NEREA IBARZABAL SALEGI

Bar Gloria

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2022 Nerea Ibarzabal Salegi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2022ko iraila

Edizio hau: 2022ko iraila

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Hemendik igaro diren ahots eta esku guztiei,

eskerrik asko.

1

Zin egingo luke Migelek beretzat dela begirasun hori, begira daukana horman esekitako idi buru disekatu bat ez balitz. Adarrak zorrotz eta muturra lehor, kristalezko kanika bi, eta zerrautsezko nerbio optikoak, eta pentsamenduak, eta sena. Dena zurruntasuna eta ile zaharra, oraindik poro hilei josia. Bizitzari darion distira oro moteldu zaio abereari tabernako koipe eta hauts artean.

      Sarrerako ate bien erdian dago esekita, mostradore barrutik aurrez aurre ikusteko moduan. Animalia ederra izandakoa da, larru gorridun idia, muturraren eta begien inguruan zurirantz argitzen zaiona, negar gehiegi egin izan balu bezala aspaldi, gau luze batez.

      Migelek ez daki idiek negarrik egiten ote duten. Berak bai, egiten du. Gehienetan Ana eta Rakelen aldamenean, taberna itxi eta garbiketa lanak amaitutakoan.

      Pertsianak jaitsi ostean ere, tabernako lurrak ordu batzuk behar izaten ditu eguneko zaraten oihartzunak guztiz ezabatzeko; baldosa gorrien gainean zabaldutako zerrautsak soinu guztiak xurgatzen dituelako agian, orduen eta pausoen joanarekin egur-pasta umel bat bihurtzeraino, marmarrez, plater hotsez, oliba hezurrez eta zotzez egina. Migeli dagokio gauero zerrauts hori erratzarekin biltzea, eta zaku handietan sartzea gero, palakadaka, Rakel eta Ana sukaldeko eta barrako garbiketez arduratu bitartean.

      Lurreko zikinak errazago jasotzen omen dira zerrautsa botata, hori diote bi ahizpek, “pasada bakarrean garbitzeko moduan”, baina Migelek badu zalantza, beti geratzen baita egur txirbilen bat baldosa hegiren batera itsatsita, eta zer esanik ez zapata zoletara edo praka barrenetara. Egur-tantoak nonahi ikusten dira taberna gaineko lopetegitarren pisuko logeletan ere, eta eskaileran zehar, edota kaleko espaloian… eta, hortaz, Gloria tabernatik igarotzen diren herritar guztien zapata, eskailera eta espaloietan egongo direla susmatzen du Migelek, taberna bere baitatik irten izan balitz bezala oinez, bisitari denei atzetik segika. Ezinezkoa da Gloria garbitzea, urrunegi joana baita dagoeneko; eta, hala ere, gauero saiatzen da Migel. Dena zakuetan sartu, eta haien muturrak fardo-sokekin ixterakoan soilik mututzen da marmarra, edo gortzen da, behintzat, tarte batez.

      Une honexen zain bizi dira hirurak: gauaren ukabilik itxienak herria noiz itoko, behingoz gera ez dadin munduan inor hiru zerbitzari gazte beharko dituenik, inon, ezertarako. Dena jasotakoan, idi buruaren azpiko mahaian eseri dira, eta barruak nasaitu arte edan eta erre dute, begiak geroz eta txikiago, ke multzo zuri baten barrunbeetan.

      Rakelek tinko eusten die zigarretei ezpain aputzen artean, bere helduleku bakarra bailiran nonbaitetik ez erortzeko, eta topa egiten du hiru minuturik behin, “gugatik!”, ziurtatzeko edankideek bere ondoan jarraitzen dutela. Anak lasaiago erretzen du, eta lasaiago edan, eta ahizpari begiratzen dio zeharka, kopetako ile sendoaren azpitik, haren erorialdi guztien urruneko zaindari isil.

      “Orduan, zer esango diozu gizonari, Migel?”.

      Patxaranaren gozoa ezpainetan hitz egin dio Rakelek. Mostradoreko erlojuan goizaldeko ordu biak dira. Migelek sorbaldak jaso, eta gorantz bidali du ahoko kea, idi buru disekatuaren kokots pera.

      “Kontuz ibili. Edozelako jendea etortzen da hona”.

      Arriskua usaintzen daki Anak. Migelek ez hainbeste. Berari ez dio beldurrik eragin goizean tabernara sartu den gizon txiki eta estuak, nahiz eta aurpegi berri bat izan ostegun goiz baterako, azal muskertu eta irribarre horiduna. Sartu ordurako Migelen begiak bilatu ditu barraz bestalde.

      Gurin koloreko alkandora zeraman soinean gizonak, eta praka beltzak, handi geratzen zitzaion gerriko distiratsu batekin eutsiak. Atzamarrekin urrezko lepokoari heltzen ziola gerturatu zaio mostradorera, bere buruari aurrerantz tira eginez bezala. Eta Migel zain, trapua sorbaldan, bere egurrezko lubaki altuan.

      “Baina zer esan dizu zehazki?”.

      “Rakel, bertan zeunden”.

      Baina Rakelek dena entzun nahi du berriro, nahiz eta Anak eta biek lortu duten goizeko elkarrizketa ia osorik harrapatzea, batak kafe-makinaren gaineko katiluekin dorretxoak egin bitartean, eta besteak mostradore gainari trapu umela pasatu ahala, begiak zeharka eta belarriak zut.

      “Hendaian etxe bat daukala, eta ordaindu egingo didala”.

      Bizitzea zer den erakutsiko diola, herri hau ez dela bere modukoentzat, pasatzeko egun batzuk berarekin hondartzan. Hori dena esan dio gizonak, baina Migelek ez du errepikatu ahizpen aurrean, ez baitaki ziur noraino entzun duten zer.

      “Ea, ekarri txartel hori”.

      Migelek poltsikotik atera du gizonak emandako paper txatala. Rakelek ahots goran irakurri ditu zenbaki kizkurrak.

      “Telefonoa herrikoa da”.

      “Badakizu orain erantzun eske etorriko zaizula, ezta?”.

      Baliteke. Asko dira lehendik ere taberna honetan beraien ohiturak errepikatzen dituzten gizonak; horretaz jabetuta dago Migel. Besoa mostradore gainean jarrita, hesiaz bestaldeko animalia gaztea izendatzen dute. Ana polita da, Rakel potola, bera marikoia. “Ez al zara, ba, halaxe? Ala? Botin gorri horiekin, zer zara, ba, bestela?”. Berak baietz erantzuten die orain, asperduraz. Duela urte batzuk isilik geratzen zen, kristalezko edalontziak uretatik pasatzen.

      Idiaren adarren itzala norabidez aldatzen da egunean zehar. Gauez biderkatu egiten dira adarrak lanpara horixken argipean, eta sei erloju-orratz lodi dirudite hormako paper berdailean, Migel mehatxatuz, adieraziz badatorrela zerbait, idiak edozein unetan mahai gainera egingo duela salto bere adreiluzko gorputz eta guzti, aurretik eramango duela dena. Aldizka entzuten du idiaren lepoko zintzarriaren durundia, hala iruditzen zaio Migeli; kafe-makinaren putzen eta langileen berbaroaren artetik bereizten du tulun-tulun bat egunean zehar, bera ardo txikitoak errenkadan zerbitzatzen ari denetan burua hormarantz jasotzera behartzen duena, gehienetan tanta moreren bat aluminio gainera isuraraziz, baina azkenean beti izaten da edalontzi biren arteko talka, edo atearen intziria.

      “Ahazteko esango diot. Ez dudala ezer nahi, eta ahazteko nitaz”.

      Ahizpek elkarri begiratzerakoan, Migelek sumatu du elkarrizketa zaharren baten arrastoa aurpegiera haietan, bakoitza bere arrazoiaren bila, bere “esan nizun”aren usnan. Badirudi Anak irabazi duela argudiaketa isila, hasperen egin baitu lasaitasunez, eta azken trago bat emanda, mahaitik altxatu da.

      “Hobe ez fidatu. Zoaz etxera, guk jasoko dugu hau”.

      Rakelek hondartxo bat geratzen zaion patxaran botila hartu du eskuan, jostari.

      “Azken tragoa biderako, Migel?”.

      Eta Migelek baietz.

      “Gugatik”.

      Anak isilpean jaso ditu zigarrokinak eta hautsontziak.

