June Jordan

itzulpena: ANE GARCIA LOPEZ

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© June Jordan

© itzulpenarena: Ane Garcia Lopez

© edizio honena: Susa

2020ko maiatza

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Poesia soziala eta engaiamenduaren gaiak aspertzeraino jorratu eta eztabaidatu izan ziren Espainiako literaturan eta, mimesiz, Euskal Herrikoan XX. mendeko 60ko hamarkadatik aurrera. Moda bihurtzeraino iritsi zela esan dezakegu eta literatura ohiko querelle horietako baten forma ere hartu zen: poesia sozialaren defendatzaile sutsuak vs. abangoardiaren orpotik xoraturik zebiltzanak.

      June Jordan, begiratu azkar batean, poesia sozialaren barnean sar genezake bere poemetako mezu politiko-sozial gordinak aintzat hartzen baditugu. Alabaina, arestian aipatutako markotik aparte garatutako poetika izan zen berea, ez soilik Ameriketako Estatu Batuetako testuinguruan kokatua zegoelako, baizik eta bere poesiaren sakontasun soziala oso bestelakoa izan zelako. Kolonialismoaren historiaren kontrakarrera idatzitakoa da bere poesia, non askotariko zapalkuntzak salatzen diren: esklabotza, arrazakeria, biolentzia poliziala, biolentzia matxista.

      Beltz izatearen kontzientzia bizitik idatzitakoa da, esaterako, Nork begiratzen nau ni saila, edo aurreiritzi razialak ditu jopuntutzat Etsaientzat mehatxu izan nahi dut titulu esanguratsudunak. Bere beste ildo jarraietako bat da bortxaketarena (bere larrutan ezagututakoa), hainbat poematan ageri dena, besteak beste Poema nire eskubideez durdigarrian. Mundu garaikideari lotuta idazten zuen, eta halaxe agertzen dira bere poemetan karga politiko handia duten leku eta identitate politikoak: amerindiarrak, Hegoafrika, Nikaragua, Irak, Bosnia… Milikeria gabekoa da bere idazkera, izanari izenaz egiten diona dei, ez itzulinguruz, eta horregatik zenbait lerro ia lelo moduan irakur litezke: “Gu geu gara espero genituen haiek”.

      1936an jaio zen New Yorkeko Harlem auzoan Jamaikako migrante familia batean. Horrek jaiotzatiko esanahi ia saihestezina zuen: biolentzia historia latz batera kondenatua izatea. Beltz izateagatik jasotako biolentzia jarraia alde batetik —bere aitak sarri gogorarazten ziona zapaldua izan ez zedin— baina baita aitak berak hezkuntza zorrotzaren izenean Jordanen kontra erabilitako biolentzia ere. Hezkuntza horren baitan ezagutu zuen, halaber, literaturarekiko txera eta ikasketa arautu eta jarraituak jasotzeko parada (ikasle eta irakasle zuri artean). Unibertsitate garaian, kontzientzia politikoa eskuratzearekin batera ekin zion idazteari nahiz militantzia politikoari. 1955ean Columbia Unibertsitateko ikasle batekin ezkondu zen eta seme bakarra izan zuten 1958an; bikotea dibortziatu ondotik (1965) berak hezi zuen semea. Horren ondoren hasi zen publikatzen, 1969koa baitu lehen liburua, Nork begiratzen nau ni, eta hortik aurrera hil arte idatzi zuen poesia eta saiakera.

      Bere belaunaldiko beste zenbait poetarekin batera (kaier hauetan bertan publikatutako Audre Lorde eta Adrienne Rich, besteak beste), XX. mendeko bigarren erdian poesia estatubatuarra astindu zuenetako bat izan zen, eta gaur egunetik begiratuta, garaiei aurrea hartu ziela esan daiteke, egun puri-purian dauden hainbeste gai jorratu zituelako. Bere poesia irakurri ondoren Jordan faltesten dugula sentituko du ziur aski irakurleak, bere ahotsa oinaze sendagarria delako, mundu honen makurkeria zornatzen laguntzen duena.

Poema hauek

Poema hauek

iluntasunean

egiten dudan zerbait dira

zu atzitu nahian

edonor zarela ere

eta

prest al zaude?

Hitz hauek

harri dira ihesi doan

uretan

Hezur-lerro hauek

nire leraren eta maitasunaren beso etsiak dira.

Arrotz bat naiz

nire inguruko arrotzak

gurtzen ikasi nahian dabilena

zu edonor zarela ere

ni edonor bilakatzen naizela ere

Nork begiratzen nau ni

[zatia]

Nork pintatuko luke jendea

beltz edo zuri?

                 * * *

Neure buruari eutsi bainion

hori egiten irakatsi nahi ez zidan lekuan

bertatik alde egin nuen arte

norabide bat aurkitzeko

                 * * *

Begirada zuri batek ebakitzen du airea

itsu, metroan

erostetxe handietan

Igogailuko

bidaia mutaezinean

(non gizonak ezikusia egiten dion

alboan duen anaiari)

Begirada zuri batek ebaki, ezabatu egiten du

lanak urduri bihurritutako eskumuturra

haustear den orkatila edo

bizkarrezur baten

malgutasun loriatsua

                 * * *

Ni

esplikaezina naiz,

interpretazio zahar eta berriei arrotz

eta halere

ez erabat

                 * * *

Nork ikusten du gosetea mahaiaren bueltan

gizon ilarak, egiteko lanik ez

gure ama alkandorak lisatzen?

Nork ikusten du azal izoztua, gauerdia

neguan eta korridoreko hotza

zikinkeria bazina bezala zu hiltzen?

[…]

Beltz naiz, bizirik, zuri so

                 * * *

Ikusi neska beltzaren eztarria

menpekotasunez taupa-taupan

Ikusi nire entzumen ahula

salto batez

eramaten mutil beltz bat

arrakastarantz, ausart,

nire harrotasuna lotuz

etorkizunari, gero joateko

hara

beldurrik gabe

ikusi ilun estalitako saihetsak:

nire bihotzaren inguruan, garezurraren gainean

azal finak babesten du

irrika lasaitzen duen aldea

                 * * *

Hasteko agonia

eskua zabaltzea baino ez da

                 * * *

Deskribatu nire masta hautsia

noraezean baina sendo

datorrena datorrela

                 * * *

Oparotasunez beteriko gose-lurraldean

nago hondartuta

                 * * *

Babeslekua oso noizbehinka gertatzen da

eta istripu bat bezala

gelditzen

                 * * *

Aita aurkitu dut

isilik, haren bizitza

haserre sumindua bada ere

Arratsaldetan bere txapela jantzi

eta makulu bati eusten zion

Ama aurkitu dut,

haren geografia

gure etxea bihurtzen da

                 * * *

Iluntasunaren energia berriak izanik, guk

kontinente bat aztoratu genuen

hazien modura

eta bizitza astiro hazten denez

hala hazi ginen gu

Umetoki sendo bilakatu ginen,

otoitzean bizirik iraun zuen arratseko uzta,

gune txiki bat, aleluia kantatzen

gutxiespen hiltzailearen gainetik ginen hazi

nahiz hark jaio izanari argia ebatsi

Hein batean hazi ginen

zuei atzera begira

lurralde zuri hori

Amerika beltzak ezin irrikatuzko,

zoru etsai, labirinto-antzeko langai,

jendea makurrarazten duen min gori

Lanean hazi ginen,

ikus gintzaten

zain

aurpegi beltz gorputz beltz eta gogo beltz

gu ezabatzeaz gain

hilketa genuen eguneroko irain, eguneroko heriotza,

pistolen hizkeran mintzo ginen redneck gudu mingarrian,

hatsa baliabide bakar

Hein batean hazi ginen

esklabo-ontzi bat geldiarazi eta

tripulazioa gidatu zuten heroiekin:

Cinque, adibidez (Afrikako mende herriko buru baten semea),

1839ko

Amistad altxamenduaren gidaria,

esklabotzatik garaipenerako bidean

kapitaina hil zuen,

hil zuen sukaldaria,

hartu zuen agintea

Gizatasunaren aldeko matxinadan;

jendeak

hiltzaile esan zion baina

batzuek,

Abolizionistek,

esklabotzaren oinarri diren

pertsonen lapurreta

eta izpirituaren hilketa

hartu zituzten kontuan

eta batek,

John Quincy Adams (hirurogeita hamahiru urte)

deiturikoak,

Cinque defendatu zuen

eta 1841ean

Gorenaren dekretu batez

libre geratu zen

Afrikara libre itzultzeko,

garaile

Hein batean hazi ginen

amona senar seme

batera, lanak itsututako egunaren amaieran

Hein batean hazi ginen

hazi behar genuen moduan

gu geu,

gizon zuriak ezagutzen ez zituen errege eta erreginekin

hazi ginen aulki lapurtu batean eserita

leihoen altzoan ametsetan:

haize-oihal bat genuen gordeta

eramateko bizitza

hasteko kantua

gelditzeko oihua

                 * * *

Garai hauek gezur guztien akabera hasi dute:

urtaroen fantasia abiatu eta gelditzen da,

zirkuluak ez dakar ezustekorik

heriotzak ez baitu harritzen

bizitzak bakarrik erail mistifikatu abia dezake,

eta gelditu, hileta bat ontzen duten loreak bezala,

labanaren ahoan elkarri eusten dioten eskuak bezala,

hilkutxari ebaki sakona egiteko baliatu aurretik.

                 * * *

Sinetsita nago gogoratuko duzuela nola saiatu ginen maitatzen

atsegingarri suertatzeko poltsiko-behar hilgarriaren gainetik,

eta gogoan izango duzuela gutako zenbat hil ginen han

belauniko.

                 * * *

Nork ikusten ditu nire harrotasunaren teilatu eta izkinak

(zu bezala) libre izan nahian?

NORK BEGIRATZEN NAU NI?

Pietà berria: Detroit-eko ama eta haurrentzat

Izar bilakatu ez den iluntasunaren antzera daude zain,

luzaro eta goiz, ezbeharreko gela bakarrean

mutila ez da mugitzen gehiago

Negar mehetan ahoa, irtenbide eskasa ihes egiteko suari

garrak dio erretzeko gorputza

eskatzen du gerrako lurperatzea

Emakumea eta bere belaunak astiro ixten (ate bat sutan)

ez dezaten jarrai odoletan lehen bezala

mutila ez da mugitzen gehiago

Gaur egun heroiak

Gaur egun heroiak

sehaska bila ateratzen dira hotzera,

bilatzen dute

hasierentzako hilerri bat

(hilgarria da ironia

ikarak hartzen ditu haurrak

ortu santu isiotuko miaketan

zer

zer da

zer da gizatasuna berotan

besoak

loak bizirik daudela?)

Begiratu.

Bilatu bizitza

Bilatu bizirik gaudenon islak,

gure benetako arazoa:

dirua da dirdiratsu egiten gaituen eguzkia.

Akaso txoriak

Akaso haizeak kezkatzen ditu

txoriak

jendearen antzera egiten dute oihu

korridorean

hormen artean noraezean

Begiratu gabe

Begiratu gabe noizbehinka topatzen zaitut hemen,

jakin gabe non zauden.

Hitz egin niri. Esadazu zer ikusten dudan,

bete gure arteko mahaia edo inguratu

inor ahaztera ausartzen ez den amildegia.

Hitz egiteak denbora hartzen du hartzen du dena,

nik amildegia ahaztu orduko

eta zuri mintzatu aurretik, hor zaudela,

mugitzen entzuten zaitudan tokian, ez gertuago,

zutik zauden lekuan, nire eskuak

begiak estaltzen, musikarekin ametsetan.

Semantika pertsonal baterantz

Norbaiten hitza irensten badut

esan nahi du ez dakidala eta ez badakizu

sinetsi beste aukerarik ez duzu

nola ausartzen naiz nagoen bezain geldi

egotera oraindik

Geziek sortzen naute

baina ez naiz inolako desira

Neure burua etengabe murgildu arren

ez naiz inolako santutegia,

txoriak nire baitan elikatu eta hegaldatzen dira birrinduz

begirik gabeko ekaitzak

halabeharrez

dakarren sorginkeria isila

haizeak bezala

bihurritu eta ziztatzen dute nire hondakinen zuhaitza

Poema nire familiarentzat:
Hazel Griffin eta Victor Hernandez Cruz

Robert Penn Warren-i eskainia

                     1

1811ko abenduak 15,

George izeneko

esklabo beltz batek txiki-txiki eginda

alde egin zuen Kentucky Zaharretik —egia,

puskatan utzi zuen infernu lazgarri hura—

haren oinak jausi ziren garretara lehenik

eta haren begietako gelatina kea zeriola

egon zen luze su-metan:

baina oso-osorik erre zen,

alde egin zuen azkenean, bederen egin zuen ihes.

Besteek han geratu behar izan zuten

haragizko

bera hil zen tokian

(esklabo hura)

Nola bizi izan zen?

1811ko abenduak 15

Lilburn Lewis-ek eta bere anaiak

benetako norbait laurdenkatu eta erail zuten

amaren falta sumatzen zutelako:

Thomas Jefferson-en arreba maite Lucy.

Zuzenketa: ez zuten inor hil: esklabo bat hil zuten.

Gabonak izango ziren laster, gizajo beltz hura

bidali zuten elurretara zeru begi-urdin baten pean

eta bidea eginda haragitan itzuli zen,

nahikoa ona ez jateko

nahikoa atsegina ez ikusteko

nahikoa arina ez bizitzeko.

Egindako bidetik itzuli zen haragitan

                                                          Poema 175 libratan

                                                                    (“George gizajoa”)

                         2

Hego Kentucky, Memphis, New Orleans,

Little Rock, Milwaukee, Brooklyn, San Antonio,

Chicago, Augusta.

Oihu betean nago

entzuten al duzu taupada

nire eta nire bizitzaren aurkako babes gisa dituzun

jabetzak suntsitzen:

orain zer zenbatzen duzu,

dolar-paperak ala bizitzak?

Nola makurrarazi ninduzun

jabetza bilakatzeraino?

bizitza bilakatzeraino?

Nola deskribatu zenuen kaltea?

