Philip Larkin

itzulpena: JUANJO OLASAGARRE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Philip Larkin

© itzulpenarena: Juanjo Olasagarre

© edizio honena: Susa

2023o azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

       “Liburuak kaka zaharra dira”, idatzi zuen Philip Larkinek; non, eta liburu batean. Larkinen beraren liburuez den bezainbatean, ordea, kritikari eta irakurle asko ez dira inondik ere bat etorri esaldi horrekin. Autoreak propio muzin egin omen zion forma aldetik apurtzaileegia izateari, baina modernoa izan zen hala ikuspegian nola doinuan, eta horrek nabarmen hurbildu bide zuen bere garaiko gizon arruntarengana, hura kanpotik xehe aztertuz bezala hura barrutik mamituz ere.

       1922an jaio zen, Ingalaterran. Liburuzain ikasketak egin, eta huraxe izan zuen bizibidea. Idaztera ere emana, bere olerkietan zoli islatu zuen Bigarren Mundu Gerraren osteko probintzia giroa, etsiaren eta suminaren artean zabuka plazaratuz bere garaiaren espiritua, gerraosteko poeta ingelesik nabarmenenetako bat izendatua izateraino. Zenbait adituk diotenez, haren idazmoldean eragina izan zuten William Butler Yeatsek (bada haren antologia bat bilduma honetantxe) eta Thomas Hardyk; bereziki Hardyri esker jabetu omen zen posible zuela poesia egitea bere errealitate arruntari buruz, eta bere inguruko mintzo arruntean. Haren hitzak, hain zuzen, poetikoak bezain lauak dira; haren gai nagusiak, berriz, kolosalak: besteak beste heriotza, zahartzea eta, bi-biei loturik, alferrik galtzearen ezinegona; esan nahi baita, denbora, ahala, desira, bizitza alferrik ahitzearena.

       Irudi edo eszena arrunt bat izaten da askotan haren olerkien has-txinparta, eta barrenduz joaten da gero, geruza sakonago, transzendentalagoetaraino. Ez dio beldurrik baieztapen biribil batzuk egiteari, baina ez da erortzen estereotipo hutsaletan. Bere biluzian, tolesak franko ditu Larkinen ahotsak. Olerki lurtarrak dira asko: sinbolikoagoak batzuk, deskriptiboagoak beste batzuk, eta oso narratiboak beste zenbait. Eta, narratibotasun horretan, bai orainaldiko aleetan eta bai oroi-poemetan, non bat eta noiz bat ez ezik, nor batzuk ere ageri dira maiz, pertsonak edo (auskalo) pertsonaiak.

       Aldartea, asko sinplifikatuz, halako abaildura orokor bat da. Grinarik ez da falta, baina ezta fatalitatearen eta halabeharraren dezepziorik ere. “Baliteke gauza gehienak ez gertatzea: hau gertatu egingo da, / eta gertatze hori amorruz lehertzen zaigu / izu-hotzikaretan jenderik edo edaririk gabe / harrapatzen gaituztenetan. Adorea ez da ona: / (…) Heriotza berdin datorkio koldarrari nola borrokalariari”. Poesia gordina da, zakarra, baita nihilista ere zenbaiten aburuz, eta, hura leitzean axalean geratzera, hotza ere eman lezake. Sentimentalismorik ezak, ordea, ez dio galarazten ez sentsibilitatea eta ez emozioa, erruki printzaren bat barne. Azken batean, munduaren begirale zorrotz bat dago lerro hauen atzean, eta, nahiz eta egunerokoaren zelatari pasibo bat eman lezakeen, ez da oso aparte sumatzen eguneroko horri bihurtzen zaion kronikariaren eztena. Humano, poetak bekatuak atzematen ditu, baina ez da itsutzen bekatariak gurutziltzatu nahian: “Ederki izorratzen zaituzte, aitatxok eta amatxok / (…) Baina haiek ere horrela izorratu zituzten”.

       Larkin maisua izan zen zirrararen mamia azaleratzen bizimodu itxuraz hitsenari ere. Juanjo Olasagarrek sen handiz dakarkigu orain haren mintzoa euskarara, aurrez sarean argitaratua zuen bilduma berrikusirik eta osaturik.

MAIALEN BERASATEGI CATALÁN

XV
Dantzaria

Tximeleta

ala erortzen ari den hostoa,

zein imitatu beharko nuke

nire dantzan?

Eta onartu beharko balu

bere oinekin ehundutako mundua

hostorik gabekoa dela, osatugabea?

Eta bertan behera utziko balu,

gontz moduko dantza hautsiko,

publikoa laxatuko balu?

Orduan ilargia txoratuko litzateke,

Ilargia, aingura gabe,

balantzaka jaitsiko litzateke lurrera

hondamendi lako musu baten bila.

XVI

Botila mozkortuta dago ordu baterako;

ordu bietarako, liburua itxita dago;

hiruretarako, maitaleak bananduta daude,

maitasuna eta bere gorabeherak eginda;

eta, orain, erlojuko orratz argitsuek

laurak pasata erakusten dituzte,

ordu txikiak non haize urrunek

iluntasuna asaldatzen baitute.

Eta gaixorik nago lo ezin harturik;

hain gaixorik non erdi sinetsi dezaket

haitzuloari darion ibai soinugabea

ez dela sendoa, ez sakona;

harrokeriak eragindako irudia, besterik ez.

Hementxe nago zain goiza eta txoriak noiz etorriko,

lehen pausoak garbitu gabeko kaleetan behera,

buruan zapiak dituzten nesken ahotsak.

XVIII

Dolua erretzea balego

murgildutako ikatz kozkor bat bezala,

bihotzak atseden hartuko luke,

arima betea isilduko litzateke

errezel bat bezala;

baina gau osoan aritu naiz

sua isiltzen ikusten,

errauts grisa leuntzen:

suharri egoskorra astindu dut

garrek alde egin dute,

eta penak ziztatzen du, eta hor

datza bihotz trebea indarge.

XIX
Arreba itsusia

Nire gelaranzko hogeita hamar mailak igoko ditut,

ohean etzan;

musika, biolina, korneta eta danborra

lokar daitezela nire baitan.

Nerabezaroan ez nintzenez sorgindu,

ez eta maitasunerako jaio,

zuhaitzekin eta haien isiltasun jatorrarekin jardungo dut,

dabilen haizearekin.

XXIV

Maite, orain banatu behar dugu: ez dadila

zakarra eta mingotsa izan. Iraganean

ilargi eta auto-erruki gehiegi izan da:

buka dezagun: oraingoz, azkenean

inoiz ez da eguzkia zeruan horren ausart ibili,

inoiz ez dira bihotzak horren irrikaz izan aske izateko,

munduak behera botatzeko, basoak astintzeko; zuk eta biok

ez ditugu jada gure baitan; oskola gara, hazia

beste erabilera batera nola daramaten begira.

Damua dago. Beti dago damua.

Baina hobe da gure bizitzak laxatzea,

bi ontzi garairen modura, haizea gidari, argiz blai,

ibilbide zaharreko itsasadarra utzi,

eta elkarri agurka abiatu, eta agurka bistatik alde egin.

XXXI
Ipar ontzia

Kondaira

Hiru ontzi ikusi nituen nabigatzen,

itsasoan zehar, itsaso harroan,

eta haizea jaso zuen goizeko zeruan,

eta bat bidaia luzerako zihoan horniturik.

Lehenengo ontziak mendebalderantz biratu zuen,

itsasoan zehar, itsaso lasterrean,

eta haizea jabetu zen hartaz

eta herrialde aberats batera eraman.

Bigarren ontziak ekialderantz biratu zuen,

itsasoan zehar, itsaso dardartian,

eta haizeak piztia bezala ehizatu zuen

eta gatibu ainguratu.

Hirugarren ontzia iparralderantz abiatu zen,

itsasoan zehar, itsaso ilunean,

baina haize apurrik ez zebilen

eta bizkarrak izotz-distira egiten zuen.

Iparraldeko zeruak goi eta beltz argitu zuen

itsaso handios elkorrean,

ekialdeko eta mendebaldeko ontziak itzuli ziren

zorionez edo zoritxarrez:

baina hirugarrena zabalera eta urrunera joan zen

itsaso barkaezinean barna

sua darion izarraren azpian,

eta bidaia luzerako zihoan prest.

