JOAN MARI IRIGOIEN

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Joan Mari Irigoien

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Joan Mari Irigoienen poemagintza Arestiondoko poesia existentzial-errealista batean kokatu behar litzateke, eta askotan gertatzen ohi den bezala, menturaz egun idazle gordina dugun autoreak berak «gaztetako ariketak» bezala hartuko lituzke aro hartakoak, isilaldi luze baten ostean poeta berriro azaldu izan ez baldin balitzaigu nobelagile kontsakratuaren unerik helduenean. Hain maiz ez bada ere gertatzen dira, bai, zorionez, halako ezusteko ederrak: egileak baditu, badatozkio, pairatzen ditu esan behar batzuk, barnean ezin gordeak izanagatik prosaren bidea hartu nahi ez dutenak. Orduan idazle helduak ume bihurtzeko ausardia hartzen du zenbaitetan, poesiaren bide galgarri eta askatzailean barna abiatzen da berriro, idazten ikasten hasten da. Horixe da Joan Mari Irigoienen kasua eta meritu handia. Esan genezake ia bizitza erdia eta jarduera literario aberats bat daudela poeta honen bi garai nagusien artean, baina hala ere gaztetako obsesio nagusi berdinek jarraitzen dute azpilanean baliabidez eta bizipenez hornitutako idazlerenean: haurtzaro galdua eta heriotzaren halabeharra. Aspaldiko bi gaiok, ordea, aldaera ugari eta sakonak ageri dituzte orain, hala nola denboraren joana, paradisuaren mina, espazioaren bilaketa, ahanztura... eta abstrakzio maila jasoagoan landuak ematen dizkigu. Kontrastez, meditazio metafisikoaren osagarri moduan, sentsualismoz beteriko poemetan kantatzen digu Joan Mari Irigoienek maitasuna, ontzi hauskor hori.

      Literatura bakoitzak dauzka bere aro propioak, eta halako parnasianismo luze samar bat bizi dugu gure poesian aspaldion: munduari uzkur hainbeste urte egon ondoren, inon izan diren korronte interesgarrienen lorpenak ekarri nahi ditugu geurera, ez bakarrik Greziakoak, eta molde berriak saiatuaren saiatuz tradizio kultu bat ari dira eraikitzen euskal poetak, gure Antzinatasuna zor izanen diegu zenbait urteren buruan. Horietarik dugu Joan Mari Irigoien ere. Irudi eta motibo anitzetan orientalismoa esan genezakeenaren arrasto ederra eskaini zigun bere bigarren poema liburuan, eta hirugarrenean berriz poemaren formak berak ere tradizio txinatar eta japoniarra ekartzen digu, poemaren laburrak arnastu bezala egiten gaituela, gogoetari espazioa eskainiz. Horretaz gainera, forma estrofiko berri bat proposatu du, lira, perpausaren kadentzia bortxatu gabe garatzen dena bere eskuan, eder, dotore. Joan Mari Irigoien ez da bakarra joera ekialdezale honetan, baina, besteak beste, ezin egokiago erabiltzen du gure poetak molde hau bere hausnarketak islatzeko, azala eta mamia bat eginik pentsamendua kontzentratuz edo hitzen hoskidetasunak hurbiltzen dituen kontzeptu urrunduak kontrajarriz. Horrela, hegazti, harribitxi, pintura eta egoera exotikoak ekarriz eta molde berritan landuz, askatasunaren eremua sortzen du poetak, zatartasunaren eta zabarkeriaren kontzientziarik gabeko aroa, edertasuna eta ontasuna uztartzen dituen etorkizuna.

KOLDO IZAGIRRE

Joan Mari Irigoien (Altza, 1948) ingeniaria da ikasketez. Irakaskuntzan eta itzulpengintzan jardun izan du, eta egun literaturari emana da bete-betean euskal nobelagintzaren autore gailenetarikoa dugun hau (Babilonia, Poliedroaren hostoak, Consummatum est, Udazkenaren balkoitik, Kalamidadeen liburua). Berriki, Lur bat haratago eleberri mardula argitaratu du, estilismo erakustaldi bikaina eginik oreka harrigarrian.

