Rimmel

KOLDO IZAGIRRE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2006 Koldo Izagirre

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2006ko azaroa

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

HEZUR ONDOKO MAMI

EGUNAREN ERDITZEA

Oriana Fallaciren liburutik burua jaso gabe

mintzo zaio aldiro praktiketako erizaina

lasai neska, lasai! jasan behar du

tantaz tantakoaren bosgarren orduan

ez du nahi eskua hartu edo ilea uki diezaiodan

lasaigarria dela esan ziguten ikastarokoek

eta hala ere eguna zabalduko du

«isiltasuna erregutzen da»

eguna zabalduko du eguna zabalduko du

taldea bildu da tokologoaren inguruan

nalgas entzun dut

horixe esan dutela eginen nuke

hizkera profesionalera iristen ez den kexadura

lanak edukiko dituztela halako zerbait

batekoz bestera dator bizitza

«eskerrik asko ez erretzeagatik»

emakume sendoa da argitu didate

eta ez entzuna egin dute nik zesarea aipatutakoan

ez naute gomitatu erditzearen lekuko harro izatera

lasai! entzun dut nik ere maskarillaren atzetik

eguna zabalduko du eguna zabalduko du

esku profilaktikoen balleta begian

ate guztiak ikaragarri isilik itxi baino lehen

«makina honek ez du itzulkinik ematen»

lau edo bost urteren buruan hedatu zen epidurala

eta Orwellen tituluarena zen otsailak

egun berria zabaldu zuen arren

beti bezala zekarten egunkariek bizitza

batekoz bestera

ESTIMUA

telefonoa ezkonberriz jantzia dute

erizainen eta gaueko laguntzaileen eskaintzek

harrigarria dirudi baina badabil

ama-umeak ongi daudela jaio zarela alegia

aiton-amonei senideei zenbait laguni

—muttikoa ere ongi beraz?

eta kostar jatorra banintz

mielga etorri zarela esan behar nuke

«neska jaioten danean

mielga jaio dala esaten dakie Ondarroan»

—baina ez al zetorren muttikoa?

«selazeoen familiako arraina

ezkatarik gabea, jangarria

baina estimu apurrekoa»

—ortzadarraren azpitik pasatu da ordea!

eta ez du ez dute konprenitzen

nola sortu zaren

ekografiek agintzen zutenaren batekoz bestera

zer edo zertarako balio dute

gure herri-jakintzaren bilduma ederrek

—bat ere ez baino gehiago da behintzat...

adio lehorra egin diot

amaren seme bazina bezala maiteko zaituenari

zergatik ordea zakarra naiz

guk ere sineskeriak irakatsiko dizkinagu

eta ez iraganekoak

erne ibili beharko dun gurekin

papardo polit horrek

LEHEN AURREZ AURREKOA

zenbat bide ez ote dut ibili zurekin

zenbat ibili ez ote dut egin zurekin

elkarri nora galdetzeko beharrik gabe

helburu zehatzen pagadian

zenbat itsaso ez ote dut harrotu zurekin

egia kaltegarrienen bila

zeure heldutasuna onartzeko prest

neure iritzietan behaztopa eginik

zenbat kantu berri ez ote dut sortu zurekin

Etxahunek bezain malerusik

zuk irri egiten zenueneko gardentasunaz

bakardade batetik besterako ihesietan

zenbat liburu ez ote dut irakurri zurekin

zazpi hizkuntza ezezagunetan

mito zirtzilak iraultza lizunduak ikasiz

porrot berriak antolatzeko

zenbat borroka ez ote dut egin zurekin

zure aurka zure alde

nagitasunaren eskubidea eztabaidagai

adibidez hiru ilargiko gauetan

zenbat zenbat ez ote dut ikasi zurekin

uste ez nituen zoratzekoak eman dizkidazu

proposatzen nizkizun jolas ergelak utzita

naizen ez bezalako gurasoa izateraino

eta orain hemen zaude

hezur ondoko mami

banaiz esanez

hi ba ote haiz galdezka

zenbat amets egin behar dugun elkarrekin!

SORTZEAREN MENTURA

egun besoan eduki zaitut

alaba eduki dut egun besoan

erizainek irribarre egin didate

ene gatza ene kurkubita

eta erre batean hasi zarelako marruka

irribarrez kendu didate kontuz

kontuz esan diet papardo hau itsasora

zertarako haur berri bat mundura?

lagunen galderak nolako mindura!

ez daukat beste erantzunik:

berak nahi zuen, guk genuen gura!

bazen bat garrasika hasi dena

atera behar izan du aldameneko ohekoak

bazen bat agoantatu ez duena

salatu du eta orduan zure amak

malkoak ezin leherturik

neu nintzen

zertarako haur berri bat mundura?

lagunen galderak nolako mindura!

ez daukat beste erantzunik:

berak nahi zuen, guk genuen gura!

tornuari eragin dio

sehaska sortu da paretatik zu eskainiz

hartu zaitu

bular gainean ipini zaitu lo

zure berotasuna behar du

zure taupaden metronomoa behar du

zure ama jaioberria da

zertarako haur berri bat mundura?

ez daukat beste erantzunik:

berak nahi zuen, guk genuen gura

berarekin sortzearen mentura

ERRUKARRIAK

lehen geldialdia farmazian

pisuaren grazian

zure librak hartzeko osasun liburuan

zaindu behar zaitugu hazian

        —gaxua!

esan du botikariak begia anpuluan

bigarren geldialdia espaloian

etxe ondoko kantoian

auzuneko Amona Lisa hurbildu zaigu

kolaioak zeuzkan egun balkoian

        —gaxua!

esan du katuzaleak agintari —zaindu!

hirugarren geldialdia ezkaratzean

itxiaren atzean

finantza albisteak zintzo banatzen zen ari

burua sartu du ohatzean

        —gaxua!

esan du gozoro postariak lausengari

laugarren geldialdia eskaileran

talka egiteko eran

bigarrenekoa zetorren behera jauzika

nahiz nahiago duen gazteleran

        —gaxua!

esan du bulegari tenteak zu ikusita

bosgarren galdealdia etxean

krisiaren ertzean

aurrekoa genuen atean, ezin uka

ba zer moduz gauden, hainbestean

        —gaxua!

esan du erretretatu gazteak eztulka

halako batean utzi zaitugu sehaskan

ez musu eta ez laztan

harriz harri jausi gara maindire matazan

zer dun hori, ixo, zure arnasa gurean joz

gurasoena baino hasperen handiagoz

        —gaxuak!

esan diogu elkarri beldur harro ados

AITA ZUREAK

hori ere lortu duzu

ama kantari jartzea

nik baino hobeki egiten du ziztu

baina ziztu luze fina

artzainak zakurrari egiten dionaren antzekoa

eta ahots ederra dauka

zaratarik gabe hegaldatzen zaizkio hitzak

belarri txarra daukala dio

egia balitz

egia balitz

nik bera maite dudan bezala

eginen luke berak kantuan:

letra guztiak buruz jakinda

baina huts eginez doinuan

zuretzako gordeak zeuzkan

orain jabetu naiz

ama kantari entzundakoan

zeu kantuan hasi artean

hasi artean

hasi artean

asko dizkiozu irakatsiko

ama kantari jarri duzu

bularra hartzen diozulako

masail beteko esne-musu

        aita zureak diru asko du

        ama bidean salduta...

oin puntetan egin dut sukaldera

egarriak puskatzen gelditu naiz jesarririk

ezertarako zainik gabe

frigorifikoan itsatsi sindikatuaren ikurrari beha

ariko banintz

ariko banintz

txanponak kontatzen ariko banintz bezain zeken

ez dut zin egin beharrik

sehaska kantu berriak dizkizut asmatuko

ene esne-musu

berri eta sehaskako

berri eta sehaskako baina bular bakoak

bular bakoak

ene esne-musu

JELOSIA

katua jandakoa ni baldin banaiz

zergatik zara zu

gure etxeko laztan-zale nagusia?

katua jandakoa ni baldin banaiz

zergatik zara zu

maukari lazgarriena

epelik ere ura maite ez duen

teilatuetako gaukaria?

katua jandakoa ni baldin banaiz

zergatik zara zu

esnea kendu ezin zaiona

harramazka politenen marrazlea

etxeko saguon soinularia?

katua jandakoa ni baldin banaiz

zergatik zara zu

egun argiko lotia

oinik busti gabeko arrainkaria

ene bihotzaren lapurra?

ni baldin banaiz katua jandakoa

zergatik zara zu

esker txarreko miñiñi bezalakoa?

