FELIPE JUARISTI

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2001 Felipe Juaristi

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2001

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Klasikotasuna ez da bakarrik antzinatea, handiaren handiz zama zanpatzaile gerta litekeen tradizio hori. Inoizko eta inongo maisulanek eduki ohi duten erritmoaren gozoa, apainduren egokia, esatearen zehatza... hitz batean, oreka esaten dioguna daukan poema oro sar tzen da klasikotasunean. Ezaugarri horietan definitzen da Felipe Juaristiren poesia ere: inspirazio kultuak jotzen du, baina ez da kultista; dotorezia dauka, baina ez da formalista; badu ikuspegi filosofikotik, baina ez da kontzeptuala; eta sentimentala ez bada ere, hain gutxi dugu hotza... Karrankarik egiten ez duen poesia dugu berea, inteligentziaren eta sentiberatasunaren arteko oreka zail horixe da Felipe Juaristiren obra, literaturaren une poetiko gailenen jabetze kon tziente baten ondorio pertsonala. Eta horrexek bihurtzen ditu ezinbesteko han-hemenka kokatzen dizkigun aipamen literarioak. Troiako zaldia hartzen baldin badu, esaterako, ez da arrasortze historiko bat egiteko, maitasunezko goibelaldi baten berri emateko baizik: «heroi triste hori» esaten dio bihotzari, eta orduan lehertzen da bere edertasun osoan metafora, «Troiako zaldi abandonatua». Horra hor biho tza bezalako topiko alboragaitza, alegoria klasiko batez duintasun poetikora ekarria. Horretarako behar du Juaristik erreferentzia, ez beste ezertarako. Klasikotasuna lortzeko poemak eskatzen duen gainerakoa, bere zakukoa du.

      Oreka hori, ordea, ez da etsipenak ekarri ohi duen baretasun erraza. Juaristiren poemek duten oreka miresgarri hori atezuan lortua da beti ere, «bizi-pozaren eta bizi-minaren artean», poetak berak aitortua duenez. Bere lehen poemetan, adibidez, maitearen urruntasunak behartzen du memoriaren eraikitzera, eta poetak zenbaitetan ageri duen etsi-planta antidoto salbagarri antzeko bat da funtsean, sobera zoritxarreko izan ez gaitezen baliatzen duen zuhurtzia, derrota askoren lekukotasun atzarria. Jakinaren gainean jarri nahi baikaitu tristetasun horrek. Poeta giro ilun batean ageri baldin bazaigu, izan ere, egunerokotasunaren logika antipoetikoa delako da. Moralista da, nolabait: soberakeriaren ondorioez abisatzen digu. Ez da Juaristi, hala ere, ni-ka eta nago-ka jardutearen zalea, bere buruarekikoak bakanak dira, eta pudore handiz adieraziak. Diskrezio berdinaz egin da bere azken bilduman esplizitoago mezuan eta aldi berean laburrago moldean, gero eta pairagaitzago egiten zaion inguruak hitzak ito eginen balizkio bezala. Poemak naufragio baten hondakin salbatuez osatuak daudela dirudi, guztioi luzatzen digun itsasketa seguruago baterako eskaintza.

KOLDO IZAGIRRE

Felipe Juaristi (Azkoitia, 1957) kazetaria da ikasketez eta lanbidez, baina literaturari bereziki emana. Aldizkari sortzaile (Porrot, Literatur Gazeta), nobelagile (Arinago duk haizea, Absalon), narradore (In tzen tsua lurrean bezala), hainbat lan egin ditu gazte literaturan ere (Ilargi lapurra, Animalien inauteria...). Editore jardun izan du (Baroja, Ber min gham), eta bi aldiz irabazi du Euskadi Saria.

Sarrerako aitorpen moduko poema

Gaztaroko poemak galdu nituen

egun dohakabe batetan

— aireko lili usainez nahastu nintzen —

eta haiekin batera gaztaroa bera ere

galdu nuela deritzot.

Harrez gero sartu naiz heldutasuna

deitzen den zerumuga zehazkaitz horretan

eta ez zait poemarik geratzen

— zure gorputzaren pliegetan zahartu nintzen —

eta ez zait hitzik geratzen

— zure gorputzeko zirrikuetan mututu nintzen —

eta ez zait amodioa baizik geratzen,

edo heriotza, untzi erratu hori,

gaztaroko egunetik gero eta urrunago

— lortezinak dira benetan aintzinako usainak —

gero eta poemagabetuago,

ahoan lili eiharren zaporearekin.

1984

Berdin da Mendebaldea eta Ekialdea

Metafisika eta Poesia nahastea.

Iraganak ez du deus balio

gauza guztiak gastatu

eta adioa eta agurra,

arrats beherako zaldunak,

armadura beltzez jazten direnean.

                            Ezta geroak ere,

sexorik ez bait du.

Gaua naufrago urbanoa da,

ametsak lehorreratzen dira

Elkanorengandik ikasitako ibileraz,

krepuskuloan gerrarik sinestezinenak

                                gertatzen dira,

biziak eta hilak azken tangoa

                                dantzatzen dute

ardo botila baten soinupean,

eternidadearen besarkada izotzezkoa dela,

eta Zientziaren Arbolak sagarrik ez,

itzal hurbila baizik, ematen duela

                                jakin gabe.

1984

Eraman nazazu zurekin Parisa bazoaz!

Entzuna daukat horko ibaia zeruaren ispilu bilakatu,

hausterre koloredun beste ibaiaz ahazten dela edonork begiratzean,

geranioak, maitemindu-irribarrean, hazten direla alboetan,

ur zikinak irristatzen dituela pentsamendu gaiztoak bezala.