Muga

        eta

              mugagabea.

Tartean,

huts-hutsean,

ni.

Ilargian bizi naiz,

    bakar-bakarrik;

hala ere,

  kate luze bat

      landu nahi nuke,

ene bihotzari Lurra lotzeko,

Lurrari ene bihotza,

odol gorria sutegi,

elkartasuna burdindegi.

Uharte batean bizi naiz;

hala ere,

  ene uhartearen harresiak

      hautsi nahi nituzke,

            itsasoak irents nazan.

Orduan,

  ene hustasun hau

      hutsune handiago bat izanen da,

          baina gizon baten hutsune...

              Egun batez,

              ardi bat bezala,

              joera bakar

                    eta

              itsu batean

              bideratu nindutelako,

                          horregatik agian...

              Egun batez

              askatasunaren hegalak

              ebaki zizkidatela

              konturatu nintzelako,

                          horregatik agian...

              Egun batez

              ostadar batean

              kolore desberdinezko

              zazpi arku

              bereizten

              ikasi nuelako,

                          horregatik agian...,

              jasangaitz eta aspergarri

              egiten zaizkit

              kolore bateko bideak.

Hamaika bide hasiak,

        hamaika bider hautsiak,

                  beste

hamaika

          bide

                  berri

                            hasteko...,

mundua aberri duen

        erromes galdua

                                iduri.

Izan ere,

askatasunaren izenean

ni neu naiz

      neure bizitzaren lemazaina

eta

    muga bakarra jarri diot

                        ene jokabideari:

maitasunaren

      muga gabeko muga...

Iluna da bizitza,

        baina

            edozein

                gizon-emakumeren bizitza

                    alferrikakoa ez dela

                          dakidalako...,

aurrera jarraituko dut,

      esperantzaz,

          ene bide gabeko bidean...

Ene Caracasko dama beltz

        maiteari

        «sasi-andrea» deitzen zioten.

Caracasko edozein tabernatan

    —kuba-libre

          eta

              argi gorri—

ezagutu nuen haren azal iluna.

Txabola batean jaioa,

hona hemen bataioa:

Izena:                    Pobre.

Abizenak:                Tristetasun,

                              Bakardade,

                              Gogorkeria,

              eta berriz Bakardade.

Jatorrizko bekatua:  Pobre izatea.

Latorrizko txabola batean

beltzez margotutako

hitz batzuek

        egiten zuten garrasi:

    «Bizitzako feria:

    aberatsek asko,

    eta guk

            miseria!»

    Pobre izatea izan zen

    bere jatorrizko bekatua,

    eta horregatik

            betiko madarikatua.

    Haurtzarorik bizi gabe

            andretu zen

    eta, bakardadea hautsi nahian-edo

      —artean hamabi urte—,

            gizon bat izan zuen maite...

    Gizona joan,

        semea etorri,

              aurren arantza

                    eta gero

                            elorri...

    Semea aurrera ateratzeko

          taberna bateko barra batean

                        hasi zen

                                        lanean.

    Taberna hartan

    emakumeak

            lan-da-lan

                    eta gizonak

                            dilin-dalan...,

    eta dama beltza ere

                                        halatsu:

    kuba-libre

              eta argi gorri,

                    beste gizon bat joan

                                  eta

                    beste seme bat etorri!

    Hogei urte zituenerako,

    azkenik,

    bost seme gorde behar izan zituen

                          bere magalean...

                          eta dilin-dalan,

                          ez zuen

                              gehiagorik

                                              izan.

    Handik aitzina,

    bost kimu haiek,

    haragizko kate-mailak balira bezala,

        amaren bakardadea

              inguratu zuten,

    eta haiek aurrera ateratzea

    ez zuen beste buruhausterik izan.

    Horrela,

    gauero

    kuba-libreari eusten zioten

              eskuko bost hatzak

              bere bost semeak ziren.

    Hala ere,

    aho haiek mantentzeko

    lan hura

                        ez zen nahiko...

    Lan bila-ta-bila,

    atzetik beti

    zigorra eta makila...;

          lanik ez,

              etsita...,

    ordu arte egin ez zuena

        egin behar izan zuen:

    bere bost semeak

      aurrera ateratzeko

          gorputza saldu behar izan zuen.