EZTUL BAT GAUAREN ERDIAN

zer izan dun hori? / ez duk entzun?

zangoak hutsik

korridoreko argia zure gelan apal

hotza egiten din! / hago isilik!

begiek 47 segundo behar dute

erretina iluntasun honetara ohitzeko

arnasa hartzen al din? / hago isilik!

ahuspez jarriko bagenu?

beste eztul bat

o, bizirik zagon! / hiri esker!

LO

laztana

ez egin lo, ez egin lo

zuk hartzen baduzu lo

zakur handia etorriko da

zakur handia etorriko da

zuk hartzen baduzu lo

ez egin lo

laztana

ez egin lo

zakur handia etortzen bada

nork dizkio kenduko

nork dizkio kenduko

ahoko zorrotzak banan bana?

ez egin lo, ez egin lo

laztana

EDITIO PRINCEPS

—berdin-berdina da!

barretxo ironiko bat egiten dut

jendetasuna behar da

ez dakizu nola amorratzen naizen

ene antza duzula entzuten dudanean

ironiko hitzak esan nahi du zera...

—hobetuko du!

horixe nire erantzuna

ene antza duzula entzuten dudanean

jendetasuna behar da

barretxo urduria egiten dute

jakina, ni baino askoz politagoa zarela

entzuten dut berehala

—ez da zaila!

eta jendetasuna hankapean itzalita

bultzakiari abante eraginez

aitzina jotzen dut arranguratua

lortuko ote dugun gure haurra

inoren bertsio hobetua izan ez izatea

izan behar duzu

esan dezadan ironia handirik gabe

LAU PATAKA

tuntuna:

arrainak ez dira txalupetan bizi

burujabek esan nahi du jabegabe

egunero da bizian behin

nola demontre konpontzen ziren zazpi astoren gainean

zangoak itsuak dira

euskaraz hitz egitea ez da hitz egitea

euskaraz hitz egitea euskaraz hitz egitea da

tuntuna:

zubiak azpitik pasa litezke

keak ez du erretzen

eskuek ez dakite entzuten

azkazalak ere jaten dira

astoek ez dakite erdaraz

oinezkook ezkerretik joan behar dugu

ongi eginen duzu guardasola etxe barruan zabaldurik

zakurra gizonaren lagunik onena da

zu ez zara gizona

gizentzen duen gizonarena

tuntuna:

okerra badabil

mailak igaiteko dira mailak jaisteko dira

zuriak eta beltzak ikusteko ez da mendira joan beharrik

ogi hutsak ez du asetzen

mamia ere behar du

ez harria gorde eta eskua luzatu

egizu beti etxea teilatutik gora

kutuna:

bide luzea daukan eta ikasten ahal dun oinez!

BEKOZKOEN INTERPRETAZIOA

mahaian lotzeko aulkitxoa erosi dute

laster sartu beharko ditut eskuak babarrunetan

argazki gogoangarriak egin diezazkidaten

ez zait ergelkeria bat gehiago sartzen buruan

baina ez dut aurkitzen neure lehen hitza

gozopoto hauek jotzea merezi duten harria

haurtzaindegia aipatu dio auzoari amak

milioika urte dira titia kendu zidala

eginen nuke uste duela ez didala ezer zor

aita izan behar dudana ezin dut ikusi

lo hartuarena egiten dut musuka ez nazan

bere ametsetara eraman nahi nau

hauek margotu zuten nire gela pozak zoratzen

bizi osoan izanen naiz naizenen alaba?

ez ahal dute, baldinbaite, beste haurrik ekarriko!

HASPEREN

zelako adur onekoa zaren, haurra!

hogeitabatgarren mendean emaztetuko zara!

jakinen bazenu! kontatuko banizu!

nolako mendea, hogeigarrena!

ez, ez dizut kontatuko!

ikasiko dituzu, eta ez dituzu sinesten ahalko!

baina saiatu ginen!

eta azken mahats alea arte saiatuko gara!

nolako amorrua!

ezin berorik ekarri sute handienetarik!

hogeitabatgarren mendea...!

mila gauen hurrengo gaua!

utopiak ez dira gauzatuko! emakia sortuko da!

rimmel apur bat begian! mahats berria hortzartean!

amazona izanen zara!

ez da suterik beharko bihotzak garbitzeko!

etorkizunera iritsiko zarete!

hogeitabatgarren mendea...!

zu jaio ondoko lehen mendea!

NOLA JASO OTE ZUEN HARRIA TRIKUAK?

KONTUZ

katilua bete

kontuz

kontakatilu

zenbat katilu?

bat bi hiru

katilua bete

zirkilu?

bai bai bai

zirkiluetan iskilu!

katilua bete

iskilu?

bai bai bai

laster batean istilu!

katilua bete

istilu?

bai bai bai

hausteko zazpi ispilu!

katilua bete

ispilu?

ez ez ez

neure burua kikilu!

katilua bete

kontuz!

zenbat katilu?

lau bost sei

mila zatilu

METEOSAT

zelako patu tristeko piztiak

euria egin behar duelarik

eguraldi txarra datorrela

iragartzen diguten mezulariak!

        matxingorri

        matxingorri

        gaur eguzki

        bihar euri!

gu aterkiaren azpian

erauntsiak lepoz lepo bilduak

elkarri diezazkiogun isilekoak solasta

eta inoiz baino libreago zu

hankabiko barraskiloa

putzuetan plisti guregana plasta

        matxingorri

        matxingorri

        gaur eguzki

        bihar euri!

zelako patu tristeko piztiak

euria datorrelarik

barraskiloen poza

ezin eraman duten mezalariak!

EZ NEGARRIK EGIN, HAURRA

paperean nekarren idatzia

                eguneroko ipuina

eta papera maite ez duten piztia bi

irten zaizkit bidean

                gelditu naute

                        galdetu didate:

        —nora zoaz!

lamia baten bila nindoala esan diet

                ez didate sinetsi

                        haserretu egin dira

ez, piztia horiek ez datoz zirkuetan

atzo bekokian ipini zenidan pegatina

                        kendu didate

        —hustu sakelak!

eta beha eta beha egon dira paper hari

jakin behar zenuke

                ez dutela piztia guztiek

                        irakurtzen ikasten

zer zen hura galdetu didate

                ipuin bat zela erantzun diet

        —ipuinik ez guri!

bai hurrengo batean esanen dizut zein diren

                ikusten baldin baditugu

mila zatitan hautsi dute ipuina

                eta zati guztiak jatera behartu naute

ez, makila horrekin ez dituzu uxatuko

eta orain ez naiz oroitzen

paper hartan zuretzat idatzia nekarren

                eguneroko ipuinaz

ez negarrik egin, haurra:

                mila ipuin berri

                        dauzkat barruan orain

                zuri beldur eragiteko

BASERRITAR ASTRONOMOA

—zer da eguzkia?

—erlojua, orratzik gabe.

ASTRONOMO BASERRITARRA

—zer da ilargia?

—marmita betea.

ADISKIDE BI

—kontuz autoekin

ez zaitzatela zapaldu

bidea iragaiterakoan, esan zion zakurrak

—zaindu hire larrua

—eskerrik asko, laguna

erantzun zion katuak

—orain pobre bizi haiz

baina noizbait

txanponez betea egonen haiz

—ba ote?

ikusi duzu inoiz

zakur bat irri egiten?

orduantxe egin zuen irri zakurrak

—katanarrua eginen ditek

hire larruarekin, laguna!

eta honelaxe erantzun zion katuak

biboteak harrotuz:

—hoa zakurraren salara!

LANGA GUZTIEN GAINETIK

bazoaz gure oinetakoetan

otsoaren oihanean barrena

gure oinetakoetan ontziratua

uraren azalean dantzan

—nor naiz?

bazoazke hortxe duzu mundua

alferrik lotuko zintuzkegu

zuk irrintzi egin eta

                tximeleta guztiak

helduko lirateke aireko makulu zuretzat

—nor naiz?

—hartz panda bat?

—ez...!

—Patakon lapurra, bere zaldian!

—bai!

hotsa bai behintzat gure zapatek

lapurra

gure zapatek zure oinetan

—ezetz harrapatu!

baina perra handi horiek

maizegi egin behar izan dute

                        bide berdina

ez dakite besterako urratsik

—ez du balio!

a, Patakonen zaldiak

lapurra

                atzekoz aurrera

janzten zituen eskalaproinak!