Lekuak eta amoranteak

Ez, ez dut sekula aurkitu

hau da nire herria,

hemen geldituko naiz

esateko moduko lekua;

ez eta nire izanaren zein

izenaren jabe egin dadin

aparteko norbait hori

topatu ere.

Aurkitu izanak frogatzen du,

agian, aukera gehiagorik ez duzula nahi

amoranteari eta bizilekuari dagokienez:

zu alde batera uzteko

eskatzen diezu,

ez dadin zure errua izan

hiria asper bihurtzen bada

eta neska ergel.

Horiek ez aurkitu izanak, ordea,

behartzen zaitu, behartzen zaituenez,

duzunak, konformatu ez, zoratuko

bazintu bezala jokatzera;

eta hobe ahazten baduzu

behar ez diren horiek

oraindik badela lortzea:

zerorren lekua, zerorren maitalea.

Sartzeko arrazoiak

Tronpetaren ahotsak, ozen eta autoritario,

kristal argitutik barna begirarazi dit,

hara dantzariak —hogeita bostetik beherakoak denak—

mugi eta mugi, musuz musu

zorionaren taupada handiosera.

Hala dirudi, behintzat, ke, izerdi

nesken larru leunen arabera. Zergatik gelditu kanpoan?

Baina zergatik sartu? Sexua, baina, zer da

sexua? —Segur aski zorionaren muina

bikoteka aurki daitekeela pentsatzea—.

Oker galanta, niri dagokidanez behintzat.

Ni mihi lakarreko ezkila gora horrek erakartzen nau

(Artea, nahi baduzu). Haren banakako soinuak

ni ere banakakotzat nauka.

Mintzo zait, entzuten dut; bestek ere entzun dezakete,

baina ez nire ordez, ez nik haien ordez;

berdin zoriontasunarekin. Horrexegatik nago kanpoan

aburu hauekin; eta horiek, barnean jo eta ke

aburu horiekin; eta denok primeran, norbera

bere buruarekin oker-ustetan aritu ezean. Edo gezurretan.

Hurrengoa, mesedez

Beti etorkizun gose

aiduru egoteko aztura txarra hartzen dugu.

Beti ari zaigu zerbait hurbiltzen, egunero

diogu orduraino,

talaiatik begira nola heldu den

promesen itsas armada txiki, argi, distiratsua.

Zein geldi datorren! Zer denboraketa galtzen duen

ezin aurrera eginez!

Eskuetan, ordea, etsipen adaxka malerusak baizik

ez dizkigu uzten, ezen hurbildu

hurbiltzen bada ere, letoi apainez okerturik

sokak ageri-agerian,

banderak airera eta urrezko titidun maskaroia

guregana, ez du aingurarik botatzen.

Ezin azkarrago, oraina iragana dugu.

Azkenera arte

uste dugu gure bizitzan on guztia

hustera datorrela, horren leial, horren luze

itxaroteagatik dagokigun hori guztia.

Oker gaude:

ontzi bakarra ari zaigu bila, bela

beltzeko hori, arrotz, txoririk gabeko

isiltasun izugarriz dator zamaturik. Uberan

ez zaio olaturik sortzen, ez lehertzen.

Abiatzea

Hona, badator arratsa

larreetan barna, berri-berria,

ez du argirik izekitzen.

Ezti dirudi urrutitik, baina

ez dakar kontsolamendurik

bular eta belaunendako.

Nora joan zaigu zuhaitza, zeru-lurrak

lotzen zituen hura? Zer dut eskuen azpian,

ezin dut sentitu?

Zer lor daukat eskuetan?

Atzo jaioa

Sally Amis-endako

Gozo ernatutako pipila,

besterena ez bezalako

desioa opa nahi dizut:

ez ohiko ergelkeriak

ederra izatea,

edo inozentziaren eta

amodioaren latsetan ibiltzea—

hori opatuko dizute

eta hala bedi.

Baina ez baledi, orduan

izan zaitezela arrunta,

izan ditzazula, beste emakumeen gisa,

dohainak neurrira:

ez itsusi, ez eder,

ez zaitzala desoreka

aparteko ezerk, berez

burutu ezin, galaraz ez dezan

gainontzekoarekin burutzea.

Izan ere, izan zaitez txepela

horretan baldin badatza

zorionaren izatea esaten diogun

zera trebe, erne

espantu gabeko, egoki

liluragarri hori.

Adioen poema

Batzuetan entzuten duzu

hamaikagarren eskutik

hilartitz gisa:

Dena pikutara bidali

eta alde egin zuen,

eta ahots horrek ziurtzat joko du

brausteko iraulketa

ausart, aratz horren

aldeko zarela.

Izan ere, halaxe dateke.

Denok gorrotatzen dugu etxea

eta hor egon beharra:

nik gorroto dut nire gela,

horko traste egokiak,

liburu onak, ohantze ona

nire bizitza txukuna.

Ospa egin du horrek

lotsatu eta inarrosi egiten nau,

Neskak soinekoa laxatu zuen

edo To, kabroia horrek;

hark egin bazuen, nik ere bai, seguru.

Eta horrek edanari uztera eta

lanera jartzen nau.

Baina joan, oraintxe noake,

bai, harro, intxaurrez estali bideetatik barna,

brankan kuzkurturik

bi eguneko bizarrarekin eta pozik,

horren artifiziala ez balitz,

helburu bat sortzeko

nahita eman atzerapausoa:

liburuak; loreontzia; bizitza berria,

gaitzesgarria baina perfektua.

Denbora hirukoitza

Karrika huts hau, beratu arte garbitu zeru hau,

haize hau, udazkenez lauso

errainua bailitzan, horretan datza oraina

usadioz garraztutako aroa

ez da giro moduko aroa.

Baina beste zerbait ere badakar:

hauxe da etxe handien artean, zeru ibiltarien pean

aspaldiko haurtzarotik ikusitako etorkizuna,

ezkilen ingi-dangetan entzundakoa—

heldutasunaren afanen aire leinurua.

Eta egun bat barru iragana izanen da,

galdutako aukera potoloz ereiniko ibarra

ez baikenuen, axolagabeok, uzta hori bildu nahi izan.

Horri leporatzen dizkiogu gure azken

ikuspegi karraskatuak, urtaroz urtaroko gainbeherak.

Gogoan dut, gogoan

Bagindoazen behin, urte hasiera hotz batean,

ezohiko bidetik Ingalaterran gora

eta trena gelditu egin zen; han ageri ziren

gizonak kartelak eskuetan ate ezagunetarantz lasterka.

“Hara, Coventry”, oihukatu nuen, “hemengoa naiz”.

Atera nintzen, herri hura “nire” herria

izan zeneko seinaleren baten bila.

Alferrik, jada ez nuen

leku hura ezagutzen. Familia oporretara,

bizikleta zahar horiek zeuden tokitik

abiatzen ote zen? Txistuak jo zuen:

Trenaren trinki-tranka. Burumakur eseri nintzen.

“Hortaz, hemen dituzu” egin zidan irribarre lagunak “sustraiak?”

Ez, haurtzaroa alferrikaldutako tokia,

erantzun nahi izan nion, haslekua baino ez:

Orain akordatzen naiz tokiarekin.

Gure lorategia: non ez nuen asmatu

lore edo fruituei buruzko

teologia itzelik,

non ez zitzaidan sonbreiru zaharrik mintzatu.

Eta, hara, familia zoragarria

zeinarengana ez nuen jo depresio aldietan,

mutikoak, dena bizeps, neskak, dena bular,

Ford barregarria, etxaldea, non “ni nerau”

izan nintekeen. Are gehiago , erakutsiko dizut

dar-dar batean eseri ez nintzeneko iralekua,

nirean tenkor, non neska

jiratu, eta dena bihurtu baitzen laino gori.

Tailer horretan ez zituzten paper

horiztatuan nire bertso kaskarrak inprimatu,

ez eta alkatearen lehengusu jaunak ere leitutakoan

gure aitari hots egin eta esan

Gure mutiko hau, etorkizunean handia...

“Zure aurpegiaren arabera ematen du”

esan zidan lagunak “gorroto duzula lekua”

“Oi”, nik, “uste dut ez dela lekuaren errua”.

“Zerbait nonbait gertatu behar duela eta

halaxe deus ez!”.

Absentziak

Oldarkor eta orroka itsasoa euripean.

zoru azkarrak zulo bilakatuz,

bat-batean dorre, kalpar-kardatu gisa.

Kontrara hormak bezala erori dira uhinak:

beste bat atzetik bare, galdorretan gora jolasean,

han ez da ez ontzirik ez kairik.