    Eta biharko egunean

    —nork daki?—,

    hain neke handiz

                hazitako semeek ere,

    haiek ere,

            beharbada,

                          hanka eginen diote

    eta

    bere bakardadea

        inguratzen duen

              haragizko katea,

  h

    u        re,

            e            ra

      ra            u

                    h

                                ere

    betiko hautsiko da

    eta

    aurrerantzean

    ezinen du haragirik sentitu:

    Caracasko dama beltza

    berriz geldituko da bakarrik,

    sekula

        baino

                                bakarrago...,

    kuba-librea eta gaua

        bere azal beltzean

            dolu beltz eginik...

    Orduan,

    Caracasko edozein zikin-tokitan,

    hegazti harrapariak,

                      hagoan,

        bere hogeita hamar urteko

              gorputz zimurtuaren zain

              egonen dira...,

    eta gero,

    mundu honetan

    noizbait ere bizi izan denik

              ez du inork jakinen...

                    Dama beltza,

                    iluna,

                    maite-maitea:

    azken hau,

      besterik ez bada,

          gerta ez dadin,

          lerro hauen bitartez

          omenaldi txiki hau

          eskaini nahi dizut.

Izena:                            Pobre.

Abizenak:                      Tristetasun,

                                        JUSTIZI EZA,

                                        Gogorkeria,

                          eta berriz JUSTIZI EZA...,

                          eta berriz,

                            eta berriz

                                eta beste mila aldiz!

    Munduko ama «garbiak»:

    zuenetako norbait,

    mediorik ez,

    seme-alabak aurrera ateratzeko

              gorputza saltzeko

                            prest balego,

                            altxa dezala eskua...

    Zeuen bizietaz

    harro zaudetenak

    eta

    zeuen lotsa agertzeko

    kapaz ez zaretenak,

    behingoz bederen

              zaudete isilik,

                            ixooooooo...!,

    erraiak lehor,

    ene Caracasko dama beltz maitea

                oraintxe baitator...

    Sasi-andrea deitzen zioten...

    Sasi-andrea...

    Sasi...

    Ss...

      Arbola nahi nuke izan,

      erroak lurrean finkatuz

      zerua besarkatu ahal izateko.

      Arbola nahi nuke izan,

          eguzkipean

              datorren gizonari

                —neke eta izerdi—

                      geriza emateko,

      edota

      euripean

          datorren ibiltariari

              aterpea eskaintzeko.

      Arbola nahi nuke izan,

      bakardadean

          bizi den gizonari,

      ene hostoen eraginez,

      bihotzari hitz egiteko,

      Arbola nahi nuke izan

      udazkenak joa izan ondoren

            udaberriaren itxaropena

                                    izateko.

Eta negu gorri batean,

  hotzak dar-dar

    aurkitzen bazara,

      arren,

              esadazu,

ni naizen zuhaitz honi

          emanen baitiot su,

zure oin hotz horiek,

besterik ez bada ere,

          zerbait bero daitezen.

Orduan,

      ene zuhaitz hau

          errauts bihurtuko da,

baina

        errauts horietatik

zuhaitz berri bat haziko da:

bere adar-hostoen amaraunean

gure bihotzak

lotuko dituen

zuhaitz berria:

maitasunaren zuhaitz

                        eder-zoragarria.

Bere enborrean

gure haragiak

dira nahasiko,

fruiturik helduenak

                            eman ditzan...

1975

Ez da dena tristura,

ez da dena negar,

ez da dena zuzengabekeria,

ez da dena heriotza...

anitz arantza dago,

                bai,

baina ez da guztia arantza.

Bizitza eta itxaropena

    azken mugan

        giltzatzen direlako,

horregatik,

            ez dut ukatuko bizitza.

Eta bihar,

  gosez hiltzen ari den

    haur tripandidun hura

      ikusita

        negar batean

          jarriko banaiz ere,

gaur behintzat,

  etxetik irten naizenean

    ume baten irria

      begiztatuta,

        bihotza

                    pozez lehertu zait.

