan

1. Aldeek tira egiten dute.

2. Bizitza mugimendua da. Talka. Talkan aurkitzen gara. Energia erauzketan.

3. Non jartzen garen datza guztia. Nola. Nire gerriondoa politika da. Listu hau. Gomutak.

4. Ez da erraza jakiten norantz goazen. Pauso bakoitzak izan ginenetik urruntzen gaitu. Guztia urruntzea da.

5. Izaki modernoaren hautaketak biribilgunekoak dira. Zoriontsu egiten gaituena biribila da. Esku honek berotasuna kausitzen duen sabel hori, masail horiek.

Desagertzen

joan diren

paisaiaren

marra haietarik

osatu ditugu gureak.

Atzentzea

bertze koordenada batetik

oroitzea da.

SUA ITZALTZEN BADA

Adaxka metaketa ez da beti

habia izaten.

LEIRE BILBAO

Mi padre me llevaba a casa,

los lobos aullaban al cielo.

AMORANTE

Dardara egiten duen zura

zura hara danda hura

herriko etxe guztietako jendea

hurbilduko da eliza atarira

hurbilduko da azken agurrera

hurbilduko da hurbil ezinera

hurbilduko da

intziria zeru labarra

abereen marrumak

ordura arte arindu gabeko joareak

libratu gabeko saihets hezurrek

puskatu dute

beldurtu dute

dardararaziko dute

amaren soinekoaren gibelean

kokatutako eta ezkutatutako

begi-hemisferioaren pertzepzioa

aita zeruan dela seme

aita zeruan lasaitu hadi

semea baina zerura so zerua su

zerua eskolako margo

zerua bortz hatzetako ikusmin

zerua eskuineko begia hertsarazten dion argi-zuzi

amatxik kulunkatzen zuen txondorra

mazela musugorriaren eguzki irribarretsua

zeruan hodeiak hur

basoko animalia beldurtuek

ez dute asfaltoaren gainetik

herriak hesitu mugarik zeharkatuko

gaurik hertsienean letaginik erakutsiko

uluka agurtuko dute basomutilaren

zaulitasunaren babesa

hitz eta keinurik gabekoa

aita zeruan dela seme

non zein tokitan ama

ez dut inon ikusten

ez dut bere hatsa sentitzen

nora joan da zergatik utzi gaitu bakarrik

semea eskutik hartu eta berarekin eramanen du

otsoen artera

lur erreka eta zuhaitz arteko aienera

herriko amenazuetarik

libro

eta seguru mantenduko dituen

urtaroen erritualekin nahastera

su lur haize itsaso zerumugan

zabal izatera

Euriak

lurra biguntzen duen

ilunabar hertsietan

traktorearen gurpilek

lerro aunitz

irekitzen dituzte

aspaldian zeharkatu

ez dugun belaiaren

zilkoan.

Inozentzia galdu genuen

etxeen arteko

pasabideetan

zerbait puskatu zen.

Atzendua izanen dugu

elkartzen gineneko

basorako bide laburra,

erromatar zubia

saihesten zuen hura.

Ireki gabe

zeharkatzen genuen atakan

dilinda batean

jarraituko ote dute

betierekotasuna

ziurtatzen ziguten

zumezko zintzilikariek?

Traktoreak bere bidean

utzitako errestoen gisan

ote gaudelakoan nago

galduak,

norabide zehatzik gabeak.

Badira berriz

zeharkatuko ez ditugun bideak,

harresi bilakatutako haurtzaroko itzuliak

ohartu gabe

jarraitu gaituzten esku, begirada, keinuak.

Bilakatuko ote gara, gu ere bai,

oraino ezezagunak zaizkigun

dimentsio horietako xuxurlen mugimendu?

Oraino izendatzera ausartzen ez garen

hori guztia?

oroitzea hemen erratea

eta hangoan pentsatzea da.

JUAN DOMINGO AGUILAR

Batzuetan

hobe da iragana

larrean haizatzen diren

maindireen gisan

zintzilikatzea

eguzkiaren norabiderantz

oroitzea

sator zuloekin

tupust egitea da.

