Denboraren esku urdinak

PEIO ITURRALDE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2026 Peio Iturralde

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2026ko maiatza

Edizio hau: 2026ko maiatza

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Denbora geldirik dago, ni ere bai.

SØREN KIERKEGAARD

OMNIA

1

bagoaz

banatuta eta silabatan

baldin eta bizirik segitzen badugu

AUDRE LORDE

poema bat idaztea beste

poema guztiak ez idaztea

da, esaldi bat idaztea beste

esaldi guztiak isilaraztea,

hitz bat jartzea

beste hitz guztiak ukatzea,

ez besterik

                        zenbat eta

gehiago idatzi hainbat gehiago

dira desagerrarazi dituzunak

Beste ezeren gainetik nik idazlea

eta maitalea izan nahi nuen.

Esan gabe doa Che Guevara

ere izan nahi nuela baina

hori beste nonbaiten dut gordea.

Ez idazle-maitalea

era bukowskiar antzeko batean,

hankarteko poeta gizonttorik ez.

Nik maitatzen jakin nahi nuen

eta nuen nahi jakin idazten nik,

jendeak ni irakurri

ondorenean (bilatuta ala zoriz) gehiago

irakurtzeko gogoa izatea.

Idazlea ez da idazten duena — besteek

irakurtzen eta irakurri nahi

dutena baizik.

Eta ez nuen asko askotan askorekin maitatu

gura — maitalea ez da egiten duena — besteengan

maitasun fruitu osoak utzi

dituena baino, maitasun arbola lerden

eta joriak, ez papurrak.

Lanean jarraitzen dut.

Basozain traketsa naiz.

AMOR FATI

Gurasoen etxean nago futbol

partida bat ikusten internet bidez. Leihoa

zabalik, auzoko terrazetan

jendea entzun dezaket partida jarraitzen, entzun

nire emisioa atzerapen

handiarekin doala, haien ulu,

oihu eta kexuengatik. Badakit

aukera argia izango duela taldeak

laster — baina ez duela gauzatuko, txaloak

mereziko baditu ere. Kontrarioak gola

sartu behar zuela jakin dut nire ordenagailuan

oraindik gure taldeak zuenean baloia.

Horrexegatik dakit oraintxe abiatu duten

jokaldiak ez duela fruiturik emango.

Komunera noa. Sukaldera ondoren. Aldizkari bat

hartu eta ohean etzaten naiz. Auzokideek

jakinaraziko didate ezer gertatuz gero.

Emeki itzaltzen dira ahotsak. Amorratuta

egiten dute protesta eta badoaz terrazetatik

gutxika, suminez. Nik ordenagailua

amatatzen dut nire pantailan epailea oraindik

luzapena adieraztekotan dagoela.

Urteak joan dira eta oraindik sentitzen

dut bizitzarena ez dela zuzeneko emanaldia,

atzerapenarekin nabilela munduan

eta besteen bidez jakingo nukeela

ezer gertatuz gero.

Eta ez dugula irabazi, ez dagoelako inor ospatzen.

mezuak narrastuagatik bertsoak argitsu nahiko

nituzke paratu — metaforen bizitza propioa

posible egingo luketen lur malatsak

landu — eta benetan esan esan nahi

dudan hori lehen begiratuan ulertu barik ere

bigarren arnasan konprenitzeko beste —

trabatzen naiz baina, hitz hau

eta beste hau hurrengoau ehuntzean, abiadarako

beharra ahanzturara kondenatzeraino —

beste aste bukaera soil bat finean eta beste

orri zail bat — ez besterik azken uzta

no ndi kmo ztu beh arzi renh itza kama?

zai lad aarna sest ukap entsa tzea,

ide iatikidei ara mund uaren transl azi

obat dag oenean, ah oakaspal dikoko ntuad

iren eanhem en — heme nnonz angotr

aba tzengare nelkar renga nakobi deeta n

Langile bat zuhaizpean lo

Zu, langabe, itzalean

Proletariotzaren proletarizazioak bizi gaitu

baina zu besteen aurrezkiek elikatzen

zaituzte gaur

Ez dugu soldatapeko izan

nahi, jakina, baina soilik zuk

duzu zilegi nahia asetzea

Dena dago salgai eta auzoa ez dago

salgai eta Bilbo ez dago salgai

eta gure lan indarra ez al dago

alokagai gure gorputzak nola?

Lotan datzan langile honek ez al du

bere gorputza saltzen?

Inor ez zen putarako jaio, inor ez

zen aktore izateko jaio, soldatapeko izateko ez

zen inor jaio

Gure amamak ez zuen inoiz enplegurik

izan, ez zuen jakin

berak ere oporrak har zitzakeela,

jubila zitekeela

Orain bere sukaldetik lekoratu dute

eta alienazioa deskubritu du — hau pena

ezertarako ez egotea, dio

Munduko langileok,                zaitezte!

            Gaitezen, zer?

Zer? Nik ahal dakit zer — itzalean — langabe — nik

Ile bakan batzuk izaren

artean — mesanotxean plastikozko

loreak — apaletakoak bezain. Logela

honetan apenas sartzen den argirik.

Soiltasuna eta artifizioa eta lugorriak — badu

kosmologia baten doinua — makrokosmologiekin

errimatzen duten mikrokosmologiena.

Antzutasunaz kantatzen dute itoginek

zertaz ari diren jakingo balute lez.

nire munduaren mugak nire hizkuntzarenak

ziren ala alderantziz? eslaviarren

hiztegietan falta ziren zuhaitzek

eman ei zuten jakitera nondik

zetorren eslaviar jendea eta zuk

badakizu, inoiz izendatzen ez zaitudalako,

nondik natorren eta non nintzen

ez-izan baino lehen

nahiko nuke hurrengo poemak —

idazten hasi naizen honek,

irakurtzen ari zarenak — nahi bat

izatea barnean — nahi arrai

bat beste nahi baten barnean

nola pentsatzen duzun halako

batean, zerk piztu duen jakin

gabe, nahiko zenukeela hura harekin

baina nola aldi berean

ikusten duzun nahi horrek ez dizula

deitzen — zuk munduratu

duzu, zuk eman dizkiozu hankak

eta zure izena — eta nola abiatzen

den nahi hori — esanekoa

baina isila — nola abiatzen eta

urruntzen den zuri behin ere

deitu gabe

nahiko nuke jada nahia

da — eta nahi guztiak dira

beste nahi batek sortuak

nahiko nuke beraz nahi dut

nahiko nukeen poema isilak

nire izena darama, eta berea —

bi izen, bietako bat nahia

baina poemak ez dit deitzen

eta data jarrita ematen diot

amaiera

2024/IV/25

hilezkorra eta garaitua

ur iluneko erreka batek eman zidan izena

ematen dit

                                                                 egunero

                                                                 egunero

izendatzen gaituzte hutsetik

abiatzen den ur-emari

mendiak banatu zituen eta bailara

horretan jaio naiz gaur goizean

                                                                 egunero

basazaldi, kurloi, hurritz jaio                        egunero

zer erdiesteko hasi nintzen magalean behera

eta noiz lekoratu nuen izana?                       egunero-

ko gaur hauetarik zeinetan ireki zenuten

arroila berria herioren garaileen garaitzeko,

immortalen porroterako, eternoen pausatzeko?

ur ilunek izendatzen naute

                                                                 egunero

eta garbitzen dizkidate oinak eta zauriak

OMNIA

2

Sentitzea ez da aski! Kontzientzia ez da aski! Ausardia ez da aski!