Ez da ezer hiltzeko, elkar agurtzeko toki aproposa

aire zatiez clochardek eraikitako hiria.

Horien hilarrietan eite sereno-trajiko-neurtuaz

«La vie, l'espoir» idatziko dugu epitafio gisa.

Segidan Montparnasseko karriketan bilatuko ahazteko makina

(hor gorde omen zuen Boris Vianek)

memoria trono goria bait da,

eta oroipen hitza bera isiltasuna baino mingarriago.

Bilatuko ditugu zubipeetan gaztaro-imajinak,

gure takto-ahoek ezerezaz baino gehiagoz hitzegiten zutenetakoak.

Berraurkituko dugu galtzen ari garen hizkuntza samurra

eta durrunda egingo dute aspaldiko hitzek,

umezurtz-aienen moduan;

agertuko da mendi majikoa bezala

behin ezabatu genuen geometria.

(Bihozpera izango naiz orduan.

  Barruko sarraskiak ez du Sena gorrituko,

  nire ausentzia eramango herrestan).

Alkoholezko poema idatziko dugu Montmartren gora,

eta azkenean guri ez balegokigu bezala,

izarren heriotza, gure berpiztea ikusiko dugu

inguruetako edozein hoteletako gela konfortablean.

1984

Egunen batetan,

zioen poeta malenkoniatsu batek,

New York aspertu egingo da

izaten dena izaten,

— egoten falta da beharbada —

gizon txikientzako amets erraldoien gordelekua,

eta bale etsiak bezala

— edozein hondartza bakartitan aurki ditzakezue,

eguzkilore ebakien sorten antzu,

ahozpez, betirako lo sakonez bainaturik —

suizidatuko da.

Den luzean etzango da

Hudsonen magalean

eta biharamunean

zimentuzko hortz postizoak, belarritako faltsoak

— urrezkoak Bronxeko bihurriren batek eramango ditu

edo Napolesetik propioki etorritako capoak —

agertuko harea artean.

Bestea urak irents dezala,

oihukatuko luke Stephan Cranek.

1984

Ordu guztien abandonu inkonszientea

nigan jabetu zen ametsak lozorrotik atera ondoren

— tristezia bibolin desafinatua da —

ozio nahigabekoaren kanpoan

usapalak bezainbesteko orduen leuntasunean

oroipenei entregatu nien neure burua

beraien usain gozoz garbi nintzaten

— nire bihotza alfabeto hautsia zen —

edo haien hondakinek nireak irents zitzaten

— nire arima eklipsearen metafora zen —

Desager nendila paisaia gazigaitzen zurrunbiloan!

nigandik memoria ere kontserba ez zedin.

Bizitza osoa dugu ahazten ikasteko

baina nahikoa dugu argitasun une bat

barrutik gauzak ikusten asmatzen dutenei erreserbatua

                                                                 bestalde

errealitatea dakusagunez mozorrotzen zaigunean

konturatzeko oroimenaren ariketagatik

garena izateari uzten diogula

eta iragan xehegabe batetako sekuentzia bihurtzen.

Iraganean bizitzea orainari irautea da.

Orain, nire memoria ere gordetzen ez denean.

1984

Berlinen ez dituzu barkoak pasatzen ikusiko

zure Hondarribiko etxean bezala

eta kalatxoriek ez dizute esango marinel itoaren burezurra

agertu dela arrantzaleen sarean.

Gauerdian esnatzen bazara jakingo duzu

ez dela trenen zarata, desasosiegoa baizik.

Aurkituko dituzu zure gorputz-bazterrak mantso, isilak

gerlari ezagunaren estatuaren hotzaren parekoak.

                                                        Jakingo duzu

hiri guztiak ez direla berdinak ez bizitzeko ez hiltzeko.

Boabdil gizon bihurtu zen Granadatik alde egitean nigar egin zuenean.

Haren malkoak ausentziazko gazteluak desertuaren bakardadean.

Deserrian bilatu zuen eguzkia bere bihotz iharrak.

(Izan ginen Alhanbran. Denborazko laberintoan

  nostalgiak bikoiztu, azaldu ziren laranjondoen azpietan).

                                                        Jakingo duzu

bi baso ardoren artean edandako instanteak iheskorrak,

beren ezerezaren marka daramatela.

(Ez nituen mugak ezagutzen orduak kontatzen ez genituenean.

  Orain zure eza oinetan irekitzen den lurra.

  Momenturo eguneroko horizontea dakusat,

  gutxik zeharkatzen duten harresi gris, monumentala).

                                                        Jakingo duzu

bizitza luzatzen dela krepuskuloaren intentsidadeaz,

horko bankoetan mozkor, bakarti, onanistek

pena, pekatu, sekretu bera isurtzen dutela.

Eta beti zeinu, lotsa, otzantasun bera,

inon kontsuelo aurkitzen ez duenarena,

inon enbarazo egin nahi ez duenarena.

Gizonak bere sustraien atzetik dabiltza izenak

ulertu ezin dituzun abenida luzeetan.

Urratsero hiriaren zatiarekin topo egiten dute

beraienekin topatzen direlakoan.

Umeek maisuek ezkutatzen duten hitz obszenoaren esanahia jakin nahi dute.

Emakume batzuk maitasunaz mintzatzen dira eta desorduetako

azken orgasmoa komentatzen dute.

Zorigabe batek heldu izatera jolasten du.

Norbaitek errezatzen du.

Dena berdintsua da leku guztietan.