Itsaso aurrean kostagabeago eguna,

haizeak gidaturik, kale kantoietan zehar:

badoaz ildo erraldoirantz, badoaz urruti.

Halako ganbarak utzi ditut! Halako absentziak!

Larrua

Eguneroko soineko esanekoa,

ezin diozu beti itxura

gazte eta aparteko horri eutsi.

Mugak ikasi beharra daukazu:

haserrea, aisia, loa;

hareaz zamatu haize

gaixto horren seinale

gutxi horiek: denbora;

gizendu beharra duzu, zabartu

izen zikinduko zaku

zaharra bihurtu.

Lehortu, bada; zaildu; higatu;

eta barkatu, berri zinela

zu erakusteko festa builosorik

ez aurkitu izana, hala nola

arropak, moda aldatu arte,

eskubide duen moduan.

Bleaney jauna

Hauxe zen Bleaney jaunaren gela. Tailerrean

aritu zen bitartean hemen bizi zen, harik eta

aldarazi zuten arte. Gortina loredunak, mehe eta zirtzil,

leiho ertzetik metro erdi behera,

kanpoan orube puska bat,

laharrez, zaborrez josirik. “Bleaney jaunak

ederki zaintzen zuen nire lorategia”.

Ohea, silla gogorra, 60 watteko bonbilla, kakorik

ez ate atzean, liburu eta poltsendako lekurik ez—

“Alokatuko dut”. Eta horrela Mr Bleaney etzaniko lekuan

natza nerau, souvenir plater berean

itzaltzen ditut zigarroak, eta kotoiz

belarriak estaliz, etxejabeari erosarazi zion

telebistaren kalaka itotzen saiatzen naiz.

Badakizkit haren ohiturak —noiz jaisten zen,

nahiago zuela salda saltsa baino, zergatik

tematu zen lau bidaia lekurekin—.

Urte guztietako plana: udako oporretan,

ostatu ematen zion Frintongo jendearengana,

eta Gabonetan, Stoke-ra, arrebaren etxera.

Baina haize izoztuak hodeiak nola desegiten zituen

begira aritzen ote zen, ohe zaharrean etzanik

hau etxetako ote zeukan, eta saminez,

nolako bizitza, halako izana dugulako izua

gainetik ezin kenduz dar-dar egiten ote zuen,

edade horretan gela alokatua baino ez izanak

gehiago merezi ez zuela uste

ote zuen-ez zuen, hori ez dakit.

Esatekorik gabe

Laharra bezain lauso diren nazioendako

harkaitz tarteko nomadendako

altuera txikiko tribu tatuatu

eta harri hesiko familiendako

hiri industrialetako goiz ilunetan

bizitza pixkanaka hiltzea da.

Hori baino ez dira

eraikitzea, bedeinkatzea

amodioa eta dirua neurtzea ere,

pixkanaka hiltzeko moduak.

Txerribodan emandako eguna

edo lorategian igarotako festa,

lekukotza ematen duten orduak

edo jaiotzak, halaber,

heriotzarantz doaz pixkanaka.

Eta hau esatea batzuendako

ezer ez esatea bezala da; beste batzuk,

esatekorik gabe uzten ditu.

Fedezko sendatzea

Hor da, zutik, antiojoekin, ilea urdin

jantziak beltz, lepokoa zuri, emakume ilara

harengana hurbiltzen. Laguntzaileek

gerturarazten dituzte haren ahotsera eta eskuetara

non amodiozko arta bezalako udaberri-euri epelaren pean

hogei segundoz izango baitira. “Ene alaba maitea

zer duzu?’’, galdetu du ahots amerikar sakonak,

jarraian, errezo betean hasiko da

jainkoa begi horretara edo belaun horretara zuzenduz.

Burua besarkatuko die zakar; gero, erbesteraturik

noragabeko ideiak balira bezala, isilean joango dira; batzuk

ardiak legez barreiaturik haien bizitzetara

oraindik ez, hala ere; beste batzuk, ordea, zurrun

gelditu egin dira malko sakon eta erlatsez espantuka, haien baitan

balute bezala ume mutu, ergel bat

adeitasunez esnatzeko pronto; amets dagite:

ahotsak ni bakarrik dei nazala, eskuek

argitu eta kontsola nazatela; eta behin bertan,

mihiak totel, begiak oinaze, erantzun ezohiko

eta beldurgarriak murduskatzen dituzte, pozaren pozez.

Zer duzu? Bibotedun, soineko loredunarekin, dar-dar batean:

Ai ene, ai ene! Denen baitan datza

bizitza amodioaren legera bizitzeko nahia.

Horrek bestea maitatzeak ekar zezakeen abantaila

baino ez du esan nahi batzuentzat; gehienentzat, ordea,

maitatu balituzte egingo zutena agerrarazten du.

Hori ez du ezerk sendatzen. Min izugarria,

lurmentzan paisaia zurrunaren zinkurina balitz bezala,

ematuz doakie; hori, eta ahotsa, goitik,

Ene alaba maitea esanez; hori, eta denborak gezurtatu guztia.

Zeinen triste dagoen etxea

Zeinen triste dagoen etxea. Utzitakoan bezala

azken joandakoen erara iraunez

haiek ekarrarazi nahiko balitu bezala.

Laketzeko inor gabean, ordea, higatuz doa

kemenik gabe lapurreta uxatzeko

eta zegoenera itzultzeko,

gauzak beharko luketenekoari tiroa,

aspaldi erratutakoa. Hara nolakoa zen:

begira koadroak eta kuberteria.

Musika piano-aulkian. Loreontzi hori.

Berekoia da gizona

Oi ezin da ukatu ni

Arnold baino neurekoiagoa naizela.

Ezkondu egin zen andregaiak ihes egin ez ziezaion,

orain, gainean du egun osoan,

eta lanari loturik bizitza ahituz lortu dirua

eskupekotzat dauka emazteak,

umeen arropa erosteko eta sekadora,

eta estufa elektrikoa,

eta afaldutakoan,

arratseko egunkaria irakurtzekotan dela,

hara Para ezazu torlojua horman—.

Arnasa hartzeko betarik ere ez du,

kurrikak eskuan etxean buelta eta buelta

eta ezkaratza pintatu beharra galtza zaharrekin

eta amarendako eskutitza

Etorriko zara udan esanez.

Gure bizimoduak alderatzeak

zerri bat bezala sentiarazten nau:

oi ezin da ukatu ni

Arnold baino neurekoiagoa naizela.

Baina, zaude, ez hain azkar:

hainbesterainokoa ote da aldea?

Bere zortzikotan dabil hori

eta ez lagunak laketzearren;

eta oker badago ere

ez du nolanahi bere burua galduko,

bere alde dabil hori.

Geroz, hura eta biok, berdintsu,

bakarrik nik hobeki dakidala

noraino aguanta dezakedan

eroetxetik bila etorri gabean,

edo horretan nago, behintzat.

Eraman bat umeendako

Ahotz artean, kristal garbi batean

katilu hutsez inguraturik, lo dautza:

ez ilunpe, ez ama, ez lur, ez belar ez dute behar.

Amatxo, bat eraman eta hazi eginen dugu.

Jostailu bizidunak, bai berriak

baina horiek ere bai azkar higatu.

Ekarri zapata kutxa, ekarri pala—

Amatxo, entierrotara ari gara.

MCMXIV

Ilara makur horiek

hara-hona, abaroan

Oval edo Villa Park-eko atarian

nagiak ateratzen bezala.

Sonbreiruen galdorrak, eguzkipean,

bibotedun aurpegi arkaikoak

irribarrea dariela, abuztuko

festetako olgeta balitz bezala.

Eta dendak itxirik, izen

higatu eta entzutetsuak toldoetan,

laukoak eta durokoak

eta errege-erregina izeneko umeak

arropa ilunekin, jolasean,

kakao eta twist latorrizko iragarkiak

eta tabernak

zabal-zabalik, egun osoan;

eta baserri inguruak ezaxola:

herri izenen plakak belar hezez

estalirik, eta lursailak

katastroaren lerroak belztuz

garitzaren isiltasun urduriaren pean;

uniformez jantzitako zerbitzariak

etxe handietako gelaxka ttikietan;

hautsa limusinen atzetik;

halako inozentziarik sekula,

sekula lehenago, sekula gero,

iragan bihurtua hitzik gabean—

gizonak lorategiak apaintzen,

milaka senar-emazte gehixeago

elkarrekin irauten:

halako inozentziarik sekula berriz!

