Bart irakurtzeko gaur izkiriatua

XABIER IZAGA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1998 Xabier Izaga

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1998ko azaroa

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

«Nolatan

—galdetu zidan epaileak—

zergatik

egin dituzu

gizatxarkeriok?,

zu lako gazte bat...».

Eta epai gisa espero nuen

«Ez ezazula berriro holakorik egin»

haren ordez

hogeita hamar urtez giltzapean bizitzera

kondenatu ninduen

elastikoz aldatzen ari denaren

erantzukizun berberarekin.

«Nolatan

—galdetu zidan epaileak—

zergatik

egin dituzu

gizatxarkeriok?,

zu lako gazte bat...».

Eta epai gisa espero nuen

«Ez ezazula berriro holakorik egin»

haren ordez

hogeita hamar urtez giltzapean bizitzera

kondenatu ninduen

elastikoz aldatzen ari denaren

erantzukizun berberarekin.

Irratia itzali

egiten dut

aldameneko zeldan den lagunari

atzazalak ebakitzen

entzuten diodanean,

zeren ez baita sekula jartzen

entzuten dudan musikaren

erritmoarekin ados.

EL PUERTO DE SANTA MARIA

Egunen batean marinelak

beren ekipaje urria bildu eta

partituko dira

portura ez itzultzeko

esperantzarekin.

Gure gutunak,

hegabera horiek,

beren helmuga epelera iritsiko direnentz

jakin barik abiatzen dira

hilbeltz eternal honetan,

beti ere zelatan dituztela

iraultza plan sekretuen ehiztariak.

Astelehenero bezala

astelehena da.

Jode!, ze bero egiten duen...

Zure argazkia ikusten dudanean

ez dut sentitzen berorik

ez eta ere hotzik,

zu bakarrik.

Egunero bezala

zure argazkira begira nago,

eta Bach-en musikak

argazkitik irtenarazten zaitu

eta nire barnera sartzen zara

bertan daukadan itsasoari

eragiten diozularik,

eta irato egiten nau

neurrigabeko itsaso honek,

askatu ahal izanen balitz

ia masailak bustiko ez lizkidakeen

itsasoa.

Astelehenero bezala

astelehena da,

baina jadanik

ez du bero egiten.

Hala ere

izerdiak estalirik

gordetzen dut zure argazkia.

Nor heldu zaik bihar?,

galdetu ohi diogu elkarri

bisita bezperan, eta gero zeldan

bizarra egiten dugu,

ama-edo heldu delarik

bizar aitzurra bi aldiz pasaz,

igandeetako arropak prestatu eta

distira ematen diogu

irribarre behartuari.

Batzuetan bisitatik itzulitakoan,

bertan hitz egindakoa baino areago

ahantzi edota isildu duguna gogoan,

elkarri galdetzen diogu:

nor etorri zaik?

Irribarrea galduz doa

astiro, horizontean

baforeak lez.

Badoa eta ez dakigu

inoiz itzuliko den

gure ezpainetako lehorrera.

LEHENENGO SAIOA

Neure ahotsa

hormetan errebotatzen

entzuteak izorratzen nau,

egunero hitz berberez

madarikatzeak nardatzen nau,

nire sudurraren proiekzioak

ezkerreko orkatilaren kontra

topo egiteak aspertzen nau.

Eta paseatu egiten naiz

itxuraz

indiferente,

zelda honetan bizi den armiarma bezala

(batzuetan barre egiten die nire belarriei

atzazalak margotzen dituen bitartean),

deusezezko txori bat bezala

Ederra litzateke

hamalau litro

        aire

                edatea,

patrikak

        hodeiz

                betetzea,

neure burua

        mendiz

                estaltzea,

ur-jauzi batean barrena

        korritzea

                bisera horidun

                zaldi baten antzera.

Tira...

ez naiz bederen

begirada ilunak bizikai dituzten

harresi-ereileen bazka izanen,

ez ditut bederen

bekainak salduko

sekula euri usainik ez dagoeneko

despatxoetako legeei

hautsa kentzeko.

GURE BIZILAGUNAK

Manuel Perez Pezuñak

ez zuen orbain bat bera ere falta

iragan astean iritsi zenean.

Espetxe ospitale psikiatrikoan ikasia du

psikopata ona izatez gerotan egunero

hogeita bi pilula irentsi behar dituela.

Begikoa da oso eta pozik egoten da,

areago kontuak egindakoan

hamazazpi egun barru kalean dela deduzitu duenetik.

Gaur, aldiz, artega dabil

atzean laga dituen urratsak ostu dizkiotelako.