      Migelek musu bana emanda agurtu ditu ahizpak. Kopa, txapel eta abereen argazki artean, Ana eta Rakel ere iraganeko oroitzapen kuttun iruditzen zaizkio batzuetan, aspaldi bizitako eta sendatutako min bat, dagoeneko urruna eta ederra dena.

      Sarrera nagusiko pertsiana botata dagoenez, sukaldeko ate txikitik irten da kalera. Gauak epel inguratu du, esnezkoa dirudien zeru baten azpian. Urrunean, makinaria handien burrunba eta burdina-kolpe erregularrak. Ohi baino samurrago sentitu du harria hankapean, edanak herriko gogortasunak bigundu izan balizkio bezala, propio, bere gorputzaren formetara molda daitezen.

      Tabernatik urrundu eta bere auzorako bidea hartzear dela, txistu bat entzun du atzetik. Ahots bat gero:

      “Migel!”.

      Norbait ari zaio keinuka lopetegitarren portaleko atetik. Migelek ezagutu du itzal hori. Elias da, taberna gaineko bizilaguna, laugarrenekoa. Igandero etortzen da tabernara emaztearekin txibierroak jatera.

      “Etxetik gas usaina hartu dugu, eta sukaldean soinuak entzuten zirenez, pentsatu dut zerbait utziko zenutela piztuta”.

      “Rakel eta Ana bertan daude”.

      “Ez dute erantzuten”.

      Kezkatu egin da Migel, eta lasterka igaro ditu gainetik lehen ibilitako pausoak.

      “Ez zintudan molestatu nahi, badakit berandu dela…”.

      Portalean sartu dira. Han dauka hirugarren sarbidea tabernak, sukaldeko ate txikiak barrutik kanpora irteteko balio baitu bakarrik. Giltzaren bila dabilela, okerrenak bururatu zaizkio Migeli. Rakel agian despistatuko zen, eta beraiek ezer usaindu ez, hainbeste tabakorekin.

      Giltza sarrailan sartzekotan dela, kokotetik heldu dio Eliasek, aurpegia horma lakarraren kontra sakatuz, kolpe lehor batez. Leherketa bat bezala zabaldu zaio mina masailetik burezur osora. Askatzen den gerriko baten uhal hotsa entzun du atzean, eta kremailera batena gero; ohartzerako, Eliasen ezkerreko eskua dauka bere praka bakeroei beherantz tira egin nahian. Minak erdi zorabiatuta utzi du Migel. Gizonaren hats beroa sentitu du belarri ertzera gerturatzen, “harrapatu zaitut”, haren gorputz handiaren pisua lepoaren kontra, eta esku urduriaren mugimendu aztoratuak, orain Migeli prakak eranzten saiatzen, orain bere zakila ukitzen.

      Oihu egin du. Hormako pikor zorrotzek ezpainetako azala zartatu diote, burdina zaporea sumatu du eztarrian behera. Geroz eta ozenago egin du garrasi, zirrikitu estuan erdi itota.

      Eliasek ahoa estali nahi izan dion unean, bere indar guztiekin sakatu dio atzerantz. Gizonak estropezu egin du, galtzak orkatilen parera jaitsita. Haren besotzarren artetik labainduta, ataritik irtetea lortu du Migelek, eta korrika urrundu da gauaren aldapetan gora.

2

“Nik zer egingo dut, ama?”.

      Emakume estu haren pausoari jarraitu ezinik zihoan mutikoa espaloian behera.

      “Beraiek esango dizute hori, zuk bete esana”.

      Migelen amaren begiak aldatu ziren urtea zen, fundizioko langileek greba egin zuten urtea. Migelek erdizka ulertu zituen bi hilabete haiek, erdizka aitaren hitzak, “enpresa honek naziena dirudi”, “hankak aurretik ditugula irtengo gara hemendik”, erdizka amaren bat-bateko umore ozpina eta negarraldiak, eta erdi haiek puskaka batuz, ilusiozko eta beldurrezko giro orokor bat xurgatu zuen bere senideei begiratze hutsez. Grebak iraun artean, fundizioko langileak elizan gotortu ziren hainbat egunez, aita tartean, eta amak eta auzoko emakumeek janariz betetako lapikoak eramaten zizkieten egunero. Anaia ere joan zen haiekin noizbehinka, Juan, Migel baino urte eta erdi zaharragoa. Migelek patio grisean elkartzen ikusten zituen denak logelako leihotik, beraien lapiko, jertse eta mantak hartuta, urduri. Ez zioten inoiz joaten utzi.

      Greba amaitu zenetik, ordea, amaren begiak zerbaiten bila bizi ziren, beti metro batzuk edo egun batzuk harago bere gorputza baino. Errekondoko taberna handi hari erreparatuko zion noizbait, eta Migelen esku trebeez oroituko zen, bere seme gaztearen izaera alai eta apalaz. Orduantxe sartu zen Migel lehenengoz Gloriara, hamahiru urte bete berritan.

      Astelehena zenez, taberna itxita zegoen. Sukaldera ematen zuen ate txikia jo zuen Migelen amak, kolpe sikuz. Argi zegoen ez zela ate hura jotzen zuen lehenengo aldia, aurrez hitz egingo zuen tabernari berriekin, halaxe egin baitzuen ardotegiko jabearekin ere, Juan almazen-mutil gisa har zezan.

      Betzulo moredun mutikotxo batek ireki zien atea, emozioari eta lotsari eutsi ezinda bere hortz txiki eta sakabanatuen artean. “Ama! Heldu da!”, oihukatu zuen, Migeli eta bere amari begirik kendu gabe. Ile beltzeko emakume nekatu batek baztertu zuen mutikoa ate ondotik, eta barrura gonbidatu zituen. Beste gaztetxo batzuen barreak entzun zituen Migelek sukaldean sartu eta batera. Atea zabaldu zien mutila Migelen adin inguruko beste bi neskarekin zebilen txutxu-mutxuka, hirurak beregandik erdi gordeka.

      Emakume nekatuak Bizenta zuen izena; bazter batetik azaldu zen gizon mardul eta irribarretsua, berriz, Patxi zen, senarra, masailetan zain txiki gorri eta moreak zabaltzen zitzaizkiona huntza bezala. Patxik, beso iletsua luzatuta, eskumako eskua estutu zion mutiko iritsi berriari. Migelek giharrak tenkatu zituen, eskuen mugimendua trinkoa eta lehorra izan zedin, anaiak erakutsitako moduan. Haiek ziren, beraz, lopetegitarrak, Gloria tabernako errentero berriak, kostaldekoak, hori esan zion amak. Baserria utzita, kotxe beltz txiki batean iritsi omen ziren herrira senar-emazteak eta lautik hiru seme-alaba, hiru gazteenak.

      “Hauek dira Ana, Rakel eta German”.

      Urduri agurtu zituen neba-arrebak, inguruko guraso denak tarte baterako desagertzea desiratuz. Egurrezkoa zen sukaldea, sabai ilunekoa. Armairu denak ziren zuriak, eta turkesa koloreko ate meheak zeuzkaten, ertz borobilduekin. Altzari luze bat zegoen erdi-erdian, sukaldea bitan banatzen zuen apaldun mahai moduko bat; ehunka trastek egiten zuten gainezka bertan: baziren kafe poteak, txikoria paketeak, galletak, arrautzak, puru kaxak, berakatzak, plastikozko poltsa korapilatuak... Tamaina askotariko lapiko multzo bat zeukaten ekonomika beltzaren gainean. Bizentak jatekoa eskaini zien amari eta biei, bazeukala salda, edo odolostea bestela. Mokadua errefusatu zuten, eskerrak emanda, eta isilik geratu ziren denak elkarri begira, bata bestearekiko adeitasun eta ondo-egin-nahia deserosotasun bilakatzen den une horretan.

      “Erakutsi taberna Migeli”.

      Hiru neba-arrebak ziztu bizian irten ziren sukaldetik, auzoko festetako etxafuegoak nola. Egurrezko mostradorearen barrualdera azaldu ziren; izugarri altua zen, gaztetxoak justu-justuan iristen ziren ertzera. Baldosa zuriz eta laranjaz estalita zegoen atzeko horma, hamarka lore simetriko marraztuz bata bestearen ondoan. Aldare itxurako armairuetan botila mordo bat zeukaten, baita kristalezko edalontzi eta kopa sailak ere, apal banatan txukunduak. Familia hura irabazle-familia bat izango zela pentsatu zuen Migelek, hormetako edozein kako baliatu baitzuten txapelak eta garaikurrak erakusgai jartzeko. Hain taberna handirik ikusi gabea zen sekula.