UXUE ALBERDI

GRABITATEA I

Ez da egunsentirik

Eguzkia ez da inora irteten

ezeren atzetik

eguna ez da hasten

argia ez da argia

lurra ez da Lurra

espazioa ez da Espazioa

iluntasunik ez dago

edertasunik, paisaiarik ez

Izarrak direnik sinetsi duzu, gaixoa?

Gangesik, Coloradoko arroilarik?

Koitadua, materiaren antolaketa

anitzak baino ez dira

zure begiek dakusatena,

kasual eta kausalak,

baldintzen zorian baturiko atomoak

Hezkuntzak engainaturik

zaude sinetsita

zure plazererako daudela hor

o, haragi pentsalari hori

Nire ilobak ez dauka hitzik, berben uztarako

hilak falta ditu — eta gose da. Gramatikak

asmatzen ditu hutsune horiek kitatzeko —

soinuak non ebaki behar diren hiztu

daitezen — jakinik isiluneak

direla harlauzak, eta soinuak

euren arteko porlana baino ez

Bioi pilatzen

zaizkigu esaldiak, esan gabeak

berari, niri esandakoak

Paziente bat izan nuen behin

bere desirara zeramaten bideak

triminduak aurkitu eta atzera altxatu nahi

zituena gorputzean eta gorputzetik — atzerritar

bilakatua zela bere azalean. Astetan aritu

ginen azalaz gorputzaz plazeraz —

baina — kutxatxo nakaratu bat ostentzen zidan

gure arteko lotura nahikoa sendoa zela sentitu arte

Gauero ia, esan zidan kutxatxoa zabalduz halako

batean, ahoa txiki, gauero ia amarekin amesten dut

eta ametsetan elkarrekin oheratzen gara eta

elkarri alua jaten diogu eta amarekin ez denean

nire ahizpekin da eta ez dut lotara joan

nahi

Iluntzero-iluntzero ohera sartzean erregu edo errezo

antzeko errituala ontzen zuen — alferrik

                                   gaur ez dut

ametsik egin nahi, arren, gaur ez, ez amarekin,

ez ahizpekin, faborez, ama ez dadila gorpuztu ez

daitezela haragitu ahizpak, mesedez

amarekin ez ametsik ez amarekin ez

ahizpekin ez ametsik ez amarekin

amarekin

ametsak burmuinaren zaborrontzia

dira eta lehen oiloa arrautza

batetik sortu zen

kausalitatearen katea atzekoz

aurrera marrazten duenak pentsatuko

du keak sortzen duela sua

erruduna nintzen mea

culpa ahoskatu aurretik?

debekatutako ekintzek hil egiten dute —

hil egiten dute eta debekatuta daude eta debekatuak

daudelako dute hiltzen —

debekuak eman die hiltzeko gaitasuna

ez alderantziz

ez dago kerik surik gabe

arrautzarik gabe ez dago oilorik

kulpak gauzatzen

gaitu eta errudun sortzen

GRABITATEA II

...baina, bai, ordea,

zergatik ez

bada

bada hori guztiori,

ontologia zergatik pentsatu dut

epistemologia baino inportanteagoa dela

Eder izendatzen dudana ederra da

demiurgoa

           (edo goizeko funtzioko mago merkea)

naiz ni ere

nire hitzekin eta ideiekin

errealitateari forma emanez

mundua asmatuz

Ontologikoki hau zikindutako papera da

Epistemologikoki eraikitzen naiz

           borrokatzen gara

           maite zaitut

Egin bedi diodana!

Eta hara

egin egin da!

Pentsatzeko eta izendatzeko kapaz naiz

eta, beraz, munduak mugitzekoa

zulo beltzak sortzekoa

edertasuna asmatzekoa ere!

badago ikusteko modu bat ikusmenetik

haratagokoa — eguzki betetan begiak

itxita dagoenak dimentsioen ulermen

berria jasotzen du, aditzen du gehiago

direla bolumenak haiek izendatzeko dauzkan hitzak

baino — asteon jakin dut jaiotzetik itsu

direnak eskizofreniatik libre

direla eta eguzkitan begiak

itxita uste dut badakidala

zergatik den

UMEZAROAREN ASMAKUNTZA

duela 100 urte ez zegoen umerik edo gaztetxorik —

zeuden heldugabeak, ezkontzeko gazteegiak, edo

konskripziorako kinttopekoak zeuden —

umerik ez

Krupskaiaz hitz egin digute gaur — eta barretxoa

egin dugu umeen lana ez zuelako ezbaian jartzen —

nolakoa izan beharko lukeen esplotazio ez

izateko eta nola antolatu du hizpide — ez

lana bera — eta zein urruti geratzen zaigun

umezaroa santifikatu duen garaian

baina Guda Post-Hotz honetan inperioaren mugaren

bi aldeetan ikusi ditugu gaur —gaur-gaur—

umeak lanean — oraintsu hil da gaztetxo bat

lantegi yanki batean — eta eskolarik

gabeko Gazan senideak elikatzeko

lantxoak egiten dituzte

umeek — kozinatu, saldu, gauzak konpondu

umezaroa asmatu eta sakralizatu dutenek esaten

didate eurenak gazteegiak direla sexualitateaz

hitz egiteko — utz diezaiegula ume izaten

ume izaterik duten bitartean, ez

ditzagun heldu izatera gazteegi behartu —

12 urte baino ez dituzte

zuk zeuk ume izatera itzuli nahiko zenuke,

orain dakizunarekin, proiektatzen duzun

umezaro faltsu batera itzuli, baina

12 urtekoak masturbatu egiten

dira, gizona — zure semea

bereziki — 12 urtekoak lantegietan

hiltzen dituzte eta hondartzan eta

eskolarik gabeko ikastetxeen jolastokietan — eta

haien neba-arreba gazteak euren gorputzez

—sexuatuak— babesten dituzten bitartean

nago umezaroa asmatu zutenek ez zutela

kontzeptu unibertsal eta interklasista bezala

asmatu — denak unibertsal eta inter-

klasista izateko borondatea

duen garai honetan ere

tenperaturak gora egin ahala munduak

definizioa galtzen du, sinesgarritasuna;