        Tristura badago,

          baina poza itxaro

                          dudalako...;

        zuzengabekeria badago,

          baina justizia itxaro

                          dudalako...;

        gorrotoa badago

          baina maitasuna itxaro

                              dudalako...;

            heriotza badago,

            baina bizitza itxaro

                              dudalako...,

                    maite dut bizitza!

      Gogorra izanen da borroka,

        baina itxaropenaren izenean

            gizakiaren garaitza

              gauza guztien artean itxaro

                              dudalako...

                    maite dut bizitza!

      Eta bihar

        ilun egonen banaiz ere,

          gaur behinik behin

            pozez beterik nago...

            Erle bat bezala

            lorez lore nabil;

            bizitza hain ederra...

            ta zertarako hil?

1975

Lorategi galduak

«...sin otra luz y guía / sino la que en el corazón ardía»

S. Juan De La Cruz

Etxeko arrosa eta krabelin herdoilezinen polifonia koloretsua,

eternidadea, besterik gabe, eguneroko lorea zenuenean.

Edo errautsen jatorrian

zure haurtzaroa kulunkatu zuten hitzak:

errotako aztiaren ipuinak: belagileak eta belauntziak;

eta ahots begi-urdinaren fereka: poemak eta hotsez hustutako paisaiak.

Halaber,

eguzkiaren itzal nagiak mugitzen zuen hormako erlojua

edota mundu bat ixten zuten gari-errekak, ur-gabeak jada,

mundu bat itxi baina beste bat zabaltzen zutenak

eguneroko ogi jaiki berrian.

Eta neska haren mototsak,

zeinetan egunero bi tximeleta urdin pausatzen baitziren, jostalari,

bihotza jauziz jauzi zebilkizun bitartean,

eternidade batetik bestera,

arrosetatik krabelinetara.

Oroit ditzakezu, halaber,

lehen hilotza inguratzen zuten lau argi haiek,

beste mundura zabaldutako argiak,

hilkutxaren lau haizeak mugagabetzen zituztenak.

Eta usain haiek,

haizearen zaldiek urruneko oasietatik

  suzko orgetan zekartzaten

      usain beroak, sarkorrak, biblikoak,

sandalo eta intsentsu.

Behin gertatutakoa birgerta daitekeelakoan,

eternidadearen lorategi horietarantz abiatuko zara berriro,

zure gaurko bihotz-taupadei

nekearen herdoila badarie ere.

1991

Altxorra

I walk, I lift up, I lift up heart, eyes...

G. M. Hopkins

Gabeziak inguratutako haurtzaroko irla emankorra.

Begiratu batean atzemandako goiz-gereziak

eta sutondoko errautsak.

Lurraren aroma

gaitzak jo gabeko zumardian.

1991

Zorionaren zutabeak

«...and happy as the grass was green...»

    D. Thomas

Buruan zeneraman koroak

ez zuen oraindik arantzarik.

Bizitza dantza bat zen

eta neska mehe xarmant bat,

bi eskuk eutsitako

ostadarraren markoan.

Denborak ez zuen nora.

1991

Patuaren intsektuak

  «Amona mantalgorri: bihar euri ala eguzki?»

Dena idatzia zegoen.

Dena idatzia zegoen, bai, jaio jaioak ginelako eta hil ere hil egin beharko genuelako noizbait, orduan ez bagenekien ere.

Eta ezjakintasunak eskaintzen zigun pozarekin, tximeletak eta amona mantalgorriak harrapatzera abiatzen ginen, herriko zelai-soroetarantz jauzika.

Egunsentia baino gorriagoak ziren amona mantalgorri haiek, baina puntu batzu zituzten han-hemenka beren mantaletan  —euri-tanta beltzak iduri—, gauak ere ereinda baitzituen orduko bere begininiak eguzki gorriaren lurretan.

Eta eskuetan hartu eta atzetan gora igotzen uzten genien, han goitik ihesi joaten zitzaizkigun arte.

Eta hegan eramaten zituen amona mantalgorriak

gure gaua eta gure eguna,

gure bizitza eta gure heriotza,

orduan ez bagenekien ere.