Oheko solasa

Ohean solas egiteak errazago beharko luke,

honen aspaldikoa baita elkarrekin etzate hau,

bi lagunen arteko leialtasun ikurra.

Hala ere denbora joan badoa, isilean.

Kanpoan, haize nahasiak sortu ahala

desegiten ditu hodeiak zeruan,

eta hiri ilunak metatzen dira zerumugan.

Ezeri ez gatzaizkio axola. Inon ez da ageri

isolamenduaren distantzia aparteko honetan

zergatik den gero eta zailago aurkitzea

hitz egiazkoak eta, aldi berean, atseginak,

edo egiazko eta atsegin antzekoak, behintzat.

Leitze ohiturei buruzko ikerketa

Liburutan buru-belarri aritzeak

eskolaz-eta sendatzen ninduenean,

merezi zuen begiak erretzea

jakiteko artean lasai egon nintekeela,

eta muturka akaba nitzakeen

ni halako bi ziren zerri madarikatuak.

Gero, hatz bete lodierako antiojoekin,

Txerrenekin egiten nuen parranda:

ni eta kapa eta letagin batzuk

primeran pasatzen nuen ilunpetan.

Ze emakumeketa zigortu nuen sexuarekin!

Merengea bezala txikitzen nituen.

Orain ez dut asko leitzen: heroia

etorri aurretik neska

bertan behera utzi duen morroia,

almazen bat daukan txinatarra

ezagunegiak zaizkit. Pikutara:

liburuak kaka zaharra dira.

Prestatyn eguzkitsua

Zatoz Prestatyn-go eguzkitara

zioen, irribarrez, posterreko neskak

harearen gainean belauniko

satin zuri itsatsia soinean.

Bazirudien atzean zituen kostalde

puska eta hotel palmeraduna

izterretik atera eta lepo atzean bildutako

besoetaraino hedatzen zitzaizkiola.

Martxoko egun batean zartatu zuten.

Aste pare batean akastu zizkioten

hortzak eta hazarazi begiak;

sastatu zizkioten, sastatu ere,

titi handiak, zarramazkatu hankartea,

izterpean, zangalatraba, zirriborroa egin:

buztan lodi bat eta potroak.

Sinadura Titch Thomas. Norbaitek

labana-edo erabiliko zuen irribarre

bibotedunaren ezpainak zulatzeko.

Onegia bizitza honetarako.

Handik gutxira, zeharkako urratu handi batek

eskua eta urdin pixka bat baizik ez zituen utzi.

Minbiziari aurre egin ageri da orain.

Anbulantziak

Aitorlekuen antzera, itxi, hor doaz

hirietako eguerdi zaratatsuen tarteetatik,

irentsitako soei itsu,

griskara distirant, ikurra marrazturik,

edozein espaloi dute geltoki:

denborarekin kale oro bisitatuko dute.

Atari edo karriketan dabiltzan umeek,

edo afari anitzetako usainak zeharkatuz

dendatik datozen emakumeek ikusiko dute,

kamilla sartu bitarte horretan,

maindire gorri artean bildurik,

aurpegi desegin zurbila.

Eta egiten dugun guztian

datzan hustasun erabakigarria nabarituko dute,

eta istantean jabetuko dira oroz,

horren iraunkor eta huts eta benetako.

Atzera dagite ate tinkoek. Gaixoa

diote bere artean, nahigabeturik;

ze agian, hor intsonorizaturik baitoa

galeraren brausteko danbatekoa

akaberarantz doan zerbait balitz bezala,

eta urteetan zehar osaturikoa,

familia eta usadioen nahastura

nabar eta apartekoa, horra

galtzera bidean. Eta horrela

amodioaren gorabeheretatik urruti

gela babesturako bidean doala

trafikoak leku egitean

hurbildu egiten zaigu etortzeko dena

eta ezabatu, urrundu ahala, garena.

Ezjakinean

Arraroa ezer ez jakitea, inoiz seguru ez egotea

zer den benetako, zer zuzen, zer erreal;

usteka mugatzen aritu beharra

edo hala dirudika,

auskaloka.

Arraroa ez jakitea gauzen nondik norakoa:

behar dutena aurkitzeko duten trebezia,

haien formaren sena, eta bihien artezko ereintza,

eta aldatzeko borondatea.

Bai, arraroa da

honelako ezagutza janztea ere —haragiak

bere erabakiekin inguratzen gaitu—

eta haatik, bizi osoa zehazgabetasunetan iragatea,

ze hiltzen hasten garelarik ere

ez baitakigu zergatik.

Kaskarinkeriak

Hogei urte eginen ditu

gure lantokira bi neska etorri zirela—

ingeles arrosa titi-handi bat

baina haren adiskide antiojodunarekin

mintzatu ahal izan nintzen.

Garai haietan aurpegiek

txinpartak sortzen zizkidaten, eta harenaren

parekorik ez zen, alafede:

baina adiskidearekin lotu nintzen.

Zazpi urteren buruan

laurehun gutunetik gora idatzi nizkion,

gero itzuliko zidan hamar gineako

eraztuna oparitu, eta elkartu ginen

makina bat hiri katedraldunetan

apaizen ezkutuan. Bitan-edo

iruditu zitzaidan eder. Barreari

eusten-edo saiatzen ari zen bietan.

Banatzeak, bost aldiz saiatu ondoren,

ados nengoela adierazi nahi zuen:

bai, neurekoiegia nintzela, zomorroa

eta amodiorako aspergarria.

Zerbait ikasi nuen, behintzat.

Karteran, oraindik, arrosa

titi-handiaren bi argazki daramatzat.

Zoritxarreko sorginkeriak, beharbada.

Itsasora

Errepidea eta kosta bereizten dituen porlan hesi

baxuaren gainetik pasatzeak

gogora ekartzen du aspaldi ezagututakoa—

itsasertzen miniaturazko alaitasuna.

Dena pilatzen da zeruertz baxuaren azpian:

hondartza aldapatsua, ur urdina, toalla, bainu-txano gorriak,

olatu isil txikien kolapso berri errepikatua

hondar hori epeletan gora, eta urrunago

bapore zuria arratsaldeari amarratua.

Oraindik ere gertatzen da, dena gertatzen da!

Etzatea, jatea, lo hartzea olatuen doinuarekin

(belarrietan irratiak, otzan samar joka

zeru azpian), edo azal-zuri eta airea harrapatu nahian

besoak astinduz, kili-kolo dabiltzan haurrak laguntzea

edo zahar zurrunek azken uda

senti dezaten gurpil aulkia jiratzea

oraindik ere gertatzen da

erdizka urteroko atsegin, erdizka erritu.

Eta nire kabuz egoteaz pozik,

harean bilatu nituen Cricket Jokalari Famatuak,

edo, lehenago, itsasertzeko karranka beraren entzule,

nire gurasoek elkar ezagutu zuten.

Hodeirik gabeko eszena ageri zait, arrotz:

ur garbi bera harribilen gainean,

urruneko bainuzaleen protesta oihu ahulak

ertzean behera, eta gero zigarrokin merkeak,

txokolate paperak, te hostoak eta, harrien

artean, zopa lata herdoilduak, hainbat familia

kotxeetarantz abiatzen diren bitartean.

Bapore zuria joan da. Lurrundutako beira bezala

eguzkiaren argia esnezko bihurtu da. Eguraldi

zoragarrien alderik makurrena gu motz gelditzen garela baldin bada

ohituren bidez konpon dezakegu hori:

urtero uretara baldar eta erdi jantzita

hurbilduta; seme-alabei pailazoarena eginez

irakatsita; baita, behar den bezala, zaharrei lagunduta ere.

Zuhaitzak

Zuhaitzak loratzen ari dira

erabat esan gabeko zerbait lez;

horra kimuak ernetzen,

berdetasuna penaren parekoa dute.

Haiek berriz jaiotzen direlako ote

ala gu ote zahartzen garenok?

Ez, horiek ere hiltzen dira. Urtero

berritzeko trikimailua zurezko eraztunetan ageri da.

Eta, hala ere, gaztelu urduriak

trinkotasunean aletzen dira maiatz oro.

Urtea hil da, ematen du diotela,

has zaitez atzera, atzera, atzera berriz.

Bizimoduak

I

Baserritarrekin aritzen naiz, ganbelak direla, pentsua...

hiru hilabetean behin hiru egunerako

herriko hotelean hartzen dut ostatu.