zuhaitz horrek kasu, ume batek

marraztutako belarria dirudi

Bartzelona datorkit gogora, lehoien

orroak unibertsitateko ikasgelarainoko

bidea aurkitzen — guk sekula ikusi ez

bagenituen ere han behar zuten lehoiek,

Ciutadellako beroan dardarizo

hura sortzen — fantasmek

bidali fantasmak ziren orrook

fantasmak zuhaitz hori lez, udagoiena

bezala, zikoinak bezala, isiltasuna

bezala, desagertze bat, esku

bat bezala — definiziorik ez dute eta

badira — ikusezin eta ukigarri —

entzumenak asmatuak, eta izan

Cervantesek Pierre Menardi lapurtu

zion Kixote — ez duzu ulertzen? urrun

geratu ziren Euklides eta Newton — denbora

lineala dela eta gezi bat nola

                                             ------>  aurrera

doala pentsatzen duzu — eta horrela

pentsatzen duzulako zauzka gatibu

originaltasunak — horrexegatik iruditu

zaizu liburu honetako poema

batzuek jada leitu dituzun beste

batzuen oihartzuna dakarkizutela, urliak

eta sandiak idatzitakoen antza

duela figura honek, molde

horrek, hango metaforak

errukarri —

geziaren zuzentasuna abandonatu

dugunok argi dakusagu nire erreferentetzat

hartu dituzun horiek niri jarraituta

idatziko dutela egunen batean eta zuk

iragan deitzen duzun etortzeke dagoen une

horretan publikatuko

GRABITATEA III:
DENBORA I

zenbat dira mundua leitzeko erak?

Borgesek amestu baino ezin izan

zuena Su Huik egin zuen

umetan ezkerretik eskumara eta goitik

behera bizitzera baldintzatu gintuzten

eta ezkertiarren ingurraztiak eta

eskuak beti zeuden zikin

Demiurgo merkeak, hiru eguneko sukarraldiaren

buruan, itsaso geldoari begira xuxurlatu zuen

a   b   r   a   k   a   d   a   b   r   a

a   b   r   a   k   a   d   a   b   r

a   b   r   a   k   a   d   a   b

a   b   r   a   k   a   d   a

a   b   r   a   k   a   d

a   b   r   a   k   a

a   b   r   a   k

a   b   r   a

a   b   r

a   b

a

eta uren tenperatura 99ºC izan zen

gure aurrekoek amestu baino ezin izan zutena

guri dagokigu: urak irakiten jartzea

gradu bat sortzeko zenbat era irudika ditzakegu?

SUNT

3

Etxea

isilik eta hutsik. Beti uste

izan nuen horrela nahi nuela.

RAYMOND CARVER

esan zizun: maitasuna ikastea

da eta ikasten ahazten dugunean

maitasuna lehortu zaigulako izaten

da eta ordura artekoak errepikatzen eta

harresiz inguratzen hasten gara, era

horretan geu babestuko garelakoan

esan zenion: maitatzea, tarteka, azkar ikastea

da, grina amultsuz ikastea, adarrak eta adaxkak,

hostoak, sustraiak haztea, hariak

eta hifak, nola muskerrek hazten

dituzten buztan berriak

esan zizun: buztan

berriak baina ez bat eta

ez bi, sugandila infinitu

bat da amodioa

esan zenion: balitz

ez dakit zein den galdera

baina erantzuna ez zara zu

gutun azalaren barnean bidal litezke

larruzko sokak kutxa hutsak eta

soinu mapak

eta ez du axola buztana jaten duen

sugea bat den edo diren bi

galdera zein den ez dakit

maitasuna ez da erantzuna baina

eta saia gaitezke ate idorretan

musuak gordetzen

tarota leitzen

azalean sinbolo paganoak

brodatzen

saia gintezke argia konbokatzen

balkoi zikinetan

baina auskalo galdera zein den

galderarik badago

eta balego

ni ez nintzateke erantzuna

kontua ez da presaka ibiltzea, inori inongo

erritmorik inposatzea — kontua ez da maitasunaren

gorazarre zaharkitu bat egitea — ezta gorazarre

sasi-meta-moderno punkia

egitea eta epelen saldoaren

kontrako manifestu bat

sinatzea ere, epelen kontra gauden arren — baina ez

gaude nahi duguna nahi dugula

ezkutatzeko hemen, ez gaude aurrera

egiteko beldurrez bidearen albo batean

geratzeko — ez da marrazo pentsamendua

giza harremanetara ekartzea ere eta har beza

bakoitzak nahi duena — esan gabe doa

gibelean dugun zauria plazan erakusteko tenorea

dela esan gura dudala uste dut, gure aiherrak besteen

aurrean agertzeko lotsarik gabe — bi hauek

ez bezala, haien artekoa (dena delakoa) ezkutuan

bizitzen hiru urtez, edo nola ez duzun, Anari

isiltzen denean, begietara begiratzen — desira

estalita bizitzera behartu dugula esan gura

dudala uste dut, mozorrotuta — eta balitz xomorro

jostari, balitz drag, balitz hautu — baina

ez, obligatu dugu tapatuta bizitzera, gordean

eta kukututa — erosotasunaren izenean, norberarena

aurrena — eta eroso egotea da

finean bizitza, ez ala?

desiratzen dugulako gara eta izango

bagara desiratzen izan beharko dugu,

bai eta maitatuak (desiratuak esateko beste

hitz bat baino ez da) izateko moduan —

eta horrek begietara begiratzea esan nahi

du eta eskua luzatzea

gogoratzen duzu mandarina jaten zuen

barraskiloa? gogoratzen mandarina bera?