Hala ere hiri guztiak ez dira berdinak ez bizitzeko

ez hiltzeko

Zuk aldarrikatutako itzalezko espazioan

bilatzen dut argi lortezina, ez ilunpea.

Barkoak lehorreratzen dira Hondarribian.

1984

Denbora nostalgia egiten da

eta zure presentzia isiltasuna;

nostalgia astuna

zure ausentziarekiko

arratsaldearena.

Denbora isiltasuna egiten da

eta distantzia denbora

eta errauts bihurtzen gara

ohargabe pasatzeke pasatzen denboran,

denbora eta distantziazko

isiltasun urrutikoan;

zure ausentziarekiko

arratsaldearena.

Eta orduan ikusten duzu

urtea igaro dela

eta ez zarela zinena

hain gazte eta hurbil zinela.

1984

Beti da berandu —ezerezaren ziurtapena—

gelari hilobi usaina dario —ausentziaz kolorgaldutako

                                                                    izarak.

Beti da berandu —denbora kartzelatua—

Amodio berriek —lore ebakiaren egarria—

hartzen dute zaharren lema —mapamundi akartonatua—

Zein arima eskuzabalek jaso, sendatu, auzokoei erakutsiko die?

Badaude sortu aurretik zahartutakoak —poema isilkaria—

Badaude betiro errearren berpizten direnak —Fenixen saioa—

Batzutan nahikoa da putzegitea bihotza zuzpertzeko.

Inoiz bizi ez direnak —gauaren seta— amaitzera etsiten ez dutenak.

Inoiz maitatu ez dutenak —bakardadea idatzia esku-ahurrean—

behin ere galtzen ez dela sinisten ez dutenak.

Untzi berriek —ozeano partituaren oinazea—

hartzen dute zaharren hezurdura.

Egunak batak besteen atzetik desitxuratzen dira —berehalatasun

                                                                         kontzientzia—

eta hileak eta egunak eta geltokiko trenak

eta eguneroko bideak —kontinente absurdoak—

batzutan ordenaturik errejimentuak bezala,

eguzkia eta gizonak, animalia monotonoak,

abenturarako aukera ezean beti bera hartzen badute ere.

Beti da berandu —printzesa desprimatuaren xilioa—

eguerdian tronorik gabe gelditzean.

Maitatzaile goiztiarrek —infidelidade zuhaitza—

fereka abandonatzean —tristeziazko harresia—

Ez dago erramu koroirik bakartiaren buruan.

Ez duzu gaurra arnasartzen.

Amaren zatia izan nahi zenuke.

Eta poesia, ez bizitza, momentu madarikatuetako

maitasun ezinezkoen kutxa izatea.

Beti da berandu —esistentziaren teorema—

Astintzen zaitu samurtasun iheskorrak.

Beti da berandu —denbora apelaezina—.

1984

Arcadia

Udak neguari eman dio eskua.

Biek egin dute udazken gainetik ortzadarra,

dena ustegabean harrapatuz:

euria urezko estalkia zabaltzen,

eta tantak lo belar gorrietan, abanikoa gisan.

Baina instintoak ez du lo egiten,

mundura eraberatzen da

labe-zomorroa sukaldeko zulo beltzera bezala.

Arbolek jantzi arinez karnabaletako festa

              batetara zihoazela dirudite.

Haurraren oihu apala bidean galdu zen.

Ez zuen haren bilustasuna arrats-haizeak xahutu.

Arcadian pentsamenduak ere huts egiten dira.

Arcadian maitasun-grina metadonaz sendatzen dute.

Sapaiko izarrek begi tristeak ireki dituzte,

izaera dutela baieztatzeko.

Sukaldeko landare ttikia beldur da, dardar batetan.

Gau osoa pasatu du negua egiten.

Zorrotzaileak atzean lur bustiaren usaina

                                      uzten duen moduan

hotzak itxi ditu lorategiko larrosen orriak

                                      elurrezko ukabila gisan.

Ohea egin gabe genuen.

Zuk artean loreak zenituen.

1986

Ihauteri-gaua

Norbait zure aurpegiaren mozorroan galdu da

eta berarekin nago eserita bizitza edateko prest

gizartetik 35000 arotan saihestuta.

Noranahiko hodeiek nahasten,

                                 zabartzen dute zerua.

Eguzkia alkooletan erretzen da.

Bere urreak ezin du bedeinkatu lurraren hotza.

Edan, zuregatik edaten dut,

orduen gau belan mantentzen ez zaren zerorregatik.

Edaten dut benenoa edaten den bezala,

kaliza betea eta ertzetan ezti gozoa,

ezpainak eta mingaina ohartu ez daitezen,

hilgarri mingotsa errazago irensteko.

Edaten dut kaliza betea,

ertzetan lasaitasuna, arimaren sosegua.

Kanpoan txoriek negua eramaten dute beren kabietara,

elurrak estaltzen du aurretik inork zikindu ez duena,

haizeak bere eskutik darama arratsaldea

eta leihotik ikusten dut arbaztak okertzen direla isiltasunezko zirimolapean.

Edaten dut bakardadea bizitza edaten dudalakoan.

Nire adimena nagitzen da

landu eta zaindu ez den sagastia bezala

eta orduan ikusten zaitut

eseri garen denboraren mahaiean.

Mozorroa kendu duzu

eta iluntzen zara.

1986

Redakzioan

Gustatuko litzaidake lanordu guztiak zurekin

konpartitzea.

Elkarri zuzendutako edozein zeinuk estaliko lituzke

lanaren asperra eta pisua,

mututuko idatz-makinen zarata ritmikoa.