Zerbitzariak larruzko maleta erdi hutsa

igotzen dit banako gelara, han uzten dut sonbreirua,

garagardo bat, afaria

landako Times aldizkaria lagun, zopa eta udare egosiak.

Jaiotzak, heriotzak. Salgai. Polizia gorabeherak.

Auto errekanbioak.

Whiski bat Erretzeko Gelan: Clough,

Margetts, Kapitaina, Watterson doktorea;

estu eta larri batzuk, hainbestean besteak,

gobernuaren salneurriak, soldatak, aziendaren prezioa.

Kea argiaren zintzilikario. Hormetako irudietan

ehizaldi barregarriak, lubakiak, inori axola

ez zaizkion gorabeherak. Domino algara

dator tabernatik. Erronda pagatu dut.

Hutsik dago plaza: ortzi handia

pol-pol doa estuariorantz

urrezko uhalde baten hondoa balitz bezala, eta Aduanan

oraindik ageri dira argiak. Armadarenak

izandako maindireetan natza, erdi lotan,

galdezka zergatik segitzen ote dudan etortzen. Aita hil zen:

hura etortzen zen, baina negozioa orain nirea da.

Aldatzeko garaia: gauden mila bederatziehun eta hogeita bia.

II

Han behean

hirurogeita hamar oinera

itsasoa lehertzen ari da

moilako kaia blaituz.

apar lasterra, alafede!

Minez agertu dira harkaitzak.

Muskuilu, lapa,

tenkor berean

irrista izoztuan.

Maite zaituztet, kreaturok!

Egunez, mahats beltz koloreko

zerua segatu gabeko larre

urdurien gainean.

Irratiak, izterrak igurtziz,

nonbaiteko berriak dakarzkit:

barometroak behera,

ekaitzak jotako portuak,

ontzidiak txakurrak bezala setiaturik,

suteak ostatu konkortuetan,

keak horitu itsas koadroak.

Fuera hau guztia!

Gauez, bala-bala elurra

(oi pipien mundu lausoa)

larru beltz moduko

urlo ibiltarien gainean.

Distiraren babespean

platera eta koilara gertatu,

eta gero igartzeko kartak bota.

Makurturik doaz mendebalderantz

itsasontzi argituak, mundu eroak balira bezala.

III

Gaur errektorea ez da afaltzera etorriko

(ez du gaueko lurrinik maite);

zirri-zarra dabil oportoa

aise-maise sortzen da hizpidea,

zein erretoretzak dirudien ederren,

zer ekarriko duen Snapeko egurrak,

pudendum mulierisendako izenak,

zergatik den Judas Jack Ketch bezalakoa?

Kandeletako garrak ahuldu-indartu dabiltza:

Starveling etxezaina egurra pilatzen ari da

eta pixontzi bat utzi du bionboaren atzean

(komunera joatea baino azkarragoa).

Ardoak gorputza eta gogoa berotu ditu:

erreuma, kalenturak, berpiztea

errege-hilketa eta untxi taloari buruzko

adierazpenak, madarikazioa dariola.

Inguruko soroak hotz eta lokatz daude,

geldi kale inguruetako harri legarra,

ikasle bat hotzikaraz dago gelaxkan,

sukaldeko katuak zerbait hil du;

ezkilek orduen aletzea eztabaidatu dute,

hautsez estalirik apaletan frogak eta otoitzak:

goi-goian kaldear konstelazioak

ñirñirka ari dira teilatu beteen gainean.

Egindakoa ahaztu

Egunerokoa etetea

hori ziria oroimenarendako,

hutsetik hasi beharra,

hitzen bidez, gertaeren bidez

ezin, aurrera, zauriak orbaindu,

esnatze hotz batean bezala.

Iraganak nahi nituen,

ahal azkarren hilobiratu

eta atzera begiratu nuen

haurtzaro lausotuaren leihoen

atzean galdutako gudak eta neguak

ikusten arituko banintz bezala.

Eta orrialde hutsak?

Noizbait betetzera,

bete ditzadala ikusitako

ortziko joan-etorriekin:

lorearen etortzea,

txoriaren partitzea.

Leiho gorak

Gaxte bikote bat ikustean gogora datorkit

mutilak larrua jotzen diola eta neskak

pilulak hartzen dituela edo diafragma erabili;

horra hor zahar guztiek

bizi osoan amestutako paradisua—

Uzta makina zaharra balitz bezala

lotura eta zurikeriak alde batera utzita,

hor doaz, azkenik gabe, gazteak maldan behera

zoriontasunerantz. Duela berrogei urte

ni ikusten ninduenak ere

hau pentsatuko ote zuen: Hi bizi haiz hi;

ez Jainkorik, ez infernuaren beldurrez

botatako izerdi hotzik, ez pentsatzen duana

apaizari ezkutatu beharrik. Hor

joanen zarete denok maldan behera, kabroiak,

txori askeak bezala. Eta berehala

hitzak bainoago leiho gorak datozkit gogora:

eguzkia baitaratutako beirategia,

eta harantzago, airea, urdin-urdina,

huts-hutsik, inon-ez, amaiezin.

Ostiral gaua Royal Station hotelean

Goitik behera egiten du argiak

argi sailetatik silla hutsen gainera,

aurrez aurre, kolore ezberdineko.

Ate zabaldutik, hara jangela

labana eta edalontzizko bakardade handiagoan,

hara isiltasuna alfonbra gisa etzanik. Atezaina

saldu gabeko egunkaria leitzen. Badoaz orduak,

eta saltzaile guztiak Leedsera itzuli dira

Bilkura Aretoko hautsontziak beterik utzita.

Horra pasillo hutsetan lanparak izekirik. Zein

isolatua den hau, gotorlekua dirudi...

Hona idazpurudun papera, etxera (etxerik balego)

erbestetik gutunak idazteko: Gautu du.

Herrien atzean olatuak plegatzen...

Ergel zaharrak

Ergel zaharrok, zer uste ote dute gertatu zaiela

horrela egoteko? Helduago direla uste ote dute

lerdea darielako, pixa gainean egiten dutelako

eta goizean nork deitu duen gogoratzen ez dutelako?

Edo uste ote dute nahi izate hutsarekin dantza betean

aritu ziren gauera egin dezaketela atzera, edo ezkontza egunera

edo beso pikotako irailen batera?

Edo iruditzen ote zaie ez dela ezer aldatu

eta beti elbarri eta ezindu gisa portatu direla,

edo eserita, amets etengabean egon direla

argiaren joan-etorriei so? Ez badute hala uste (besterik ezin)

zergatik ez dute garrasi egiten?

Hiltzean hautsi egiten zara: zu zareneko puskek

betirako alde egiten dute bata bestearengandik

lekukorik gabean. Bai, ahanztura baino ez da:

lehen ere bagenuen, baina orduan pasakorra zen

eta etengabean egiten zuen bat hemen-egote-lore

hostotsua ernetzeko joran behinenarekin. Gerora

ezin dituzu beste zerbait egonen delako plantak egin. Hara hasiera:

nor ari den aditu ez, nola jakin ez; aukera ahalmena

galdua. Itxurak salatzen ditu:

ile urdindua, apo eskuak, pasa zimurtu aurpegia—

Nola egin dezakete ez ikusiarena?

Zahartzea da, agian, buruan

gela argituak izan eta haietan jendea, antzezten.

Jende ezaguna, ezin izenekin akordatu, ordea; itzalak,

berreskuratu galera sakonak balira bezala, ate ezagunetan kukuka,

lanpara jiraka, eskaileretan irribarrez, apaletatik

liburu ezaguna hartzen; edo batzuetan, besterik gabe, gelak, hutsik,

sillak eta sutondoa piztuta,

sasia haizearekin kulunka leihoan, edo eguzkiaren

adiskidantza xumea hormaren kontra udako arratsalde

bakarti eta atertu berrian. Hor bizi dira:

ez hemen eta ez orain, dena gertatu zen noizbait horretan baizik.

Horregatik dute

absentzia aztoratu itxura hori, nahiz eta hara nahian

hemen izan. Izan ere, gelak urrunduz doaz, hotz

ezgai bat utziz, arnas hartzearen neke eta negar etengabea,

eta haiek hor kuzkurturik

Ahitze mendiaren azpian, ergel zaharrok, zein gertu dagoen

ohartzeke. Beharbada honek lasaitzen ditu:

edonondik begi-bistan dugun tontorra

zorua dela jada haiendako. Ez ote dute ikusten

zerk geldiarazten dituen, nola finituko den? Gauez ere ez?