Biluzik nago

Harlem eta Detroit naiz

orain aiztoak eta balak

bizitzak naiz

ZURE JABETZA HILTZEN ARI DA

bizitzak naiz

NIRE BIZITZA SORTZEN ARI DA

Amerikaren Historiako

lezio bat da hau,

Zer irakatsiko didazu ba?

Suak esklabotzaren usaina du.

                            3

Hona hemen nire ahotsa, nire desiraren

abiadurak eta galdera ilunak osatzen du

hemen naizen guztia,

zuk baimendu ez zenuen guztia:

joan-etorrian ibili nintzen jateko nahikoa ona ez zen haragitan

gogoratu ez gogoratu

bai gogora nazazu ni:

zure ametsei segika den itzal,

zure belarriek sekula aditu ez duten giza zarata,

desagertu egiten baitira

arrastorik utzi gabe

nire oihua denean galdera

eta oihu betean nago

gizon zuri,

aditzen al duzu ozen

odola, jaiotzaren egiazko histeria:

nire bizitza sortzen ari da

zure jabetza hiltzen

                   4

Zer har dezakezu

labetik,

zer salba dezakezu?

Amerika

esan nahi dut Amerika nola

nahi duzu erraustu

nire esklabotza?

Nire begiak atera ditut zuen suen argitik.

Gorpu eskalea hoztuz doa.

Ikusten dut.

Neure burua ikusten dut

Bizirik

Bizi bat

Neure baitan isilik lehertzean hemen

Neure baitan isilik lehertzean hemen

isiltasun orok isolatu egiten du

artifiziala dena, itota hiltzeko

gose bat

Lurpeko heriotza ia ziurra da

elkarri lotutako zirkuluetan,

eta hegoak

hala ere

hazten

Nazio Batuen hogeita bosgarren urtemugan: 1970

                           1

Gizon eta emakumeek uren arintasunaz

haurren alde eginez

eraldatzen dute mundu eder hau

non eguneroko borroka arruntak ezin baitu ikusi

lurrazal gandorraren azpiko itsasaldi naturala,

ezin du ikusi lur bakar eta ohikoa

urak

egin aurretik:

uste larri batez erditu edo banatzen da

kontinente ibilgarri eta sendoa,

bizitza ibiltari sinple eta bakarrerako dugun lur hau.

Eta halere aurrera egiten dugu

badago modurik zuhaitzak zenbatzeko

erori hurrena

eta heriotza ez da ospatzeko unea.

Amaieraren aurreko guztia da dena.

                       2

Argia da historia sutan.

Ahaztu dezagun argia.

Defini al dezake inork

izarra definitzen duen iluntasuna?

Ezagutu behar dugu iluntasun hori,

ametsen helmuga izan eta gu hartzen gaituena.

3

Izen ugariko unibertsoan maitasunak

isiltasunak bezainbeste egiten du huts

maitasuna

denean hitza

Eta lehenengo lekukoaren oihutik aurrerako guztiak

giza arimak entzungo ditu soilik

lekukoak bere tokia hartzen duenean

Zu zara: hondartzan

Bi esku dituzu

erabat garbi eta fin,

jaregiten diote

urreari

zilar hutsari edo harri arruntezko

hareari,

baina eusten diete atomo-gaiei

pieza moreei

kolore bati gorazarre egiten

laranja da zurea

zure antzekoak dira laranjak, maitea,

azal lasai eta promesazko

eta zukua

barruan

zukua

desertuko ihesa

Jauna

ikusi nola egiten duzun ihes

ZURE GORPUTZA HEGO LUZE ETA BELTZ

ZURE GORPUTZA HEGO LUZE ETA BELTZ

Gutxiengo isil guztiei dei

AIZU

TIRA

ATERA

ZAUDEN TOKIAN ZAUDELA

TOPO EGIN BEHAR DUGU

ZUHAITZ HORRETAN

EZ DU INORK

LANDATU

ORAINDIK

Nebari

Erakutsidazu abesten

Gizonbeltz Kuttunbeltz

abestu poliziak apurtzen dizunean burua

kantuz bete

abestu balak bizkarrean lehertzen direnean,

nire gainera makurtzen zara

Kuttunbeltz Gizonbeltz

abestu husten duzunean mundua

asetzeko hiltzen zaituzten arantzak

arantzak zu hiltzen

zu

hiltzen

erakutsidazu abesten

Gizonbeltz Kuttunbeltz

erakutsi abesten.

Metaerretorika

Homofobia

arrazakeria

autodefinizioa

borroka iraultzailea

Gaur gauean

eztabaidagai dugu

gure maitasuna

bereiz eseri gara

lerro beraren bi muturretan, itxuraz,

eta distantzia sentitzen dut

nire begien artean

nire hanken artean:

gure bereizketaren hauts-topografia

lehor bat

Bitartean jendea liskarrean dabil

gu batzeko

probabilitatearen inguruan eztabaidan

Gogora dakarte inolako ideologia

gainditzera ausartzen ez den historia abisala

Ez nator bat zurekin

ez zatoz bat nirekin

eskala kontua dirudi arazoak

Emango dizkidazu neurri estatistikoak,

zure ahoarenak nire ahoan

zure bularrenak nireen gainean pausatuta daudenean?

Sinetsita nago ideologiak eskatzen duela

(gutxienez) hainbat zentimetro luze den

kointzidentzia eta indarberritze amaigabea

Espero dudana da gure bizitzek

bilera honi emango diotela

hasiera

Etsaientzat mehatxu izan behar dut

Agostinho Neto poetari, Angolako
Herri Errepublikako presidentea: 1976

                             1

Ez naiz gehiago aise ibiliko

nire beldur zareten horien atzetik:

                                                     izan beldur.

Zirikatu nahi ditut zuen nerbio dantzariak,

aurpegiko tikak.

Ez naiz gehiago espaloietatik begirunez ibiliko

eta bereziki eskaini nahi diet hau

nire pausoak

edo supermerkatuko orgatxoaren triki-traka motela

entzun

biratu

ni ikusi

eta presatzen direnei

ni omen naizen izugarrikeria honetatik ihesi:

odoltsu loratuko naiz arratsalde batez,

nire kideez inguratuta

izugarrizko mendekua kantatuko dut erritmo

errukigabe

urdurietan

Baina

gizon itsu bat ikusi dut bere aurpegia aztertzen.

Arratsean mahaia jarri dut eta eseri naiz

berriak jatera.

Aldizka

noa lotara.

Ez dago barkatuko nauenik.

Hildakoei bost axola zaie.

Metroa burrunba betean estazioan sartu aurretik justu

txanpona telefonoan sartu duen

maitale baten antzera bizi naiz,

mezua alferrik galduta

deiaren arrazoia ito zait:

suntsigarri nahiz ahazkor baina berandu

eta betiere salbatu edo kondena nazakeen

zera horren atzetik.

Nire patuaren ekintza izan behar dut.

                    2

Zenbat neba eta ahizpa

hilko dizkidate

neure buruari erakutsi aurretik

mendekua?

Kopuru bat botako dugu?

Hegoafrikan adibidez:

hamar milatik gora

urtebete baino lehen, baina bost

milatik behera erailko dituzte sei hilabetean

ados al

BAINA ZER DEMONTRETAN NABIL?

Etsaientzat mehatxu izan behar dut.