      German txikia totelka eta pozarren hasi zitzaion azaltzen lagun berriari katiluak non zeuden, koilarak non, kafe-makina berria nondik piztu, hark oraindik ulertzen eta maitatzen ez zituen ondasun haiek besteen begietan ederragoak izan zitezkeelakoan. Ana eta Rakel isilik zeuden, Germanengan utzi zuten harreraren pisu guztia, baina neba gazteak zoriontsu zirudien beste mutil baten etorrera hutsagatik.

      Mostradore aurreko mahaiak zeharkatu ondoren, jangelarako bidea erakutsi zion Germanek. Ordura arte ikusitako txoko guztiak bezain handia zen; hamar mahai luzanga erraz kabitzen ziren pare bat ilaratan. Marroi argia zen horma-papera, marra higatu batzuekin, eta lanpara sorta borobilek argitzen zuten hormetako bakoitza. Burdinazko haizagailu txiki bat zegoen kantoi batera josita. Errezel zuri parpailadunak dingilizka errekondoko leihoetan eta kalera ematen zuen beiratean.

      “Atzo neu bakarrik iritsi nintzen hango etxe hartaraino”, esan zion Germanek Migeli, atzamarra kristalaren kontra zanpatuz. Migelek ez zuen ondo ulertu esan nahi izan ziona. Beste pare bat garaikur ikusi zituen jangelako txokoetan. “Hurrengoan denak zenbatu behar ditut”.

      Sukaldera itzuli ziren umeak. Migelen amak lepoa eman zien kolpetik.

      Semeak baino ez zuen nabaritu negarrez ari zela, egunero egiten zuelako negar etxetik kanpo, bai Juanita galiziarrarenean, bai izeba Pilarrenean. Aita noizbait itzuli baitzen eliza hartatik, bai itzuli ere; ordutik ez zen ez txanda aldaketarik, ez buzo grisik sokatik esekita. Fundizioko sirena hotsak ordu berean jotzen zuen, baina ez beraientzat. Grebalari guztiak kaleratu zituzten. Aitak tailer mekaniko bateko ezagun bati eskatu zion mesedea, baina horrek artean ez zuen baretzen amaren larria.

      Bizentak aginduta, lau gaztetxoak goiko pisura igo ziren arrapaladan, Lopetegi-Aitzondo familiaren bizitoki berrira, nork erakutsiko mutil ilehori hari gauzarik harrigarriena: logeletako ohe txikiak, baserrian erabiltzen zituzten abarkak, leihotik ikusten zen mendi-tontorreko gurutzea.

      “Herri hau zatar-zatarra da, baietz?”.

      Horixe izan zen Rakeli entzun zion aurreneko gauza, leiho ondotik kalera begira zeudela, eta laster ikasiko zuen haren galdera denak amaitzen zirela “baietz” batekin, ahoskatua edo mutua, baina beti zetozela aurrez erantzunda. Emakumeak ikusi zituzten espaloi estuetan erosketak egiten, baita harakinaren Dauphine berdexka berria ere, harategiko ataurrean uzten zuena beti.

      “Herri hau zatar-zatarra da”.

      Migelek ez zion galderari erantzun, bere aitari erantzuten ez zion bezala horixe bera esaten zuenean, “Sorian gosez bizi ginen, baina behintzat ez genuen ke zikinik jaten”.

      Migelentzat ez zegoen beste iraganik, baina. Amaren sabel barruan iritsi zen bera herri hartako tren geltokira. Inora itzultzeko beharrik gabe jaio zen jaio zen lekuan, biluzik eta labain, haziz eta haziz zihoan herri lanbro eta bizi hartan, eta bere senideek hainbestetan madarikatutako hauts beltz hark hozkatu zuen bere haurtzaroko irudi bakoitza.

      Horregatik ez zion erantzun Rakeli egun hartan, oraindik ez zekielako Rakelek nora itzuli nahi zuen hori esaten zuenean.

      Amak sukaldetik hots egin zion, eta Migelek binaka jaitsi zituen eskailerak.

3

Aitak kolpetik zabaldu du gelako atea.

      “Ez al dun jaiki behar? Atzo ere ibilita, ezta?”.

      Bizkorregia da galderen abiadura Rakelentzat; zehatzegia, bere gela ilunaz kanpoko guztia. Buelta erdi eman du ohean.

      “Ahizpak zain dauzkan sukaldean. Denak hire zain, orain ere”.

      Atea zabalik utzi dio Patxik, goizeko argi hotzaren konstantziak lor dezan berak lortu ez duena: alaba hura behingoz esnatzea, bizitza zailtzen dien lozorro horretatik.

      Aitaren pauso-hotsa eskaileran behera eta Rakelen kopeta barruko bihotz taupadak, biak bat eginda: bum-bum, bum-bum; odola zikin eta lodi dihoakio zainetik zainera, kostata, taberna ondoko errekako urez egina balego bezala. Usaina ere halakoxea izango duela pentsatu du Rakelek, zaborrari darion mina eta gozoa, eta lotsatu egin da.

      Anaren ohera begiratu du. Eginda dago. Izarak lisatuta eta txukunduta, lotarako kamisoi arrosa burkoaren gainean utzita, hau ere ondo tolestuta. Ana beti aurretik, txiri-txiri. Astelehen hau iristeko gogotsu zegoela esana zion Rakeli, Itsasgainera egun-pasa joateko asmoa baitzuten ahizparik zaharrenarekin.

      Miren gazterik ezkondu zen auzoko beste baserri batera, eta hantxe jarraitu zuen bizitzen, denen haurtzaroko larre urdinetan, begiak eta eztarriak erretzen dituen kerik gabeko muinoan. Baina domeka askotan etortzen da familiari tabernan laguntzera, ezkon aurreko urteak zerbitzari lanetan emandakoa delako beste zenbait jatetxetan. Esku abilak eta hanka bizkorrak dira Mirenenak, guraso nekatuentzako urregorria.

      Kalearen borborra entzuten da Rakelen gelatik. Banatzaileen joan-etorriak, espaloietako elkarrizketa ozenak. Denak bigarren kafea hartuta dagoeneko. Rakelek ere, berez, bazuen Itsasgaineko lagunak berriro ikusteko poza, aspaldiko partez. Halaxe aitortu zion Anari pare bat egun lehenago. Taberna hartu berritan auzora sarri-sarri joateko ohitura mantendu bazuten ere, herri handi hark irentsi egin ditu astero, oldeka, eta astelehenak benetan bilakatu dira deskantsurako egun beharrezko. Gaur, ordea, Mandiolako Inesen urtebetetzearen aitzakian, haren baserrian bazkaltzekoak dira hiru ahizpak eta neba gaztea. Rakelen txikitako lagun mina da Ines. Haren negarrak, lopetegitarrek auzoa utziko zutela jakindakoan. Azken aste haiek dolu mutu batean bilduta eman zituzten bi neskatoek. Ez zuten gaia aipatzen, baina jolas guztietan amorratzen ziren bata bestearekin, mutur-joka amaitu arte.

      Ama sukaldean ariko da, Mandiolara eraman beharreko kroketa bandejak eta natillak poltsetan sartzen, Mireni senarrak utzitako autoan kargatzeko gero.

      Rakelek sabaira begira jarraitzen du. Txartuta dauka arima. Bezperako irudi gautarrek bat-batean asaldatu dute, oheburutik sits iletsu eta potoloak eroriko balitzaizkio bezala aurpegira. Ondoko herriko festak, Migel eta biak, eta ginebra botila bat muturrik mutur, kotxe gorri bat. Eliasekin gertatutakoa kontatu zion, eta Rakeli urdaila korapilatu zaio gogoratzearekin bat. Migelen negar-zotinak entzuten ditu, petrilean eserita. Eskuak burura eramanda, une lauso haiek uxatzen saiatu da. Korridorera begiratu du, hormak epeltzen dituen argiari mesedez gelditzeko eskatuz, ez sartzeko logelara. Edo sartzeko eta itsutzeko. Ezezagun zaio atzoko Rakel, Demis Roussosen kantuak oihuka kantatzen zituena, “forever and ever, and ever…”. Baina goiz honetakoa ere ez da bera; goizak tabernako sukaldean hasten dira etxekoentzat, behean daude denak, prest, bizitzarako prest, eta Rakel ez. Erdibidean bizi da, damu zaharrez eginiko ohean, eta aukeratzekotan, beti aukeratzen du bezperakoa izatea.