Guganaino hurbildu delarik

tabakoa erosteko diru apur bat eskatu digu,

"una librina" bere ahots kraskatuan,

eta psikopata dela dio behin eta berriz,

harro, eta kalera behar duela hiru hilabete barru,

eta haren lepoko zain gero eta hantuagoek

lehertu behar duten momentu berean

alde egin digu patioan barrena,

harro, bere psikopatia paseatzen.

Extremadurako emakume txikiak

beltzez jantzirik

beren gona estuekin eta galtzerdi grisekin

eta belaun zuriak agerian

kartzelara joaten dira

semea ikustera. Handik

—abokatu bat ezin ordaindurik—

jujearengana eta

beren haurra ez dela gaiztoa,

«badaki berorrek...

lagunarte txarra...»,

eta hiruzpalau aldiz itzultzen dira,

harik eta egun batean epaileak

sumario ahantzien pilatik

ale banaka batzuk irakurri eta

—eskumuturra kondiziotan baldin balu—

behin-behineko libertatea sina dezan arte.

Ama txiki beltzik ez duten presoak berriz

haiek inork ere ez ditu gogoan.

Beraiek dira nonbait

lagun txarrak.

Arratsalde osoan ez da sumatu

                        ohiko burrunba etengabea,

bosgarren zeldako gaixoaren kantu,

                        garrasi, danba izorranteak;

goganbeharra eta tristura nagusi

                        arratseko tenore goibelean,

eta zeinen jasangaitza zarata

                        gogaikarri haiek ez entzutea!

Bat-batean munduan bakar naukan

                        isiltasuna hausten

mila oinots bortitz, mila ahots urduri

                        korridorean zehar,

eta ate azpitik sartzen

                        ke ikusezin hori,

bizi iraungi berri baten kea, isilka

                        iritsi den herioren kiratsa.

Galeriako bizilaguna,

                        lagun bizia zena,

ohean zerraldo idoro dute

                        inoiz baino geldiago.

Bizkitartean gauak bere ilegurizko

                        mantu iluna hedatu du

eta niri gogora datorkit atzo

                        bonbila berri bat ukatu zidan

                        mixerablea.

Ate kolpe batek apurtu ditu

Gary liverpooldarraren berbak:

— Son of a bitch.

Eta kanpoaldean kar-kar-kar

irri mendekariak

hazi eta harrotzen dira:

— El guiri no se entera.

Hitz bat bera ere ez baitaki

Espainiako hizkuntza unibertsalean.

Sekula holakorik...

Eta zirrin-zarran zeldaz zelda doaz

kar-kar-kar gosaria partitzen

poliglota aluok.

ZORTEAREN MENDEKOAK

Loterian inoiz jokatzen ez duen puta,

arras lurrean baititu takoi luzeko zapatak,

behaztopatu egin da espaloian jausitako

makilatxo miragarri batekin.

Hartara, hiru nahietarik

lehendabizi osasuna eskatu du lanera

behin ere ez huts egiteko.

Bigarrenik bezero ugari nahi luke

—ahal baledi jende zintzoa—

aurki lan egin behar ukan gabe bizitzeko.

Azken eskakizunaren egitear

gizon hordi samartu bat agertu da

                                        karrika kantoira,

eta loterian inoiz jokatzen ez duen putak

eskuaz gona lisatu eta

adats higatua harrotu ondorenean

irribarre batño entseatzeaz batera

makilatxo miragarria jaurtiki du

                                        errepide ertzera.

Ugari dira munduan beren belarri biekin,

guardasol blindatuarekin eta

gero arte irribarretsuarekin

paseatzen diren gizon-emakumeak;

haietarik batzuk gainera

inoiz jokoan deus jarri gabe

beti suertatzen dira irabazle.

Gaur egun ez dago noski klase diferentziarik,

alabaina bada, patuak hala xedaturik,

arestian goi klasea esaten zitzaion jende bat

besteak beste emakumezkoarenganako

sentiberatasun aparta aitortu behar zaiona:

Beren emaztea sukaldeko kuxidadean

higatzen utzi baino lehen, gizon horiek

neskame bat jarriko dute haren esanetara.

Halaber larrialdiren bat gerta badakio

beraien andere zoko-betegarriari

                —verbi gratia buruko mina—

errespetatu eginen dute ohantze mesederik

                exigitu gabe

eta neskame bat jarriko beren zerbitzuko.

Ez bekit uler irabaztea

berez ez dela zilegi,

hala ere ez bide da erraz

duintasunez irabaztea, duintasuna

orrazkera eramateko modu dotorea

izan ezik behinik behin.

«Probidentzia izan da», entzun izan dut maiz

zorioneko gertakariren baten ostean.

Halabeharrari egozten zaio

zorigaitz bat jazo izana, eta esaterako

norbait ustekabean hil eta gero

«patua zuen» esan ohi da. Bai eta asmatu ere.