EZ DA ZURETZAKO

jotzen du

ez dugu hartzen

badakigu ez dugula hartu behar

lasterka dator bere gelatik

gure marimaestra

marrazkiloak egiteari utzita

—nik nik nik!

hartzen du —nor da?

ez du belarritik kentzen

hamar hamaika hamabi

ilundu du kopeta

uzten du bertan —zuretzako da

halakoa da mundua jendez

betea dago

zuri inoiz deituko ez dizun mundua

jendez betea dago

inoiz

deituko ez dizun jendez mundua

—ondo lotsatia daukazue alaba!

baina arrazoi duzu okerragoa da

mundutza txintxo

ezagutzen ez duzun mundutza hori

txintxo portatzen zaren galdezka

zure izenaren jabe

GALDERA POZOITUA

aulkia herrestan hurbildu

eta ni itzuli ez

aulki gainean zutik jartzeko lanak

eta ni isilik

borrero lotsatiaren hatsak

lepoan erre ez banindu bezala

beso bik hartzen didate burua

estaltzen dizkidate begiak

—nor naiz?

ez, urtaroak ez dira lau

bosgarrena galdu zaizu bidean

kopetilun

           hortzustel

                       irrizoro

                                zakarripurdi

zeuk sortzen duzuna

sasoi guztiak batean egunero

—nor naiz?

eta ni izutua

azken oihua ahantzi egin duen

hilgaia bezain ezindua

lehenago iritsiko da izerdi hau zure eskuetara

erantzun egokia ezpainetan ageri baino

PENTAGRAMA

hauxe duzu dut

eta hauxe duzu dot

beste hau da det

eta honako hau berriz dit

—eta beste hau dat!

ez, hori duzu düt

—düt?

mündü huntan penarik gabetarik

bizitzeko nik ez düt perillik...

—eta dat?

dat, Mattin tarrat!

—ba oso gaizki kantatzen duzu!

...maitatü düt maiteko ez naiena

horrek baitereit bihotzean pena!

—oso oso gaizki kantatzen düzü!

POETAREN LANAK 1

aita, zergatik

behar dugu autoa?

ummm... autoa... ummm...

(bai!)

auzoko katuak azpian gorde daitezen

bai?

bai, auto azpiak

maite dituzte katuek

udan gerizpea behar dute

eta neguan

motorraren berora dira biltzen

(ufa!)

ama, autorik

ez zegoenean non

ezkutatzen ziren katuak?

ummm... autorik ez... ummm...

(bai!)

gurdien azpian,

gurdien azpiak

maite zituzten katuek

katuek ez dute nahi euritan

aterpea bilatzen dute...

(ufa!)

eta katurik

ez zegoenean nola

joaten zineten amona bisitatzera?

ummm... katurik ez... ummm....

(ez!)

zer ari zaigu...

zer ari zaigu endredamakila hau?

(bai zera!)

HORTZIKARAK

aharrausia egiten dugunean

gaua irensten dugu

eta izarrak trabatuta

geratzen zaizkigu txarrantxetan

zer pitokeria!

ahokoak ez dira izarrak

hortzak baizik!

horregatik egin behar izaten ditugu

bidaia interplanetarioak

txantxarrak hondatutakoa konpontzeko

hortzez hortz ortziraino

OTADIAN

nola ikusten ote du aurreko bidea

ipurtargiak?

noiztik bizi ote da alargun

amona mantangorria?

zergatik utzi ote zion landare izateari

basahuntzak?

nola harrapatu ote zuen halako zotina

matxinsaltoak?

zapela kenduta zer ageri ote du

zapelatzak?

nora ote doa udan

labezomorroa?

zergatik hil ote zuen kataluzea

katamotzak?

non galdu ote du haria

sorgin-orratzak?

zer lanbide ote du arra jaio den

erbinudeak?

non ezkutatzen ote du emea

azkonarrak?

noiz ikasi behar ote du hegan

kukusoak?

zergatik mozkortzen ote da

kakalardoa?

ez ote ditu inoiz lumak harrotzen

urzapalak?

noiz emanen ote du pot gozo bat

muxumartinak?

nola jaso ote zuen harria

trikuak?

BATETIK JAMAIKARA

jotzen duenean enbatak

garrazki laztantzen du kapitainaren bizarra

piru beltzak eta zuriak nahasiz

menditan harrotzen du lehen zena laua

alborik albo ostikoz darabiltza

sokak tangak lanbasak morse intziriak

egiten ditu mastetan ontzia kulunkatuz azpiratuz

noizean noiz ortziriak argitzen du gaua

eta orduan bedera-bedera atzimurtzi batean

izutzen ditu marinelak: haren atzamarraren marka

dakarte ontziak eta marinelek Jamaikatik

ESPALOIKO ISTRIPUA

—Txuri esaten diogu,

eta zuk nola duzu izena, panpox horrek?

nola duen izena

zenbat urte dituen

non bizi den

ama nongoa duen

eta gure alaba denari erantzuten

Txurirekin jolasten duen bitartean

ezin du txakur bat pasatzen utzi

deitu eta fandango batzuk eragin gabe

—nork prestatzen dizu gosaria?

eta dena kontatzen diola

Txurirekin jolasten duen bitartean

—gezur asko esaten dizkizu aitak, ezta?

elkarri behatzen diogu

irriño diplomatiko bana

gizendu egin da urteotan

politagoa dagoela esanen nuke

—ez didazu musu bat emanen?

niri beha, noski, baina alabari eske

—a, ba nik emanen dizut orduan!

hiru eman dizkio, masail berean

txipia, handia eta handi-handia

—goazen, Txuri, goazen!

        ene...!

—ze txakur polita, e, aita?

        ene...!

pekindar batekin dabil orain!

HAURREN MUNDURATZEA GURASOEI ESPLIKATUA

badakizu

izeba hezur berritan da

horrela esaten da

inor haur baten esperoan dagoenean

hezur berriak dauzka

horregatik hazten zaio tripa

—ez dut joan nahi!

badakizu

hezur berriak ditu

haurrarenak

horregatik hazi zaio tripa izebari

haurra daukalako barruan

laster lehengusu bat edukiko duzu

—ez dut joan nahi!

laztana

gaur azaltzekotan geratu ginen

afari goxoa prestatu digute

eta mahaian aspertzen zarenerako

hamsterrak erosi zituen

zu joaten zarenean haiekin jolasteko

—ez dut joan nahi, izebak jan eginen nau!

BASERRITAR LEGERA

patata egiteari utzi

eta hamaiketakoari ekin genion

hego haizea zebilen harro

zuk ogia ekarri zenuen

zu zeu ekarri ez bazintuen behintzat

lepoan osabak

—ekar ezazue eskopeta!

tiro batzuk jotzeko

kartutxo kaxa bat zeukan

dolare zaharreko zokoan

eta bere zorroan egoki

eskopeta goiko armairuan

—jakin dezatela inguruan

etxe honetan eskopeta daukagula!

eta handik laster auzoaren tiroak

—zer esan du aitonak?

eta perdigoien euria

baserriko teilatuan, aitonarenean

ETXE BAT

etxea egin liteke hatzez

egin liteke arkatzez

eta nahi izanez gero

egin liteke akatsez

edo gezaz edo gatzez

eta zokoak zikin nahi dituenak

egin lezake ikatzez

baina dena garbi nahi badu

egin dezala erratzez

(hautsa harrotuko baitu okerreko urratsez)

etxea egin liteke aurrez edo atzez

zuk egin zenezake arratsez

etxea egin liteke zotzez

egin liteke hotzez

eta nahi izanez gero

egin liteke zulotzez

edo pozez edo zipotzez

eta gerizpea nahi duenak

egin lezake laiotzez

baina guztizko bakea nahi badu

egin dezala izotzez

(lagunak izutzeko mutur zorrotzez)

etxea egin liteke luzez edo motzez

zuk egin zenezake bihotzez

etxea egin liteke putzez

egin liteke zaputzez

eta nahi izanez gero

egin liteke asmo hutsez

edo hontzez edo huntzez

eta teilaperik behar ez duenak

egin lezake bisutsez

baina izara garbiak maite baditu

egin dezala elurtzez

(ez luke aztarnarik utziko zimurtzez)

etxea egin liteke zorrotzez edo kamutsez

zuk egin zenezake masustez

etxea egin liteke pertzez

egin liteke aspertzez

eta nahi izanez gero

egin liteke ezin bertzez

edo erdiz edo ertzez

eta tristuran bizi nahi duenak

egin lezake beltzez

baina are tristeagoa nahi badu

egin dezala ezetzez

(eta bere burua gabez betetzez)