                        3

Eta inoiz

nik inoiz ihes egiten uzten badizuet zuei,

nire unibertsotik erauzi beharreko horiei,

lurretik erabat kauterizatuta behar zenuketen horiei

(lege eta ordenazale zakilak, lehen graduko

terroristak),

orduan utzi nire gorputza arimari huts egiten

deabruzko haragikerian

Eta inoiz

nik inoiz ihes egiten uzten badiot maitasunari,

bulkada eta errealitatearen

ordez (nire mimosa-zuhaitz basatietako

Flamenko-loreak),

gorrotoa eta zurrumurruak

bilakatu direlako nik o-

beditzen ditudan mamu-aginduak,

utzi maitasunak

uko egin diezadan.

Izan behar dut

etsaientzat mehatxu izan behar dut.

Poetarentzat: Adrienne Rich

Faisaia dator

su-kolore flandriarrez:

hitza begi truk

Batzuek

Batzuek gutxietsi egiten naute

Venusen mendi

bat dudalako zakilaren ordez

Zuzena irudi-

tzen al

zaizu?

Poema Nanari

Zer egingo dugu

ez daukagunean inor

hiltzeko?

                 * * *

40 000 petrolio galoi bor-bor

ozeanora

baina ni

hegi honen gailurrean eserita

Pazifikoaren gainean

loreen kolorea egiaztatzen

Kaliforniako mitxoleten laranja

beroak hartu nau

eta nire kolkorako diot

Non dira indiarrak?

                                filmen lurralde zabal honetan

                                cowboy saga-lurralde honetan

                                indiar

                                bakar bat

                                ere ez

                                begi bistan

40.000 galoik pozoia borborrean

itsasoaren sakonenetik

orduro

40.000 galoi

artean

nazioarteko adituak

artean

kontaminatzaile berriak

neurtu ezin dena irensten

halere:

            indiarrik ez.

tinko begiratzen dut ingurura

itsasoaren leiho ditudan

arrosa eta mitxoleta eta hegitik haratago

so egiten diot

akiduraz amore emanda

susmobako

ia hutsal datzan

Pazifiko zabalari

Nire basatasunaren bila dabilen emakumea naiz

alferrik izan arren

Non dira indiarrak?

                 * * *

Bele Sudur

Hartz Txiki

Neska Lirain

Altze Beltz

Azeri Sabel

Zuhaitz sakratu eta izarpeko

ibai preziatuen jendea

gauari istorio zaharrak kontatzen zizkion jendea

nola hartuko dugu guk zuen bidea?

mara-mara

elurra sutondoaren aurretik

eta gizonak bufaloak ditu

anaia

nola jarraituko dugu zuen bidetik?

                 * * *

Buruz behera aurkitu zuten

dantzan behar zukeen lekuan

txorien

hegaldia

                        isiltzen duten

itzalezko danborren doinuan

Geldi aurkitu zuten bere gorputza

izotzak

deuseztatu ziola bizitza

nire bizitza garrak hartuta, suntsitzaile

Anna Mae Pictou Aquash

Trail of Broken Treaties-en eraila

bala bat buru/eskuetan sartuta

eta hatzak sakabanatuta

nork irabazi du

ahoz aho pasatu ezin den

bake bakarra

                 * * *

Memoriak hautsi arte astindu beharko luke

norberaren hezur zulatua ikara ukatuaz

min ukatuaz,

txanpon zaurituetan

nire aurpegia aurkitu nahirik

oihu egin dudanean lez

botatzeko

bueltatzeko

osorik

Geronimo eta

Pocahontasen kondairak

okupak dira orain

espaloietako porlana

nire konfiantza guztiaren zerraldoaren barruan

sumatu zaitudanean lez

zuhaitzen goseen artean ezkutatuta

isolatuta,

suak luzaroan

eskatu gabeko pizgarri

dardari

Jaso dudanean lez nire ahizpa hila, eta ez santutasun emari behar zuena,

elkartasuna xuxurlatzen duten

emakumeek askatutako

munduko espirituei deika.

                 * * *

Zure bizkarrezurrari segika topatu dut nire bidea

Zure bihotza banaezina nire egiazko asmotik

guk

behartu genuen ilargia arratsera makur zedin

esan zenuenean, “Ez,

ez dut zure eskua

askatuko”.

                 * * *

Orain alde guztietara eramango nauen itsasaldi baten bila nabil urpean

sakonean

Pazifiko leunak hondatzen du

lurraren gerriko more

hunkiezina

                 * * *

Iaz Hegoafrikako Justizia ministroak

esan zuen Gobernuaren Aurkako Istiluak

Mundu Mailako Moda baten parte zirela

Ezarritako Ordena Kultural eta Politikoa

Eraisteko

                 * * *

Hala bedi!

Poema bat Hegoafrikako emakumeei

1956ko abuztuaren 9an apartheidaren hiriburuan
“dompass” pase-sistemaren aurka bertaratu ziren
40.000 emakume eta haurren oroimenez.
1978ko abuztuaren 9an Nazio Batuen aurrean aurkeztua.

Gure itzalak desagertu egiten dira milaka

eta hamar milaka oinek lur lokartua zapaldu

eta hauts berria sortu ahala,

emankor,

polen zoragarriaren antzera gora,

lehen emakumeak ere bere inguruko zuhaitzei

imajinazioa xuxurlatu ahala sorrarazi baitzuen

fruitu zintzoa,

bizitzaren halako defentsa berariazkoa eginez

ezen ez baitago oraindik inor

aldarrikatuko duenik babesgune hau

munduko beste edozein baino gutxiago denik

Izpiritu ororen belarri-muinean gordeta dauden

xuxurlak ere

altxatu dira orain:

zabaltasun baketsu eta maitekor guztia

sutsuki berresten dute parrandan

eta bataio-kearen bero

zoroa iragartzen dute

sua

bai

sua egongo den lekuan

Eta haurtxoek alarma gelditzen dute

besoak jaso artean amak

bihotza gora

izarrek, urruntasunak ikusezin bihurtu arren,

unibertsora jaurtitzen duten artean

mugimendu-indar bat,

argi-urteak bezain itzulezina,

zabalik den begirainoko

bidaian

eta erresistentzia honetara batzen direnek

eta konpainia atseginik gabe altxatu zirenek

mendietarantz eta

beharrezkoa bada

itsasoaren azpira

abestu eta abestuko dute

Gu geu gara espero genituen horiek

Hegaldi librea

Ezerk ez nau asetzen gauez

lokartzen naiz ordubetez edo bi orduz gero

atzera iratzartzen naute erraiek

izu

jaiki behar dut

eta hozkailurako bidaia arretagabean

burura datozkit esne lurrundua etxeko banilla-izozkia

labetik bero ateratako gerezi-pastela Vermonteko

Cheddar Gaztaren Antzeko Zerbait duela

gainean gozo-gozo urtzen, artean

leunki

nik almendrak eta mahaspasak irensten ditut irizpide matematikoen

arabera nahasita edo apioa edo nik asmatutako mokadu gazi-gozoa,

brie gazta kakahuete-gurin ezti eta

salami zati txiki-txiki batekin

galleta gazi bakarraren gainean gehitutako gatzik gabe

edo irakurtzen ditut Cesar Vallejo/Gabriela Mistral/iazko

antologia osoa edo

agian egin beharreko gauzez osatutako beste zerrenda bat egingo dut

komuneko papera jarriko dut lehenik eta

ohartu naiz ez zaidala sekula bururatzen marrubizko

pastel freskoa idaztea: sekula,

nahiz eta marrubizko pastel freskoak irabazten dien

mahaspasa eta almendrei 6 eta huts

erraz

erraz

poema hau al dago nire zerrendan?