      “Rakel, hauek bazoazan hi gabe! Pena ederra hartuko dun gero!”.

      Aita sarrerako atetik ari zaio garrasika. “Itxaron, esan apur batean itxaroteko”, auskalo nondik atera duen ahotsa. Izarak baztertu, eta aurre egin dio zorabioari. Dutxako ur epeletara bota du bere burua, eta ile kizkurra tantaka dariola jo du armairura gero, lore eta puntudun alkandora zabala eta gona beltza janzteko. Anaren koloniari bi ufada kendu dizkio. Ordu laurden batez sinetsi du dena dela jarrera kontua, bera ere izan daitekeela ondo egindako ohe baten jabe, har dezakeela goiza bizilekutzat.

      Sukaldeko berbaroak eten dira Rakel agertzerakoan. Hor daude Ana eta Miren, lepoa egurrezko altzari zurien kontra botata, beraien zango luze eta gihartsuen altueratik ahizpa gazteari begira, irribarre moduko bana masailetik masailera esekita. Biek zupatu dute zigarrotik aldi berean, airean dauden hitz guztiak barrurantz arnastu nahian edo. Amak begiratu bizkor bat bota dio alabari, eta zuzenean joan da mostradoreko kafe-makinarantz.

      “Horiek ditun pertsonaren begiak”, aitaren epai lehorra, txorizo-mutur egosi bat jan ahala. Gaueko arkatz beltzak galipot hondarra dirudi Rakelen begipeetan. “Ez zakinat ikatz hori zertarako ematen duzuen”.

      “Zein ordutarako itzuliko gara?”, galdetu die Rakelek ahizpei.

      “Berandu gabe. Iluntzerako ekarriko zaituztet”.

      Ama kafesne katilukada batekin itzuli da sukaldera, eta Rakel eserarazi du kantoiko mahaitxoan, egutegiaren azpian, sorbaldatik eutsita. “Gosaldu zerbait, umea”. Alabak amaren eskuari heldu dio, laztan hori bere azalean iltzatzeko indar eginez. Rakelek beti heltzen die larriduraz azazkal txikidun esku horiei, beti gehiagoren eske. Lanek inoiz askatzen ez duten ama, lehendik ere beretzako denbora gutxi daukana, norbaitek hartu eta kendu egingo diola uste izan du umetatik. Ama baserri aurreko zelaira izarak biltzera irteten zenetan ere, Rakelen begi handiek goiko pisuko leihotik zaintzen zuten emakume segail hura gauaren erdian. “Haizeak izarekin batera eramango du”. Eta gero egurrezko eskaileretan gora entzuten zituen gizonak eta antxumeak, denak aldran, bere bila. Inoiz gertatu ez zenaren oroitzapen hark iraun dio gardenen urteetan zehar.

      Koilararen mugimenduekin kafesnea hoztu nahian dabilela, German sartu da sukaldera, hura ere esnatu berriaren betazal puztuekin. Mireni autoaren giltzak eskatu dizkio, eraikinari buelta bat eman nahi diola eta, “mesedez, aproba egiteko, Rakelek gosaltzen duen bitartean”. Ez dizkio eman. “Rakelek oraintxe amaituko du. Janari dena autoan dago, irten egin behar dugu”.

      Neba-arrebei begira-begira jarrita, katilukada beroa bi tragotan amaitu du. “Goazen”. Kolpetik zutitu, eta indarrez askatu du katilu hutsa harraskaren gainean, hain zorte txarrez ze, lehendik harraskan zegoen txorizo arrastodun platera jo, eta biak hautsi dituela kolpe bakarrean, platera erdi-erditik, eta katilua heldulekutik.

      “Hau ere hautsi dun, heure dirutik hartzen hasiko bagina apurtzen dunan guztia ordaintzeko, hemezortzi urte bete behar eta ez al dun pauso zuzenik emango, noiz arte, Rakel”, aitaren marmarren korronteak neurtua dirudi, baina aldizka labaintzen zaio itxi usaina duen hitzen bat, aspaldi ondutakoa.

      Patxi gora-goraka hasten denetan, Rakelek alde egiten du. Sukaldetik irten da ernegatuta, mostradorera ematen duen errezel berdea airatuz, harrotasunezkoa dirudien pauso bizian, aitak atzetik jarraituko dion beldurrean oinarritzen bada ere pauso hori, betidanik. Sarrerako atea ireki du sarrailatik zintzilikatutako giltzari buelta emanda. Neba-arrebei autoan itxarongo die.

      Tabernaren ondoko zubian aparkatuta dago Renault 12 zaharra, urdin argia. Haren kapotaren gainean eseri da Rakel, horituta datorren etxe-tarteko errekari begira. Urak noiznahi aldatzen dira kolorez eta usainez. Auskalo non jaiotzen den, auskalo non itsasoratu, berdin du horrek, errekak ezin baitu bere ibilgutik ihes egin. Fabriketako isurkinak, etxeetako leihoetatik jaurtitako zabor-poltsak, denak hartu eta garraiatzea besterik ez zaio geratzen, urak duen aurreranzko joera burugogor horretan. Rakelek ere nahi luke hasieratik hasi, iturburu hotzetik salto egin harri malkartsuetan behera, itsasoratze bat aukeratu agian, baina ezin du. Etxe-tarte hau zain dauka beti. Tabernako leihoetarantz begiratu du, hor ariko dira bere senideak, azken musuak ematen, azken errekaduak, doluminak batzuentzat, goraintziak besteentzat, “esan ondo doakigula hemen”. Imajinatzen du zeinen eraginkorrak diren gauzak bera gabe.

      Laster atera dira Miren, Ana eta German, Rakelek irudikatutakoak eginda edo egin gabe, eta atzetik ama, zuzenean berarengana. Eskua hartu eta aspirina bat gorde dio atzamarren artean alabari. “Ez ezazu bilatu zeure burua erretzeko egurrik, Rakel”, eta kopetan eman dio musu. Ohikoa du amak esaera hori, baina modu orokorragoan erabili izan du orain arte, “zuek bilatuko dituzue zuen burua erretzeko egurrak, umeak”, edo horrelako zerbait. Lau seme-alaben buru gainetan askatu ohi zuen abisua, jaso nahi zuenarentzat, baina beharbada, pentsatu du Rakelek, esaera hori beti egon da berari zuzendua.

      Autoan sartu dira, bi zaharrenak aurrean. Amak agur egin die atetik, eta barrura ezkutatu da. Rakeli oraintxe ari zaio mundua gainera erortzen, beranduegi oroitu baita Itsasgainera bideko bihurguneez, joanaz eta itzuleraz, eta bien bitarteko ordu luzeez. Aspirina irentsi du urik gabe, eta musua autoaren leiho txikitik aterata saiatu da arnasa hartzen. Mirenek egin du bakerako lehenengo ahalegina.

      “Hitz egin al duzu Inesekin aspaldian, Rakel? Nik uste dut berriren bat eman behar digula, ezkontza kontuak edo”.

      “Ez dakit, ba. Baliteke”.

      Berak ere eman diezaioke berriren bat Inesi, egia da badaukala zer kontatua, aldatu zaiola bizitza berari ere baserria utzi zutenetik. Beharbada galderaren batekin has daiteke, “Ines, gogoratzen zazpi urterekin nire aitaren armairuko ardoa edan genuela? Gero ohean pixa eginda esnatu ginen biok, gogoan al duzu?”.

      “Amak zilarrezko belarritako polit-politak erosi ditu Inesentzat, gustatuko zaizkizu, Rakel”.

      “Eta maistrak zigortu gintuenekoa? Nik leihotik salto egin eta ospa egitea lortu nuen, baina zu ez zinen ausartu, eta hantxe utzi zintudan, begiak beteta”. Agian gauza batzuk ez dira astegun buruzuriz oroitzekoak. Ines zerbait kontatzekoa omen da, aurrerantz doala, geroz eta atzerago jo beharko dutela oroitzapenetan elkar aurkitzeko, eta Rakel lotsak jaten du haren etxera egoera honetan agertu behar duela jakinda.