Jende arrotza ailegatzean? Ez eta behin ere,

bigarren haurtzaro horretan guztian? Ederki,

jakinen dugu, jakinen dugunez.

Badoa, badoa

Ematen zuen nik bezain luze joko zuela

hiriaz harantzagoko soro eta etxeek

beti iraunen zutelako usteak,

herriko traskalen jolastoki

zuhaitzek moztu barik iraungo zutelakoak.

Hor ziren egunkarietako alarma

faltsuak karrika zaharrei

eta merkataritza guneei buruz, baina

orain arte zerbaitek iraun, iraun du;

eta alde zaharrak atzera egin

eta bloke goibel erraldoiek gaina hartzean,

beti egin dezakegu ihes autoan.

Gauzak gu baino gogorragoak dira

eta lurrak, guk eragin triskantza gorabehera,

beti erantzungo du;

behar izanez gero, bota zikinkeria itsasora:

mareak garbi iraunen du harantzago.

Baina zer daukazu orain? Duda?

Edo edadea, besterik gabe. Jendeketa

gaztea da M1 kafean;

haien umeek gehiago eskatzen dute garrasika,

etxe gehiago, aparkaleku gehiago,

kanpin gehiago, paga gehiago.

Negozioen Gehigarrian, pozez hartu du

antiojodun batzarrak

ehuneko bosteko irabazia

bermatuko duen erosketa-eskaintza

(ehuneko hamar gehiago itsasadarrean): eraman

zure lana desegin gabeko haran batera

(gris alorra barne). Eta udan

itsaso bazterrera hurbiltzean...

Bat-batean, badirudi dena

oso azkar ari dela gertatzen;

eraiki gabeko lurra gelditzen bada ere

lehendabizikoz iruditzen zait

honek ez duela luze joko,

igartzerako gorabehera osoa

hesitu eginen dute

turisten aldetik izan ezik.

Europako auzunerik hoberena:

aktore lan lorterraza

puta eta lapur artean banatzen baita.

Eta horrela joanen zaigu Ingalaterra,

itzalak, larreak, bideak,

udaletxeak, koru landuak.

Liburuak izan, izanen ditugu; galerietan

biziraunen du; baina gurpil uztaiek

eta porlana baizik ez zaizkigu geldituko.

Gauza gehienak ustekabean datoz,

hau ere bai segur aski: baina kodizia

eta zabor piloa handiegia da

garbitzeko, edo derrigorrezko

ditugulako aitzakia asmatzeko.

Gertatuko da, gertatuko denez, agudo.

Karta jokalariak

Hor doa txinbilin-txanbalan Jan van Hogspeuw aterantz,

pixa egin du ilunpetan. Kanpoan, euria

lohizko gurdi arrasto sakonetatik behera.

Barnean, Dirk Dogstoerd-ek edalontzia bete eta

kurrikekin txingarra harturik pipa izeki du

ke korrokadaka. Horra Prijck Zaharra zurrungaka ekaitzarekin,

kaskezur bisaia su argitan; zerbeza edaten

eta muskuiluak zabaltzen ari da norbait, solibetako

urdaiazpikoei amodio kantak kroaka.

Hortxe Dirk kartak banatzen. Antzinako zuhaitz umelak

dardarka ari dira izar gabeko jirabiran

argimutildun haitzulo honen gainean; Janek puzker egin, sua kitzikatu

eta bihotz-erregina bota du.

Euria, haizea, sua! Ezkutuko bake basa!

Eraikina

Hotelik dotoreena baino garaiago

urrutitik ikusten zaio galdor argitsua, baina begira,

goraka-beheraka karrika estuak

joan den mendearen hasperen handi baten gisa.

Doilorrak dira atezainak; atariko horiek

ez dira taxiak; ezkaratzari

landare igokariez gain usain beldurgarria dario.

Hortxe nobelaxkak, eta tea katilu gehienetan,

aireportuko aretoetan bezala, baina altzairuzko aulki ilaretan

aldizkari higatuak gainbegiratzen ari diren otzan horiek

ez datoz urrundik. Gehienez jota, auzo autobusez etorri dira.

Kaleko arropak, eta erosketa poltsak erdi beterik

eta aurpegiak egon-ezez, etsirik, noizbehinka

erizain antzeko bat ageri bada ere

baten baten eske: gainontzekoek katilua

platerean utzi, eztul egin edo aulkien azpian

begiratzen dute eskularru edo paper baten bila.

Gizakiak, eremu bitxi eta neutral honetan preso, etxe eta izenak

behin-behineko etenaldian; batzuk gazteak dira,

besteak zaharrak, gehienak, ordea, aukeren amaiera,

azken esperantza aldarrikatzen duen adin lauso horretakoak.

Denak ere zerbait gaizki dabilela aitortzera etorri dira.

Okerrak galanta behar du.

Begira, bestela, zenbat solairu behar dituen, zer altuera

hartu duen, zenbat diru doan zuzendu

nahian; begira zer ordu den

lanegun bateko hamaika eta erdiak,

hemengook, ordea, hortik bazterturik; begira

dagokien sailera doazela nola so egiten dioten

elkarri, igarri guraz; gurpil gainean daramate bat,

saileko maindire zirtzilduetan bildurik.

Denek ikusi dute. Lasai. Elkarren kide

direla ohartzeak lasaitu egiten ditu,

ate horiez harantzago gelak daude, gelaz harantz,

gela gehiago, zenbat eta urrutiago

orduan eta itzultzeko gaitzago; nork daki

zein ezagutuko duten, eta noiz? Oraingoz zain daude

patioari begira. Kanpoan dena zahar askoa:

adreilu gorrixkak, tutu forratuak, eta oinezko bat

aparkalekuan, aske. Langaz harantzago

trafikoa; eliza itxi bat; kale kantoiak

non umeak dostatzen baitira, eta neska orraztuak

biltzen baitituzte arropak labanderiatik— Oi mundua

zure amodioak, zure zoriak hemengo eskuez

harantzago daude! Irreala, hara, ukitzearekin bat

elkarrekin urrumatzen gaituen ametsa;

hortik bakarrik esnatzen, ordea! Hor harrokeria

eta ignorantzia babesgarria mamitu egiten dira

bizitza garraiatzeko, eta urtu soil-soilik

pasillo hauetara deitzen dituztenean (ze erizaina keinuka

ari baita atzera)— Banan-banan jaiki eta badoaz.

Azkenean. Batzuk eguerdirako aterako dira edo lauretarako;

beste batzuk, ez badakite ere, etorriak dira

ilara zuritan apartaturik datzan kongregazio

ezkutua osatzera— gizon, emakume,

zahar, gazte; leku honek onartu txanpon

bakarraren alde latzak. Denek dakite hilko direla.

Orain ez, beharbada, hemen ez, baina noizbait bai

eta horrelako leku batean. Hori esan nahi du

txukun moldatu malkor honek; heriotzaren ideia

transzenditzeko ahalegina, izan ere, katedralen boterea bainoago

ez badu, ezerk ez du oztopatuko

ilunpeen etorrera, nahiz eta jendetza arratsero saiatu

alferreko lore makal faboragarriekin.

Geroa

Jake Balokowsky nire biografoak

mikrofilmaturik du orrialde hau. Kennedyn

aire egokituko gelan eseririk

bakero eta zapatilekin, ezin estali du ezinegonez

dabilela bere patuarekin. “Urtebete gehiago

gutxienez, ergel tzar honekin aritu beharko.

Nik Tel Aviven irakatsi nahi nuen

baina Myraren familiak” —diruaren keinua eginen du—

“lanpostua harrarazi zidan. Umeak dauden tokian...”.

Bizkarrak jasoko ditu: “Ikerketa, kaka zaharra;

kabroi honekin burutzen dudanean,

urtebete hartuko dut

Protesta Antzerkian lan egiteko”.

Biek Coca-Cola makinara jo dute. “Nolakoa den?

Ze kristo, esanen dizut. Badakizu,

psikiatria manual kaskarreko kasu tipiko bat.

Ez, jota ez zegoen, ez zuen bizimodu txarra eraman.

Lege zaharreko tipoa, jatorki aldrebestutako horietako bat”.

Hona poema

Ederki izorratzen zaituzte, aitatxok eta amatxok,

ez nahita baina egin egiten dute.