Parra egingo genuke, teletipoek beren martxa

monotonoan jarraitzen zuten bitartean,

biharamonean inon agertuko ez ziren

notiziak komentatuz eta tarte hori

«Aizu, irakurri hau» aprobetxatuko genuke

bestearen eskua ferekatzeko.

Elkarrenganako begiratuek adieraziko lukete airean

iragan gauaren magia eta nekea.

Eta despistatuko bazina aurpegian errotuladore

gorriaz marraztuko nizkizuke

izar ahaztuen mapa edo Lawrence de Arabia

galdu zen oasirako bidea.

«Zuk ere atzo zure ezpainen arrosaz margotu ninduzun»

esan eta alde egin

teletipoek kanpaia jotzen zutelako.

«Hara, beste estatu-kolpe bat Trapisondako erreinuan»

«Zenbat mosu sartzen diren masail batetan

eta zenbat aho gorputz biluzi batetan

jakiteko zen, gero kontu-koadernoan zenbatzeko»

erantzungo zenidan.

Eta atsedenaldian salto batetan jeitsiko

ginateke kafea hartzera,

bidenabar relajatzera

egunerotasunak arratsaldeko seiretan zorabiatzen

gaitu eta.

Bakoitzak azalean edo larruan besteak utzitako

markak errekorrituko genituzke.

«Hemen musukatu ninduzun eta ez da berriz

eguzkia sartuko»

«Lur konkistatua izendatzen dut orduan» eta

zurrupada batez kafea irentsi,

inongo nazio batetan ez dakit zenbatgarreneko

gerra piztu zelako.

Idatz-makinari eragin,

kea sortuz.

«Zure begiek bai gerra piztuko luketela eta

Ekialde Mendebalde arteko

oreka airean jarri» pentsatu.

Eta inkonsziente nazioarteko kronikan idatzita utzi.

Hurrengo goizean titularretan jakin zenezan

zutaz pentsatu nuela, eguna hil zen arte.

1986

Mozkor-erronda

Neure buruaz mozkorturik

gorputzaren ispilua hausten dut

eta arrasto, hondakinek kaleak urgaineztatzen.

Arimak gordetzen duena botatzen dut

edozein izkina, kale-kantoitan.

Eta arimaz husturik

gauaren maldan behera

untzi ttikiak ur lasterrean dira

gorputzaren zatiak.

Gero gauak forma ematen die

buztinezko masa bigun eta amorfoak balira bezala.

Ez izateak ez du lekurik.

Eta gauak jeroglifikoak zigilatu ditu,

krisketak ezarri,

hildakoaren ahoan txanpona eskatu.

Egunsentian.

Ametsaren hondarrak.

1986

Poesiaren ezina

Ezin izan genuen uxatu.

Ez genuen jakin edalontzi hondoan aztarnak irakurtzen.

Ezin izan genuen eliz-trozelik aurkitu azpian gordetzeko.

Ezereza egin zen.

Kristalezko jainko ttiki eta beldurtia genuen esku tartean.

Horregatik hautsi ziren hizkuntzaren hezur bigunak,

Babel-en adreilurik gabe geratu ziren garaian edo,

eta desertoreen ejertzitoa bezala lurretik, airetik, ardotik

hizkiak, silabak zebiltzan.

Hildakoen kiratsa sortzen zuten.

Ekainaren atzetik iraila, dio haurrak.

Ihesi uda, bere negarraz lotsatuta dagoen dama negartiaren antzera,

eta udazkena nabaria zen gure ezpainen zeruertzetan,

adina eta alkoolagatik zaharkituegiak.

Eta aurreratzen eta ez zen iristen

bidegabetu eta burtxoratua

aurrean soinuen lurrikara balu bezala.

Arratsaldeko aldare hustuan

ikusi genuen urre eta jadezko karabana baldarra

zazpigarren ilargipean.

Espero ez genuen seinalea, aingeruen erori-aldiarena.

Ortzadarrean zehar arrastaka igotzen ziren

oreka gorde nahiean kolore kondenatuak.

Alkimista pobreak

ez ginen gure gorputzen erraiak bistan jartzen ausartu

barruan hitzen iturria dagoen jakiteko.

Horren ordez, arimarik gabeko aditzak, adjetiboak eta

metaforak goitik behera ireki genituen.

Beraien odoletan ito poesia.

Isiltasun jaregia, hiltzorian bihotza arindu ondoren.

1986

Krepuskularioa

Hiria itsasoa zela pentsatu nuen

Jendeak bere mugimenduan sortzen dituen uhinen artean

noragabe nabigatzen ikusi zintudanean.

Etxeen zohardian zauriak bezalako puntu gorri,

                                         distiratsuen artean

izar ezagunaren bila zebiltzan zure begiak.

Jendearen mareak bere azkarrean bultzatzen zintuen

                                                 ekaitz beltzak bezala.

Zurrunbiloak saihetsean utzita nekez egiten zenuen aurrera.

Itsasuntzi arina zinen, egur dardartia giza inmensidadean,

zure ile horailaren larrosak kalearen grisa zulatzen zuen gila usaintsuak bezala.

Gelako argi ttikia piztuta nuen gau hartan

Faro bat balitz bezala,

urrutitik ikustean untzi nekatuak arrokatan

                                   arrakala ez daitezen,

kai segurura, salbo iristeko.

Oraindik ez dago itzalita.

Baina aspaldi galdu du bere kolore eta brilloa.

Zenbat espero izan zaitudan ez dakizu maitea.