      “Ea ez zaigun arrain-zopa lapikotik irteten, kontuz gidatu beharko dugu”.

      “Geratu autoa”.

      Mirenek ahal izan duen bezala igo ditu gurpilak espaloira, herriko irteeran. Rakel burua aurrerantz luzatuta atera da autotik presaka, eta eskua etxe zahar bateko horman bermatuta, errebesaka egin du. Berehala sentitu ditu Anaren eskuak bere ile luzeari eta kopetari eusten. Han joan da amaren aspirina, eta jan zituenik ere ez zekizkien beste zenbait jaki zati, denak kafesnetan beratuak. Zipriztinak gonan eta zapatetan, eta gonbitozko errekasto txikiak espaloiko harlauzen arrakaletan zehar zabaltzen.

      “Nahi al duzu zurekin geratzea?”.

      Ana begi-bistakoa dena izendatzera ausartu da. Hementxe amaitzen dela Rakelen bidaia.

      “Ez, zoazte. Esan hangoei barkatzeko”.

      Ahizpak begiradarekin eskertu dio geratzeko eskatu ez izana. Besarkada bat emanda, autora itzuli da, Mirenen pazientzia gutxiko aurpegiak hala erregututa. Hiru neba-arrebek Rakel agurtu dute kristalen bestaldetik. Berak musu bat bidali die, errebesen esfortzuak eragindako malkoak oraindik masailetan behera. Herritik irteten ikusi du auto urdina, karga pisutsu bat askatu ondorengo arinduak bultzatuta bezala.

Bizentak eta Patxik buruak bistaratu dituzte korridorera.

      “Zer ahaztu duzu?”.

      Rakelek mutu egin du logelarako bidea, isiltasun lodi hari erregutuz gai izan dadila gurasoen gupida pizteko, ordu batzuetarako behintzat. Zekarrena baino bekozko larriagoa jarri du, nahita.

      Laster da aita bere bidea oztopatzen.

      “A ez, horixe ez!”. Besotik heldu dio ohera iristear dela. “Hi ez hoa lotara”.

      “Ez nago ondo”.

      “Horregatik. Hurrengoan ikasiko dun ondo egoten. Hi nirekin hator txabolara”.

      Eta alabari gehiago aurpegira begiratu gabe joan da aterantz Patxi, Rakelek atzetik segituko dion ziurtasunarekin, edo horixe proban jartzen. “Ez dezadala bururik itzuli beharrik izan”, oihukatzen dio aitaren kokoteak.

      Amaren laguntzarik ez da iritsiko, badaki hori Rakelek.

      “Joan zaitez, gaixoa…”, esan, eta tabernara jaitsi da Bizenta. Ez dago Rakelentzako zirrikiturik. Ahapean maldizioka, autoraino jarraitu dio aitari.

      Ermitara bidean dago Patxiren txabola; harrizko etxola zahar bat da, uralitazko eta egurrezko taulekin zatika konpondua. Artzain-txakur tximadun bat dauka haritz enbor bati lotuta, Argi, kateak baimentzen dion zirkulu erdiaren barruan bizitzen ikasi duena egunaren zatirik handienean. Ugertutako menbrillo lata batean pilatzen zaio euri ura, likinduta.

      Estalpe txiki bat eraiki zuen Patxik txabolaren ondoan, bere oilo dozena eta lastoa euritik babesteko, baita hala moduzko komun bat ere, lababo eta guzti, eskuko ispilu laranja bat fardo-soka batetik esekita duela.

      “Zer egin behar dut nik hemen”.

      “Nik idia ferratu behar dinat, eta hi nirekin egongo haiz, kieto”.

      Txabolara sartzerakoan hiru idi baino ez ditu zenbatu Rakelek esne-behiaren ondoan. Azkenengoan lau zeuden; ezin jakin zenbat izango diren hurrengoan. Patxik orduak ematen ditu bertan, edo hori esaten du behintzat. “Txabolara noa”, eta ezkutatu egiten da etxekoen begi-bistatik. “Berriro neska-lagunengana”, erantzuten dio Bizentak, hainbeste zaintzen baititu Patxik bere abere adardun hauek, hainbestetan orraztu, elikatu, edo besterik ezean, behatu.

      Leihoaren hegian irrati bat dago, dena hautsak hartua, leihoko kristalak bezala. Pentsu zakuak ilaran jarrita daude asken aurrealdean. Esne-behi pintoa bazterreko askara lotuta dauka, idiengandik aparte, erraz jezteko beste lekurekin, esnez betetako kantin bat eramaten baitu lantzean behin tabernara Patxik ebakiak eta kafesneak prestatzeko, eta hori da senideekin elkarbanatzen duen korta zati bakarra. Bere partea, idiena, leihoaren parekoa da. Hiru idiak bata bestearen ondoan bizi dira, elkarren epeltasunean egiten dute dena, jan, edan, lo, hustu. Zurrumurru bat bezala entzuten dira haien txiza zipriztinak porlanaren kontra.

      Bazter banatako biak ezagutzen ditu Rakelek: ezkerreko gaztaina koloreko idi sendoa, eta eskumarengo idi adar-motza. Adar-motza da, Patxik adarretako bat moztu ziolako orain urtebete, eta ordutik zaila da hari buruz beste ezer esatea. Rakelen begiek, nahi gabe ere, falta den adar hori marrazten dute airean. Odol putzua ez zen berehalakoan garbitu txabola pareko lurretik. Minutu batean egin omen zuten. Hori kontatu zion aitak, idiak kanpotik gogorrak direla, baina bigunak barrutik. Burdinazko kable batekin zerratu zioten adarra, eskuz, eta gero ez zegoen odol txirrio hura etengo zuen amaren semerik. Antitetaniko injekzio bat eman zioten aurretik, eta zaurientzako esprai urdin potokada bat ondoren, baina ez zen edonolako zauria hura. Patxik gogoz kontra hartu zuen erabakia. Berak nahiago izango zukeen uztarria berriro lantzen saiatzea, edo trapuak jartzea, zernahi egitea gaztaina koloreko idi sendoak eta orain adar-motza den idiak bat egin zezaten, baina, edozer eginda ere, adar pareek traba egiten zieten elkarri, zabalegiak zirelako, luzeegiak, batek jakin, forma batzuk parekaezinak dira, banaka balio dutenek ez dute beti binaka balio, horixe gertatu zitzaien bi idiei, uztarrira lotutakoan buruak albo banatara begira geratzen zitzaizkiela, eta horrela ezin zutela aurrerantz tira egin. “Idirik politena utzi osorik. Moztu besteari”, esan zion lagunen batek aitari, “horrela edozeinekin parekatu ahal izango duzu”.

      Rakelek eskua sartu du pentsu zakuetan, txandaka: gari zahia, oloa, arto xehatua, baba, garagarra... Hauxe da labainena eta gozoena atzamarren artean. Plastikozko poto beltza hartu eta garau batzuk bota dizkio adar-motzari askara; honek erreberentzia bat eginez makurtu du burua, pentsu dena ahoratu, eta kolpetik altxatu ditu berriro adarrok, adar bat eta erdi, Rakel ikaratuz. Hausnarrean segitu du neskari begietara begira, ziraunaren larruaren trazako mutur umelean pentsu hondarrak itsatsita dituela. Moztutako adarra urtebetean sendatu zaio. Orain hautsontzi bat dirudi adarraren barrualdeak, grisa eta porotsua; gogortu egin zaio muina, hasierako egunetan okela bizitan zeukana, ondo gogoan ditu Rakelek gorri eta urdin kolore haiek hezurrean behera, idiaren bekokiraino nola jaisten ziren. Ez zion aitari galdetu zenbaterainokoa den adar bat mozteak dakarren mina, “momentuan sentituko du zerbait, baina ez luzaroan” esango liokeelako, beti esaten baitu horixe animalien min denei buruz, baina idiak belarriak mugitzeko zuen erak, buztana astindu behar hark, begiak ixteko moduak, ehunka erle ikusezinen aurka balebil bezala borrokan, bestelako zerbait esaten zioten Rakeli, berak ere ezagutzen zuela zer zen hura, mina sentitu eta zaurira iritsi ezina, eta horrek dakarren eromena. Min denak sikatzen dira, ordea, eta baretu zaio begirada idiari. Arazorik gabe parekatu ahalko luke Patxik gaztaina koloreko idi sendoarekin, baina orain idi berri bat dago lehengo bikoaren erdian, ogi koloreko idi leun eta txikixeago bat, eta honi begietara begiratzea errazagoa da.