Bonbillak limoiak gutun-azalak bolalumak

postetxea eta kuiatxoak

laranjarik ez

ez dago

horrek esan nahi du ahaztu dudala akaso.

Nire txakurra kalera ateratzeak

egunkariek botatako galderei

zabaltzen die espazioa nire buruan

eta txinpartaka datozkit bat-batean adibidez

Lurrikara bat al dago Ekuadorren?

San Frantziskora zioan TWA hegaldi merke batek

Filadelfian hartu al du lur

edo

zer arraio gertatu zaie giza eskubideei Washingtonen? Edo zer gertatzen da

KPIaren beheranzko joera ezegonkorrarekin

eta eskola hartan nengoen (P.S. laralai) eta bazen garaia

nik alde egin nezan baina

Ez! Ezin nintzen joan: beste norbaiti baliozko zerbait irakatsi gabe

toki hau uzten zuen edonor deserritua izango zen ordutik aurrera

izango zen betirako ezgauza eta ezdeusa/aspergarria

eta ongi erdeinatua

40-50 ikasleren aurrean egona nintzen nire ahoari

eragiten eta eskuzabala izan nintzen irribarre faltsuekin, goxo

mintzatutako trikimailu sasi-atseginekin

halako helduen artean hitz egiten behartuta nengoelako,

Laneko Jarreraren traizio ohikoari jarraiki

LANEKO JARRERA

poema hau al dago zerrenda horretan

zapatak garbitu azazkalak zorroztu arroparen goiko eta beheko aldea koordinatu

kontrolatu ezpainetakoa ez

egin oihurik aspertuta nago

hau jainkoaren sorkuntza-orduak prostituitzea da

begiratu arretaz zure begiak zure eskuak ilunabarreko

zerua leiho handi instituzionaletan

ez

ez nintzen ausartu ez nuen kemenik izan

poema hau jartzeko zerrenda horretan

gero eskolaren bukaeran mutil batek Mahler-en 9.

sinfoniaren disko bikoitza ematen dit entzun

ezazu utzi zugana astiro sartzen dio

maitasun transzendentala

dio

nik pentsatzen dut keba,

haserre daramat egun osoa/inork ez du etxeko lana egin

ez nago prest

ez nago prest horrenbeste grazia jasotzeko

ez nago prest hartzeko nire aurpegia gordearazten didan

ezusteko musika hori.

Ezerk ez nau asetzen gauez

atzo etxeko gonbidatuak toalla marroi

bat utzi zuen komunean, gaur erabiltzeko

urdin bat jarri dut nik

eta zuri hautsizko oihal bat benetan

ez dut behar gonbidaturik

ez dut behar toallarik/maitalerik

txakur bat baino ez dut behar

Agian txantxetan nabil

Agian emakume bat behar dut

emakume bat ona litzateke badakizu horren emaztegai

horren gutxi gorabehera amatiar entzun zaitzala horrenbeste

ukitzea maite duzun azal unibertsala eta zugandik

zenbat eta hurbilago egon orduan eta ederragoa iruditzen zaizuna zuri/edonori

baietz esan eta barre eragiten dizuna eta esaten dizuna badakiela, bera ere

toki berean egon dela nire etsaiei balak okatuko dizkiela berak dio

Alaskara joan behar duzu barkuz pikutara dena probatu

te intelektual hau eta hartu bainu luze bat

Agian gizon bat behar dut

gizon bat ona litzateke badakizu horren gizona horren bizi

horren gutxi gorabehera maitale horren segurua horrenbeste

iritziaren ahots sakona eta leihopeen antzeko sorbaldak

eta masailak horren leun, ilea bi xaflako

bizar-ebakitzailez moztua, ile koipetsurik ez eta zahirik ez gainera/

norbaitek dio baietz eta barre eragiten dit eta esaten dit badakiela, bera toki berean egon dela berak

nire etsaiei balak okatuko dizkiela esaten dit barkuz joan behar duzu

Alaskara pikutara dena eta hartu bainu luze bat

larai eta laralai

zer dela eta obsesio sozial hori bainuontziarekin

agian neure neure burua maitatu behar dut soilik

(edonola ere subjektua ezagunagoa zait)

agian nire lehengusuak esaten didanean

bizitzaren lorea zimeldu zaion emakume bat gogorarazten diodala agian

borroka-giltza bat egin behar diot osabari deiadarka deitzen dion arte eta

barkatu

agian mespretxatzen dudan jendea musukatzeko

joera itsusi hau sentitzen dudanean

(halakoa baita festa hau,

mespretxatzen duzun jendea musukatzeko parada)

agian esan beharko nieke adeitsu, hara:

zoazte pikut…

Agian gauaren erdian iratzartzen naizenean

eskaileretan behera joan

hozkailuaren barnekiak lurrera bota

eta hortxe geratu beharko nuke, erdi-erdian, isuritako esnea

eta barreiatutako gurina nire oin zikinen pean ditudala

poemak idazten

poemak idazten

agian neure neure burua maitatzen ikasi behar dut ez besterik eta

edonola ere

horretan ari naiz

Bortxaketa ez da poema bat

                              1

Emakumeak jardinera sartzen ikusi zituen egun batez,

loreen bizilekura.

Koloreak ederrak iruditu zitzaizkien eta

lehen aldiz ezagutu zuten

loreek gordetzen zuten usain gozoa

beraz

jardina

zapaldu eta suntsitu zuten

izan ere (esan zuten)

lore horiek?

Horren eskean zebiltzan.

                             2

Etxe barrura sartzen utzi nion gizonari agurtzeko.

“Kaixo”, esan zuen.

“Kaixo”, nik.

“Zer moduz?”, galdetu zidan.

“Ondo edo”, esan nion.

“Eder zaude”, irribarrez berak.

“Eskerrik asko; lanpetuta ibili naiz: lanpetuta nabil”.

“Joan egingo naiz orduan”,

esan zuen.

“Ondo”, erantzun nik, eta “Zaindu”.

“Hauxe egingo dut”, esan zuen.

“Ez!”. Nik: “Ez! Ez mesedez. Mesedez

utzi bakean. Orain. Ez. Mesedez!”, nik atzera.

“Banoa”, egin zuen barre: “Bake-bakean utziko zaitut;

oraintxe noa!”.

“Ez!” oihukatu nuen: “Ez. Mesedez ez egin hau niri!”.

Baina ez zuen gehiago hitz egin eta ez zegoen

esan nezakeen ezer

hark entzuteko

ni.

                               3

Eta kontuan hartuta zuen gutxiespena

eta kontuan hartuta horren ondoriozko nire gorrotoa

eta kontuan hartuta historia,

leku goibel honetara ekarri gaituen hori, non (zure besoa

altxatuta

eta nire begiak

beheratuta)

ez dagoen botere-lika eta

samurtasunaren suntsipen burutua besterik/Nik

jakin nahi dut:

Hau al da zuentzat

Naturala?