nola biluztu zenuen eta nola kendu zenizkion

zirujauaren zehaztasunez azal zatitxo guztiak,

hari zuri guztiak banaka-banaka —

mandarinaren autopsia egin zenuen — baina

informea konfidentziala zen

nik oroitzen dut zure hatz okerren usna

zitrikoa — nik ere izan nahi nuen barraskiloa

euripean zuk biluztutako mandarina jaten — zure

hatzen usin okerra fruituaren haragian itsatsia

oroitzen dut nola esnatu ninduzun

atzamarrak, atzamar bustiak, ahoan

sartzen zenizkidala alutik

atera berritan eta aluan barna

sartu aurretik — neguko

eguzkiaren urrina zuten

zure hatzek eta zure aluak

zure senarrak pertsianak

jaitsita egin behar du lo — nik ez

lantzean behin kopetatik behera

zauria zabaltzen dut

zabaltzen sudurraren luzean

ezpainak erdibitu arte zabaltzen

eguzkiak haragia kiskal dezan

arantzaren pozoiak herio dultzeegian

luzatzen du eta eguna

plastikozko landarez ondu koroarekin

irteten naiz leihora

edo leihoa zen arrakalara

zabaltzen dut zauria

azal-hezurrak ozpindurik

eguzkiari erronka eginez

bere haurrarentzat gordeak ditu

eguzkiak esne argiak

ni norabidez haurdun uzten nau

mihi erdibituz lurra miazkatzen

ez dakit non egongo den maitasuna

gorputzean non gauzatzen den desira

non itxaropena kausitzen

baina korapilo zait gorputza

zeurearen lerroak zeharkatzean

uste nuen amildegian oinlekuak zizelkatzen

ari ginela, ilunpeari tarteak lapurtzen argi

narez, baina Eros-en sute handirik

ezean ezetz, ez duzula aurrera egingo

ez dakit nor zaren pospolo

aurkitu ez nauela diozun hori, zure

kandela estalia zeneraman eta ez

duzu bisajea agertu

ez dakit gela ilun honen itxura zein den,

sabaiko irudiak ez ditugu ikusi

ez dakit nor naizen hau dioena, nire

aurpegiak ez du argirik islatzen

onartzen dizut pospoloen kutxa

hutsik aurkitu dudala gaur

ITSASOA HEMEN AMAITZEN DA

aurrenekoz ukitu zintudan

egunaren gauean ekaitza

izan genuen — nik bezperatik

nuen ezinegona — eguraldia

hezurretan aurresenti dezakeen

laborari zaharrak bezala

gau horretan hasi eta bi astez

luzatu zen

itsasoa hemen hasten da dioten

estoldetan behera joan

ziren hurrengo egunetan hiriaren

lorratz guztiak — tartean

gure pauso urriak —

aditzen hiru denborak batu

beharrean bestelakotu zituzten

gure pauso urriak horiek

leihoak dauzkat gorputz osoan zehar

DOUGLAS BLAZEK

desiraren loak munstroak

sortzen ditu — nola ekidatu duzu

izaki beldurgarria zure ametsez?

gosez hiltzen utzi nahi izan

dut amodioaren gorazarrean

leiho eta ate guztiak itxiaz, uzkian

tapoi distiratsua sartuta jainko

txiki guztien izenean

asteleheneko dilistak berotzen

utzi eta ohera joan naiz mastur-

batzera. isuri osteko herioan entzun

ditut irakiten. sua jaisterakoan haziz

zikindu dut lapikoaren kirtena. garbitu

dut, noski, ez ordea eskuak. eskuak

ez ditut bazkaltzeko garbituko hau

idazteko garbitu ez ditudan era berean

SUNT

4

idazten dut

heriotza eta askatasuna bateragarriak direlako

MARI LUZ ESTEBAN

Gure adinekoen gurasoak hiltzea ez da

eguneroko kontua oraindik baina heriotza

horiek ez dute jada leku handirik hartzen

gogoan — ez nuke asmatuko esaten zein

lagunek dituen gurasoak bizirik eta zeinek

ez —

           haien umeekin bertsu — nor

izan da guraso, nor erditu da, zenbat

ditu bakoitzak — gaztetako lagun

eta ezagunen haurren jaiotzak

ez dauzkat jada oroimenean gordeta —

Gurasoak hiltzen zaizkigu — umeak

ditugu — zer ginen eta zertarako

gara garena, zirenak nor ziren jakitera

heldu ez ginenok

Artean, bidearen erdian izaten.

ezkontzea eta ugaltzea, bikotea eta

haurrak, familia sortzea — kontu

urrunak zaizkit — eta ez nator

ni haien defentsan —

           baina bata zein bestea atzean —albo

batean, azpian— geratu direnean, orduan

zer? — itsaso zabal zakarraren aurrean utzi zaitu

bideak eta ontzirik ez —

           kaddish baten lekuan lerro batzuk eta

                      astiro

zapaten lokarriak askatu

neguan izan zen

eta espanturik gabe alde egin zenuen

isil, zuzen, jakitun, jabe,

bizi zaitez, esan zenidan

saia gauza ederrak, maitatu jendea

XABIER LETE

poesia da heriori eska zekiokeen bakarra

lirismoaren zentzu bat, pathos bat

alta, lurrean datzan gizon zurbil baten

itxuraz agertu zitzaigun

gizon zurbil lodi bat

barretxo batek ihes egin behar dionaren

imintzioa ezpainen ertzetan

hiltzeak ez dakar handitasunik

mugitu beharko lukeenaren geldia

hizketan beharko lukeenaren isila

eta haragi hotza, lohia

aita, lurrean

isilik

geldi

une batez

                        hurrengoan eraman dute

heriotzak ez digu patetismorik erregalatzen

ezta poesian babes hartzeko lain ere

poesiaren premia handiena dugunean

desegindako ohe bat

ez dugu besterik

bizien eta hilen

arteko zingira estua

SAEZ DE LAFUENTE

Aititeren dominak atera ditut aitak

oparitu nahi ez zidan poltsatik. Zaharra

zela eta egoera txarrean zegoela zioen

baina beste bat zen arrazoia,

auskalo zein. Orain bi-biak daude hilik eta

dena ukitzea zilegi zaidala

pentsatu nahi dut.

Aitite hil zenean Gasteizko Herriko Tabernak

eskela jarri zion egunkarian.

Urte batzuk lehenago EHUren Leioako fakultate

ireki berriko garbitzailea zen.

Urte batzuk beranduago Lezamara lagundu

gintuen Athleticen entrenamendu batera eta

ez zuen ezer ulertzen — pertsonak dira, laztana,

gizon normalak. Berak zuhaitzen enbor moztuetan

urteak irakurtzen irakatsi nahi zigun anaiari

eta bioi. Nik Zigandaren autografoa nahi nuen.

Hamarkada batzuk lehenago guardia zibil bat zen

fronteran, Andaluzian, aduanako lankideek

lotsarik gabe nola lapurtzen zuten

ikusten. Berak ez, sinetsiko badiogu.

Lantzean behin ijito bat atxilo hartzen

zuten eta paseilloa emateko boluntarioak

ateratzen ziren, beti bakarrik itzultzen

zirenak. Bera ez zen inoiz joan, sinesten diogu.

Urte batzuk lehenago mendian esnatu

zen hordituta. Gaua zen

eta ardiak falta ziren. Goiz hartan zegokion anis

tragoxka gutxi iduri eta inork

ikusi gabe itzuli zen

etxera zinezko hurrupa lapurtzera. Iluntzean, bere

aurretik etxeratutako ardiekin bat egin zuenean,

aitak bizitzan lehenengoz eta azkenengoz

jo zuen. Baina joko bazuen ostiko ona eman

zion — aititek hiru ate zabaldu zituen

kolpeak pasabidean behera bidali zuenean: bana

eskuekin, buruarekin hirugarrena.

Handik hamarkada askora, milurteko

berriaren atarian hil zenean, gure aitaren barruan

zerbait hautsi zen, betirako.

Hagitzez atzerago Espainiaren eta Jainkoaren

defentsan abiatu zen Sobietar Batasunera,

jainkogabe adardunen aurka. Egunerokoak

utzi zituen baina ez naiz deszifratzeko gai.

Dominak argiak dira oso — Espainiako bandera,

esbastikak, División Azul, Falange Española. Batzuk

ez ditut ulertzen baina

fronte sobietarrean zauritutako

Espainiaren heroiei eskainiak ei dira.

Handik urte askora mapamundi batean

azaldu nahi dit zer egin behar izan zuen

eta non baina nik ez dut kontu zaharrik

entzun nahi.