      Rakelek pentsua eman die hirurei. Ugertutako gurpil txikien soinua egiten dute beraien haginek.

      “Ez eman jaten oraindik”.

      Patxi sartu da kortara, eta ogi koloreko idi txikixeagoa askatu du. Soka bat korapilatu dio burura, baina sokatik gehiegi tiratu beharrik gabe egin dio men idiak gizonaren ibilbideari, buruarekin baietz-baietz esanez pauso bakoitzean. Estalpean daukan burdinazko ferratokira eraman du; tramankulu estu eta urdin bat, kateak eta larruzko xaflak dingilizka dituena.

      “Apusturen bat daukazu, ala?”.

      Idia ferratokira sartzeko lanetan ari da Patxi. Burua ezker-eskuin mugiarazi dio abereari, adarrekin burdinazko barrak saihestu ditzan, eta harrapatuta gera dadin, gillotina moduko batean. Buruko soka ferratokiaren burdinara lotu du, motz-motz, aberea gorantz begiratzera behartuz ia.

      Eskuarteko zereginak behar bezala amaitu arte ez dio inoiz erantzuten aitak.

      “Bai. Bi hilabete barru”.

      Larruzko zinta zabal biak tripapetik pasatu dizkio idiari, eta estutu, kateari bueltak emanda. Idi urduria da, laster igartzen da hori. Begiak bi perla beltz bizi-biziak, betile kizkurrak, mutur estua, ikaratia. Zaku batekin estali dizkio begiak Patxik, lasai dadin.

      “Honi hirugarrenez aldatuko zizkionat ferrak, beti zaukan zeozer”.

      Atzeko hanka tolestu eta T formako burdin zatira lotu dio sokarekin, gutxienez zazpi bat buelta emanda, korapiloa estu-estu. Apatxeko lastoak eta zikinak eskuekin garbitu ostean, aliketa luzanga batzuen laguntzaz atera dizkio lehendik josita zeuzkan untzeak. Tirakada gogorrenek min eman diote abereari; eroen pare hasi da ferratokia astintzen, Patxiren haserrezko eupada artean. “Sosegatuko al haiz hi ere!”.

      Erori da ferra zahar bat lurrera, azkenean. Bistaratu da benetako apatxa, biguna, beltza eta zurixka, adarren trazakoa. Patxik gogortasunak erauzi dizkio labana batekin, xaflaz xafla. Idiak jauzi egin du beste behin, barruregi iritsiko zen ebakia; odol arrastoz zikindu dira Patxiren eskuak. Apatxa limatu, eta gainetik lija txatal batekin berdindu dizkio ertz denak. Esprai urdina bota dio zaurian. Usain berezi bat zabaldu du berehala haizeak, hezur haustuarena eta botikarena bat eginda.

      Mangeraren muturretik ura edan, eta txabola aurreko haritzaren gerizan babestu da Rakel udaberriko eguzkitik, herrira begira. Mendi arteko zulotik arnasa hartzen dute tximinia luzeek fabrikatzarren punpaldi bakoitzean, eta adreiluzko etxe-sail berriak datoz muinoetan gora. Kea eguzkipean, itsasoa urrunegi. Errekak erditik ebakitzen du herri arrea. Trenbideek zauriak dirudite. Burrunba etengabe batek zulatzen dizkie buruak, herritik urrundu ezik entzuten ez den dardara batek. Rakelek haurtzaroko ahuntzen zintzarri soinuak nahi lituzke berarekin.

      “Zeinen kontra jokatu duzu?”, bota dio alabak zuhaizpetik.

      Aitarekin elkarrizketak airean utz daitezke, esekita, eta baimena dute nahi dutenean bertara itzultzeko. Bitarteetako isiluneak elkarrizketaren atal bat gehiago direla ikasi du Rakelek, bakoitzaren pentsamenduen ibilaldi libre bat ingurumarian zehar, baina gehiegi urrundu gabe bata bestearengandik.

      “Irigoien”.

      Aitaren proba kontuen berri kanpokoen bidez jakiten baitu bestela, tabernako gizonen ahots gorako elkarrizketetatik edo maleziadun galderetatik usainduta, gehienetan. “Idi durangoa saldu omen du zuen aitak”, “kolpea hartuko zuen kintopekoetan”, eta halakoak. Sasoi hobeak izan baitzituen aitak gaztetan, idi pare hobeak, garai bateko onenak. “Baina idi ona tokatu egin behar”. Aberea neurri bateraino presta baitaiteke probarako, Patxiren ustez; gainerakoak berezkoa behar du.

      Ferra berria eskuan hartuta, apatxaren neurrikoa ote den ziurtatzen dabil, untzea ezpainen artean heltzen duen bitartean. Mailu txiki batekin kax-kax emanda josi dio, lau untzeak goitik beherako ilaran jarrita. Idiak jauzika erantzun dio berriro minsorrari, baina marrusarik egin gabe. Adar kolpeak baino ez, ferratokiaren kontra.

      Rakel txabolara sartu da. Askako idi pareak jakin-minez jarraitu ditu neska zurbilaren mugimenduak. Pentsu zakuen alboan egurrezko armairu amaraundu bat dauka Patxik, eta han badira edalontziak eta plater txiki batzuk, eta solomo eta txorizo mutur pare bat, idizaleak txabolara agertzen zaizkionean mokadu txukun bat eskaintzeko beste. Baina ardorik ez du aurkitu Rakelek, ez koñakik, ez ezer. Aztertu ditu apalok, lurreko kartoizko kaxa zenbait, motozerren eta erreminten inguruok.

      “Hor ez dun ezer aurkituko”, aitaren sententzia ate ondotik.

      Ustekabean ikaratu du haren ahotsak.

      “Utziko al didazu bakean bizitzen!”.

      “Barruan dauzkanan katu errabiatuok baretzen ikasiko al dun inoiz, ganorabako horrek!”.

      Rakel muturtuta atera da txabolatik, erremuskadaka, porlanezko bidean behera.

      “Horixe! Alde egin! Anak hartu behar din bakea hire ondotik aldenduta!”, bota dio aitak, ferratokian erdizka utzitako lanetara itzultzen.

      Pausoak eten ditu Rakelek zementuzko bidean.

      “Zer esan duzu?”.

      Baina elkarrizketaren zati mutua hasten da orain. Zain dago Rakel, aitari tiraka bere bidera etor dadin.

      Begiratu ere egin gabe erantzun dio aitak handik pixka batera, aliketak eskuan, bigarren ferraren untzeak erauzten:

      “Ana Donostiara doala bizitzera”.

4

Taberna hartu eta astebetera, kotoizko amantal zuri txiki bana josi zien Bizentak alabei. Ohe gainean utzi zion bakoitzari berea, ezer esan gabe. Rakel pozez zoratzen jarri zen opariarekin. Maite zituen arropa berriak, are gehiago Anaren arropa berdinak baziren.

      “Egon geldirik, Rakel”.

      Anak amantala lotu nahi zion gerrira. Urduri zebiltzan, baina argitik ilunera igaro zen urduritasun mota bat zen ahizpa gaztetxoena. Zain zeuden, herri hura ez zela beraiek irudikatutakoa ahots goran lehenengo nork esango, ez zela Itsasgaineko ostatu txikien modukoa haien taberna berri hura.

      Han ez zen beste umerik. Pisuko egurrak ez zuen intziririk egiten. Haizeak ere ez txisturik. Mendiaren soinu txikiak kamustu ziren, irak, adaxkak, animalia basatien marrumak eta uluak ilargipean. Berdegunerik ere apenas aurkitu zuten inguruan garra-garraka aritzeko. Baina urduritasun ilun hark mugiarazten zituen, hala ere, hara eta hona, eta horri esker gordetzen zuten oraindik ume tankera, bat-bateko barretxo eta txilio zorrotzekin, nahiz eta haien mami guriak lurruntzear zeuden gorpuzkera helduago baten baitara.

      Atariko eskailerak saltoka jaitsi zituzten, eta tabernako sukaldera azaldu ziren, amantal garbiak soinean, bi tulipan jaioberri, amari eskerrak ematera. Bizentak eta Patxik irribarre egin zieten.