etxea egin liteke bakarrez edo jendetzez

zuk egin zenezake ametsez

etxea egin liteke litsez

egin liteke bitsez

eta nahi izanez gero

egin liteke banintzez

edo zitzez edo zipitzez

eta gotortasuna nahi duenak

egin lezake bortitzez

baina leihoduna izanen bada

egin beharko du ibiltzez

(oinetakoak burubako iltzez)

etxea egin liteke belarrez edo ihintzez

zuk egin zenezake hitzez

ederragoa da anitzez

zure hitzez

ate guztietako giltzez

IKASTEA ETA IKASTEA

nik irakatsiko dizut

atzekoz aurrera irakurtzen

Jamaikaraino zenbatzen

mihia ahosabaian plegatuta ziztu egiten

nik irakatsiko dizut

harri begidunak jaurtitzen

habiak ezkutatzen

zinezko gezurrak esaten

baina egun zoaz eskolara

nik irakatsiko dizut

esna zaudela hegaldatzen

putzu txipian itotzen

sagarrak eta sagarrak bereizten

nik irakatsiko dizut

azterketetan kopiatzen

tinta izerditzen

nire sinadura itxuratzen

baina egun zoaz eskolara

nik irakatsiko dizut

txoritan ibiltzen

jotzen duten doinuan ez dantzatzen

erreka jotzen

nik irakatsiko dizut

eiffel dorrea askatzen

lotsatu gabe galdetzen

ikasitakoa ahanzten

baina egun zoaz eskolara

nik irakatsiko dizut

berba zatarrak esaten

hormetan idazten

hanka platerean sartzen

nik irakatsiko dizut

iltzeak oker sartzen

eta zeure atzamarra mailuka lehertzen

nik irakatsiko dizut

ez dakidan gitarra jotzen

ni bezalakoa ez izaten

nik irakatsiko dizut

dena kolokan jartzen

baina egun zoaz eskolara

piper egiten

irakatsiko dizut bihar nik

Greziako uharteren batera joanen gara

eta Arkimederen teorema irakatsiko didazu zuk

arduragabekeria hutsean hondoratzen naizelarik

UR GAZIA ZARA

AITORPEN BELDURGARRIA

eskolan

mahai zaurituetan ginen denok

makilak moztu bezala

marrazten genuen:

amorruz beteta

eta labanaz

eskolan

mihia urdin genuen denok

diktadoan idatzi bezala

egiten genuen hitz:

txanpoiz beteta

eta erdaraz

ZEINEN GELA ZEKENA!

arbela ez da beltza

arbelaren goialdean ez dago gurutzerik

goizean ez duzue himnorik kantatzen

mahai handiaren gainean ez dago makilarik

ez Txinako fedegabeak salbatzeko itsulapikorik

biribilean jartzen zarete

elkarren ondoan neskak eta mutilak

elkarren aurrean

ez dituzue gaiak aho batez oihuka hartu behar gogoan

hitz egiten ahal duzue

euskaraz hitz egiten ahal duzue

koloretako klarionak dauzkazue

ez daukazue koadro batetik zelatatzen zaituen mustatxadunik

paretan zeuen marrazkiak daude itsatsiak

eta arratsaldean ere ez duzue himnorik kantatzen

baina saguak zer dio?

hogeita hamar irakasle txipi

maisu gaztea hezteko

sagurik ere ez daukazuela?

HIZKUNTZA IKASTEN

ahuntzaren gauerdiko eztula

kanpaijoleak ere lo egin behar duenez

ez bat eta ez bi

asko eta asko baizik

zenbat buru

hainbat arto

aho batez

zenbat aburu

begiz jo

eta bihotza hautsi

zakurraren biolina

katuaren marrua

atepeko hostoa

postontzirik ez dugulako

idiak baino lehen zintzarriak erosi

gurdiari lotzeko

gureak egin du

harro egotekoa da

ez bururik ez buztanik

antxoak oliotan bezala

hutsaren hurrengoa

azpitik ala gainetik?

idiak min gurdiak marru

horrela kexatzen da akuilua

hankak jaso

teilatua baino lehen

su txipian erre

baina ke handitan epeldu

zoaz antzarak ferratzera

adarra jotzeko mailuarekin

txapel batekin bi buru estali

edo buru bat bi txapelekin?

erreka joko dugu

nik pianoa bezala

barruak agintzen badizu

burujabe zara

KARRIKA NAGUSIKO FAROZAINA

—zer ari zara, aita?

        nori esan diozu eskerrik asko?

—horko gizon horri, Oihana

—zergatik?

—argiak piztuak neuzkalako

                        keinua

                        egin didalako

labe hoztua bezain iluna da

                herriaren erdigunerako tunela

auto guztiek

                argiak piztuta

pasatzen dute, eta Oihanaren aitari ere

                        ahaztu egin zaio

bere Opel Corsa zuriaren argiak itzaltzea

—lotan zaude, aita!

                berdea daukagu!

badoazela, Oihanak

                keinu egin duen

                        agureari

erreparatu dio:

espaloian gelditu da

        bidea berriz gurutzatzeko bezala

zerbait ahaztuko zitzaion

        etxera itzuli beharko du ostera

                pentsatu du Oihanak

                *   *   *

agureak karrika nagusiko zebrabidean

                paseatzen du goizero

gero etxera joan eta egin duen lana

                apuntatuko du

                koaderno txipi batean

herenegun Mercedes zahar bat

        azaldu zen begi-bakar

eta agureak keinu egin zien

                barruko magrebiarrei

                        itzaltzeko

ertzainek isuna ezar ez ziezaieten

agureak karrika nagusiko zebrabidean

        paseatzen du goizero

                        pauso-motx

        hemendik hara

                        handik hona

        espaloi batetik bestera

                *   *   *

atzo zeharbidea egiten ari diren obratik

harkaitzez betea zetorren Isuzu erraldoiari

                egin zion keinu

eta gidariak

        itsasontzi batek bezalako

                        tutua jo zion

baina aurrera jarraitu zuen faroak itzali gabe

agureak karrika nagusiko zebrabidean

        paseatzen du goizero

                        pauso-motx

aurrena ezkerreko autoei begira

                eskuinekoei ondoren

                *   *   *

gaur Opel Corsa zuri bat

        gelditu da argiak piztuta

                zebrabideko lehen ilaran...

eta hauxe apuntatu du agureak

                bere koaderno txipian:

neskatoa begira gelditu zait

        atzeko kristaleko pegatinen artean

itxi du koaderno txipia

                medikuak debekatutako

zigarroa piztu du

        eta kearekin batera:

        jubilatua, ni?

        ni... karrika nagusiko farozaina naiz!

eztula etorri zaio

        eta harrika jaurti du zigarroa

eguraldiak zerbait freskatutakoan

        arratsaldeetan ere

        karrika nagusiko zebrabidean

        paseatuko du

                *   *   *

—hara, aita! keinua egin dizu gaur ere!

—ai, bai...! eskerrik asko, gizona!

—baina egunero zatoz berdin, aita!

—bai, ahaztu egiten zait

                            beti

                    argiak itzaltzea...

Oihanak hasperen egin du

        amari ikasitakoa errepikatuz

—ai, aita... ze buru txarra daukazun!

eta aitak baietz esan dio gaur ere

                        ahaztu egiten zaiola

                                beti

                                argiak itzaltzea

esker oneko keinu bat

                        bihurtzen dion bitartean

                                gaur ere

                karrika nagusiko farozainari

EUSKARAZ

entzunen duzu

antxetak euskaraz egiten duela txilio

Ziburuko kaian

entzunen duzu

ardiak euskaraz egiten duela marraka

Gorbeiako pentzeetan

entzunen duzu

katuak euskaraz egiten duela miauka

Aiherrako teilatuetan

entzunen duzu

idiak euskaraz egiten duela marru

Mendatako probalekuan

entzunen duzu

astoak euskaraz egiten duela arrantza

Gorostapoloko ferian

entzunen duzu

zakurrak euskaraz egiten duela adausi

Oñatiko artzanora txapelketan

entzunen duzu

basoilarrak euskaraz kantatzen duela

Iratiko basoan

entzunen duzu antxeta txilioka

entzunen duzu ardia marraka

entzunen duzu katua miauka

entzunen duzu idia marruka

entzunen duzu astoa arrantzaka

entzunen duzu zakurra adausika

entzunen duzu basoilarra kantari

baina euskaraz

zu zeu

izanen zara

xomorro xauxuna

txilioka marraka miauka marruka arrantzaka adausika

zure buruari kantari

(edo munduko antxeta ardi katu idi asto zakur basoilarrei)