Izarren eragin erabakigarriaz

duda arrastorik geratzen ez den honetan,

nitaz den bezainbatean, ondo asko dakit

ez naizena irabazteko jaioa (ez eta iaioa),

eta irabazle, jakina, jaio egin behar da.

Biluzik bezain krudel ageri zait patua,

halarik ere neure etsian

ez dut esperantzarik galdu, azken batean

patua iraganeko kontua baita.

EGUN EROKO KANTAK

Falta ohi zaitut gauean

ohe hotzera sartzean,

geroztik are faltago

hura berotu denean.

Ohearekin batera

berotzen naiz ni gainera

pentsamenduak bildute

ai, oi, zure gonapera.

Alimaleko antiojoak

zelatari komunean,

haien atzean buru-belarri

gizontxo bat kuxkuxean.

Holako afan neurrigabeak

sorrarazi du galdea:

nola ote da begilaburra

hain gizon begiluzea?

GOIZEKO KOBLAK

Soro idorra lehertzear,

zenbat samin, zenbat negar

ametsak oro antzuak diren

bide malkartsuan zehar.

Etxe zurixkako bortan

atso zahar bat eguzkitan,

oraintxe dela hirurehun urte

sortu zen mundura bertan.

Egartsu dator erreka,

gazte deslai bat lasterka

aztoraturik hiri aldera

maite zuriaren xerka.

Bordan salgai anderea,

hau emagaldua dea?

Haurrak eskolan eta kartzelan

gizon bat leihotik beha.

Urrin soraio muinoa,

aldats gora desioa,

idi gorriek ametsak eta

orgak kexua daroa.

Helduko dira antzarrak,

ondoren fruitu nabarrak,

zigor zeldako euskaldunaren

begientzat hormatzarrak.

ILUNABARREKO GALDERAK

Nork jaurtiki du, ilunbe aiduru,

Ortzemuga zauritu duen lantza?

Zelai isila, ez guda azantza

Ez eta ere ezpata leinuru

Heldu da itzala: biharko asturu?

Igurikatzea, gure arantza

Alta ez dea hori esperantza?

Txoriak mutu, kilkerrak lanturu

Maitasun orena date menturaz

Besarkada anker honen gerizan:

Ohantze hutsa atauten liluraz

Abaildu da gaua eta ber gisan

Eguna hil hiletsien maluraz

Nork arrapiz liro, argi irritsan?

GAUEKO KOBLAK

Ilargia dirdizari

gauez loaren beilari,

zu ene ametsik goxoen eta

ederrenen margolari.

Bailaran gaindi ur hotsa,

enegan zure ahotsa,

oihartzun horren xeraz barnea

zeina omen den bihotza.

Bihotza dela diote eta

beleak nahi dit erauzi,

gogo bizia, bizi gogoa

eta arrosa ebatsi.

Arrosa ba ote hobe?

arantzadun baina lore,

esperantzaren berdea ere

behazunaren kolore.

Zuhaitzak lurra ezagun,

nik bakardadea lagun,

tristura ez den zirrikitu bat

bilatzen egunik egun.

Eskas basoan haritza,

mortu honetan geriza,

hamasei bider irakurri dut

zure azken eskutitza.

ILUNBEA

«Oraindik gazte zara»,

esaten dit gure amak urtero,

eta honen gaztea izanik ere

arrunt zaharturik sentitzen naiz

arrastiriko tenore honetan.

Adin kontua ote da?

Anitz gauza nizun galdetu

nire zalantzen argipena

gordetzen duzun horri,

eta duela mende batetik esperoan naukan

erantzunak lore berrien artean abegi egin didalarik

ahots batek «¡recuento!» iragarriz

galderetara jaurti nau harzara, baina

zu ikusiaren eguzkitan geratu naiz

etzanik, «...veinte, veintiuno,

¡póngase en pie !, veintidós...»,

eta zure urtebetetze egunaz oroitu naiz.

Baina nigandiko zorionek

baimenduak behar dute izan zuganaino

                iritsiko badira, baina eta baldin

hizkuntza susmagarri honetan izkiriatzera

ausart banadi hobe duket

heldu den urteko datapean igorri

garaiz ailega dakizkizun

                zorion zentsuratuok.

Menturaz zentsuratzaileak ere maite du inor

eta bi hilabeteren buruan hartuko dukezu

haren errukia, berak eta berak bezala

paperezko zorion eta maite zaitut ilusioz beteak

edo desesperatuak baimentzen,

sekretu ezagunak urratzen dituzten

                profanatzaile guztiek

nire madarikazioa jasotzen duten artean,

munduak gaztetasuna gurtzen

                duen artean, gazte izatea

jainkoen kuttuna izatea bailitzen.