Zu haien erruekin zamatzea gutxi ez bada

hor dituzu beste batzuk zuretako propio.

Baina haiek ere horrela izorratu zituzten

usadio zaharreko sonbreiru eta trajedunek

zeinak kanpozurrun-barnemilika ez zeudenean

elkarri hozkaka aritzen baitziren.

Miseria da gizonaren ondarea gizonarendako.

Itsasoko harea bezala barneratzen da.

Ahal bezain laster egin ezazu ospa

eta ez niri ekarri umerik mundu honetara.

Zein urruti

Zein urruti, gazteak abiatzen

eskualdeetan barna, edo gatzezko soka zuria

harantzagoko kostalde berdean,

gora eta behera;

artzainak, edo zurginak, edo egunsenti aurretik

herri ezkonduetatik ihes egiteko

irrikan daudenak;

akordeoiak ontzigainetan

jotzen urezko malkor

erasokorrez harantz, edo gauean, berandu,

ezti, izarren kulunkaren azpian;

eta halako batean lematik

ustekabeko irudia: neska bat ostatu merkean arropa garbitzen;

etengabe adarkatzen da.

Hori da gazte izatea,

arropa erosi berrien gisa

mende nahasia onartzea,

oinek inprimaturiko erabaki handiak,

non zapaldu hura asmatuz,

ezusteko leihoak kale bat konjuratzen.

Urrats tristeak

Pixa egin ondoren itsumustuka ohatzera itzultzean

errezel lodiak baztertu eta asaldatu egin naute

hodei azkarrek, ilargiaren garbitasunak.

Goizeko laurak: horra itzal iltzatuko lorategiak

haizeak zulatu leize lako zerupean.

Honek badu zerbait irrigarria:

nola ihes egiten dien ilargiak

kanoi-kea bezalako hodei laxoei,

(behean harri koloreko argia teilatuak zorroztuz)

gora eta absurdo eta bakar.

Amodioaren pilula! Artearen domina!

Oi oroimenaren otsoak! Mugagabetasunak! Ez,

hotzikarak hartu nau gora so egitean.

Begirada zabal honen laztasuna

distira eta urruti-mirako soiltasun singlea

gazte izatearen indarraren eta oinazearen

hondarra dira; ez dira atzera etorriko

baina hor daude, bere-berean, beste norbaitendako.

Vers de société

Andreak eta biok kakazu batzuk

gonbidatu ditugu denbora alferrikaltzera: beharbada

zuk ere etorri nahi duzu? Ahuntzaren putza, motel,

gautzen ari du.

Arnaska ari da estufa, arbolak ilunpetan kulunka.

Ba, Warlock-Williams maitea: uste dut ezetz...

Hauxe da hauxe zein zaila den bakarrik egotea.

Nahi izatera horrela joanen litzaizkidake gau asko

jerez kopa eskuan, Which baizik

leitzen ez duen urdanga baten ergelkeriei arreta emanez:

pentsa zer denboraketa xahutzen den hutsean

tenedore eta aurpegi artean aritzeagatik,

aprobetxatu beharrean lanpararen azpian

haizeak ulu egiten duela

aire zorroztuko aiztoa bezalako ilargiari begira.

Bizi osoa. Eta, hala ere, bai tinko iltzatzen digutela

Bakardadea berekoikeria da hori. Gaur egun eremitak,

abitua soinean, katilua eskuan, Jainkoarekin (alde egina) solasean,

sineste gutxi du. Nahi behinena zera da:

norberarekiko jende jatorra aurkitzea, eta horrek,

nolabait, ordezkoa ematea esan nahi du.

Bertutea soziala da. Usadioa, orduan,

elizara joatea bezala, zintzoarenak egiteko jolasa ote da?

Aspertzen gaitu, ez dugu ongi egiten

(mozolo horri bere ikerketaz galdetzea),

baina sentitu egin nahi dugu, zeren, zakar bada ere,

erakusten baitigu nola beharko lukeen?

Sotilegia, horixe. Dezenteegia. Oi, kristo,

soilik gazteak izan daitezke libre bakarrik.

Denbora gutxiago dugu besterekin egoteko

eta lanparapean esertzeak gero eta maizago

bakea beharrean, bestelako zerak ekartzen dizkigu.

Argiaz harantzago bere-berean porrota eta damua

xuxurlan:Warlock-Williams maitea, jakina baietz.

Dirua

Hiru hilabetetik behin, ba ote?, diruak aurpegiratzen dit:

“Zergatik naukazu hemen antzuan?

Ni nauzu sekula lortu ez dituzun ondasun eta larrualdiak.

Txeke batzuk sinatzearekin nahikoa”.

Ikusten dut beste batzuek zer egiten duten berearekin:

ez dute, ez, koltxoipean gordetzen.

Badituzte bigarren etxea eta autoa eta emaztea, dagoeneko:

diruak, argi eta garbi, badu zer ikusirik bizitzarekin.

Izan ere, pentsatzera jarrita, amankomunean asko dute:

gaztaroa ezin duzu jubilatu arte luzatu

eta nola edo hala aurreztu dituzun soldata apurrekin

bizar egite txar bat baino ez duzu erosi ahalko.

Txin-txin diruaren hotsa. Leiho handi batzuetatik

hiri probintziano bat ikustea bezala da

auzuneak, kanalak, eliza atondu eta eroak

arratsaldeko eguzkitan. Tristea, arras.

Belar segatua

(Lehendabiziko estrofa honen itzulpena
Anjel Lertxundiri ostu diot:

Mentura dugun artean,
Alberdania, 12. orrialdea).

Ahul datza belar ebakia.

Laburra da galburuei darien

hatsa.

Luze-luzea da heriotza.

Ekain hosto-berdeko

ordu zurietan hiltzen baita,

gaztaina loreekin,

pipitaz elurtutako palaxuekin,

amañi lili zuriak arkuturik,

hede doratuko ilara galduak

eta hodei potolo gozo hori

udako bakerantz, mugi eta mugi.

Leherketa

Leherketaren egunean itzalak

meatze sarrerarantz zeuden zuzenduta:

eguzkitan lo egiten zuen zepak.

Bidean behera bazetozen gizonak botak jantzita

maldizioa eta pipa-kea eztulka

isiltasun freskoa sorbaldatik astintzen.

Batek untxiei segitu zien; ez zituen harrapatu;

hegatxabal arrautzen habia batekin itzuli zen;

erakutsi egin zizkien; belarretan gorde.

Hala pasatu ziren, bizar eta zamarra,

aitak, anaiak, izengoitiak, barreak,

atetzar zabalduetatik barna.

Eguerdian, dardara nabaritu zen; behiek

hausnartzeari utzi zioten une batez; eguzkia,

bero-lainoan bilduta, ilundu egin zen.

Hildakoak gure aurretik doaz,

Jainkoaren etxean eserita daude eroso,

aurrez aurre ikusiko ditugu—

kaperetako letrak bezain argi

esan zuen, eta segundo batez

alargunek leherketako gizonak ikusi zituzten

bizitzan ez bezala handira joka

nola urrea txanponetan, eta ematen zuen

eguzkitatik haiengana zetozela;

bat arrautzak eskuetan, hautsi gabe.

Goizalba kanta

Egunez lan egin, gauez erdi mozkortu.

Hemen nago goizeko lauretan ilunpe isiletan.

Denborarekin errezel ertzak klaratu eginen dira.

Bien bitartean, ordea, hortxe, beti hor egondakoa:

herio asaldagarri; badator eguna,

eta ezinezko zait gogoeta oro salbu eta nola

eta non eta noiz hilko naizen.

Galdera lehorra: hiltzeko

beldurra eta hilik izatekoa

zartaka ari baitzaizkit, berriz, izu-ikaratuz.

Gogoa ezabatu egin da argiarekin. Ez damu,

—egin gabeko ongia, eman gabeko amodioa, alferrikalduko

denbora— ez dohakabe zeren

hasierako okerrak garbitzeak luze jo baitezake

bizitza osoa bezain, eta hala ere, nekez;

betiko huts erabatekoa,

bidaia dugun ahitze seguru hau

betian galduko da. Hemen izan ez,

inon izan ez,

eta agudo; ikaragarriago ezer ez, benetakoago ezer ez.