LURRAREN IZANA

aspaldi ikasi genuen oinez

baina bidegurutzera heldutakoan marinelak gara

zorabioan

munduak ikara ematen digu

kulunkan

zure sehaskari eragiten genionean bezala

esan behar dizugun ez dizugun esan behar

lozuloan utzi behar zaitugun izarretara atera behar zaitugun

irabioan

ez dakigu ongi ari garen hala bizi gara

kolokan

zure esne-hortzak bezala

bizia da harrotu egiten da ezin du baretu

apar batean biltzen gaitu

zuk bezala

eta batzuetan hila dirudi baina gero gainez egiten digu

zuk bezala

gu bizi garen planeta

itsasoa da

lurraren lautik hiru

ur gazia zara

DENBORAREN BURUA

pizkorra bazara diozu

zapalduko ai! buztana

harriaren gainean dago

eguzkiari emana

zu emana zauden bezala

begi biak harengana

pizkorra bazara diozu

zapalduko ai! buztana

eskuan daukazu buztana

eta burua ai! burua

harriaren gainean eder

argiaren leinurua

METAFORAK

erraiak hustutako Vesubio

ilargiak behar duena letra bat osatzeko

osorik ezkutatu nahi zuen ostrukaren lepoa

banderarik behar ez duen masta

hildakoa kakazotz egiten bizitzari

herrenka dabilen hodeiaren oroigarria

senarrak tronpatu gabeko pagoa

(hau gerora ulertuko duzu)

adreiluzko Eiffel kohetea

hemeretzigarren mendeko menhirra

lehorreko Matzakuko farola

basamortu industrialeko kaktusa

metaforen meta-ziria

hori duzu eskola ondoko tximinia zaharra

eta

madarikazioaren Babel

(hau nahi baino lehen ulertuko duzu)

aspaldiko fabrika bateko nekeen irtenbidea

hori ere baduzu eskola ondoko tximinia zaharra

hortxe egon beharko du urteetan

lanak ditu

luze

IRAKASLEAREN SEXU HEZIKETA

aita lo dagoenean muxarrak ihes egiten dio

igeri joaten da amaren marmoxan gordetzen da

hantxe gelditzen da pegatxita marmoxaren mukian

eta goizean esnatzen denean aitak muxarra falta

amari kendu nahi dio baina ezin du

amak pegatxita daukalako muxarra marmoxan

eta orduan maitaketan hasten dira garrasika

bai bai bai maitaketa borroketa

egunen batean ohea apurtu behar dute askotan esan diet

muxarra marmoxatik ateratzeko borroka da maitaketa

eta nik hiruron gosaria prestatzen dut nekatuta etortzen baitira

aitak beti harrapatzen du muxarra ezagun du galtzetan

baina beti ez larunbat eta igande goizetan bakarrik

astegunetan ama goizean goiz jaikitzen da lanera joateko

eta lantegira eramaten du muxarra marmoxan

horregatik esnatzen da aita horren haserre astegunetan

astegunetan ezin du maitaketan inorekin egin

amak eraman duelako muxarra marmoxan

NOBLEZIA

amona beti etxekoandre

     birramona gaztetan dendari

          gero dendajabe alargunduaren emazte

                  eta haren lau seme-alaben ama

          geroago alargun lau seme-alabekin

                  eta senarrak frontoian egindako zorrekin

          geroagogarrenean berriz alargun zazpi seme-alabekin

aitona argizaina, hala esaten zioten

     birraitona portuko zamaketari

          birramonarekin ezkondu zen

                  besteren lau seme-alaba zituela

     ez dakigu nongoa zen ez zeukan seniderik

     ume abandonatuen fabrikatik jaso zuten

     ez zekien irakurtzen

     umetan morroi hartu zuten baserriak lur jo zuen aspaldi

hortxe hasten da zure leinua

     gailurreraino joan zintezke edozein adarretarik

PREMIÈRE LEÇON DE FRANÇAIS

ez zenekien?

poeta frantses guztiak Iruñean bizi dira

zein diren poetak?

poetak dira ilargiko kontuez arduratzen direnak

ilargi betea bezain betea dago

ilargia

hasperenez eraikitako zubiz

itxaropenez luzatutako karrikez

maiteminez zabaldutako plazaz

eta zubi karrika plaza guztietan

hasperenak zubipean triste itxaropenak zuhaitzetan malko

maiteminduak aulki margotu berrietan itsatsita

bazenekien?

gizakia ilargira iritsi zen 1969an

zuk ken 15 urte zenituelarik

ez, ilargira iritsi zirenak ez ziren poetak izan

zer ekarri zuten ilargitik?

ez dakizu?

ezer ez

han ez omen zegoen inor atxilotzeko

han ez omen zegoen ezer lapurtzeko

han ez omen zegoen ezer ezer ezer

harri kozkor batzuk ekarri zituzten

bertan egonak zirela esateko

ilargiraino joan ziren

eta ez ziren ilargian egon

ez zutelako ezer hura ikusi

ez zutelako ezer hura entzun

ez zuten hemen ez dagoen ezer hura ekarri

eta hantxe dago oraindik

poetek bakarrik ikusten dakitena

horixe da ilargia

uharte bat iluntasunaren erdian

Iruñeari frantsesez kantari

ez zenekien?

frantsesez ilargiarekin koplatzen duen

munduko hiri bakarra Iruñea da!

horregatik bizi dira bertan poeta frantses guztiak

ilargirainoko bidaiak merketzen ez dituzten artean

oi Pampelune! oi Pampelune! hasperen eginik

nola?

poeta espainiarrak Adunan?

ez ez ez! Adunan ez dago poeta espainiarrik!

alde egin zuten

hodeiek ez omen zieten zerua ikusten uzten

gureak?

gure poetak

Errezilgo Ibarbian bizi dira, sagarrak jaten

ilargitarrak izateko

bai, halaxe uste dute, sagar handi bat dela

Ibarbiarekin koplatzen duen pobreon kriseilua

baina izan denak dira gureak

baldin eta ilargiari beha argitzen badira

hemen ez daukagun ezer handia betetzeko

APOLLINAIREREN OMENEZ

zapia zen jausi

eta neuk nuen jaso

baina

jasogailua

zapia izan zen

jausiz jauzi

poema du josi

zapia zen hautsi

eta neuk nuen josi

baina

josigailua

zapia izan zen

hautsiz hautsi

poema du kausi

zapia zen auzi

eta neuk nuen kausi

baina

kausagailua

katua izan zen

xapiz xapi

poema du zati

ZAPATARIA ERREALISMOAN

—beha ezazu

        atzo erosi nizkizun eta

                aho zabalik daude!

—krokodiloa benetakoa duzu, anderea.

AITONA NUEN HILTZAILE

ilarra mahaira edo baba berria

eta amonak, esaterako, udaberri hobea

izanen ahal dugu aurten

eta zuk txoriak udaberrian ugaltzen dira

—txoriak? denak hilko balituzte!

—aitona, mesedez...! zergatik?

—lotsagabe horiek jaten dituzte hazi guztiak!

eskopeta ganbaran bere zorroan egoki

intxaurrondo zaharraren hostoak atepera

eta zuk udazkena heldu da

udazkenean erortzen dira zuhaitzen hostoak

—goizeko bostetarako hasi dira ehiztariak,

ez dugu puska batean bakerik edukiko!

orduan zuk ez pozik baina aitona poztearren

—txori guztiak hiltzen badituzte

datorren udaberrian ez dizkizute haziak jango!

—txoriak hil? ehiztariak akabatu behar lirateke!

—aitona, mesedez...!

—denak!

—baina... zergatik?

—lotsagabe horiek askatzen dituzte itxiturak

        horiek dira landareak zapaltzen dituztenak!

                denak akabatuko balituzte...!

eskopeta jaitsi kartutxoak sartu

eta banan bana eginarazten zigun tiro

aitonak urte zaharrez gauerdian

goiko aterki handira

horregatik dago zulotxoz betea

zozoak mokoka egindako piku beltza bezala

POETAREN LANAK 1001

—hara, eguzkia gorri...

bai, zigarroa erretzen ari da

(ea poema pedagogiko bat ateratzen zaidan?)

—hara, gaur dena lainotua...

eguzkiak sobera erre zuen atzo

gela ketan dauka oraindik

(horretan utziko dut)

—hara, eguzkia zuri...

gaur ez du erreko, ikasten ari da

(nazka ematen dit egia esan)

        zatoz gerizpera!