Amaren ipuinak

                                        «...la contemplación de los números que se enlazan

                                        como notas o amantes...»

                                                                O. Paz

Ez dago ezer,

ezer ez dago,

ipar-izarrak behiala galdu baitzuen bere iparra

eta hegoa desertu beltza baino ez baita

munduak oinarrian zituen zenbakiak eta ipuinak

haize arrotzak eraman zituenez geroztik.

Ez, ezer ez dago,

eta hala ere,

hala ere teleskopioa jarri duzu terrazan,

gogoa bidaiari,

haitzuloetako anderea bere kometerratzean hegan ikusi asmoz

edo planeta ezkuturen batean geldi,

adatsean behera jauzika doazkion argi-urteak urrez orrazten,

erreka kosmikoren baten ertzean.

Ezer ez dago, ez,

eta hala ere,

gaua beste harpe beltz bat baino ez baita,

gora begira jarri zara,

antzinako gizaki haiek bezala, begiak zabal,

haiek ez bezala, itsu,

beltzunez beltzune,

haitzuloetatik erbesteratutako anderearen atzetik,

ispilu parabolikoaren zilar-erreketan isla daitezkeen

uharri eta aerolitoen bila,

teleskopioaren gau-leihoa gidari.

Eta so degizu

eta ezer ez,

eta hala ere ezin amore eman,

errotako aztiak

gaua haitzuloetako anderearen soineko beltza zela

esan baitzizun umetan,

eta bihotzean arrosa bat zeukala,

suzko arrosa bat,

non ezerezak orozgaindiko esfera zuen bidaide.

1991

Eternidadearen urrumak

                                          «Iturri zaharretik / edaten dut

                                          / ur berria edaten...»

                        J.A. Artze

Urrun,

urrun zenekusan

zu baitan aspaldi galdutako haurra,

baina gaur oinak errekan sartzean,

uraren hotzak

suzko kamelia bat piztu dizu

oroimenaren gelarik ezkutuenean.

San Juan suaren argi-garrek

gauari ostutako eguzki hura zen,

zeina errekako jainkosari

eskaini baitzenion umetan,

ekialdeko leihoan dantzan jar zezan,

lehen ihintzarekin batera biluzik,

haizearen xirula ezpainetan.

Eguna haur jaioberri bat zen garaian

etxeko hegazti itzal-zuriak

urrezko oihalaren apaingarri ziren

eta beren harat-honatetan

kameliaren bihotz goria zauritzen zuten,

bizi-pozez eta betiraundez.

Zenbat mende joan ote dira harez geroztik?

Egun bateko eternidadea izan baitzen hura

eta taupadaz taupada

kamelia zimelduz joan baitzitzaizun oroimenean

denboraren ibaiak aurrera zegien bitartean,

zure eskunabetako ildoetan barna.

Arratsaldean, berriz,

munduko askatasun osoa

lauki soil bat zen —hegobegira zegoen leihoaren laukia—,

eta lauki hartatik

etxe-aurreko lizarraren isiluneak entzun zenitzakeen,

haize urdinaren kometa atergabeak ikusgai,

urruneko itsasoa solaskide.

Zure begirada hobengabearen bestaldean, ordea,

berehala iratzarriko zituen oihan arrotzak

etxeko usoak atzaparkatuko zituzten altzairuzko arranoak

eta zementuzko piztiek

zuk maite zenuen erreka hobiratuko zuten

zainez zain.

Zuri eta zauri,

erreka-lainoak zure begietan.

Joanak joan,

kamelia gorri hura zabaldu zaizu gaur oroimenean

eta instant hau beste instant haren oihartzun galdua bailitzan

berriro sinetsi nahi zenuke eternidadean,

aspaldiko haur hura urrun dakusazun bitartean,

gero eta urrunago.

1991

Umezurtz

L'hiver m'a chassé / dans les rues

P. Reverdy

Errotik kendu zizkizuten

enarak, errekak eta leihoak.

Pizti arrotzak

arrosa bat zapaldu du.

Harresi hotz bi dira

bakardadearen espaloiak.