                    4

Nire txakurrak ez ditu sekula ikasiko

izar edo arantzen izenak baina

berak

edozer aurkitzen du

kaka egiten du lurrean

gero topatzeko hosto erori bat oraindik eusten

egun horretako euri-ura eta

gelditu egiten da,

txakur handi bat

(ur ñimiñoari miazka)

ezti

den moduko

beste batzuetan

basa

Hari ikasi beharko zeniokete

lasaibidea

Poema nire eskubideez

Gaur arratsean ere, eta oraindik paseatzeko beharra dut, poema honen

ingurukoak argitzeko beharra: zergatik ezin dudan

kalera atera aldatu gabe nire arropak, nire zapatak,

nire gorputzaren hizkuntza, nire genero identitatea, nire adina;

aldatu arratsean bakarrik den emakume izaera,

kaleetan bakarrik/bakarrik ez denean kontua,

kontua denean ezin dudala nahi dudana egin,

egin nire gorputzarekin, okerreko

sexu, okerreko adin eta okerreko azalekoa naizelako, eta

demagun ez nuela hona hirira etorri nahi,

baizik eta hondartzara

edo sastraken barnera joan nahi nuela;

hara bakarrik Jainkoagan pentsatzera edo pentsatzera

haurrengan edo pentsatzera munduaren inguruan/

izarrek eta isiltasunak azaleratutako kontuetan.

Ezin izan nuen joan eta ezin izan nuen pentsatu eta ezin izan nuen

bertan geratu

bakarrik

nik behar nuen gisan,

bakarrik, ezin dudalako nahi dudana egin nire

gorputzarekin eta

nork egin zituen gauzak

horrela?

Eta Frantzian diote morroiak zakila sartu

baina ez badu isuri orduan ez nauela bortxatu

eta hura sastakatu ostean, oihuen ostean,

putakumeari erregutu ostean eta mailu batekin hari buruan

eman ostean ere, horren guzti horren ostean

hark eta bere laguntxoek izorratzen banaute horren ostean

orduan nik eman nuen baimena eta hura ez zen

bortxaketa. Azkenean ulertzen duzu azkenean

izorratu nindutela ni nengoelako oker eta oker nengoelako berriro

ni nengoen lekuan ni izateagatik, naizena izateagatik oker

Hala bortxatzen baititu Hegoafrikak ere

Namibiaren lurrak

Angolaren lurrak

eta horrek esan nahi al du

esan nahi dut nola jakin Pretoriak isuri duen,

zein izango da zapalketa higuingarri horren eiakulazioaren froga

Lurralde Beltzean.

Eta Namibiaren ostean eta Angolaren ostean eta Zimbabweren ostean

eta herrixken auto-immolazioaz

nire ahaide eta emakume guztiek zutik badiraute ere,

horren guzti horren ostean galdu egiten badugu

zer esango dute mutil koskorrek

baimena eskatuko al didate?

Ulertzen nauzu: okerreko jendea gara,

okerreko azalarekin, kontinente okerrean eta

zer demontreren inguruan da jendea horren zentzuduna?

Eta aste honetako Timesen arabera

1966an CIAk erabaki zuen arazo bat zuela

eta arazoa Nkrumah deitutako gizona zen, beraz

hil egin zuten eta haren aurretik Patrice Lumumba izan zen

eta haren aurretik nire aita izan zen, Ivy Leagueko campusean

eta nire aita kafetegian sartzeko beldurrez esaten zuelako

oker zegoela: okerreko adina, okerreko azala, okerreko genero-identitatea

eta hark ordaintzen zuen nire hezkuntza eta

haren aurretik

nire aita izan zen, eta zioen ni nengoela oker,

mutikoa behar nuela berak bat nahi zuelako (mutikoa) eta

azal zuriagoa behar nuela izan eta ile leunagoa behar nuela izan eta

ez nuela mutikoekin burua galdu behar, baizik eta haietako

bat izan behar nuela (mutikoa)

eta haren aurretik

nire ama izan zen, nire sudurra konpontzeko kirurgia

eta hortzetarako burdinen eskean, eta niri esaten

uzteko liburuak, uzteko behingoz beste

hitzetan esanda

Ezagun ditut CIAren arazoak

eta Hegoafrikaren arazoak eta Exxon enpresaren

arazoak eta Ipar Amerika zuriaren arazoak eta

irakasle eta apaizen eta FBIren eta gizarte-langileen eta

neure neureak ditudan Ama eta Aitaren arazoak/

oso ezagun ditut arazook, azkenean

arazo horien guztien atzean nagoelako

ni.

Ni naiz bortxaketaren historia

ni naiz naizena ukatzearen historia

ni naiz nire burua izu larrian espetxeratzearen historia

ni naiz eraso bortitzen eta mugarik gabeko armaden historia,

nire gogoarekin eta gorputzarekin eta arimarekin egin nahi dudanaren

aurkako indarkeriarena.

Eta gauean kalera ateratzeaz

edo sentitzen dudan maitasunaz

edo nire aluaren santutasunaz

edo muga nazionalen santutasunaz

edo nire liderren santutasunaz edo

nire bihotz pertsonal eta idiosinkratiko

eta eztabaidarik gabe bakar eta bereziaren bitartez

ezagutu dudan desira bakoitzaren santutasunaz ari garela ere

Ni bortxatu naute

oker egon naizelako: okerreko sexua, okerreko adina,

okerreko azala, okerreko sudurra, okerreko ilea, okerreko

beharrak, okerreko ametsa, okerreko geografia,

okerreko joskera

ni.

Ni izan naiz bortxaketaren esanahia

ni izan naiz mundu guztia bortxatutako sarketaz

ezabatzen saiatu den arazoa,

espermaren frogarekin nahiz gabe eta

argi eta garbi diot poema hau

ez da inolako baimena eta ez diet baimenik ematen

nire amari, nire aitari, irakasleei,

FBIri, Hegoafrikari, Bedford-Stuyri,

Park Avenueri, American Airlinesi, kale kantoietako

alferrontzi zakil-zutei eta autoetako nazkagarri iheskorrei

Ez deitu niri oker: oker ez da nire izena.

Nire izena nire, nire, nirea da

eta ezin dizuet esan nork egin dituen gauzak horrela

baina esango dizuet, hemendik aurrera, nire erresistentziak,

egun eta gau dirauen nire ausardia sinpleak

aise har dezakeela zuen bizitza ordainetan.