IZUGARRIA

bizikleta batez

betaurrekoak egitea

ez da izugarri zaila

zailagoa da

betaurrekoak hankartean jarrita

orduko 20 km. egitea

baina benetan izugarria dena

pilak kenduta

gur birekin ibiltzea da

edo

betarik ez edukitzea

aurrekoa ikusteko

BEHIN BATEAN BIZI BAGINA

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Errauskine, Anbotoko Dama

ala hizketan dakien panpina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Herensuge, Pipi Langstrum

ala urrezko orrazidun lamina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Erreka Mari, Obelix, Heidi

ala pirata beltzen bergantina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Prakagorri, Edurne Zuri

ala beso bagako erregina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Txano Gorritxu, Totanka Yotanka

ala Otsokoren letagina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Zaloako katu baltza, Teo

ala gaiztoeneko gibelurdina?

behin batean bizi bagina

zu nor izanen zinateke

Doraemon, Jentilzuloko belea

ala lapurrak gordetzeko osina?

ni berriz akelarreetako printzea!

eta zu, zu nor izanen zinateke

behin batean bizi bagina?

...

ez haiz batere larri oraintxe, sorgina!

ARRANTZALE BERRIA

zazpi itsasoetan barrena

ibiliak ziren oihuka

        hegaluzeak

        hegalaburrak

—euskaldunak datozela!

eta arrainek ihes egin zuten

        ez bermeotarrik

                ez ziburutarrik

                        ez pasaitarrik

azalduko ez zen ur beltzetara

sareak hutsik jasotzen zituzten

        gau eta egun

                egun eta biharamun

—zuloetarik ihes egiten dutelako da!

isiltzeko agindu zion patroiak

haserre begiratu zioten arrantzale zaharrek

—arrainek ez, hitzek egiten dute ihes!

hitzen arrantza egin behar zutela

        esan zien

                arrantzale berriak

—itsasoa hitzez betea dago!

ibili zarete inoiz hondartzan?

        nola jaten dute uhinek

                zure pausoen arrastoa?

ba berdin irensten ditu itsasoak

munduko hondartzetan idatzi ohi diren

                        egiluzeak

                                egilaburrak

—esadazue, zenbat maitasun hitz

ez ote ditu itsasoak bildu

munduko hondartzetarik?

ez zen bermeotarra

        ez zen ziburutarra

                ez zen pasaitarra...

berria zen ontzian

eta beti zauritzen zen amuak beitatzean

—munduak behar dituen hitz gozoak

eraman behar ditugu portura!

ez zen bermeotarra

        ez zen ziburutarra

                ez zen pasaitarra...

berria zen ontzian

eta zulorik gabeko sarea asmatu nahi zuen

—antxoak baino prezio hobea

eginen dute hitzok bentan...!

                 *   *   *

ez dizut esango ontziaren izena

        portuan denek dakite

        uretara bota zutela

        arrantzale berria

        hitzontzi hura

MUTILAK

mutilak horrelakoak dira

zabarrak alferrak traketsak

ongi ezagutzen ditut

beren zakilaren atzetik doaz datoz

erdi aroko zaldunak bezain

kontu miresgarriak entzun dituzte

eta uste dute neskek lapurtu nahi dieten

altxor bana daukatela hankartean

mutilak horrelakoak dira

ongi ezagutzen ditut

mehatxu txatxuak banatzen dituzte

zuen komunetan sartzen dira

marrazki zatarrak egiteko

eta balentria handi bat burutu balute bezala

egiten dute irri gero ihesi zoroan

ez diote begirik elkarri ez lotsatzearren

mutilak horrelakoak dira

ongi ezagutzen ditut

futbolean aritzen dira panpina buruekin

borroka egin behar dute beren artean

buruzagi anker baten bila dabiltza

letra txarra eskuak zikin galtzak arrastaka

harrotu egiten dira errieta emanda

zabarrak izan nahi dute alferrak traketsak

mutilak horrelakoak dira

ongi ezagutzen ditut

neska entzun eta goitikoa etortzen zaie

beldur dira hitz samurrak ahotan hartzeko

eta burla egiten dizuete

ankerrak dira baina sufritu egiten dutelako da

sekretuz beteak zaudetela ikasi dute

sumatzen hasiak dira erdi arokoak direla

mutilak horrelakoak dira

ongi ezagutzen ditut

zabarrak alferrak izan nahi lukete traketsak

sinets egidazu

banaka neskak bezalakoak dira

baina ez dute bakarrik nahi

taldean behar dute ikara batean bizi dira

kausarik gabeko zaldunak balira bezala

neskak horrelakoak zarete

ergelak mengelak marigelak

sinets egidazu

ongi ezagutzen zaituztet

gure zakil gainean hankalatraba

buruzagi ankerrenaren esanetara

zuei burlaka bazterretan ni eta nire koadrila

sinets egidazu mutilak horrelakoak gara

INTIMA CHERRY

egunsentia harro dator

ekia eta ilaskia batean

HISTORIA ETA GEOGRAFIA

Maracaibo Pireo Vladivostok

Rotterdam New York Alexandria

nongo portutik sortu ote da

bahituko nauen ontzi pirata?

Andeetako malutak Gobiko harea

Etiopiako kakao eta Alaskako urre bihiak

ba ote dauka munduak

ene zilkoak merezi duen beste?

Romeo Osiris Mahoma

Marco Antonio Don Juan Adonis

zenbat maitale koitadu

ez ote dut behartuko zainak epaitzera?

Konstantinopla Paris Iruñea

Erroma Damasco Cuzco Granada

erresuma guztiek joko dute lur

nire ispiluaren altxorrarengatik

GEREZI ALDIA

amaitu dira hartzatxo urdina

eta lo hartu aurreko ipuina

hiltzaile heldu zen lehen zigarroa

gorpu kirastu bat da haurtzaroa

bahituak dauzkagu ispiluak

nire burua har dezala katiluak

armairuko gitarra bezain mutu

behar ditut ez egitekoak burutu

hau da inoren gordina ezin ikusia

orain debekatua dut biluzia

ateak ixteko daude etxean orain

eta galdera guztiak ditu irain

zorro itxian heldu da gutuna

emazte berriaren gorritasuna

emazte berriaren gorritasuna

gaurgero hezurgai den nitazuna

LASTER GURE ALABA
ZU BEZALAKOA IZANEN DA

ZU JAIA ZINENEAN

zu jaia zinenean

ez nuen zapi gorririk lotu lepoan

zu jaia zinenean

zortziko txiki bat ziztukatuz

jaitsi nintzen oinez ospitaletik hirira

ez nuen autobusa hartu

oinez jarraitu nuen etxerantz

ama eta biok gauean etorriak ginen 4L berdea

espaloiaren gainean utzia nuela ahaztuta

zu jaia zinenean

ez nuen ezein ziririkuren zapartik entzun

langile menua bazkaldu nuen auzoko tabernan

zigarro bat erre nuen teleberrien aurrean

ez nuen besterik ulertu bizitza batekoz bestera

etxera iritsitakoan etzan egin nintzen

baina ezin izan nuen lo hartu

egin beharrekoen zerrenda osatu nuen

eten egin nuen telefonoa

sukaldea garbitu nuen ohea bere zoroan utzi

ez nuen libururik ukitu ez nuen deus idatzi

dutxatu egin nintzen arropa aldatu nuen

ilunabarrean ospitalera abiatu nintzen oinez

zortziko txiki bat ziztukatuz

espaloia libre zegoen autoa garabiak eramana zen

eta neure artean inporta zaidak esanez

bonboi kaxa batekin sartu nintzen ospitalean

zu jaia zinenean

festa handia antolatu genuelako

NONGO TXORI

Orhiko txoriak Orhi du laket

hauxe omen da egia

sudur ondoan begia

nik gezur berriak asma ditzaket

Orhiko txoria Orhin da itun

adar batetik bestera

kantuz kantu baso bera

libertate motza beti da aizun

Orhiko txoria Orhin da gogait

elurra dator gesala

zure tristura bezala

zauria kantuan gaiztotuko zait

Orhiko txoriak hori hastio

aireko ez bada, esan

zertarako daki hegan?