1991

Nerabe, herabe

  «...Und in die Nacht der Klufte / Strahlt ihm ein ew'ges Licht»

                                                                              Novalis

Ez aurrera ez atzera,

mihian elbarritu zitzaizun

bihotzetik zetorkizun hitza

eta hitza iturri egin zen —poema—,

paperaren espazio zurian.

Espazio hura

basamortu eta negu zitekeen

baina esparru abegikorra ere bai,

hitz haiek

basalorez eta su-hegalez

ederrezta baitzezaketen

neskatxa ukiezinaren azal urdin guria,

eguzki gau-ibiltari bat amestu

haren ile beltz goroldiozkoetan,

            espazioa bera

                        berregitura zezakeena

                                    eta itxuralda.

Zeure menpe zenuen orriak

bere menpe zintuen

eta hala ere

horrela baino ez zenezakeen hats egin,

      espazio hark

              beste espazio guztiak

                    biltzen baitzituen

                            bere baitan —zirenak eta ez zirenak—,

eta zuk han hegan egin baitzenezakeen, aldika,

hegazti goitiar batek bezala,

mendi, zeru eta argiz argi,

haragiaren mugetan gaindi.

Eta horrela ikasi zenuen

munduak sortu zuela hitza

hitzak mundua berriro sor zezan

airearen hotzetik eta bihotzaren sukarretik.

Munduko izakirik dohakabeena zinen

esan behar zenion hitza

esan ez zeniolako,

baina dohatsua ere bai,

bakardadearen desertu hartan

zorion-oasiak baitziren

aingeru eri batek

gauaren kantoi batetik

diktatzen zizkizun hitzak,

eta hitz haietan hartzen baitzenuen

bestela hartzen ez zenuen atsegina.

Mihian mututu zitzaizun hitza,

ez zenekien hitzak

hitz egin ziezazun.

1991

Lehen musua

Ezpainen hezean

iturbururantz piztu zen erreka,

tximeleta gorri,

krabelin-gar.

Ze gailurretara jaio zen

instant hura?

Ze beste loretara?

1991

Jaioterri

  «Lehenean nahi dut iraun, / lehena oraina eginez...»

                                G. Aleman

Haizeak eraman zuen haurtzaroko jauregia

eta oroimenaren gelak ere husten hasiak zaizkizu.

(Mendeen hautsa kulunka

zokoetako amaraun poligonaletan).

Bizitza airean desegiten den kea da,

udazkenaren balkoitik dakusazun desolazioaren paisaia.

Baina ametsak

ezerezaren lurretan aurkitu zuen bere gorputza

eta zuk ere

zerbait solidoa eraiki nahi zenuke

zeure oroit-hondakinen gainean.

Maiatzeko kilkerrak

erloju bat zuen bere elitroetan

eta handik isurtzen zituen eternidadeak tantaka bere segundoak,

—basaliliak eta sekulabelarrak perfumatutakoak—,

oihanaren harrabotsetan gaindi.

Enarek eta irrigoek espazioa gezikatzen zuten

argiaren galsoroetan

eta haltzak zaintzen zuen erreka

etxeko neskatxa zen,

uraren gorputz higaezina.

Haurtzaroaren jauregian

ez zegoen ezer ulertu beharrik,

usainduz ulertzen baitzenuen mundua,

arrosak eta krabelinak.

Eta loreak zerizkion haurtzaroko udaberri joriari,

loreak eta loreak,

haragi errugabearen eremuetan

gladiolo gorriak dardar.

Apirilak erbesteratutako usoak

atzera ekartzen zizkizun urriak

eta haien joan-etorrietan ez zen ezer galtzen

mugimenduaren ibai guztiek

eternidadearen ozeano geldia baitzuten helmuga.

Baina iragan zibilizazioetan bezala,

haizeak eta denborak

zure betiko tenpluak ezabatu ditu,

hegazti hegal-beltzek bete dute zeruaren urdina

eta bakardadeak habitatzen ditu orain

arkitekturaren eskeletoak,

husgune bat hemen, husgune bat han.

Astunak dira

  aire itoaren berunaz

      eginak dauden

        husgune horiek

eta denborari espazioaren ahidura dario.