Urtez urte, polizia sekretu

guztiak antzemango ditu kaletik. Hil arte.

Hiru hamarkada beranduago dominak janzteko

tentazioa daukat.

Ez ditut janzten.

Kutxa batean gorde eta banoa, aitarena

zen poltsa berdea bizkarrean hartuta.

AITAREN HERIOTZAK
ASKEAGO EGIN NAU

aitaren heriotzak lokarri bat kendu dit

eta askatasun handiagoa dut orain

gutxiago dira bizitzara eta mundura

lotzen nauten sokak

gutxiago mugimendua mugatzen didatenak

aitaren heriotzak libertatea kendu dit

libertatea eskailera bat baita eta

nik urrutira begiratzeko baliatzen

dudanaren maila gehienak berak

jarri zituen nire oinen azpian

askatasuna eta libertatea ez

doaz beti eskutik, bata erantziz hazten

da, bestea metaketarekin

ideiaz ideia altxatu ninduen aitak

zorutik gora

eskaloiak eskuz eta hitzez landuz

lur gogorrean

berak sekula ikusi

gabekoak ikus nitzan nik lainoen

gainetik

kobazuloko itzalez haraindi

lotura bikoitzaz jagon ninduen

lokarri doblez maitatu

eta ito egiten nintzen usu pausoak

emateko saiakeran

aitaren heriotzak lokarri hori

zartatu du eta mugitzeko aske

naiz gaur atzo bainoago

hautatzeko alabaina libre

izan behar eta jada ez naiz

sekula libreago izango

bekainak orraztu nizkizun

zure urguilu izandako bekain salbaiak

erdi genetikoak

ebakiondo (asmatu) baten ondorio

erdi

azkenekoz ukitu nahi zintudan

fereka zuzen eta zintzo bat

akaso lekuz kanpo zegoena gure harremanean

akaso hil-jantziaren pean

desegindako eta berreraikitako

gorpu bat zegoela jakitun

hobe da hilkutxa itxita egotea

autopsian dena ebaki zabaldu eta

mugitu behar izan dute —

ez

beste behin begiratu nahi dut

gorpuaren egoera edozein izanda ere

azkenekoz ukitu nahi zintudan

muxu bat arrotzegia zen

niretzat han orduan guretzat

beldurrak beldur

lan ederra egin zuten

zu zinen herio kaxan

zu zinen haserre maskararen

aho okertuarekin —

bekainetan ez

bekainetan ez zinen zu

mendikate luizitu bi

begien gainean —

orraztu egin nizkizun

bero zen gelan

bero urdin epela barnean —

zure gorpuaren hotzak

errukirik gabe hartu zizkidan

hatzen puntak — kanoikada

krudela, nire bizkar muinean

atzaparrak tenkatzeraino

azkenekoz ukitu zintudanetik

eguzkiaren bila nabil

sekula ez bezala

hotz horren apaltzearren

DIEZ DE ULTZURRUN

Zure betiko tronutik altxatzean

bistaratu dizkiguzu beldurrak.

Ahuldadea duzu begietan.

Azkenik hasia nintzen

zure sinbologiaren giltzak

aurkitzen

esaten zenuenaren

eta esan nahi zenuenaren

artean zubiak eraikitzen.

Zopa hotz zegoela esaten bazenuen

gozo zegoen, kasurako.

Orain hizkuntza naturalera

zara bazkidetu

semantika klasikora.

Ez duzu jada ideia

maskaratzen

eta esku dardartiz

diostazu hurbiltzeko.

Biboteak ez dio ahoari

hormarik jartzen orain.

Gustura hartzen ez nituen

gauzen

desagerpenak

ikaratu nau.

Agur esaten ari zarela dirudi

eta suntsigarria da.

gaixoa, dio amamak, gaixoa

hil egin da gizajoa eta ez du birbiloba

hazten ikusiko

gizajoa, hau pena ematen didana

65 urtez senarra izandakoa galdu du — gaixoa,

hil egin da,

baina apenas pentsatzen dut harekin, dio

gaixoa, dio amamak bi minutuero eta gure amak

bi minutuero aditzen dio

bi minutuero, begira egongo da gizajoa, ez du

hazten ikusiko baina ziur naiz begira

dagoela gaixoa — gure amak bi minutuero baietz,

egon ziur baietz

eta nik apenas dut buruan gizajoa, dio bi minutuero

amamak

gaixoa, gaixoa, dio

gure amamak ez zuen gozatzen.

nik ez nuen gozatzen kontatu dio gure

amari: zuen aitak ezkontzari erabilera

eman nahi zionean nik utzi

egiten nion — baina ni ez nintzen gozatzen

duen horietako bat

gure izeba jaio zenean, laugarren

haurra, erreskadan sortutako beste hirurak

baino hamarkada bat geroago, doktoreak

pilula batzuk agindu zizkion.

gure amamak ez zuen galdetu, nik

ez nuen galdetzen, dio, hartzeko esan

eta hartu nituen — gero jakin genuen

haur gehiago ez izateko zirela

baina ez nion galdetu eta ez

zidan azaldu

gure amama ez da izan amama

guztiak — gure amama ez da bakarra izan

COMMUNIA

5

ez dago justiziarik egunero egindakoa ez bada

ogia eta maitasuna bezala

MARGE PIERCY

baina libertatea gorrotagarria da — ez izua

ematen duelako — ez du ematen —

zorabio amaiezina delako — ez

dago libre izan eta destino bat lantzerik

norberarentzat — esango duzue askatasuna besteekin

eta elkarrentzat landu behar dela eta sinetsi nahiko

nizueke — baina libertateari begietara so

jatorrizko izena bakardadea duela ulertu

genuenok nahi bai baina ezin dugu sinetsi —

komunitatea komuniston opioa da, libratu eta

lotzen gaituena, gure zigorra eta gure deiadarra —

komunitatearen agnostiko bat naiz — Marx

zaharrarekin esan zenezakete gizataldea,

historia bezala, ez dela jazotzen zaigun ezer,

egiten dugun hura baizik — mugak muga, mugen

latzean — eta inshallah baina zuekin nagoenean

ezin ametsek duten zapore gozo hori

ahotik kendu, esnatzear zaudeneko azken begiratu

horren usaina — eta gero ezin oroitu —

nola zen gu, nola egiten zen?

PERFEKZIOAREN ZAMA ASTUNA

Sugandila infinitu bat irudikatu zenuen

aurrekoan amodioa adierazteko, buztana

galduagatik infinituki osatzen

zaion sugandila. Buztana etengabe hazten

zaion sugandila gisa uler genezake ere, buztan

amaigabe bat duena, denboraren lekuko. Narrastiek

zer dakite mugez? Edo izan zitekeen

buztan zenbatezinak hazten

zaizkiona, maitatzeko

gaitasunaren erara, ez baitauka

amodioak kopuru gehienezkorik, ez dago

esaterik hainbeste maite ditut eta

agortu naiz eta ezin besterik maita.