betiko egiak gezurra dio

aireko txoriak mundua du haizu

hauxe bai dela egia

rimmel ertzean begia

grina eder horrek galduko zaitu

grina gaizto horrek sortuko zaitu

MIN

atzo nasa zaharrean ibili nintzen

lanaren lurrinetan hordi

konpontzen ari diren baforeak ikusten

kalamuzko estatxa higatu batean egin nuen behaztopa

texaco barril hutsen artean

zenbat esku jatorrek estekatuko zuten

zenbat kresalek erreko

zenbat sortidatan zuen nasako bita abandonatuko

mareajea gora zen eta laño

ferry baten bila abiatu zen atoiontzia

trena azaldu zen urrun bere ziztuari segika

atzo nasa zaharrean ibili nintzen

neure gaztetan hordi

eta ez nuen pentsatu zutan

eta ez nuen pentsatu zutan besterik

DEUXIÈME LEÇON DE FRANÇAIS

ilargiaren biluziak

bizi ditu

emazte biluziaren argiak

itsututa bezala

emazte biluziaren argiak

edertuta bezala

emazte biluziaren ederrak

argituta bezala

bizi ditu

ilargiaren lubiziak

ZUBIAN

maite zaituela

erotzeraino maite zaituela

zuregatik zernahi eginen lukeela esaten dizunari

ez iezaiozu eska

bere buruaz beste egin dezala

bere burua botako du

eta bestetua altxatuko da

abiatuko da

zernahi eginen lukeela

erotzeraino maite duela

bere buruaz beste eginen duela

esanen dio zu ez beste inori

ez iezaiozu eska

bere buruaz beste egin dezala

zuregatik zernahi eginen lukeela esaten dizunari

egin eginen du

benetan ari naiz frogak dauzkat

neure hogeigarren bestea naiz ni

PROMENADA

galde lasai, eska iezadazu

nahi duzuna

erantzunen bat asmatuko dut

gezurrik esan gabe

ibili okerrak egina naiz

zaildu naute gurasoak Olentzero dela entzuteko

galde lasai, eska iezadazu

nahi duzuna

eraztunen bat asmatuko dut

gezurrik esan gabe

lepondoko batzuk hartua naiz

zaildu naute arrosak odolduak daudela entzuteko

galde lasai, eska iezadazu

nahi duzuna

orrazturen bat asmatuko dut

gezurrik esan gabe

liburu batzuk irakurria naiz

zaildu naute bizitza zikin zaizula entzuteko

galde lasai, eska iezadazu

nahi duzuna

errazturen bat asmatuko dut

gezurrik esan gabe

zer edo zer bizitakoa naiz

zaildu naute maitasuna hodei bat dela entzuteko

galde lasai, eska iezadazu

gezurrik esan gabe

urraturen bat asmatuko dut

nahi duzuna

negar batzuk egina naiz

zaildu naute gezurretan bizi garela entzuteko

KAPITALISTA HAIKU BATEAN

kukuaren hotsa

eta nik eskua...

non gorde duk lotsa?

ESKUZ ESKU

jadanik ez goaz karrikan eskuz esku

lagunik ederrenak ginenean bezala

jadanik ez zara aitatxoren alaba

jadanik ez goaz karrikan eskuz esku

mahatsak hartu du heineko hartzidura

edertu da bitan bat omen ginen hura

jadanik ez goaz karrikan eskuz esku

bihurtua zara eder triste nerabe

jadanik zeu zoaz ene beharrik gabe

jadanik ez goaz karrikan eskuz esku

heldu da heldu behar zuen haustea

beste esku batek helduko du zeurea

jadanik ez goaz karrikan eskuz esku

baina eskuz esku gara berriz karrikan

luze gabe joanen haizearen irrikan

eskuz esku joanen gara berriz karrikan

zu eta biok eta hirurok eta

aldarri ederrez eta bihotz garbitan

AMARAUNA

        Munduan beste batzuk bezala, bada bidaiari bat, errekardari bat, bost kontinenteetako poliziak aztoratuta dauzkana.

        Heldu da Bamakora, eta Kome hotelean egin du galde:

        —Baduzue gelarik, mesedez?

        —Dutxa daukana nahi duzu? —galdetu dio praktiketan den turismoko ikasleak.

        —Dutxa baino, nahiago zorriren bat edukitzea.

        —Zorriak hemen?

        Ofenditu egin da turismoko ikaslea, baina irakatsia dioten bezalako adeitasuna erakutsi du.

        —Hemen ez daukagu horrelako gelarik, jauna —erantzun dio, pentsatuz bidaiari hau kategoria gutxikoa dela bere hotelerako.

        Eta berdin gertatu zaio kontinenteko ostatu guztietan.

        Azkenik basamortuan egin behar izan du lo Euphorbia balsamifera baten ondoan, zorriz estalia.

        Baina ez da hori gure bidaiariak behar zuena.

        Hurrengo egunean, Afrikako polizia telefonoz: «Asiarako ontziratu da!»

        Heldu da Hanoira, eta Thuy Nga hotelean egin du galde:

        —Kaixo, baduzue gelarik?

        —Baditugu ohe bakarreko gelak, eta baditugu ohe biko gelak. Nolakoa nahi zenuke? —galdetu dio kontserje zaharrak.

        —Arkakusoren bat daukana nahi nuke.

        —Arkakusoak hemen?

        Haserre begiratu dio kontserje zaharrak begien irrikituetatik.

        —Hemen ez daukagu horrelako gelarik, jauna —erantzun dio, pentsatuz turista honek iseka egin nahi diola bere herriari.

        Eta erantzun bera kontinenteko ostatu guztietan.

        Azkenik tigreen habia batean egin behar izan du lo, arkakusoz estalia.

        Baina ez zen hori gure bidaiariak behar zuena.

        Hurrengo egunean, Asiako polizia telegrafoz: «Erne Europa, horra doa!»

        Heldu da Helsinkira, eta Scandic Kalastajatroppa hotelean egin du galde:

        —Kaixo, baduzue gelarik?

        —Suit nagusia bakarrik daukagu libre, jauna —erantzun dio harrerako emakume ile-horiak—, garestiena da.

        —Ez du axola, pozik ordainduko dut inurriren bat baldin badauka.

        —Inurriak hemen?

        Laztu egin zaizkio ileak harrerako emakumeari, bidaiari hau zoro arriskutsuren bat dela pentsatuz.

        —Hemen ez daukagu horrelako gelarik, jauna —erantzun dio, seguritateko guardaren zenbakia jotzen duela.

        Eta halaxe bota dute kontinenteko ostatu guztietatik.

        Azkenik itsasontzi abandonatu batean egin du lo gure bidaiariak, inurriek estalia.

        Baina ez zen hori gure bidaiariak behar zuena.

        Hurrengo egunean, Europako polizia Outlook Express-etik: «Ozeania arriskuan, Ozeania arriskuan!»

        Heldu da Pago Pagora, eta Seipepa hotelean egin du galde:

        —Gela bat, otoi...

        —Telebistaduna, ezta? —galdetu dio hotelaren jabearen semeak.

        —Hobe labezomorroduna.

        —Labezomorroak hemen?

        Urduri jarri da jabearen semea.

        —Hemen ez daukagu horrelako gelarik, jauna —erantzun dio, turista faltsu hau higieneko inspektorea dela pentsatuz.

        Eta logela jator baten bila dabilen gure bidaiariak ez du aurkitu gelarik kontinenteko ostatu guztietan.

        Azkenik labezomorroek hartua dutelako inor ibiltzen ez den parke batean egin du lo.

        Baina ez zen hori gure bidaiariak behar zuena.

        Eta hurrengo egunean Ozeaniako polizia uso mezulariez: «Kontuz Ameriketako aireportuak!»

        Heldu da Guanajuatora, eta Tlalnepantla hotelean egin du galde:

        —Baduzue gelarik, mesedez?

        —Bakarra daukat libre, baina ezin dizut eman —esan dio tristerik garbitzailearen senarrak.

        —Ez? Zer ba?

        —Gaur ez dute gela hori garbitu eta...

        Nolako poza hartu duen gure bidaiariak hori entzundakoan!

        —Zorriak al dauzka, edo arkakusoak, edo inurriak, edo labezomorroak? Horixe da nik behar dudan gela!

        —Ez jauna, gela horretan ez dago ez zorririk, ez arkakusorik, ez inurririk, ez labezomorrorik... Armiarma bat dago sabaitik zintzilik!

        —Armiarma bat? —pozak zoratzen dago gure bidaiaria.

        —Bai jauna, sentitzen dut benetan! —erantzun dio armiarmek ikara ematen dioten garbitzailearen senarrak.

        Besoetatik heldu dio bidaiariak, oihu batean:

        —Entzun, ostalari jauna: munduko bazter guztiak harrotu ditut horrelako gela baten bila! Horixe da nik behar dudan gela!