Inork ez zigun erakutsi

tontorrerainoko biderik laburrena,

ez eta libertateari nola dantzatu.

Inork ez zigun jakinarazi

ekaitzen oinatzetik

norabide bat kausituko genuela.

Basapiztiak saihesteko baino

ez genuen burua biratzen.

Kateatutako bihotzak

saskietan pilatu genituen

errebolta berrien izerdiarekin

busti ziren artio.

Betileen kartzelapean,

zozoak hegaldatzen.

Inork ez zigun erakutsi

amets ezkutuenen irrikak

izarren argipean

borobildu genitzakeela.

Lubakien paisaian

bisaia berriak.

Iraganeko lanbroan

gantz eta musugorritasunak

zokoratuko genituen

beldur zineten.

Kolkoak

estutzen zituzten hariak

irekitako hirusta eskukada

dira orain.

Bizikidetzaren ezpalekin

desegin genituen

etxera itzuli ahal izateko

oskol eta maskarak.

Distantzia

bizkar emandako gorputzak

elkartzen.

Galdetu al diozu behe-lainoari

noiz arte gelditzeko asmoa duen?

Noizbait etxeko gela guztiak

ikuskatu al dituen?

Barrideen aje eta nondik norakoen

berri duen?

Galdetu al diozu

baserri aitzineko zuhaitzari

adar-jantziak astindu dituen

haizete erauntsiak

sagar-dantza

abiaraziko duen goizalderaino?

Galdetu al diozu noizbait

iturriko urari zergatik den ur

eta ez esne?

Eta ilargiari

zergatik den erdi?

Eguzkiari zergatik ezin diozun

distira ebatsi?

Galdetu al diozu

zure ahotsarekin mintzo den horri

zergatik zu

zergatik orain

zergatik dena hain zuri,

zergatik den heriotza

bat-batean lausotzen doan

izpi eternala.

Eskuekin ireki genituen bideak,

koreografiatu hausturak,

elkarbanatu ginenaren

eta izozteen arteko distirak.

Urteetan argiari uko egin geniolako

bilakatu ginen izaki lauso,

lurraren eta zeruaren arteko

ardatza galdu zuten zurtoin.

Eman gabeko pausoek

zulo sakon bat ireki zuten

zanpatutako lur lohituan.

Hatsari eutsi genion

itzalen artean

udaberria iritsi arte.

Si el hogar nace en nuestras manos

y el fuego se apaga aquí

no habrá más ni menos hogueras

ni vientos que resistir.

RUISEÑORA

I

Non hasten da etxea

eta non bururatu?

Sua zure altzoa da

ala errausten gaituen ahanztura?

Beso arteko kulunka

dantzaldirako baliatuko dugun

akrobazia izanen da?

Irri egitea maitatzea da?

Esku ahurrak babesten gaitu?

Non hasten dira nire lerroak

eta non lurruntzen zure ideiak?

II

Ilargian sinesten al duzu?

Gu guztiongan?

Ortzimugan?

Non gelditu dira

aldarrikatzen zenituen errestoak?

Erre al zituzten berri guztiak

belarra lerrokatu aitzinetik?

Altxarrasteluak

balizko iraultza baterako

nekazarien defentsarako

eskopetak lirateke?

Zertarako ukabilak altxatu

melodiak trukatu zituztenetik?

Xuxurlak ba al du dezibeliorik?

Zerk markatzen gaitu,

zerk askatu?

III

Apatriden bizkarrezurrek

ba al dute hilerrian tokirik?

Ala haritzen adarretatik

zintzilikatuko dituzue?

Tximiniak kerik kanporatzen ez badu

etxeak arnasa galtzen du?

Lurra gure geografiaren mapa da?

Zerk zedarritzen du?

Lerro bat muga bat da?

Zer da herentzia, zer ortzia?

Sua itzaltzen bada,

itzulerako bidea kausituko dugu?

federik ez duena

edo nekez da beldurtzen

edo ez du desiratzen

edo ez dago

RODRIGO GARCÍA MARINA