Nik sugandila mugagabea kausitu dut

kamioan, zuk izendatu eta gutxira,

konbokatua bezala, mundua sortzeko

gaitasuna jaso duenak nola.

Eguzkia maite dute eta arrokak

eta hormak — inor gerturatuz gero zirrikitu

artean gordetzeko.

Hau bidearen erdian

zegoen eta ez zigun ihes

egin, gizaki zein txakur, zapaldua

izateko arriskuan egonik ere. Hau

bidearen erdian zegoen eta bi buztan zituen

edo bitan banatzen zen buztan amaiezina,

beti osatzen, bukaerarik gabe.

Zama handiegia izan

daiteke tai gabe hazteko gaitasun

hori. Nola Baudelaireren albatrosa.

Neurri gabe birsortzeak zuen

agian bide erdian

iltzatuta. Eta akaso

gure iruditerietan badu zer esan

sugandila honek, mugitu ezinda dagoen sugandila

ederregi, perfektuegi honek.

Buztana errotik moztu niezaiokeen

iheserako aukera eskainiz.

Nik egin nuen hanka.

Gaur erratza pasatu dut — egongelan

            baina bereziki balkoietan.

Porrusalda kozinatu dut.

Irene Solaren liburutzarra amaitu dut.

Kafeak eta te beltza edan ditut.

Gaur mezu baten zain egon naiz.

Txirrindularitza ikusi dut eta sareetan

            internazionalismoa defendatu dut.

Madalenak amaitu ditut.

Balkoian, eguzkitan, idazten saiatu naiz gaur.

Futbolzaleen eta euskaltzaleen oihuak entzun ditut.

Gaur hazitegi xume bat prestatu dut eta landareak

            eguzkiaren atzetik mugitzen aritu naiz.

Gaur zain egon naiz.

BEHELAINOA NAIZ

iluntzeko argi umelez eraiki dut

ni deitu daitekeen hau — gorpu eta

hitz — nahi eta ezin hau — lanbroz eta asunek

azalean uzten duten oroitarriz eraiki

analogiak agortzen zaizkit, abstrakzioa

baino ez da geratzen gutun azaletan

zaintza testamentu antzeko bat da, sakramentu

bat lanbroa altxatzean geratu beharko

lukeena — zehatza, zurruna

nire lursailean, loratu ez ziren arbolak

Eskuak luzatzen ditut

baina ahoak oraindik bakarrik

ematen ditu egunak. Gauak ez

gauetan ez ez duelako inporta gauez

hatsak ez du lagunik. Baina gauzek mugimendua

bizi duten tenoreetan arnasaren bakardadea —

bere horma itsaskor eta elastikoak

azalean barrena sustraituz. Bakardadeak

ere har dezake mizelioaren

forma — erroak nahinon eta garaiezin —

ahosabaian izterretan berbetan behatzen

artean loratuz hozbero umeleko orduetan.

Hosto berriak botatzen ditugu — hosto eta loreak

eztarrian sustraitzen diren adaxkak etengabeko

eztul ixil batean lez — nola antzoki ilunean

andra edadetuen ahoen sakonean lore xingle

bat dagoen irten nahian orain — hain justu orain

non unea ez den eta karameluz ito behar

diren loreak horiek oro — eskuak eta lepoak

eskainita ere isil ezin daitezkeenak.

urmael bat, ahaztua ia, zuhaitzen

artean ostentzen zena eta jada

ez dakizu bidea aurkitzeko kapaz izango

zaren — baina badakizu

hortik zegoela, arbola hau ezaguna

zaizu — laku ilun eta alai bat da —

eta nola liteke baina hala

da, alegera eta hitsa den urmaela — akaso

ametsetan bakarrik ikusi zenuena baina

ez, hor dago, hori da, aurkitu duzu

urmael hori da nire gorputza

maitasun likidoaren garaiak

(merke-zurrean erositako ideia)

lurrean topatu heroina fardel bat dira

nartzisistontzat — tanatos gehiegi

erosen eskasiaren aroan —

badakink gerra eta krisia eta —

eskaria egina zagonk baina batek

jakin noiz helduko

zer da sarearen kontrakoa zer

mizelioaren aurkakoa zer

errizomarena —

bada hortxe pausatzen gara

negu eternalean hibernatzen

gaindosi honek ez gaitu

akabatzen — urdinago ximelago

meharrago uzten gaitu

nahi aseezinez mukuru

eros gehiegi tanatosen

espero geldoan

Maite duzun hori zara,

ez maite zaituena.

DONALD KAUFMAN

inork ez du maitatua izan

nahi — besteen maitasuna

barnean hedatzen den urmael

itoa zaie, nahi beste ate

irekita ere husten ez dena

maitatzearen beldur

garela diote arazotik gertuegi

dauden gizarte ikertzaileek —

ez dute ulertzen maite

dugunak egiten gaituela nor eta

oraindik orain maitemintzea

dela bizirik sentitzeko biderik

errazena askorentzat — hemen

eta orain zinez zilegi den

sentitzeko modu

bakarra — gain egingo

dien uholde bat dutela gurari

egiazkoena — besteen maitasuna

zorrak pilatzea balitz bezala

Lurrean nago eserita zubiaren oinen

kontra. Gogortzen ari zait bizkarra. Sentitzen

ditut ipurmasailak hotzago, hotzago,

beroa uriaren lurrak osten didalako.

Sentitzen ditut oinak, oinak geldi,

zolak zurruntzen, uzkurtzen. Gorputza naiz

baina urrunetik. Eguzkia gose da, ezkerreko

masaila eta ezkerreko belarria

irensten dizkit, besoa, begia,

eskua, ezkerrekoak. Itzalarekin

etxetxo bat eraiki dut “zu” liriko

batentzat, iraintzen nauena, txakurrentzako

janaria eskaintzen didana. Su txiki bat

emaguzu gaur, egun honetako ogiarekin. Su txiki

bat eta kaletik kantuka doan gizon horren ahotsa.

Ahotsa naiz baina urrunetik. Su txiki bat

naiz baina urrunetik. Ezkerreko masaila naiz.

Urrunetik.

egun batzuetan nahikoa

da galtzerdi parekatugabeak

janztearekin eta liburu-denda

proiektuez entzutearekin

aski da zure izena dakien

inor edo funtzio bat betetzea

xumeena bada ere

igande batzuen negua ez dago ordea

osatuko duenik, mina lurreratu

edo orkatzaren begirada topatzeko

hamaika aldapatan gora eta

behera korrika joanik ere

nahi zenuena lortu zenuen

ez dago zigor handiagorik

COMMUNIA

6

ez ezazu poesia idatzi

ez badakizu justizia

beste hitz batzuekin esaten

OIER GUILLAN

LA CUECA SOLA

Txileko estatu kolpeak mende erdia

du gaur. Bat egin dugu ekaitzetik ihes oroimena

gorpuzteko, hitzez eta dantzaz. Hunkitu

egin naiz. Ez nuen malkotan hasi nahi

— eta nahi nuen. Herriak bikoteka dantzatzen

zuena bakarka dantzatzen jarraitzea erabaki

zuten desagerrarazitakoen senideek, haiek ordezkatu

gabe, haien omenez eta haien aiduru, eta gurekin

konpartitu duzue hutsuneen

oinordetza hori. Material politikoaren

mahaian iaztik ezagun nituen

laminak eskaini dizkiguzue gero eta bi

erosi ditut. Bata sinbolikoagoa da,

besteak zintzo agertzen du

mezua: Inork ez du beste inor salbatuko.