Arratsalde grisak

kontsolaezina dirudi,

hala ere estimatzen ditu

beranduko euri bakan hauek.

Nik ere lantzean behin

asaskatu behar nuke

ene baitako hodei kargatu hau.

LUMA BAKAR

Amarrugabe,

        ez hobengabe,

lakio kantak

        ezarri nizkizun

                gari artean

(eta nolabait

        barregarria da:

nire txoriak

        ezpainak ezti).

Txori eta gari

        artean, baina

hegaldi motzeko,

        hala nahi zintudan,

hala eta nire

        hegal-zabalera

                gainditu gabe.

Abioi bat zara

        ostera eta

lumatu nauzu

        eta jausten utzi.

Jitoan dagoen

        ontzi txatxarra

                dirudit segurik,

ausartu naiz baina,

        ausartu ere,

                ur handitan gaindi.

Ez naramate uhin ilunek.

Aldean dudan luma bakarra

        zurea da, baina

                ez da zuria,

halarik ere, lasta guztia

        botata bainago, aitortzen dizut

                hegaldi motzeko nahi zintudala

eta orain behar zaitut aingura.

LOBARI GUTUNA

Katagorri hori:

                        Jaso dut zure eskutitza

ikaragarri poztu nauena eta horregatik

hauxe idatziko dizut nik. Asko gustatu zait

zure ikastolaren sinboloa ondo marrazten duzu

ni ere ez naiz txarra etzazula pentsa baina

ez dakit nola margotu ikastola honen sinboloa.

Honezkero udako oporrak emango zizkizuten

hemen bero handia egiten du lehendik ere

sobera bero geunden arren. Gaur igual

oilaskokia ekarriko digute bazkaltzeko.

Ondo pasa oporrak besarkada bat etxeko

guztiei musu handi bat zuri.

P.D.— Larunbatean lagun bat ekarri zuten

ikastola berezi batetik eta hango maixu

txoro batek kuarto beltzera eraman zuenean

eskaileretan behera plaust erori zen

edo holako zerbait eta txikituta dauzka

hortz guztiak eta Joxemari du izena. Aio.

KORAPILO TRAGIKOA

Bidegurutzean bere hautua ederra zela

uste zuen. Txarrik onena eta ezinbestean

ederra. Baina baitezpadako bide hura

gurutzebide bilakatu zitzaiolarik

bere buruari galdetzen hasi zitzaion

zer duen ederretik amaren negar saminak,

zer kirioetarainoko beldur eta

oinaze etengabeek. Zergatik den ederra

laguna zein etsaia erortzen ikustea.

Eta beso artean hutsune hori,

azken agurra lako hutsunea...

Egunsenti oskorriak iragarri balu bezala

kale kantoi batean hil zuten,

eta autopsia egitean luzaro eta

poliki landutako brodatu bat

aurkitu zioten barne-barnean:

                        atsekabea.

Guztiz da belztu

inguru goibela,

ezabatu guztiz

kristalaz bestalde zabaleko irria.

Zeldako argiarekin batera

ilargia itzali dute.

EGUNERO HILTZEN GARA

Goizero hiltzen gara eguna jaio orduko

eta geroztik beste hamaika aldiz

gauean loak hartzerako.

Liburutik begiak altxatu eta

patiora begira euri tantekin

kristaletan behera labainduz goazela

hiltzen gara.

Bisita amaieran

aitaren begi suminduen hondoan

nekea sumatzean hil

                                  egiten gara

gutuna antsiaz iguriki eta

iritsi ez denean edo jasotakoa

azkena denean.

Eta batez ere gutarik bat

hiltzearen hiltzez bihotza lehertuta,

maindirez edo fonendoskopioz itota

azken aldikoz hiltzen denean.

Eskumuinak holakoren partez

bisita gehienetan, edo

gutunetan leitzen diagu

halako ikusi nian eta

gogoratzen haiz...?,

eta joan den astean izan zela

ematen dik. Baina anartean

hildako lagun guztiak ez dituk

egun banaka batzuetan kabitzen,

sakabanaketaren arranpa batean

bailebiltzan dagozela

gure gogoan.

Historia amaitu ei zuan eta

ondoren apur bat biziberritu

trikili-trakala segitzeko,

zenbait oker —tartean gu—

estrata batean galduta;

gazte kontuak, modak izan

ei dituk. Eta gauzak zer diren,

hara mutikotatik moda

zer begitandu izan zaidan:

anaia nagusiarengandik

jasotako arropak janzteko

ilusioa zapuzten zuen

fenomenoa. Baina hauek

antigoaleko kontuak dituk...