Beldur izateko modu berezi hau

ezin trikimailuek ezaba. Erlijioa saiatu zen,

sekula hilko ez garelako ahaleginetan

sortu zuen pipiak jandako brokatu musikal hori,

eta dioen zera iruzurtia: izaki arrazionala ezin

sentituko ez duenak beldurtu. Ez ote dute ikusten

horrexek beldurtzen gaituela— ikusi ez, soinurik ez,

ukitzekorik ez, edo dastatzekorik edo usaintzekorik, pentsatzekorik ez,

maitatzekorik ez, edo lotzekorik ez;

sendatzerik ez dakarren anestesikoa.

Eta horretan ikusmiraren ertzean dago egon ere

azpil ttiki desenfokatua, hotz amorratua

inpultsu oro ezbaira kondenaraziz.

Baliteke gauza gehienak ez gertatzea: hau gertatu egingo da,

eta gertatze hori amorruz lehertzen zaigu

izu-hotzikaretan jenderik edo edaririk gabe

harrapatzen gaituztenetan. Adorea ez da ona:

besteak ez ikaratzea esan nahi du horrek. Bipil izateak

ez du inor hilobitik salbatuko.

Heriotza berdin datorkio koldarrari nola borrokalariari.

Ttinttinka dator argia, eta gelak itxura hartu du.

Hara armairu bat bezain itsusi dakiguna,

beti jakin izan duguna, jakin ere: onartu-ez onartu,

ez daukagu eskaporik. Alde batek joan beharra du.

Bitartean telefonoak atezuan dira, itxitako bulegoetan

jotzeko prest, eta mundu axolagabe, nahasi, alokatua jaikitzen hasi da.

Zerua buztina bezain zuri dago, eguzkirik ez.

Lana egin beharra dago.

Postariak, medikuak bezala, etxerik etxe dabiltza.

Amodioa atzera berriz

Amodioa atzera berriz: kanpaia jotzen, goizeko hirurak eta hamar,

(seguru jada etxera eraman duela)

logela okindegia bezain bero,

edariari indarra ahuldu zaio erakutsi gabe

nola eman kara biharkoari, eta geroari

eta disenteria bezalako min ohikoari.

Beste bat haren bularra eta alua ukitzen,

beste bat betile beteko begirada horretan itoa,

eta nik ez jakinarena egin behar,

edo barregarri deritzonarena, edo axolagabearena,

eta hala ere... baina zertarako honetaz aritu?

Hobe alde batera uztea elementu hori

zeina beste batzuen bizitzetan zuhaitza bezala hedatu

eta halako zentzua-edo ematen omen baitie,

eta esatea niretzat ez duela balio.

Darabilen biolentzia,

itzulbide luzea, ordainsari okerrak,

eta eternitate harroa.

Bizitza zulo batekin

Burua atzera bota eta ulu egiten dudanean

jendeak (emakumeak gehienbat) esaten du:

Baina zuk beti egin duzu nahi duzuna,

zure kasa ibili zara beti

—Izandako guztiaren alderantzizko

zital eta ergela.

Inoiz ez dudala egin nahi ez dudana;

hori da ergel horiek esan nahi dutena.

Beraz, urrun nabil

jauregian pertsianak jaitsita

bostehun hitzak idatzi eta

gainerako egunaren zatia

bainuaren eta tragoaren eta txorien artean zeratzetik

hala nola

betaurrekodun irakasle zomorro hori izatetik

(sei seme-alaba, eta emaztea haurdun,

eta haren gurasoak ailegatzear)...

Hiru alderdiren arteko borroka geldi

eta zerratua da bizitza:

zure nahien, munduak zuretzat dituenen eta (okerrago)

lortuko duzuna ekartzen dizun

makina geldo garaiezinaren artekoa. Blokeaturik,

jirabira egiten dute betebeharrez, beldurrez,

aurpegiz beteriko zulo hutsaren inguruan.

Bertatik behera erortzen dira egunak. Urteak.

Bizitzen jarraitzea

Bizitzen jarraitzea —hau da, beharrezkoa lortzeko

ohitura bat errepikatzea—

gehien-gehienetan galtzea da, edo gabezian moldatzea.

      Segun eta.

Interes, ile eta ekimen galera hori—

Oi, jokoa mus partida bat balitz, bai,

utz ditzakezu alde batera, hogei eta hamaika eskutik egin.

      Baina xakea da.

Eta behin zure gogoaren bazterrak ibiliak dituzula,

ardurapean duzuna karga zerrenda bat bezain argi dago.

Horixe baino ez duzu pentsatu behar

      existitzeko.

Eta zein da irabazia? Hau bakarrik: denborarekin,

erdi identifikatzen dugula gure portaera guztiek berekin

daramaten inpresio itsua, etxe moduko zerbait.

      Ez du asetzen, ordea,

gure heriotza hasten den arratsalde berde horretan

izandakoa aitortzeak

gizaki bakoitzari behin egokitzen baitzaio,

      eta gizaki hori hil egiten baita.

Zubia bizientzat

Hiri isolatua uraren ondoan etzana,

dorre zuriz ereina, aurpegia erdi itzulia du

Europarantz, iparraldeko alaba bakartia,

mendeetan zehar bere leku apartatuari eutsiz.

Bere kupula eta garabien atzean zeru erraldoiak

urrez eta itzalez eraikita; kai eta alanbrezko

filigrana, borda eta findegizkoa.

Bere silueta langilea itsasorantz doa.

Bere hiru puntako barnealde urrunean

lore zurizko bide luzeek ibaiertzarekin bat egiten dute.

Muinoak poliki irristatzen dira itsasorantz, kaio arruntak zut,

azeri zorrotza eta faisai distiratsua ibilian, eta haizeaz

zabal, galsoro gihartsuek garbitzen dituzte herriak,

elizak hostoetan erdi murgilduta. Egonean daude

uda garaian itota, gurdiak eta txabolak,

itsaso errauts-urdinaren laino handi biguna gertu.

Elurrak mamitutako neguko egunak oraindik isilago dira:

etxaldeak soroetara errenditzen dira, argi bakarrak pizten dituzte,

eliz dorreek berriketan dihardute

Howden eta Beverley, Hedon eta Patrington,

bitartean itsaso malkartsuetan barreiaturik, itsasontzi izoztuek

txori errariak balira bezala bere bakardadea daramate,

miliek ilundu gabeko oroimen argitsua,

bihotzarentzako portu bat, atsekabearen kontrakoa.

Eta orain oinkada hau gure bakardade atseginera,

lerro zuzen baten enara gora eta behera bat,

gure paisaia maitatua diseinu berri batean

behin betirako marraztuko duen urrats erraldoia.

Haizeak harpa baten antzera jotzen du; kanta,

zoli ekialdetik, eguzkia eztarrian duela mendebaldetik,

ez da jada konderri batekoa edo bestekoa izango,

iparretik hegora batasuna egin baita.

Bertako bizitzen mende galduek gora egin zuten,

loratu egin ziren eta hasitako tokian bete gabe erori,

badirudi orain berregin eta irekitzen ari direla,

denak berpizturik tarte bakar honetan,

mundura jota, gure bizitzek egiten duten bezala,

bizitza guztiek egiten duten bezala, eman dezakegulako ustean

garen horren onena eta egia gisa gordetzen duguna:

beti gara zubi bidez bizi.

Festa politika

Ez dut neure burua gogoratzen trago osoa eskuan.

Begiratu eta beti erditik behera izaten dut.

Eta orduan? Xurrup-xurrup, eta hurrengo erronda arte

zera goretan pentsatzen saiatu?

Batzuek diote hobe dela edalontzi hutsa erakustea:

norbaitek beteko du. Tira, horretan ere saiatu naiz.

Baliteke mozkortzea, edo ordu erdi egarritan pasatzea.

Ematen du zauden tokia piztu dutela. Edo zarena.

Neguko jauregia

Jende gehiena zenbat eta zaharrago jakintsuago:

nik bizkarra ematen diot horri denari.

Azkeneko hogeita bost urteak pasatu ditut

unibertsitatean ikasitakoa ezabatzen

eta ordutik hona gertatutakoa ezin ulertuz.

Jada ez ditut paperetako izenak ezagutzen,

eta aurpegiak ahanzten ditudanez hasia naiz jendea iraintzen

eta zenbait tokitan izan ez naizela zin egiten.

Gaitz erdi, azkenera lortzen badut

kalte egilea suntsitzea, zernahi dela.

Orduan ez dut jadanik ezer jakinen.

Nire gogoa bere baitara bilduko da, soroak bezala, elurra bezala.