Inor ez da bakarrik salbatuko. Soilik

komunitatean gara denok salbatuko.

Nire aukeraketa goretsi duzue,

zein ederra eta egiazkoa den

azpimarratuz, baina itauna eta

harridura irakurri dizkizuet

begietan, zeinek eta nik

erostea hori, besteekin izaten

ez dakien honek. Hala da. Jakitea

eta ekitea bi dira oso. Badakit

ez naizela salbatuko. Badakit nik

ere, Allendek duela mende erdi

lez, neure buruaz beste egingo dudala,

bakarrik hilko naizela. Gure

aita bezala. Edo nire aita bezala,

anaiak eta biok ez baikenuen beti aita

berbera izan. Pentsatu dut Txile

eta Allende aitaren Quilapayunen

kaseteen bidez zertu zitzaizkidala

eta pentsatu dut ea bizirik izatekotan

esango ote nizun gaur nirekin

Zirika!ra etortzeko, eta baietz esango ote

zenidan —ez— eta begira hau da

nire aita aurkeztuko ote zintudan.

Pentsatu dut Quilapayunen kasetea

apurtu nizulako erosi nizula Quilapayunen

CDa —Basta ya!— eta gaizki hartu zenuela. Eta

pentsatu dut Txile eta Allende izan

zirela bidegurutze bat non planeta osoak

egin zuen porrot eta akaso horregatik

zela zuretzat hain sinbolikoa eta

akaso horregatik dela niretzat hain

inportantea, ia urtero irailaren

hamaikan ahosabaian fusilaren

zaporea sentitzeraino. Inork ez

du beste inor salbatuko. J-ren urteak

dira eta ez nau ospakizunera

gonbidatu eta ez naiz ausartu neure

burua gonbidatzera. Eta bitartean nola

idatzi bizidunei, bizidunez, hemen

daudenez? Hildakoez idaztea errazagoa

da, hildakoei hitz egitea errazagoa den

era berean. Errazagoa gonbidapenak hildakoei

egin zein eskatzea. Nik nor animatu dut Zirika!ra

nirekin etortzen? Txilen ebatzi zen duela

50 urte bizitzak nolakoa

izan behar zuen —artez azaldu du

vergaratarren amak—, ez zedila

zilegi izan berriro ere sekula, ez

Txilen ez eta munduan beste inon,

komunitatean oinarritutako

sistema politikoaz hitz egitea.

Pentsaezina izan zedila sozialismoa.

Suizidioak minutuero ez dakit zenbat leitu

dudan gaur direla munduan. Inor ez da

bakarrik salbatuko. Boric-en

gobernu neoliberalak 1984ra artekoak

baino ez ditu onartzen errepresioaren

biktima gisa, eta eskaintzen dizkien

papurretan arreta psikologikorik ez

dago. 1973an ez zuten Allende bakarrik

akabatu — hori zen gaurko mezu nagusietako

bat. Argi ikusten dugu. 1973an bizitza bizigarriak

akabatu zituzten. Beren buruaz

beste —zuzenean zein zeharka— egiten

dutenak oro Txilen asmatu eta probatu

zuten neoliberalismoaren biktimak dira.

Inork ez nau ni salbatuko. Ni ez naiz

bakarrik salbatuko. Bakarka dantzatzera

behartuta gaude duela mende

erditik. Nik ez dakit komunitaterik

sortzen, ez Monedan, ez fusilez,

ezta CIA, Pfizer edo Pinochet ate joka

daudela ere — hilko naiz bakarrik,

gure aita eta harena bezala bakarrik,

jakinda salbazioa ekaitzetik

ihes bizitza haragi egiten duten

komunitateetan dagoela, eta

dantzan.

enpleguak irakasten digu onartezina

baleko hartzen — atzo dirua

lapurtu zidaten enplegatzaile ohiek

amamak ez zuen enplegurik izan baina

lanaz nork esango du gehiago

edo hobeto?

lana eta enplegua elkarren etsaiak

dira dantza eta koreografia beste

lana maite dugu eta maite ditugu

dantza eta kanta eta istorioak

asmatzea — maite dugu eguzkitan

loak hartzea eta menditik jaisterakoan

asanbladak egitea — maite dugu elkarrekin

pentsatu eta gure amorrua antolatzea

eta maite dugu sukarrarekin dagoen

amamarekin egotea iluntzean ospitalera

joan beharko balu denborarik ez galtzeko

aititek gainean txiza egin duen

bitartean — baina aititeren fardela eta

prakak enplegatu batek aldatzen

ditu, emakume migratu batek, ez

guk [gu hau ni naiz, noski]

nahiko genuke dantza askean bizi

eta maitatu eta lan

eta horretarako asanbladak eta iluntzeak

amamaren etxean

Herria da subiranoa, etc., etc.

IÑIGO ASTIZ

Euskalerria ez da herri bat. Herri bat izan nahi

duen interes ekonomikoen aliantza hauskor bat da

Euskadi ez da artxipelago bat. Da uharte

abandonatu batean bi naufragoren hauteskunde

kanpaina amaiezina — hiru hautagai

dituen bi biztanleko irla

Euskal Herrian Bilbo ez da hiri bat, uri bat, herri

bat. Bilbo, Euskadikoa, ez da bilbotarren uria, ez

da bilbotarren etxea. Salgai dauden erakusleihoak

dira eta tapiatutako etxebizitza hutsak

Bilbo, EAE, ez da egurrezko txalupa, ez

da egurrezko zubia, ez da egurrezko mahaia.

Ez da titaniozko itsasontzia, ez da titaniozko

urpekaria, ez da titaniozko zepelina.