Horrelako hondamenaren aurrean

haurtzaroko begiak berreskuratu nahiko dituzu

eta begion prisma optikoek eragindako inbertsioan

haragi hilezkorrez jantziko duzu

iragan errautsiaren hezurdura,

ilunabarreko zerua kobalto-urdinez,

eternidadez mugagabetuko denboraren iheskortasuna.

Eta azkenean ez duzu jakingo

zuk mundua asmatu duzun

ala munduak zu.

1991

Argi ezezagunak

  «Joys impregnate. Sorrows bring forth»

                                                    W. Blake

Bizitzatik heriotzarako zure lehen bidaia hartan

argioilarraren hegal hautsitik eroritako itzalek

espazioa hesitu zuten

eta aire estu hura arnasteagatik

odolbildu zitzaizun denbora biriketan.

Baina plazerrak oinaze hura zuen atari,

heriotzak baikintuen bizitzan sendotzen.

Hegoan zauritu zintudan, bai,

eta oinazearen oinazez

odolusten ari zinen,

plazerraren plazerrez aire-gabetzen,

begiak lausotzen,

hiltzen,

baina begiradaren azkenean

su eder bat ere antzeman zitekeen,

bizi-hondarraren distira.

Argi-obelisko batek eutsi zion

izarretatik eskegitako zure azken arnasari,

heriotzatik bizitzarako

zure lehen bidaia hartan.

1991

Iparraldeko kostaldean

«...Bihotz-ezpainetan sukar bat...»

    Jean Etchepare

Joan doa irail gorriaren azken egun hau,

joan doaz hodeiak mendebalderantz,

guztiak doaz

zu izan ezik.

Lur zabal gozoa baita orain zure gorputza,

Lurraren ardatz,

eta udazkenak

bi uso erein berri baititu elizako ezkiladorrean,

ilunabar isilaren arbelean.

Gau-mahai inguruko

aire sekretuaren ilunean

lanpara bat piztu da.

Zure haragiak ez du hondorik

eta tulipatik iragazitako

lehen izpi gorrixkak

gaua eta eguna josi ditu

zure begien zerumugan.

Leihotik landa

ilun-ezkilaren hotsak

uso-uhinetan desegin dira jada,

eta ilargi jaioberria

itsasarrain urduri bat da

zainetan gora dabilkizuna,

zainetan behera.

Gelako argia

kanpoko azken argiari nagusitu zaio

eta ezpain zurbil bi

gorputzaren nekea mugatzera etorri zaizkizu.

Kresalaren hezea dario zure azalari,

naufragioaren ondoko isila

gure eskuetatik arestian itzuritako mendeei.

Eta marmolaren magal mugagabean

                                etzandako jainkosa bat bazina bezala,

hotz ikusten zaitut dagoeneko,

hotz baina eder,

itsaso jabalaren izara zurian.

(Zuriaren erdian triangulu beltza

non sua

bere errautsetatik

eternidade galduaz den mintzo).

1991

Hegalbiko haran

  «...biok kristalaren alde berean geundela jakiteko»

                                                      M.J. Kerejeta

Gelako leihoa zabalik

eguzki gorria Kantauri itsasora amiltzera zihoan

eta paretatik zintzilik zegoen El Greco-ren koadroak

argi hartatik hartu zuen arratsaldearen azken arnasa.

Irudiz betetako koadro bat zen arren

arintasun oso bat zerion laukiari,

betetasun haren azpian

argi zabalaren hegaztiak lotan baileutzan.

Hotzak zeunden zu,

hotzak ni,

neguaren terrazan biok

kanposantuko altzifreen itzal beltzei begira,

eta hegaberak

batetik bestera zebiltzan, noraezean,

aire ubelaren izotza hautsi nahian.

Koadroaren kontrastean

astunak ziren gure gorputzak,

astuna denboraren etxea, argigabea,

lau haizeetara itxia.

Baina guk zazpi mende generamatzan

mirariaren zain,

bai baikenekien neguaren bihotzean

udaberriak ere taupaka egin zezakeela,

taupaka egingo zuela ilunabar joan berri hartan,

koadroaren irudiak oro

argiaren azken hotsetan

disolba zitezenean.