      “Dotore zaudete!”, esan zien aitak. “Hemendik aurrera neskato atseginak izan behar duzue”.

      Kafe-makina erabiltzen irakatsi zien Patxik arratsalde hartan, eta irlandesak eta eskozesak prestatzen, eta koñakak eta anisak bereizten, botilen formei eta izenei erreparatuta. “Hauek merkeenak dira, Soberano, Terry, Veterano, Fundador, Garvey, 103 zuria, eta gero beheko hauek, Magno, Carlos III, 103, baina beltza, garestiagoak, bai? Eta hau, ilunena, ikusten duzue? Rakel, ikusten al dun? Hau Remy Martin da, hauxe da denetan garestiena, eta Lepanto, hau ere bai. Hemendik ez zerbitzatu, izenetik eskatzen ez badizkizuete. Hemen anisak daude, Cadenas, Mono… eta Pernod, baina Pernod eskatuz gero, ur hotzarekin atera behar duzue. Eta, solysombra, solysombra egiteko anisa eta koñaka, biak nahastu honelako edalontzi batean, ulertuta?”.

      Adi-adi egon ziren, Ana aitaren eskuei begira, edari horixkei, botila distiratsuei, kikara txikiei, kafe birrinei so, eta Rakel, berriz, Anari eta haren begi handi eta tristeei.

5

“Gaur da eguna, ezta? Laster irten beharko duzu”.

      Vitak saskira bota ditu pentsioko izara eta toalla zikinak, lehendik pilatutako tontorraren gainera. Anak lurrun artetik erantzun dio, izara garbiak plantxatu ahala.

      “Hau amaitutakoan”.

      “Utzi. Zu presta zaitez”.

      Eskuetatik kendu dio plantxa. Errieta uhinak ditu Vitaren ahotsak, bere herriko hitzen kantu gorabeheratsua itsasten die hitz ikasi berriei.

      Ate bat entzun dute zabaltzen, eta berehala irten da Ana pentsioko korridorera. Trajean bildutako gizon taket baten itzala dator plantxen gelarantz. Anak irribarrez agurtu du, eskuak amantaleko poltsikoetan.

      “Kaferik nahi?”.

      “Geltokian gosalduko dut, eskerrik asko”.

      “Datorren astera arte”.

      Gizonak giltzak itzuli dizkio, eta Anak atearen osteko kakoetako batean zintzilikatu ditu, laugarren zenbakiaren azpian. Gutxi jaten dute makinistek, beti bidaiatik zorabiatuta baletoz bezala.

      Gela hustu berria garbitzera sartu denean gizonaren tabako beltza eta izerdia sumatu ditu hormetara josita. Leihoa ireki du goizeko haize hotzak giroa berritu dezan. Bi txolarre pasatu dira paretik hegan, bi pilota bezala, bata besteari pipa-azalen bat ostu nahian. Errekaren marmarra aditzen da etxe multzoen ostetik.

      Anak leihoetako hauts horiari erreparatu dio segituan. Hasi da. Eraikinaren osteko menditik jaitsi da, baso beltzetatik, pinuen adarrei atzamar gorrixkak hazi ahala. Pentsioko pertsiana denen sokak moztuko lituzke apiril sasoi honetan, eta bezeroei esan apurtu egin direla, ez dela eguzki izpirik sartuko, argia piztu beharko dutela ezer ikusi nahi izanez gero. Makinistak ohartu ere ez lirateke egingo.

      Trapu zuriarekin garbitu ditu komun-ontzia eta dutxa, ozpina botata. Gizonak dutxan ahaztu dituen ile motzei isurbiderantz sakatu die, eta telefonoaren azken ur zirrista batekin birpasatu du dena. Ezti itxurako gelez bete du xaboi-potea erdiraino. Pare bat paper-bilkari utzi ditu komun-ontzitik eskura. Begiekin miatu du komuna azken aldiz, sarri gertatzen baita besteen aztarnak jaso ahala nahi gabe norberarenak uztea.

      Hankekin sakaka atera ditu gelatik toalla eta izara zikinak. Oraintxe irten behar luke Rakel eta aita garaiz jasotzekotan, jakitun den arren bera justu-justuan iritsita ere, Rakel beti agertuko dela apur bat beranduago. Ez daki gaur zer egitea egokituko zaien kanposantuan, baina sumatzen du bere jarrerak ardatz baten edo ziri baten antza izan beharko duela, zerbaiten inguruan pilatu behar dela ira sikua haizeak eraman ez dezan.

      Ordu laurdenean prestatu da Ana. Sustraitik urdintzen hasitako ile umela motots txiki batean bildu, eta etxetik pertxa batean ekarri duen alkandora zuria jantzi du gero, sorbalden gainetik fular urdin bat botata. Nivea koipetsua eman du besaurreetan, gorrituta baitauka azala, lehorteak hartuta, eta zenbait garautxo ilun igo zaizkio saman gora azken urteetan. Erredura baten orbaina darama eskumuturrean, marra zuzen belztu bat; zartagin goriak egindako marka da, amari lantzean-lantzean bistaratu ohi zitzaion berdina, leku horretantxe. Hori, zein olio irakinak ateratako puspuloak, begiratu hutsarekin hausten diren ertz bizidun edalontziek egindako sastadak, labana zorrotzen ebakiak… etxekoen jaiotzatiko zeinuak, agertu eta desagertu egiten direnak azalpean. Orain ere bistan ote dauzka amak orbainok?, galdetuko lioke Anak Rakeli. Gogoan du Gloriako sukalde hura, eta ama zenak eskuak zauritzen zituenean egiten zuen barruranzko hasperena, buelta erdia, txorrotako ur hotza larru egosiaren gainean labaintzen, krema apur bat gero, eta bendaren gozoa. Azal zati hori zaintzen saiatzen zen ama ondorengo egunetan, kolpeetatik eta zipriztinetatik babesten, eta noizean behin libre uzten, poro kiskaliek askatutako ur hura ez zedin bendara itsatsi, azala gai delako bendaren gainetik berregiteko, zuhaitzen enborrek burdinazko seinaleak irensten dituzten eran. Amak ez zuen denborarik galtzeko: larrua ahalik bizkorren gogortu eta kolorez alda zedin nahi izaten zuen.

      Ezpainetan baselina apur bat emanda, plantxen gelarantz abiatu da berriro. Lurrean utzitako izara multzoa jaso du bidean.

      “Vita, banoa”, korridoretik hasi zaio hizketan. “Pintxoak prest daude sukaldean. Lehenengo platerak ere bai. Saiheskia atera dut izozkailutik. Ez erotu bazkariekin, gaur lau plater aukeran, eta kito”.

      Saskira bota ditu oihal zuriak. Vitak ia ez du bururik altxatu plantxako mahaitik, eskua airean astinduz uxatu du Ana. Nerabe baten gorputza dirudi Vitarenak lehenengo begiratuan, ezkutaketan edonori irabazteko modukoa, baina badauka gaztetasunarekin zerikusirik ez duen zerbait bekainetan, ile mehatzean.

      Anak bere kolkorako birpasatu ditu zeregin guztiak, ate kontratik aldendu gabe oraindik. Ez du uste ezer ahaztu zaionik. Fularraren luzera berdindu du ezkerreko muturretik beherantz tira eginda.

      “Ezer bada, deitu”.

6

Sabaiari begira esnatu da Migel, gau osoa halaxe igaro izanaren irudipenarekin. Goizeko eguzkia egurrezko pertsianaren galbahetik pasatuta sartu da bere logelara, eta horitu egin du ingurua. Panpina-etxe bateko logela txiki batean dagoela iruditu zaio. Armairua ezkerrean, egurrezko ama birjina hormara josita, eta azpian aulki bat, arropekin. Praka bakeroak arropa multzoaren gainaldean, barren denak belztuta, eta galtzerdiak lurrean zabalduak, norbaiten arrastoa jarraitzen hasi eta bidean galdu diren bi umeren tankeran.