Bihar

edo urte bi barru

eskribituko deuat.

LO SPLENDORE DEI CASTRATI

IRRATSAIAK

Hogeita zortzi egunean ur botila besterik

                ahoratu ez dugula

nekez eraman dugu dutxaraino

                geure ahultasuna.

Film triste baterako eszena aproposa

                eratu dugu segurki, hala ere,

musika hunkigarririk

                ezean,

barre egin dugu elkarren biluztasun

                penagarria ikustean,

eta gutariko batek esan du makurtzen garelarik

                gure ipurmami mami bakoek

behien atzealdea diruditela, eta

                barre egin dugu atzera.

Ondoren irratiz entzun dugu otartekoak

                jaten ditugula ezkutuan, eta

beti minberati, mindu egin gara

                hogeita zazpi egunean

gure gosearen berri eman ez duen irratiari

                kargu hartuta,

ez baitugu informazio arautegi deontologikoaz

                tutik ulertzen.

Berehala, ordea, aspaldion gogoa betetzen

                diguten

oroitzapen urrinei eutsi diegu

                berriz ere.

— Kafekoletxe zopakaz —esan du norbaitek.

                Eta barre egin dugu.

UNIBERTSITATE MUTILAK

Zuen lumatik ez da gezurrik aterako,

diotsue fakultatera joan zaizuen hizlari famatuak,

egia bat esateagatik ile bat galduko baduzue ere,

eta irribarre bat itzuri zaio ezpain ertzetik

zuen eskuliburuak ikustean, eta

zuen galdera tolesgabeak entzutean

eskarmentuak zailduko ditik, pentsatu du.

Izan ere, bide luzea duzue ibilkizun.

Egia defendatzeko ahotsa findu beharko duzue,

egia gordinegia baita sarritan. Urguritasunez

esan behar da, haragi kolpatuaren ubela

zuritzeraino. Bide luze sakrifizioz betea, baina

zuetako hoberenek atzemanen duzue

ongiaren eta gaizkiaren arteko harresiaren

jagoleen distira. Castratoaren distira.

Orduan hitzaldiak eginen dituzue

unibertsitate mutilen aurrean, eta irribarre bat

itzuriko zaizue haien eskuliburuak ikustean,

eta haien galdera tolesgabeak entzutean

eskarmentuak zailduko ditik, pentsatuko duzue.

Egia bat esateagatik ile bat galduko duzue, baina

zuen lumatik ez da gezurrik aterako.

Izan ere garai txarra bizi garen hau

modaz pasaturiko utopiatan sinesteko.

Baliteke egoskorrak izan eta modako

errealitateari bizkar emanik bizi garela,

baina esazue: zelan sinetsi

zuen zuzenbidezko errealitatean

hemen eta urrin elkarren sinonimo direneko

errealitatearen harlauzapean malbizi

                        garenok?, ezen

errealitatea, helas, ondoko ziegan dago

                        ohean hedez loturik,

bere baurre etengabearekin zirgitalditik

eromenaren muga sumaezinera garabiltzala.

Iturri fidagarrien bila idoro duzu

ur uherrak ere egarria berdintzen duela.

Iturrian, baina, ur uherrik ez.

Ausart zaitez, behin bederen,

ez ereinotz usainean baina sasi artean.

Ekarzu argi pittin bat ilunbeko

xirripa honetara eta ikusi bertatik bertara

ezintasuna metatzen ekaitz osteko

ekaizpean. Erdu besterik ez bada ere

jarauntsidun aukera-berdintasuna eta

lukurreri eskubidea aldarrikatzera,

erdu herrenaren makuludun pribilejioa

salatzera. Erdu eta sala ezazu

ezin konta ahala eguneko bakardadearen

                                                   lekuko den

sei metro koadroko pribilejio hau.

HAURKARIAK

Tarta erraldoiaren atzean jarri duten

haurtxoak bere lehen urtea bete du.

Eritxo erakusleaz gozokitzarra ukitu eta

erantsita geratu zaion pusketari

zientifikoki behatu ondoren

ahora eraman du benazko, zeremoniatsu.

Jaizu jan potxolotxo gurea, diotsote

inguruko hainbat aho itxuragabeek, eta

kantu artean opariak ireki ahala

haurraren begi handiak handiagotuz doaz,

harik eta bat-batean oparion

bildukinetako bat hartu duen arte,

aulkitik jaitsi eta dingilin-dangalan

kalerantz abiatu da pozarren,

paper koloretsua astintzen.

Hain ttipiak eta zein goiz eta zuzen

atzematen dituzten kontzeptuak,

are gogoari dagozkionak,

irakaskuntza egoki bat dela medio.