Espero bezala,

koadroarekin batera barnehustu ginen biok,

eta

—hutsune bat zu, beste bat ni—,

behea goia egin zitzaigun

markoaren mugagabeko mugan.

Urtu ziren distantziak eta izotzak gure gorputzetan,

bildu ziren

            lurpeko ur beroak eta izar iheskorrak,

eta hasperenez hasperen

leiho bat ireki genion

denboraren etxe itsuari:

handixe joan ziren, elkarren gainean,

iparra eta hegoa.

1991

Oroipen goibelak

Urre uherraren putzuetan ito dira

urtarrilaren aire hotza

zeharkatu nahi zuten

hegazti bidaiariak.

Etsipenaren untziak

hondoa jo du

bihotzaren harmoretan.

Argi-izpirik gabeko gauak

gazela itsuaren begietaraino sartu ditu

bere hamazazpi zainak.

Bihar, agian,

beste ilargi batez mintzatuko gara,

beste esperantza batez,

baina gaur ez,

gaur behintzat ez,

damu dut-eta

gizon izana.

1991

Bideak eta kontrabideak

Ikusten dudan orok goibeltzen nau

Li Bo

Ekialdera joan nahi nuke

antzinako bidetik

baina eguzkiak mendebaldera narama.

Zainetan barna

bihotz ahituaren kirrinkak entzun ditzaket.

Neguko haizeak

hezurraren hutsak eta hautsak

harrotuko ditu,

urrezko dortokak dautzan hilerrian.

1991

Musika: Txomin Artola

Burezurrean eman nizun musu,

musu eman nizun zuri:

betzuloetako leihoetatik

                    saguzar bi itzuri...

1998

Harri huts zaitut.

Eta kamutsa da ene hitzen labana

zure bihotza zauritzeko.

1998

Ene begien ilunetik

zure begien argira

                            hutsune isil bat:

zubi sorgindu oro

                            harri baten faltan.

1998

Hautsaren erresuman

ez izanak biltzen du izana

eta bakoitzak daki

          bere hezur-hotsen berri.

Baina bada, beti ere,

  arku bat haratago,

lurra lurrarekin lotuz

          goi-argian gal litekeena:

besarkada den arkua,

arkua den besarkada.

1998

Esku amultsuek landutako

anforaren baitan zabalik,

maitasunaren lore hirukoitza:

buztinaren hutsa,

                    ilunaren hatsa,

                            uraren deia.

1998

Lizarraren esku ezin luzeagoetan

fruitu heldu bat zen ilargia,

saguzar itxuraldatuen aterkiek

    kupulaz kupula koroatzen zuten

          gau sorginduaren jauregia,

denbora beste denbora bat zen,

                        honat zen harat...

1998

Altzifreak eta oroitarriak

    itsasertzeko hilerri.

                            Zatoz.

Itsaso bat, bi itsaso,

ilargi-arraina

        odoletan gora igeri.

                            Zatoz.

1998

Bazter-sua basarrosan:

suak bazterrik ez baina, inolako.

Sasikoa nahi dut izan,

basarrosa bezalako,

su-kiribil batez erditzen delako.

Horra arratsa maldan behera,

laranjak itzali diren lurretarantz!

Horra argiak ilunera,

sartaldeko sortalderantz,

ilunak argia izan dezan ardatz...!

1998

Erori da errezela:

ederra da gero gorputz biluzia!

Erramu eta kanela,

zugana da den guztia,

ene gaua eta ene gau-zuzia.

Usain gozoa darizu:

gogoko dut zure adatseko oihana.

Ez naiz beldur ez naiz izu,

zure soinak bainarama...

Gorako bidean, galduz noa zama.

1998

Kiribilaren ilbehera:

jatorrira ote gara itzuliko?

Osotik ezerezera,

noiz ote ni zure erdiko,

suzko arrosa bat, puntu bat betiko...?

Azken orduko isilak

geriza damaigu. Heldu da atsedena.

Bildu gaitu kiribilak.

Den guztia da ez dena,

hutsune bat, hitzik gabeko poema:

1998