Askotan esaten nion neure buruari,

agian haize gaizto batek jota hondora egin du.

Eta itsasbeherak ezari-ezarian arraun apurtuak,

                                               masta zatiak

hondartzara ekartzen dituen bezala,

zure arrastoak (ile xerloa, lepoko koloreduna

                        argazki horitua, gutuna)

agertuko zirela etxeko buzoian edo ate azpitik botata.

Beste zenbaitetan egon naiz zure bila joateko,

hiriko uharteak miatzeko (kaleko tabernak

                                         errekorritzeko)

naufragoek horietan babesa aurkitzen dutelako.

Ez dut hori egin maitea.

Beldur izan naiz azkenean iritsi eta inor ez ikustean

                       alde egingo zenuela

belak zabaldurik, ur arrotzen egarria asetzera.

Ez dakizu zenbat espero izan zaitudan.

Galdu dut kontua, galdu oroimena.

Eta esperoaren egonezinean, egunik gabeko gauetan

portuan untziren bat lehorreratzeko prest dagoenean

edo itsas zoluak irensten duenean lehendabiziko

notizia ematen duen marinela sentitu izan naiz.

Aurpegia zaharkitua, espresiogabea, lehorra bihurtu da

leihotik begira egoteagatik, zerumugan ikusten zintudan,

edo, ez aurrera ez atzera, kale kantoiko uhin urrategian.

1986

Metropolis 2

Hala entzun zuen ametsetan ziotela:

«Inork ez du bere burua ezagutzen

Sorterritik joanik ez bada.

Mugimendu hutsa da gizakia»

Iratzartzean bista zuen altxatu.

Dena zegoen geldi eta lasai:

Etxea, kea zeriola tximiniatik,

Atarian, berak aldatutako ezkia loretan.

Alde egin zuen atzean utzirik

Etxea, kea, ataria, ezkia.

Oinen soinua oihartzunak ezin harrapa.

Elurraren oroitza begietan zera-

Maten ibaiak zituen gainditu,

Mendi zuriak hodeiez inguratuak.

Lur lehorrak ikusi zituen, lur hezeak,

Eta eguzki bera zeruetan zaindari.

Ia ukitu zuen behatzekin ortzemuga,

Perlazko haria urruntasunaren lepoan,

Eta ilargi bera, zeruetan zaindari.

Gazte egin zen, gizon beranduago.

Zilar kolorez jantzi zitzaion ilea.

Hala entzun zuen ametsetan ziotela:

«Igotzen dena oro da jaisten.

Joaten dena beti etortzen.

Bizitza da etengabeko itzulia.

Ziba baten gisa jiratzeari utz iezaiozu.

Zeure burua aurkitu nahi baduzu

Bila ezazu zeure baitan!»

Hil ondoren lur eman diote

Mutikotan haren eskuek aldatutako zuhaitz

Pean. Dena zegoen geldi eta lasai.

Etxea, kea zeriola tximiniatik.

Orduan konturatu da goizeko hozkirrian

Hezurrak hantxe egon direla beti

Urte eta urte gehiagoren hautsetan bilduak.

Haizeak adargoiak ditu astintzen.

Memoria du deika:

«Baina zer aurkitu duzu ibilian?

Izpiritua baita bidaiari bakartia»

Beste izpirituek aurretik abandonatua

Ez besterik. Iraganean izanaren arrasto zuria.

1992

Metropolis 3

1       Ni bakar 1 Unibertsoaren abarretan

1.1    Ez da arima itzultzen

        Gorputzezko ziegatik aireratuz gero

1.2   Haragia ere ez da osatzen

        Lurrezko kartzelatik ihes eginez gero

2      Begi 2 bidaiari

2.1    Bat irekirik soilik oroimenaren soinujoleak

        Eguzki ttiki itsua dilindan.

3      Sagarrek dakarkigute 3 oinarrizko

        Bertuteen usaina

4      Herioaren 4 aurpegi sortalderantz.

5      Instintoak gehiago al dezake arrazoiak baino?

5.1   Adimena 5 zutabek eutsirik

6      Ahaztura, denborazko 6 jauregitan

        Eta, izpiritu huts bailitzan, arina

6.1    Jainkoak, estatuak bailiran, eskutik harturik

        Tximistaren etzauntzan

7      Laino artean zelatari

        Bihotz deitu heroi triste hori

7.1    Troiako zaldi abandonatua

        Odolezko desertuan

1992

Poesiaren teoria

Ilauna, nork bere buruarekiko ustea.

Usu da deuseztatzen, ni-a deitzen dudana.

Geratzen da gandua kristalean, nahi ta ez.

Mundua da nire muga, eta ez dut ezagutzen

Baina zentzumenak dira multiplikatzen.

Min dut belarrietan, presentzia bete hotsez,

Isiltasuna ezpainetan, tximeleta hego erreak.

Iluna begietan, arbelezko gau hordia.

Hutsa dago. Arima beldur da suaren.

Leihotik dut jaurtitzen. Ez da hausten.

Jakintzak sortzen nahasia, hitzen kartzela.

Amesten den zerbait dugu iragana.

Nerean erreginak eta printzesak baizik ez,

Argiz beteriko hiriak aldarrika.

Ezinezkoa zaigu geldi egotea, irautea,

Ahots baten zain dagoen mendia bezala.

Geroa, zaldi zuria harri artean

Zaldun zurbil baten azpian, ura zainetan.

Bakarrik gaude gure ahazturarekin.

Amanda lorea da nahia, hauskorra.