Eta zer zirrara sentitu dugun gaur

gure honek eskolatik irtendakoan

naturaltasun osoz esan duelarik:

— Ama, porrotak nago.

Askatasuna, esate batera leihoa zabaldu

eta ortzemugarainoko zelaia ikusteak

iradokitzen zion zera zen harentzat.

Eta sarritan entzuten duen hitz hori

ona den galdetzea otu zaio aspaldion.

— Bai, haurra, libertatea, izan ere, ona da

baldin ordena jakin baten barruan badago,

ordena horrez kanpokoa libertinajea da.

Eta egunean baino egunean susmatzenago du

libertinajea arras zabala delarik

harako ordena horretan kabitzen den

libertatea estu-estua dela.

Orain leihoa zabaltzea

libertinajea ez ote den zalantzak ditu.

Ikasgelako arratsalde amaigabearen ostean

aurpegi Bronquidiacina-A baino gozoago bat

ikusi du parkean. Ez daki nola entseatu

haren arreta erakarriko dion eztula, baina

jolas artean zeharkako begirada biek

elkar topatu dute lipar batez. Orduan

haizea sentitu du bere gorputz izerdituan eta

egonezina nagusitu zaio, bai baitaki haizeak

denbora bere baitara bildu eta eramaten duela.

AMETSAK ETA ITZARRERAK / MAITASUN SETATIAK

Zure begietara narama gogoak

Belardi leun horretan hartu ohi nau loak.

Ezpain hordigarriak ardoa lakoak

Behin dastatuz geroztik ezin ahantzizkoak.

Eguna urrez jantzi du zure biloak.

Laua zara

eta borobila.

Zure lepoan behera

konortea galtzen dut.

Eta bularrak,

sagar mardul horiek kulunka...

itzela zirrara

zure atorraren azpian antzemanik

eta esku dorpeoz

agerian ipintzen ditudalarik...

(ai, takikardia alu hau!).

Soinean daramazu nire desioa

Bizkarretik barrena irristatuz doa.

Ipurdi zoragarri eta bolizkoa

Zenbait atseden egun —bizitza osoa—

Dohatsu emateko moduko muinoa.

Hondartza eta amildegia.

Eta zelan idatzi

zure eskuen dantza kitzikagarriaren doinua,

zure larruazaleko partitura amultsuak

edota hartzurizko izter horien abegia?

(non ci sono metafore...).

Zer axola hori guztia ordea?

Besterik da-eta kontua:

elkar ukitu orduko aienatu zara

eta ni hustuz noa zuk bezala zerbaitek

ihes dagielarik nire baitatik.

Eta orain zein kamio hartu,

zein orgabide edo zidor

sarraila hotsek iratzarri aurretiko

amets gozora itzultzeko?

Eromenaren sirenotsak

begiak

barroteen

itzaletara

irekitzen dizkidanean

zure adatsa

nire begiradan korapilatzen

den momentuan

babesten naiz.

Hotz lazgarria egiten du eta

zugana nahi dut hegatsez,

hegatzez baina ez elez,

hegatsez eta airez.

Izugarri olerki ederrak

izkiriatzen ahal nizkizuke,

zutaz oroitu besterik ez dut...

baina hotz lazgarria egiten du

panpoxa, ea bihar

ezer bururatzen zaidan.

BART IRAKURTZEKO
GAUR IZKIRIATUA

Goizeon itzartzean

zure bernak neure bernetan

endredaturik sentitu ez eta

(ezin osaturik nabilen

katarro hau gutxi bailitzen)

hil egin naiz.

EZ DA KONPLI

Elkar besarkatzen utziko baligute,

                bost minutuan bederen...

diostazu zeure gutunean.

Ez al zara konturatu, gizaixo hori,

gure besarkada batek Estatuaren

                zimenduak pitza litzakeela?

Ez da erraz poema bat egitea.

Poema txar bat egitea sarritan

ez da erraz izaten.

Egin nahi nizuke poema kaxkar bat,

edo hitzezko poema eder bat agian,

zure irribarreak goiza zabaltzen du

eta gisako gauzak idatziz.

Baina, zure irribarrea beti eta beti

patrikan daramadan arren,

gaur ez datorkit gogora

ezin idatzizko poema bat baizik.

Erraza edo ez, ez du axola zeren

poema bat egitea batzuetan

ezinezko baita.

Gaur ihauli behar zaitut,

sofriarazi berba mingarriz bete

sabeletik eztarriraino,

berariaz eta zure erru bakarra

neu naizela

hainbat eman didazunez gero:

mende bi eta zenbait liburu

eta artilezko galtzerdiak

hamaika zapuzteren truk.

Negu hotza gero aurtengo negu hotza,

dagokion testuinguruan segurki,

eta maite zaitut maite

testuinguruz kanpo ordea.