Independentziaren Eguna AEBetan

Hitz egin nahi nizun uztailak 4ari buruz

Ipar Amerikan eta argi programatuak

lehertzen ziren zuri

edo gorri edo metxa azkarreko urdin,

ospatzeko giza historian

zilegizkoa izan den

iraultza bakarra

Hitz egin nahi nizun gaur arratsaldean

oihuka ari zen haurtxoari buruz, hiri honetako

metroan nahiz leiho-ertzetan

jan arren gose edo hilgarri dirauten milaka

horien musikak eta parkeak bat egin baitzuten

oihu horretan

ozen,

giza historian

zilegizkoa izan den iraultza bakarrean izan ziren

jatorrizko kanoikadak bezain

Nire gaztelerari buruz nahi nizun hitz egin,

nola hasten den nire bihotz

taupadak areagotzen dituen hitz batekin, gero

laster igotzen zaidana burura, non biltzen diren

Karibeko loreen begi-ametsak eta

babarrun beltzekin pentsatze hutsaz urtzen den ahoa

eta goiz-aurreko orduak ahantzarazten dizkidan

kafea

Baina giza historian

zilegizkoa izan den iraultza bakarraren

emaitzaren baitan bizi naiz

eta operadoreak ez du nire deia Kubara pasatuko,

postariak ez ditu nire gutunak Managuara eramango,

Estatu Sailak ez du nire bisa onartuko

guk elkarrizketa labur-labur bat izan dezagun

eta zuk ez dakizu ingelesez

eta hori ez da oztopoa niretzat

Dantzatu: Nicaragua

NI SE RINDE       NI SE VENDE

NI SE RINDE

Nicaragua

Todas las armas al pueblo

Todo el pueblo al sueño

Nicaragua Nicaragua

Todo el pueblo al sueño

Nicaragua Nicaragua

Bluefields/Estelí/Managua

Kafea bildu goizetan

Saskibaloian jokatu gauean

argi elektriko berritan

arkatzez idatzitako manifestuak

Nicaragua

Itzuliko naiz, Nicaragua

berriz Sandinisten lurretara

Mundu Berriaren paisaietara

ITZULI

ITZULI NORA

Nicaragua Nicaragua

Bluefields/Estelí/Managua

banator, nire Nica

ez Honduras ez Costa Rica

banator, nire Nica

Bete nire platera arroz eta babarrunez

Mintzatu muino berdeetako loroekin

Ixo!

Egin igeri suntsitutako zubien ondoan

Arrantzatu lehertutako portuetan

Erein gailurren beste aldeak

Dantzatu sugar iraultzailez

Igeri/Arrantza/Erein/Dantza

Nicaragua Nicaragua

NI SE RINDE       NI SE VENDE

NI SE RINDE

nicaragua

vivir libre

vivir libre

vivir libre

o morir

Emakumezkoa eta gizon baten isiltasuna

Cf. W.B Yeats-en
Leda and the Swan (Leda eta beltxarga)

Eta orain ezagun du: ukabiltzarrak txikitzen dio bisaia.

Goian, zerua dabil ilargiaren tristura ezkutatzen.

Eta leihoak argi, ate itxia du bere arrasto ororen etsaia:

emakume baten suntsipen bortitzari egin dio men.

Nola altxatuko da ba gizonaren bulkada lizunaren aurka?

Hortzak okatzen ditu. Gizonak hanka meharrak ireki.

Haren sumin-bular iletsuak, talka,

emakumearen azken konfiantza-gotorleku leuna eraitsi.

Bularrak zauritu dizkio. Bihotza urratu eta estututa atera dio.

Lili eta beltxargen zelai-putzuan doa hondora.

Zuhaitzezko musika-arratsalde baten gainetik gora.

Jendeak zapaldutako odola lez desagertzen da.

Berriz agertzen da: arrazoiak iritsi ezin duen zakur puta ero;

ibaia eta uzta lehortzen dituen sukar;

bere energia krudel/sutsuak babestutako neska maite.

Poeta gazte bati poema

Erwin Cho-Woods-i eskainia
1997ko maiatzak 27

Pertsona gehienek bizitza osoa

ematen dute

beren tokiaren bila,

zuk esan bezala,

baina nik

hitz egiten didan edonoren

begien barrura egiten dut so

Aurpegi sinesgarri

eta abegikor baten bila nabil,

maskara askatu bat

ahotsa

belarriak eta kontzientzia dituena

ikus dezakedan

sudur batetik

arnasa hartzen

Egunez egun

bide ezagun.

Gustatzen zait bidaiatzean igartzea

masail baten koloreak

bekain baten kurba

bi ezpainen

aitorpen publikoak

Ongi da!

Ez dut esan gizon

edo emakumezko,

ez dut esan serbiar

edo tutsi,

esan dut

ni neu

beldurrari edo izuari kontra egitera naramana

dela hitz egiten didan

edonor

Aurpegi bat

aldarrikatu edo itauntzeko

nire hurrengo pausoa urrun

edo gertuago emango ote dudan

Hamabost anemona

barkamena adina zabal,

leun,

horren irekita datzana,

beti ariko baita erle eske

Goiza,

txori-kanta eta ihintza

atxaparretan nahasita

ateratzeko gonbita egiten,

eta nire maitalearen ilea eguzki argitan

nire hatzekin korapilatuta

Aurpegi bat

kitzikatu edo debekatzeko

nire lilurazko hurbiltasuna

edo bestela

agoniazko gaitzespena

Arimaren itolarriak

darama ama

bere haurrei

uko egitera

haiek bakarrik utziz,

hezur eta hautsa

elikagai

Aurpegi bat

gorpuaz gaindi

sehaska inbaditzen dut

nire maitasuna kulunkatzeko

bizirik

Aurpegi bat

inor eza eta ezereza konektatzen dituen

Interneten moda txepelaz gaindi

Aurpegi bat

zeruko

klera-lerro

narkoleptiko/antiseptikoen aurka:

gezurra diote,

eta kreditu txartelak

eta egia almidoituak aurkezten dituzte

froga bikain gisa adierazteko

zuk eta nik

ez dugula defendatu behar

komun-zuloko

eta zapaltzaileen balen aurkako erabakietatik,

zeinak limusinetan hartzen baitira:

pantaila handia haien artean banatzen dute

urrezko puntutan

bailara hotzaren gainetik

hegaka dabilen itzal barkaezina dira

txiki

txiki

txiki

arnasa hau eta arnasa hura

eta orduan

hau eta hori

heriotza hura

Aurpegi baten bila nabil,

maskara askatu bat

ahotsa

belarriak

eta kontzientzia dituena

ikus dezakedan

sudur batetik

arnasa hartzen

Aurpegi baten bila nabil

genozidioari oztopoak jarriko dizkiona

hilez harago bilatzen dut

eta

bizidunen ikuspegi inperfektuak gidatzen nau

ez eta bai

etorri eta banoa

niri hitz egiten didan

edonoren begietara

itzultzen naiz

Bagdadeko bonbardaketa

                     1

hasi eta ez zen amaitu 42 egun

eta 42 gauez errukigabe minutuz minutu

110.000tik gora bider josi genuen

bonbaz Irak bonbaz Bagdad

bonbaz Basora/bonbaz militarren

instalazioak bonbaz Museo Nazionala

bonbaz eskolak bonbaz aire-erasoentzako

babeslekuak bonbaz ura bonbaz

elektrizitatea bonbaz ospitaleak

bonbaz kaleak bonbaz autobideak

bonbaz mugitzen zen guztia/

bonbaz mugitzen ez zen guztia guk

bonbaz josi genuen Bagdad

5,5 milioi pertsona hartzen zituen hiria

bonbaz josi genituen irrati-dorreak bonbaz

telefono-zutoinak bonbaz meskitak

bonbaz lurreratze-pistak bonbaz tankeak

bonbaz kamioiak bonbaz autoak bonbaz zubiak

bonbaz josi genuen iluntasuna bonbaz

eguzkiaren argia guk bonbardatu genituen eta guk

bonbardatu genituen barreiatze-bonbekin Irakeko biztanleak eta sulfuro-bonbekin Irakeko biztanleak eta bonbardaketa horiek/“misio” horiek