        «Gero eta kapritxo bereziagoak dauzkate turistek», Guanajuatoko ostalariak bere artean, garbitu gabeko gelaren giltza bilatzen duela.

*   *   *

        Noizbait!

        Armiarma txipi bat gela txipi bateko sabaitik zintzilik!

        Honela esan dio gure bidaiariak armiarmari, ohe gainean etzanda:

        —Esadazu, armiarma, esadazu... zer moduz daude lagunak?

        Baina armiarmak erantzun baino lehen ametsetan sartu da gure bidaiaria: presondegian dago, zigor ziegan daukate isolatua urte beterako eta lagun egitera datozkio zorria arkakusoa inurria labezomorroa...

*   *   *

        Eta bitartean, Interpoleko inspektorerik zorrotzenak elkarri galdezka:

        —Zertan ote dabil gizon hori bost kontinenteetan barrena?

        Horixe jakin nahi dute mundu osoko poliziek...

        Eta ez dute inoiz jakinen!

ABERRIA ZER DEN

aspaldi, txipia zinelarik

Orhiko gailurrean

—zera... Orhiko gailurrean... zu?

oker egon ninteke

Mendaurren izan zitekeen

edo Gorbeian

beharbada Aizkorrin

—hobe Larrunen.

a, bai! ados, ez naiz gaitzituko

Larrunera heldu ginen hartan

trenez, jakina, trenez, ezta?

—baditugu argazkiak.

gailurrean zutik

besoa zabaldu eta itzuli osoa eginik

Landetarainoko lurrak, Pirinioak, Matzakuko farola,

itsaso eta lehor, ipar eta hego harturik

hauxe esan nizun espantu antzean:

«alaba, ikusten duzun hau dena

gurea da, baina ez da gurea!»

—lurrak ez du jabegorik behar!

horixe esan nahi nizun

gurea izan arren gurea ez zelako horrekin

—ez, zuk beste zerbait esan nahi zenuen!

ekar itzazu argazki horiek

segur naiz negua zela eta ez zegoela trenik!

AULKI HUTSA

ez nion jaramonik egiten leihoan jotzen zuen paisaiari

nahikoa lan neukan irakurketa eten gabe jarraitzen

badakizu zeinen dibertigarriak diren gure trenak

ez zitzaizkidan asko ardura sanjose loreak eta mimosak

edo atzekoen solasa eta aitzinean neukan aulki hutsa

kaixo esan zidan edo hala esan zidala idazten dut orain

jaso nuen burua liburutik eta liburua burutik joan zitzaidan

kendu nizkien begiak hitzei eta bekoz beko neukan gazteari

 nizkion eman

baina neskak ez zidan behatzen liburu bat aterea zuen

eta hari ere ez zitzaizkion ardura ez gure mendiak ez ni

laster gure alaba zu bezalakoa izanen da pentsatu nuen

neska polita zen eta begietan bizkorraren distira zeukan

nik begiak ikusten ez nizkion arren banekien bazekiela

begiekin barre egiten gure alabak egiten dakien bezala

laster gure alaba zu bezalakoa izanen da pentsatu nuen

itxi zuen liburua aharrausi egin zuen altxa egin zen

adio esan zidan edo hala esan zidala idazten dut orain

Zumaia zioen geltoki batean jaitsi zen ziur nago

badagoela herri bat Zumaia izenekoa nonbait

eta perfekzio guztiak eman nizkion neska bat munduan

neska munduan ezkutatu zen eta trenak aurrera jo zuen

ez dakit zergatik gelditu nintzen aitzineko aulki hutsari beha

laster gure alaba gazte hura izanen zela pentsatuz

munduan beti egonen da maite duguna oroitaraziko digun zerbait

garamatzan trena adibidez aulki huts batekin gure aitzinean

BAT BALETOZ

bideak, egia esan, ez datoz bat

badira makila behar dutenak

badira jo egiten zaituztenak

batzuk ukondoka egitekoak dira

besteak berriz aztalka

lanak ematen dizkigute

baina bidelanak ez dira beti lanbideak

ez datoz bat eta nahaste handian bizi gara

bidea dela bide

libreak garela entzun ohi dugu

bideari lotzen garen aldiro

eskubideak daude burubideak daude

ez dira gauza bera

lehenek eskuak garbitzen dituzte

hanka egiten dutenak ez hartzeko

bigarrenek ez dute hankapean bizi nahi

galbidera eramaten ahal zaituzte

helburuek ez dute ontzen bidearen okerra

baina, egia esan, bideak badaki

bere burua garbitzen

hankatik heldu buruz behera ipini

lanbasa balitz bezala

eta arrastoak ezaba ditzagula eskatzen digu

galdeiozu bideari nora doan

joan eta bertara erantzuna

bidea ez doa

ez daki oinez ez daki hegan ez daki igeri

baina badaki bidean ibili egiten dela

ez joan ez etorri

eta bidean dena noraezean dabilela

horregatik heltzen da hain urrun bidegabea

bidegurutzera iritsiko zara

eta ez dizu lagunduko

nora gabeak dira bideak nondik gabeak

edonorako zernahitarako ematen digute bide

eta beti da bidean bidezkoa ez dena

nik ez nuke bide batez ez erdibidez eginen bidea

baizik eta bide den bezala

bideak bat baletoz

egia esan

ez ligukete emanen gramatika arazo bat besterik

baldin eta bideek berez

etorri ez ezik

eman ere ezer emanen balute

bide guztiak baitira hilak

zu bideratu arte

PRENNEZ GARDE
À LA FERMETURE AUTOMATIQUE
DES PORTES

ez doa oso urrun ere, bost ordu barru

telefono dei bat hartuko dugu hango geltokitik

onik iritsia dela esanez

alegia, trenak ez duela ezustekorik egin

baina halako hustasun bat

hango geltokitik etxera hogei frantses

magrebiar jatorriko, lau buhame

hamalau arabe, hamazazpi senegaldar

zortzi bolikostar, hiru ganbiar, maliar bi

eta zuztarreko zazpi frantses zeken

gurutzatuko ditu argirik ez daukan

rue de la chaine estuan barrena

hain zurbil, hain ahul, maleta astun bat herrestan

eta CRSak auzoan azaldu ez badira behintzat

Rashidengana jaitsiko da maleta utzi ondoren

behar bezalako mentazko te bat hartzera

Jean Christopheren lauta entzun bitartean

trenbideetako onikirten bat bezala

haserre dabil aspaldion xeminoen sindikatu gorriarekin

eta hala ere ukabila estututa despeditzen dugu

nasan, xeminoek begia kliskatzen digutelarik

vigie pirate planeko armadunak gutaz trufaka beren artean

barre egiten digu aulkitik

komunistak ahul daude auzo hartan

ateen automatismoaz bakarrik arduratzen dira

HILBURUKO PREBENTIBOA

noizbait

azkazal akasturik berriro jantzi nahi ez duzulako

sekula urtzen ez den hodeiak astun zanpatzen zaituelako

piano baten laka baino ilunagorik ikusi ezin duzulako

edo bizitzaren ankerrak

muzin egiten ahal ez omen diogun

kontratu ospetsu hori eskaini dizulako

edo besterik gabe

galtzaileen erromerietan aspertu egin zarelako

noizbait

lotsa oneko arrazoi horietakoren batengatik

erabakitzen baldin baduzu

oker geundela poesia gehiegi zegoela

ametsetara eraman genituen afalondoetan

urrunegi dagoela altxorrik gabeko urrezko uhartea

edo besterik gabe

zuhurtziak agintzen duen moduan garaietara egokitzea

erabakitzen baldin baduzu

noizbait

erabakitzen baldin baduzu

ahalegin sobera egina zaudela

ederragoa izanen zarela amore emanda

otoi

ez dadila izan hilik nagoen gauean

ez dut maite ezjakinaren bake ustela

nahiago nuke neure gain hartu

zure erabakian legokidakeen erantzukizun zatia

otoi

ez iezadazula uka

borrokagai berriak edukitzeko aukera

ez iezadazula uka mesedez

bizirik jarrai dezadan erabakiko zenukeela asmatuz

bihotzikara eztitzeko aukera

HEGAN

kukuprakak jantzi

zozomikotetan bizi

pikuokerrak janez

pagausoaren errotan

lorabatzaile

ur-makinista

oilagorra bezain erne

argioilarra bezain motz

txorimaloaren pazientziaz

urretxindorraren distirari muzin eginda

buztanikara batean

papogorriei botoa eman

eta eper handi bat harrapatu ez?

arranopola!