Zenbat ordu eman ote dudan

zure arimarekin errimatzeko

berba goxoen bila, eta behin

zure izenaren letrak permutatu nituen.

Ez zergatik galdetu,

arren itaunik ez,

berehala damu duket

alabaina (eman diezaiogun txanda

ezintasunaren ahotsari)

utzi gaurko gutunean

gogorki trata zaitzadan.

Hika eginen dinat, hasiera hartan bezala.

Egunez amodio poemak egin eta gauez

dadaisten antzera desegiten nituenean bezala...

Haiek ez zitunan poema dadaistak ez deus;

amodio poemak nahi zitenan, baina nik,

ahalkez, mozorrotuak behar nitinan.

Denboraren joanak Ulise bihurtu ninduelakoan,

lurralde ez etsai baten bila, maitasun gutunek

erridikuloak izan behar dutela irakurritakoan

neure bertso berri kaxkar eta egartsuen

freskagarri hindudan, loreak udan ihintza bezala...

Eta ez nionan hosto iharren kexuari erreparatu

eta ustekabean negua iritsi zelarik

izotz beltzak atzamarrak moteldu zizkidanan.

Nolanahi ere, oraino uste dinat meteorologoek,

zer gerta ere, oharrarazi behar luketela

itsasaldera hurbiltzen haizen bakoitzean.

Eta Ulise ez naizen arren nire baitan baziraun

itakaminak, eta orain hika deginat berriz,

etsipenaren mintzamoldea balitz bezala, ezen

mezu desesperatuek diten segurrenik

esperantzarik gehien gordetzen. Nire mezua,

basapiztia kikildua, ihesi zoan

hire soaren abaro epelera, hire begiek

jakingarri egin dezaten, Itaka

inoizko aberri urruna soilik izan ez dadin.