Tomahawk gurutzaldi-misilekin osatu genituen eta horiekin

tiro egin genien milaka aldiz milaka pertsonari

Iraken barrena

(ulertu ezazu Scud misil irakiar bat

aipua ikuspuntu militarretik hutsaren hurrengoa aipuaren amaiera dela eta guk

ez dugula hutsaren hurrengoarekin txantxarik egiten)

beraz gurutzaldi-misilak erabili genituen behin eta berriz

Iraken barrena jaurti genituen

eta ez nago pozik

ez nago batere pozik:

Hau guzti hau ez dagokio “gauzak ondo doaz”elako nire nozioari

                     2

Bagdadeko bonbardaketak

ez zuen suntsitu nire gorputzaren eta nire maitearen

arnasaren arteko

distantzia edo denbora

                            3

Custerren Azken-aurreko Erresistentzia izan zen.

Zaldi Ero entzun dezaket hil artean kantari

abesti hori ikasteari ekin diot

eta musika hori entzuten dut mundu arabiarraren arranguran

                            4

Custer bere lana egitera ohitu zen, besterik gabe,

Mendebalderantz bultzaka, loriarako bidea urratuz

promesak egiten

basatien bila/haiek

haurrak hazteko/euripean dantzatzeko/eta

bufalo-talde baten errukia eskatzeko

eraikitako behin-betiko etxe hauskorren bila

Custerrek/berak jazarri zituen basati haiek

egunsentian egin zuen eraso

erail zituen gizonak/erail mutikoak

hartu zituen emakumeak preso eta bihurtu

zituen (ziur naiz)

bere erlijiora.

Ai, zein artoski agurtu zuen bere emaztegai

maitea!

Zein gozoa emakumearen begiek

eskaini zioten behakoa beren soldaduari!

Pistola eta bolboraz kargaturik besarkatu zituen

Patu Zuriaren Manifestuaren erraiak eta sarraskia,

Mendebalderantz bultzaka urratuz bidea

basatiak suntsitzeko

(“Egunsentian eraso!”)

eta hartzeko haien lurraldea

hartzeko haien emakumeak

hartzeko haien natura-ondarea

                   5

Eta nik aldarrikatzen ditut geziak

eta ausartak

                                 6

Eta batzuk hil egin behar direla sinisten zuten horiek

hilik zeuden jada.

Eta gizatasuna eta horrenbestez giza eskubideak

haienak baino ez direla sinesten duten horiek guztiak,

horiek ez daude jada humanoa izan daitekeenaren aldean.

Eta errepresalia/mendekua/defentsa

gizon zurien eskumen jainkotiarretik datorrela sinetsi zuten guztiak,

eta gerra erabiltzea lehenik eta behin

eta azkenik eta behin

jarduera terrorista bat ez beste zerbait dela sinetsi zuten guztiak,

eta F-15/F-16/Apache

helikopteroak/

B-52 bonba-hegazkinak/bonba adimendunak/bonba

tentelak/napalma/artilleria/

koraza-ontziak/ojiba nuklearrak

ekintza terrorista bat burutzeko tresna terroristak ez beste zerbait

direla sinetsi zuten guztiak,

eta holokaustoa jende zuriari baino gertatzen ez zaion zerbait

dela sinetsi zuten guztiak,

eta Basamortuko Ekaitzak

Estatu Batuek Ekialde Hurbileko jendearen gainean burututako

holokaustoa ez beste zerbait esan nahi duela sinetsi zuten guztiak,

eta hori sinetsi zuten guztiak

hilik zeuden jada,

ez zeuden humanoa izan daitekeenaren aldean

Eta hil artean kantari ari den Zaldi Erorentzat da hau,

haren hilobiaren barruan bizi naizelako.

Eta Bagdadeko bonbardaketako biktimentzat da hau,

etsaia nire etxetik atera baitzen

zuen aberria

haur-pusketatan

eta hondar-zatitxoetan

lehertzeko

Eta nire izenean gauzatutako

sarraskiaren ondoren

nola ausartuko naiz zuei nire eskua eskaintzen,

nola negoziatu nire arrangurak zer

dakarren?

Nire bihotzak ezin aurre egin

heriotza honi lasaitasunik gabe,

nire arimak du jaregin

oinazea tantaka atera arte

Eta hil artean kantari ari den Zaldi Erorentzat da hau

eta hau da nire kantua bizientzat,

hilen aurka abestu behar dutenentzat,

abestu dezaten bizirik diraugunok elkartzeko

hil zituzten horiekin

Bosnia Bosnia

Tamalez

ez dago petroliorik

haren hankartean

4 urteko neskatxa musulmana eta

haren 5 urteko ahizpa

eta 16 urteko umezaina

eta 4 urtekoaren 20 urteko ama/haur

musulman hori taldean bortxatua

egunsentian hasi eta iluntzera, denbora madarikazio izan arte

Tamalez

ez dago petroliorik

haren hankartean

Tamalez ez dago petroliorik

Srebrenica eta Sarajevoren artean

ez eta bizitzaren eta genozidioaren

artean ere

Tamalez

ez dago petroliorik

Tamalez

ez dago petroliorik

haren hankartean

Somaliako emakumea

20 kilo pisatzen duena eta

herrixkako zaharrak lurperatu dituena eta

lurperatu dituena herrixkako haurrak

pisu urriagoa zutenak berak orain duena baino,

horrenbeste egunetako gosea eduki ostean

zabal-zabalik,

eulientzako bazka

Tamalez

ez dago petroliorik

Los Angeleseko South Central auzoan

eta gizon akitu eta emakume astinduen artean

eta giza hondakin afrikar eta asiarren artean

eta gaztelera nahiz ingelesa hitz egiten duten

etxegabeen artean

eta droga-saltzaileen eta drogazaleen artean

eta jendearen eta polizia kriminalaren artean

tamalez

ez dago petroliorik

Tamalez

ez dago petroliorik

haren hankartean

4 urteko neska musulmana

Tamalez

ez dago petroliorik

haren hankartean

1998, eguerdiko haikua Filadelfian

Gizon beltzak lo

kalean, urrun Irak,

hotzez are lo

Lehen poema ebakuntza larriaren ostean

Arnasak badirau baina arnasa hartzeak

min

Horrela urratzen al du heriotzak bidea,

irrika guztiaren

eta saminaren erredentzio-bulkadaren aurka?

Burua erorita

Eskuak katuka

eta oinazea nire denboraren

zaindari bakar

Ez dit inork eusten

Ez diot inori eusten

eta ukimena, gainbehera, bilakatzen da

agonia berri

Suma ditzaket

gihar ebakia/

nerbio hautsiak sendatzen

hotz eta beroa

sentsazio-hegaldiak itzuli artean

gorputz torturatura/higuin-

eta gozamen-erregistro

arruntak

Etsipenaren edo sendabidearen erdibide honetan

mugimenduan

edo geldi nago

egun bakoitzeko errespetuz,

baina isilik orain,

eta geldo