Jainkoak ere behar du kontsuelorik

Beste jainko bati zuzentzeko beharra,

Aspaldi, agian, izan zen gizona izateko.

1992

Teoriaren teoria

Nere bihotzaren geografia mugatuan

Hegan dagite kurriloek urrian,

Haize-argi egarriz urrunera,

Zaldiak goizalban, ibaiak lasterka,

Kukua inoren habian kantari,

Huntza haritzean bildurik eta lo.

Ametsa beti gorago mendiak baino.

Pentsamendu kulunkariak, oinazeetan hezeak.

Zuhaitz sustraiak zeruaren behatzak.

Itsasoa, esku zaurituekin ate joka.

Gu gara ni guztiek sortutako enborra.

Zutik basoan, itzalaren firfira atzetik.

Nere hezurrezko xirulak jotzen du,

Aspaldiko paisaietako oroitza ekarriz,

Kolore-usain ezkutatuen sinfonia.

Eguzki ahula mendebaletik jaiotzen.

Hitz itsuak, soinu gorrak, gau lezeak.

Kobrezko emakumeak gatza ezpainetan.

Denok gara bat espazioan eta denboran.

Eta gutako norbait joaten denean

Zerbait ezereztatzen da besteen baitan,

Isiltasuna sakonduz, tristezia sakabanatuz.

Lorerik txikienak apaintzen baitu baratzea,

Txoririk arinenak kantatzen denontzat.

Gure baitan dago dena eta ez dena.

Itsasoa eta lehorra, ura eta sua,

Haurtzaroko euri atergabeak,

Gariaren antzera gorritu diren urteak,

Negu minetan, uda sargorietan,

Betikotasunaren hodei ustean galdurik.

Gu gara ni guztien lurralde emankorra,

Zerbait hiltzen du ihes egiten duenak,

Gu guztiona ere badena, izan dena.

Gure baitan baitaude besteak.

Horiek desagertzen direnean,

Orduantxe geratzen gara bakarrik.

Gure baitan itxirik eta so, inora ezin.

Niaren kartzela hauskor izotzezkoan.

1992

Erotika

Zure begiak ikusten duenean nirea

Irekitzen da bizitzaren zirkulua.

Zikoinak badoaz hego parajeetara.

Gatza daramate hori ezagutzen ez dutenentzat,

Zauri biguinetan zabaltzen da lurra.

Ardo kolorea du uda erortzean.

Amapola gorriak hazten dira bazterretan.

Arbola pean eraikitzen dugu tenploa,

Makalen itzal sakratu antzinakoan,

Argiaren babesean sekretu ikusgarria gordez.

Tomiloak, kamamilak, salbiak gozatzen dute airea.

Usain zaharrak errito zaharrago batean.

Amodioa da gure arrazoi ezkutua.

Aitzakiarik behar ez gorputzetan gauzatzeko

Gure larruan marrazten dugu izarño bar.

Amodio hiletatik jaten du amodio berriak,

Haien indarra eta jakituria bere eginez.

Horregatik da beti gazte, jostari, iruzurgile.

Izan ginen hondakinetatik gara altxatzen,

Benetakoago, ezberdinago, besteago.

Gelditzen da unibertsoa, desagertzen paisaia,

Zaldi bat asapalan aurretik igaroko bailitzan,

Badakigu gure omenez dela, estreinako aldiz.

Suzko eraztunak inguratzen gaitu emeki.

Erretzen gara Troian, Erroman, Alejandrian bezala.

Xingola zuria dakar haizeak soinekoan,

Zirimolan desegiten zaizkio hariak.

Ura uhinetan bezalatsu ixten da bizitzaren zirkulua,

Zure begiak ikusten ez duenean nirea.

Udazkena dator, ahotsa hausten da gaueko isilean,

Behatz flakoek josten dituzte zeinuak koroian.

1992

Entropia 1

Zer zinen zu denborarik ez zenean?

Zu eta denbora jaio baitzarete batera.

Orain haizeak jotzen zaitu aurpegian,

Eguzkiak egiten dizu keinu

Kapeluaren azpiko zure begi arraietan.

Hegan dagite zikoinek zeruertzean

Eta enarak jira-bueltaka dabiltza ibai ondoan.

Begiratzen duzu aurrera eta atzera.

Espero zenuena ez da agertu zitara.

Orduan ez zen kontzeptu abstraktorik.

Denborarik ez zenean ez zen espaziorik.

Geografiarik ez, historiarik ez, filosofiarik ez.

Mundu hura alaiagoa zen, eta sinpleagoa.

Hitzik ez halako egoera adierazteko.

—Hitza baita instante bat mila zatitan hautsia—.

Izenik ez gauzak bataiatzeko.

—Zerbait izendatzea, iraupena ematea da.

Geroaz bustitzea haren zainak—

Baina ura bazen itsasorainoko bidean

Eta hondartzan baretzen ziren olatuak.

Orainik ez zen, ez iraganik.

Dorrean ez erlojurik, ariman ez minik,

Ekintzetan ez engainurik, bihotzetan ez damurik.

Inor ez zen berandutzen, ez goiz etortzen.

Baina kafea hartzen ari zara, arrenkuratuta

Terraza triste bateko mahai bakartian.

Leihoan kardantxilo bat kantari.

Haur batek uso luma grisa nahi du harrapatu.

Beroak bustitzen dizu ahoa,

Mendi-muino baten gisa kiribildua.

Suzko bi arbola gozo dira zure iztarrak.

Ezer ez zen gaur den modura.

Zu ezberdina izango zinen.

Bizitzarik ba ote zen? Ez dakit.