BITORIA ETA (D)ERROTA

HAEC EST VICTORIA
QUAE VINCIT

Ez zenuen merezi ukan

Dmitri Shostakovitxen sinfoniarik

Antzinako Leningrad zapuztua

Nafarroaren galera

Jasoa izan zinen

Ludwig van Beethovenen partiturara

Wellingtongo Dukearen Bitoria

Udazkeneko goiz hozkirria da

haizearen fereka gorria sudurrean nabari

umea etxera iritsi denean

Hotz egiten duen

galdetu dio amak

Baietz semeak

Bernetan batez ere

Eta amak

Laster galtza luzeak ihardetsi dio

haurrak bere pozean nekez ulertu duen

irribarre xuabe batez

Errota Zaharreko mutiko koskorrak

ez du errotarria konprenitzen

Lehen Jaunartzea egin berritan

Zaramagako zerrategia du noizik behin jolasleku

Ondoan badago hiri bat Kanposantua

Vitoriako plazaespañan

Osteguneko azoka

Igande goizeko kromo trukaketa oroitia

Gurdidun zaldi zuria bueltaka

Oporretako zeru garbian egunero arrano bat

Atxabal gaineko zaldizkoa arrapalada eternalean

Gorbeian gora doan herrixkako errota txikian

gordeta dauzka armak mairuen kontra

Errota Zaharreko mutikoaren ametsen artean

Euskarazko lehen liburua Meza Santua

Erruki Jauna Zure hitza politizatu dute

Katedral neogotiko bat inauguratu dizu

Franco txit jeneral Espainiaren jabeak

Aitasantua jabeago da munduaren

Bigarrena Euskara hire laguna

Urrutia jauna irakurtzen ari du-ez-da

Buruzagi karlista baten izena izan zitekeen

Egunkariaren lehen orrialdeko Eustakio Mendizabal

Ez da Bilboko setioan jeneral jausi

Legeek hedabideek zentzu komunak terrorista diote

Gorbeiako errotako alegiazko armek ez dute balio

Mairuen laguntza behar du euskal ametsak

Udaberriko goiz usaintsuan

irakasle alergiaren batek joak

bere apaiz aurpegian kezka

ikasgelara sartu orduko

otoitz egiteko eskatu die

gazte zaratatsu ezaxolatiei

Otoitz egiteko Portugal herri dohakabea

komunismora jaus ez dadin

Eta denak zutunik ipini eta

Aitagurea errezatu dute

eguneko leziorako arreta berberarekin

Eta Portugal gaixoa

ez da komunismora jausiko

Frantziara joan delarik ez da Frantzian badaki

Askatasunak lau libera erakusleihoetan zazpiak bat

Xiberotarrak barne oraino ez ditu ezagutu

Kantorez baizik Iruriko koblakari Etxahun

Donibane Lohizuneko eskual bestan xülülari

Eta Garat-Arhane tabalaria

Haren eleen transkripzioa eginen da

Espainiako espetxe batean hamar urteren buruan

Heben frantses hun bat ikhasiren düzie

Franco assasin oihukatzen da

Hendaiako karriketan gaindi ikurrin erraldoiak

Hots berdineko bala guztiek ez dute mintzo bera

Errota Zaharreko mutilarentzat

Kanposantua dagoen auzategian da

Etorkizunez kargatu poesia desarratzeko zain

Mintzo bereko balek ausiki dituzte

Aberri bereko ez diren langileak

Kanposantua dagoen auzategian jadanik

Ez dago zerrategia Gasteiz hiritu dute

Odol hau xurgatuko duen zerrautsik ez

Kanposantuko hiri guztian demokrazia guztietan

Martxo iraultzaile nahi honek hiru dituelarik

Aro zaharraren epilogoan atzerriratuak

Estrainiatu herriratu berriak agertu dira

Durangoko jendetzaren begi harrituen aurrean

Ez digute errotarriekin komekaraziko diote

Iparraldetik ironia dator musikan blai

Durangoko harrituen arma zorrotza

Eta aro berriaren prologoan jesarri dira

Historia aldeko noraezeko garaipenaren zain

Iritsiko denean soineko lez jantzita

Euskadi berriko gizaki berri bihurtuko dira

Gizaki berriaren goitizena euskaldundu beharko

Bitoriatik gertu dago haren jatorri noblea

Katedral neogotikoaren parean ez da Lauaxeta

Ez da Aitzol bere deitura gorabehera

Xurrutarri laborrituak lekuko fusilatu dute

Aitzol erail zuteneko herriko semea Hantxe

zauritu dute sakon Aitzol sortu zen herriko gaztea

Hantxe hasi zaio urkaberainoko bide luzea

Begi ikaratuek etsaiaren topa ikusi dute

Estatuak strip-tease egiten duen soto ainubean

Topa horrendako argirik ez da horraino sartuko

Txanpainak etsaiari ez dio odola gozatzen ordea

Etsaiaren makurrak ez du norbera makulagaitz egiten

Baina zer axola zaizkio gogoetok orain

Infernuko itaunketa segitzeko bila doazkiolarik

Aspaldiko hainbat autogobernuzalek

Diktaduran errepresioa zela kausa

koltxoi barruan ezkutatzen zuen ikurrina

Egun nahinon zehar eramaten dute

Diktadurako banderaren itzalpean eta

koltxoi barruan errepresioa dute gordetzen

Nafarroa zeureganatu gura ei duzu

Gaztelaren irudi eta antzeko

Mundu Berri berriaren Bitoria

Ba ote da sinfonia bat eginen dizun

anton dvorak afrikarrik?

Orain Durangoko estrainiatuetarik batzuek

Durangoko harrituendako atzerria eskatzen dute

Daniel Landarten poema ironikoek

ironia galdu duten orain

Errota Zaharreko mutikoak konprenitzen ez zuena

ulerterraz ageri da Komekarria

Gurdi gabeko zaldi zuria bueltaka

Martxo odolustu hartako no olvidamos ahantziak

Eguneroko merkatuan gizaki berria salgai

Vitoria-Gasteizko plazaespaña ikur

NINOTCHKA

Mundua eraldatzeko gauza ginela sinetsirik ere

zure begirada tristea (edo ezaxolatia

Marlenerena bezalakoa) aldaezina zelakoan

etsita bizi ginen Halako batean

zure ahoan irribarre bat loratu zen eta

gure bihotz boltxevikeak hautsi zenituen

Hori al zen zure irribarre amestuaren prezioa?

Ez zaitezela tronpa ordea Ninotchka

begiak argitu dizkizun maitasuna gutxienik

abandonatu duzun fedea bezain itsua baita

BIGARREN SAIOA

Gaur kalea zeharkatu dut biluztasun zogian

arimarekin eta ukondorik gabe

Auto batek eztul egin du progresoaren alde

Dendariaren irribarrea zabalduz doa

jubilatu bati jendetasunez lepoa mozteraino

Eta zakarrankan eta negar zotinka

elizara sartu naiz dosi bat intsentsuren bila

Gorpu-jasotzaileak errekorra berdintzen saiatu

behar du ehun eta hogei kiloko albaitari batekin

Eta ihesi eta bekaizti eta gogoz kontra

itzuli naiz zementu eta burdina artean isurtzen den

mende mantso honetan libre izatera

egunen batean gatibu izateko irrikan

Nire bekainak ez dira Frida Kahloren hegoak

Nire bekainak urdintzen hasiak dira

Nire bekainak ez daude hautsez beterik