Bilbo plastiko fina da, baldin eta fin

mehe eta merke bezala ulertzen badugu

Bilbon, CAVen, omnia sunt

communia — dena da Erkidegoarena

Euskalerriko Bilbao ez da lorategi bat, estatuak

dituena. Bilbao fantasmen estatuek itotzen duten

sastraka da, etxean zaudenean, kalean eserita

zaudenean, eraikin okupatuetan ari zarenean

inguratzen zaituzten eskultura

armatuak, armatzat kea, sirena hotsak eta arropa

zahar lizunduen usaina dituzten fantasmak

Bilbao, CAPV, hotel merke bat da, a cheap

motel, a cozy hostel in northern Spain

Euskalerria ez da baserri bat, Ager Vasconum ez da

mendialdea, EAE ez da karlistada, Nabarra non da

Bilbon bizi dena ez da bilbotarra, bilbotarrak ezin

du non jaio erabaki orain, Euskalerrian lan

egiten duena ez da baskoa, EAEn enplegu

bat izatea jada ez da euskal langilea izatea

Euskal Herria ez da herri bat izan nahi duen

jende multzo bat baizik eta jende horren ekinak

uzten duen arrastoa

ekintza politikoaren eraginkortasunaz

galdetzen digute Joxemi Zumalabe

fundazioko lagunek eta zer esan

behar diegu? garaipen txikiak ospatu

behar direla haiekin eraikitzen dugulako

garaipen handietarako bidea — baina — gaur

porrot txikiz egindako bidean garaipen

handiak pentsaezinak zaizkit, plataformaren

mezularitza taldean lubaki

berean daudenei traizio egitera deitu

gaituzuen honetan, errespetagarritasunaren

gonapean gordetzeko

Tel Aviveko hiritar gazteak gara

Gure asabak erraustu zituzten berba

berak aditu dizkiegu

            atzogaurbihar

gure bizilagun eta agintariei

Sutan kiskali ditugu ume arabiarrak

haien asaben etxeetatik so

            algaraka

Tel Aviveko gazte kosmopolitak

Mendebaldeko gizon-emakume

aurrerakoiak gara eta

zuen asaben dantzak ikastera gatoz,

zuen hondartzak konpartitzera,

zuen basoetan geure buruak aurkitzera

Gure agintari

eta bizilagunei ihes

zuen herrira gatoz

gure arimak aberastera

langile auzoan bi gazte errefuxiatu

diru-zorroa lapurtu nahian

emaztearen gurpildun aulkiari

bultzaka ari zen gizon edadetu

bati — ez, oihukatu diet,

lapurtuiezue aberatsei, aberatsei — eta esku

keinu batekin esan didate ados,

barkatu

aberatsen auzoan kalean biziarazi duten gizon

bat kantoi batean kaka

egiten eta ipurdia ahal zuen

eran garbitzen lurreko periodiko

zaharrekin

gauerdian zinematik irtetean hiria gurutzatu

dut etxeraino kaleak hutsik —

polizia baino ez —

poliziaz lepo kale

eta plaza eta parkeak — polizia

auzo aberatsean eta polizia

saldoak langile auzoan — baina jenderik ez,

ez langilerik ez edadeturik,

errefuxiatu edo aberatsik ez, soilik

polizia

TESEOREN ALDERDIA

genealogia bat aldarrikatzen duzue

“Teseok partiduan sinetsiko luke

gaur atzo bezala”

oholez ohol berregindako belaontzia

yate bat da orain

garaiak hala eskatzen omen

baina —bien sûr— debeku denborako

su berbera ei du

kubiertaren azpian

genealogia batean babes hartzen

duzue herentziaren merezimenduak izateko

Teseoren oinordeko izateak

bai baitu kreditu alimalekoa

Teseo bidenabar xixareek

jan zuten eta Teseoren

barkuaren egurrak bidenabar

onddoek dituzte jan

herentzia jaso egunean

bertan egin ez den konponketarik

alferrik landuko duzu beranduago eta

kasu

zer gerta

argi izan baietz

alderdi horretaz ari naizela

AUZODEFENTSA

deabruaren pareko jarri zuten lehen

unetik, jakina — bera eta baita

auzogile guztiak ere — auzoan lan

egiten zuten eragile guztien kontra jo zuten

prentsak eta poliziak — elkar gidatuz, xaxatuz

udazken hartan ekintzailea bera atxilotu zuten

eta abiada historikoan epaitu eta kartzelatu,

baita bere lagun guztiak ere,

bizilagunak, ezagunak, eta inoiz turismoaren

arriskuez hitz egitera ausartu zen

edonor — turismoaren arriskuez hitz egin zenean

entzutera baino gerturatu ez zirenak ere

auzoa militarki hartu zuten astebetez udaren

hasieran — abuztuan Aste Nagusia debekatu

zuten eta konpartsek protestak eta baimenik

bako jaiak antolatu zituztenean gogor zapaldu

zituzten gobernu aurrerakoien indarrek

uda gogorra izan zen eta denok dugu buruan

ondo gordea — askok azalean

baina gaur, atzera begira, inork ez du

zalantza egiten —

turista taldeari tiro egin eta haietako bi

hil zituenak auzoa salbatu zuen

Rafeef Ziadah-ri

zenbatzen ditut egunak

zenbatzen ditut harlauzak

zenbatzen ditut billeteak

banderak eseki eta ilaratan eseri

gara argi gehienak itzalita — amorruaz

eta fedeaz eta esperantzaz aritu gara — fedea

molotov koktel bat dela eta esperantza

eguzkitan utzi behar dela, gutxi ureztatu

burkidetasuna da ahaidetasuna —

familia askotan bizirik irauteko era bakarra —

bizirautea bera gehienetan sendi bakarra

deserriratuek eta haien herrialdean bertan

errefuxiatuak direnek eskuetan idazten dituzte

euren herrien izenak — poema bat

Khan Yuniseko etxe aurrituetan

egunak zenbatzen ditut — hilabeteka

harlauzak zenbatzen ditut — gehiegi

billete lohiak zenbatzen ditut —

idazteko eta irakurtzeko eta itzulpenak egiteko

baduzu indarrik, dantzatzeko beste — gure izenean —

haienean — amore emateko eskubidea

kendu diguzu barre kolpe batez

idazteko, ureztatzeko, kantatzeko bai,

amore emateko eskubiderik ez dugu

ESKERRAK (ahulak garen)

Aurrena etxekoei, eta ez etxekoak izate hutsagatik: ama, aske eta libre egiteagatik; Eneko, ur bila altxatzeagatik gauez; Pau, Anton, Mara txikia. Aita.

Liburuan moduren batean agertzen zaretenei oro: lagun, burkide, burusikide, bidaide, espazio, eragile. Zuen errua da.

Silviari, azalagatik. Ederra.

Andreari, argazkiengatik; emaitzaz gain, trantzea erraz eta eroso egiteagatik.

Neurri batean edo bestean idaztera bultzatu nauzuen guztiei, gaztetatik; irakasle, senide, lagun, idazle. Nik idatzitakoak eskatu eta irakurri dituzuenoi, eskatu eta irakurri ez dituzuenoi, eskatu eta batek daki irakurri ote dituzuenoi. Batez ere zuen iruzkin eta proposamenekin nirea zena nireago egiten lagundu didazuenei. Nirea bakarrik izateari utzi dionean izan da zer.

Eta hala da, ezta? Elkarrekin baino ezin da. Amaitzeko, beraz, komunitatearen opioa kontsumitzen duten guztiei, batu eta antolatzen direnei, elkarrekin ekiten dutenei. Gureak aurrenik, baina lubaki berean dauden guztiei ere, haserre eta eztabaida guztien ostean alde berera lerratuak baikaude. Victis victi victuri.