Arduratuegi nengoen zita hori prestatzen.

Beste bat ez baita egongo.

Aspertuta joango zara, ez zara itzuliko.

Ezer ez da errepikatzen, dena da aldatzen.

Ezer ez da berritzen, dena da galtzen,

Baita oroimena ere, habiarik gabeko txoria.

Ez zaitut berriro ikusiko

Zure hodeizko soinekoarekin, gorputz argiarekin.

1992

Bertikalitatea

Arbola baten azpian etzaten naizenean,

Abaro egiten du nire espazio propialean.

Ikusten ditut hostoak goian,

Sare batekin bezala airea harrapatzeko prest,

Baina ez non amaitzen den arbola.

Dena dago lasai: txoriak geldirik,

Inurriak dabiltza handitasun abandonatuan,

Urrutian muino txikiak, ibai berdindua.

Bide bat zabaltzen eta galtzen itzalean,

Lur zaurigabea, zeruertza, nekea.

Begia agortzen zait bertikalean.

Pentsatzen dut barregarria dela

Zutik egon beharra, zerua ukitzeko.

Horregatik eraiki zituzten piramideak,

Katedraleko dorreak, etxeorratzak, tximiniak,

Neurrian, Jainkoarenganako beldurraren arabera,

Gizonak ez duen alturaren erakusle,

Inork ez baitu ahaztu Babelen gertatua.

Haizeak jotzen du, sagar bat erortzen da,

Berea duena lurrak eskatzen.

Banitatea da orduan altxatu nahi izatea.

Betazalak bildu eta lokartzen naiz.

1992

Perspektiva Nevstky

1 izatea baino gehiago da bakarrik egotea.

2 izatea baino gehiago, gutxienik.

2 baita interesatzen zaigun guztia.

Eta batzuetan bakarrik egoteak esan nahi du

Batean bizi direla multzoak.

Noizbait bakarrik egon denak

Bereaz gain bizi ditu beste bizitzak,

Aspaldiko oihartzunek hartua diote ezaguera,

Urrutiko musikak ezkutatzen dira haren bihotzean,

Arima lausotzen diote milaka

Jainko ezezagun eta harrizkoren otoitzek.

Noizbait bakarrik egon denak

Bereaz gain ibili ditu beste bideak;

Atsedena bilatu du ilunabar izoztuetan,

Ahantziaren iturria goizalba loretsuetan,

Seguruak, argizko uztaien artean ernalduak.

Badaki zeruertzaren lerroa nahastu egiten dela

Gorputz behin eta berriro maitatu izanarekin.

Ez dagoela beste lurrik atzean geratu dena baino.

Noizbait bakarrik egon dena

Galdu izan da denboraren azpilduretan,

Denbora orainaren oroitzapen luze urezkoan,

Geure baitan dagoena bildurik eta lo

Hondar aleak esku-kuskuilu batean bezala.

Zeren bakarrik dagoena ez baita inondar.

Geografia zaio itsaso ordokiz betea.

Ihesi doa ziurtasunetik, desertore gisa.

Icaro berritua, airean barrena biluzik hegan.

Baina babestuko lukeen tenplurik aurkitzen ez.

Pentsamenduak gorritzen diren lorebaratzerik ez.

Fedearen begiez ez baitu so egiten.

Jakituna izanik inoiz ez da sentitu arrotz.

Joan-etorri dabil, inora mugitu gabe.

Hitz egiten du hitzik gabe, baina esanez

Den guztia badela eta izango dela

Norberak barruan daramanean.

Bakarrik dagoenarentzako oroitarririk ederrena

Parke abandonatutako banku hutsa.

Umez eta txori erraustuz inguraturik.

1992

Amodio

1

                  Eskuaz igurtzi ninduzun.

                  Izan zinena naiz, harrezkero.

2

                  Ibai-urek murmurio jolastaria,

                  Brinko eta jauzi itsasora bidean.

                  Amodio joanak axolarik ez.

                  Amodio berriak lotsarik ez.

3

Sokrate:

Gure bizitzan bada une bat non gure zain-hezurrak pisuagoak egiten baitira; orduan espazioa zabaldu, denbora laburtu eta arnasa ere nekez hartzen da.

Altzibiades:

Nekea ote?

Sokrate:

Amodioaren bezpera.

                4

Maitatzeari uko egin diona

Itzal da bihurtzen.

Gorputzik ez duela,

Ispilua salatari.

                5

Hiltzeko eta bizitzeko

Modu bat baino gehiagorik bada.

Maitasuna hil duenak

Ez du beste heriotzen beharrik;

Ezta biziberritzerik merezi ere.

1997

Auschwitz

Atertu du euria.

Haizea jabaldu da.

Lurra arnasa hartzen hasi.

Ikara dira akaziak,

Besoak zeruari kolpeka.

Txirritak kantatzen

Sagar-hostoak babes.

Hilerrira jotzen duen

Leihoa irekitzen dut.

Erre-usaina dator handik,

Hezur eta ile kiskaliek

Busti egin dure giroa.

Auschwitz datorkit oroimenera,

Euriaren ondorengo

Edozein egunetan.

1997

Baratzazain

Odol truk eraiki du mundua, baratzeko baranoan.

Bihotz-arimen atsedenleku, hezur-giharren neurriko.

Mahats-aihenak estali duen horma handiaren kanpoan

Laino artetik ihesi luzatzen dena zaio atzerriko.

Loreak arin ximeltzen dira kolore batean errerik,

Txori inozoek soinu bakarra kantatzen dute airean,

Ez du itsasoa inoiz ezagutu, izokinek ekarririk

Ez bada, ondoko errekatik gora tantaz tanta joatean.

Buruz daki zuhaitz bakoitzaren izen eta dirdiraldi,

Aski du itzal iluna ikustea zein zer den ziurtatzeko.

Berea ez da hego zorrozturik kalte latz dagien Aldi.

Ez du ezer behar bizitzari men egin eta makurtzeko.

Batzuetan ziztada sakona bat-batean du sumatzen,

Barne-muinak iraultzen dizkio, eta argira atera.

Gosea ezik, maitemina da, oso aspaldiko oroitzapen.

Krabelinek usaina bezala laster galdu zuen hura.

Begiak hertsirik neskatoa dator biluzik gogora,

Gaztain kolore ditu begiak, marrubizkoak ezpainak;

Baratxuriak lakoxe hortzak, adatsa intxaur erara,

Sagar gorri beroak bularrak, laranjazkoak masailak.

Hatzak baratx mugitzen zaizkio, igali ederron bila,

Saski batean gordetzen ditu, albahaka-hostotan bilduak,

Gogobetetzen duen gorputzaren haragi-zati bailira.

Usain sarkorrak bazterrik bazter daramatza grina antzuak.

Mahaian eserita poliki, otoitzean bezala ahoa

Zabal, fruitu bizien irensle, berehala da asea.

Gorputza etzaten du ohe gainean, jabal eta naroa:

Maitasun-frogarik gozoena da maite dena jatea.

1997

Bizitza

Altzibiades:

Zer da bizitza, maisu?

Sokrate:

Salbuespena.

Altzibiades:

Ez dela eredugarri esan nahi al duzu?

Sokrate:

Esan nahi dut herri honetan errutina bakarra heriotza dela.

1997

Borroka

Hasieran, maite den lurraren alde borrokatzen da.

Hurrena, borrokatzen den lurra maite egiten da.

Azkenik, borroka bera da maiteen.

1997

Geografia

Bertan jaio naizen arren,

Ez dut ezagutzen nire herria.

Nire hizkuntza bera duen arren,

Ez dut ulertzen nire herria.

Horixe da nire aberria,

Poliki-poliki hiltzen nauena,

Beti itzultzen naizen atzerria,

Gaixo bat bere minera bezala.

1997

Infinitu

                   1

Bihotz bat, ez barruan ez kanpoan

Beti mugimenduan, beti isurian

Arbola bat hazten bere odoletan.

                   2

Mila arima, ez jaio, ez hil,

Bizitza duten gorputzak ezagutzeko,

Argia duten ezpainak irekitzeko.

                   3

Esku bat, ez ezker, ez eskuin.

Iragana eta oraina eta geroa biltzen,

Diamantea hausten, zerua zerratzen.

                   4

Begi bat, ez argian, ez ilunean,

Esentzietan itsasten,

Objektuez harantzago.

1997

Musika

Lurralde urrutikoan elizak daude kanpairik gabeak

Gerrak eraman ditu brontzea, haurrak eta mutil gazteak.

Dir-dir sakona dagi zelaian, urre eta zilar gordeak.

Gertatuko denaren beldurrez ikara, emakumeak.

Gorrak dauzka zentzumen guztiak nekazari adindunak,

Bihotzetik bihotzera jotzen munduko isiltasunak.

Barne-muinak bortizki astindu dizkio bala lizunak

Mundura itsu, ez du indarrik geroko etorkizunak.

Igali arboletan zintzilik armiarmen errege nagi.

Ihintza-amarauna eskuetan, neskatoak jolas dagi.

Arrotza etorri da bidetik, buruan hautsa ugari.

Neskatoari eskatu dio, amodio iluna sari.

Argi-izpiak leun lerratzen, zoru heze hostotsuan.

Ezti gozoa eme isurtzen, basoko abar sarritsuan.

Suzko mihi goria zelatan, larre ohe taxutuan.

Izotz-puskak osoro kraskatzen, ondoko mendi goituan.

Soinuen gurdia bat-batean geldi eta baketurik.

Kilker isila zuloan gorde, zaldi zuria etzanik.

Zikoina desagertu zerutik, txoriak zuhaitzetatik.

Goiz-oihala desio beroak ezarian urraturik.

Begi-ninietan pausatzen da, maitaleen arrastoa.

Aita, alaba, arrotz, kilker, bihurtzen itsas lausoa.

Goroldioak estaltzen ditu irritsa eta gogoa.

Zelaian nahas, seda, soineko; neskaren atsegin loa.

1997

Urezponda

Ibaiaren ezponda banatan etzaten ziren orduan,

Zehazten erraza baitzen garai hartan mundua,

Inongo ñabardurarik ezean,

Zuri edo beltzaren arteko zerumugan:

Segundo eta minutuek 2 dimentsio;

Iparra eta hegoaz gain, beste punturik ez,

Denboraren errepide zirkularraz baturik.

Eta elkarri gorroto zioten arren,

Urak bereizten zituela ikusten zuten,

Hitzak bakardadean itotzen zitzaizkiela.

Baina ez ziren mugitu

Urak egin zuenean gora.

1997

Bibliografia

DENBORA, NOSTALGIA. La Primitiva Casa Baroja, 1985

HIRIARENMELANKOLIA. La Primitiva Casa Baroja, 1987

LAINOARTEANZELATARI. Alberdania, 1993

GALDERENGEOGRAFIA. Alberdania, 1997

Diskografia

MUGA BEROETAN. Imanol, 1989

        Time after time