      Elizako kanpaiak entzun ditu urrunean hamarrak ematen. Izarapetik atera ditu hanka meheak, biak aldi berean, eta praka bakeroen atzeko poltsikoak aztertzen hasi da, ileak harrotuta. Poltsikoetako batetik Bizentak emandako gutun-azal berrerabili bat atera du, logelako atea zaindu bitartean zabaltzen hasi dena, tentuz, soinurik ez egiteko. Hamarnaka billete bistaratu dira, mihi berdeak; eguzkiak esnatutako sugekumeen habia bat. Billete batzuk hartu, eta armairuko azken kaxoian gorde ditu kiribilduta, galtzerdi beltz baten barruan, beste billete batzuen epelera. Gero komunera joan da hanka puntetan.

      Dutxako kanilatik ahul eta epel erori zaio ura buru gainera, baldosa berdeetako ehunka lore sorta zenbatu bitartean, plastikozko gortinari leporik lasai eman ezinda. Ilean xaboia zabaltzerakoan ere, betazalei zabalik eusten saiatu da begietako zuriak gorritu arte.

      “Migel, ez xahutu alferrik!”, amak ate kolpeka eman dizkio egun onak.

      Kanila itxi du, baina hortxe geratu da, adats bustian pilatutako ur tantak gorputzean behera nola labaintzen zaizkion ikusten. Zilborrean putzu txiki bat sortu zaio, gainez laster egin diona. Errekasto batek bere bidea aurkitu du sabelpeko bilo ilunxeagoetan barrena. Begirada sabaira jaso behar izan du.

      Etengabe agertzen zaio gizon haren esku motz lodia brageta barrura labaintzeko borrokan. Horregatik ez du ukitzen, ez lehen ukitzen zuen eran, ajedun biharamunetan, Tonirekin Paradiseko komunean egindakoak oroitzeak ematen zion lotsaz eta zirraraz.

      Gogo hari higuina hartu dio. Gogo hori ukitu duten guztiei. Gaua gezur bat da, eta gezurra da Paradisen gertatzen dena, berdin PBAn, material merkez eginda daude bere moduko gizon guztiak, Damian, Fermin Txiletarra, Toni bera, balkoiko eguzkitan desegin eta txatalka papurtzen den toldo zahar bat baino ez dira.

      Sudur punta eta giltzurrun aldea hozten hasi zaizkionean, bainuontzitik atera du hanka. Toalla horixka batekin lehortu du ilea, eta toalla berberarekin garbitu du ispiluko lanbro apurra. Bere irudiari begira geratu da. Gustukoago zuen lehen, umetan; orain gehiegi nabarmentzen zaio aitaren sudur zuzena, goitik beherakoa, eta haren ezpainak, lodiak baino, zabalak direnak. Begiak amarenak ditu, eroriak, ertzetatik urtzen hasi izan balitzaizkio bezala, baina gero hortxe gogortu, kandela negarra nola. Bizarra egiteko kutxilla eta xaboia atera ditu armairu txikitik, eta ur epelez bete du konketa.

      Amak berriro jo du atea.

      “Ez al zoaz berandu?”.

      Migelek ispiluko begiei begira erantzun dio, bere buruari oihuka ariko balitz bezala.

      “Gaur ez dut joan beharrik”.

      Bizentak domekak jai eman dizkio, domeketan denen eskuak beharrezkoak izanagatik ere, eta mostradoretik sukaldera ezkutatu du Migel denboraldi baterako. Errazagoa da hori, Elias tabernatik botatzen ibiltzea baino, haren emaztearen aurrean gainera, eta lopetegitarren bizilagunak izanda; badaki hori Migelek. Eraikineko bi pisuren jabe omen da gizona, hori esaten dute. Rakeli eta Anari baino ez die kontatu Migelek Eliasena, eta nesken esku utzi ditu hortik aurrerako guztiak. Rakelek esandakoen arabera, Elias ez da azken bi domeketan agertu, ezta emaztea ere.

      “Nik ez diot aurpegira begiratuko, benetan, Migel”.

      Kutxilla kokots azpitik pasatu du, matrail hezurraren hegitik, eta sudurpetik, ezpainen azpian airea gordez. Ur epelaren gainazalean geratu dira bere ile muturrak, aparretan igeri, pozoitsu tankerako putzu baten erdian. Eskertuko luke Elias hilda ikustea, gorpu puztu eta urdin bat errekan behera, begiak izuz goraino.

      Sukaldeko leiho guztiak zabalik dauzka amak, eta freskuraren eta amoniako usainaren erdian ari da kafesnea hartzen, ogi mutur luzanga batekin zopak egin bitartean. Migelek diruz betetako gutun-azala utzi dio kafesnearen parean, eta gosaria prestatzen hasi da, amari lepoa emanda. Amak, atzamar puntak ezpain ertzean bustita, ahapeka ekin dio billeteak zenbatzeari. Hiru segundoz egon da isilik. Migelek armairutik atera ditu galleten potea eta azukre ontzia.

      “Hilabetekoa da hau?”.

      “Bai, izango da. Ez dut zenbatu”.

      “Ez al zizuten soldata igo behar?”.

      Amak berriro errepasatu ditu billete denak.

      “Hainbeste urtean, ez kontraturik, ez ezer… honetarako”.

      “Domeketakoa kenduta...”.

      Esne beroa lapikotik edalontzira isuri du Migelek. Trapua pasatu du eroritako tantak garbitzeko.

      “Iristen zaren orduetan iritsita, domekako orduok ere berdintzen dituzu zuk han”.

      Amak bere edalontzia garbitu du harraskan, eta amantaleko poltsikoan gorde du dirua. “Badakizu etxe honetan ez gaudela denborarik galtzeko”, esanda irten da sukaldetik. “Eta zu, oraindik hemen!”, entzun du gero, sofako anaiari builaka. Ez du erantzunik jaso.

      Migelen amak “etxe honetan” esaten du, baina ezer ez esatea beste da hori. Noizbait galdetu nahiko lioke Migelek ea norengatik ari den diruak bildu eta sailkatu nahian. Ea ez ote duen amore eman nahi behingoz, hiru gizonek ekartzen dizkioten diru apurrek kumeak noiz egingo zain bizi beharrean. “Batzuen diruak emeak dira, gureak beti arrak”, esaten du Bizentak, eta horixe esango lioke amari, ez dela miraririk etorriko, barru-barruan badakiela berak ere hainbeste, banketxe-lanak egiten dituen arren senarrari eta semeei kutxillatarako edo zapatatarako diru justukoa emanda. Kontuek ez diote ematen senarraren ardo usaina edo semerik zaharrenaren begirada zeiharra azaltzeko. Migelek behintzat ez ditu bere aurrean janzten alkandora eta praka erosi berriak, eta etorkizunaz ere ez dio hitzik egiten, etorkizunaz hitz egitea orainaz hitz egitea litzatekeelako, eta amak ez duelako merezi alferrikako min gehiagorik. Aitak isil-isilik ixten du etxeko atea eta alde egiten du, amak sabaiari oihuka galdetzen dion bitartean ea ez ote dagoen behar den moduko gizonezkorik etxe honetan.

      Migelek launaka busti ditu galletak kafesnetan, ezti koloreko duralexezko edalontziak eman ahala. Leihotik zerua ikusten da, urdin, eta laino apartsu handiak dabiltza hara-hona, teilatuei itzal egiten. Kaleak bustita daude. Beti galtzen du pisua gauak, azkenean. Lurruntzen dira arriskuak mendian gora altxatzen den behe-lainoa bezala. Baso bete ur edan du kafesnearen atzetik, mantsoxeago, ileak atzamarrekin txukunduz kristal garbitu berriek itzultzen dioten islari begira.

      Anaia eztulka hasi da besaulki gorritik. Edalontzia berriro urez beteta, haren aldamenera joan da. Erdi lo dago Juan, batu-batu eginda, pozoia jandako katua bezala. Besaulkian igaroko zuen gaua, telebistaren parean, auskalo zein ordutan iritsita. Moketako lore arrosak hanka markaz zikinduta daude. Gainetik botatako manta fin higatua ez zaio aski, ezta goizeko eguzki makala ere, etxea zeharkatzen duen aire zurrunbilo hotzari aurre egiteko. Gelatik beste manta bat ekarri dio Migelek, samur bota diona lehengoaren gainera. Anaiari aurpegiko keinua baretzen zaiola ikusi du apurka-apurka. Lo sakonago batean murgildu da. Haren arnasari begira geratu da tarte batez, egongelako bigarren besaulki gorrian etzanda.

7

Mostradoreko balde beltzean pilatutako kristalezko botilak jaitsi zituen bodegara, kostata, baldearen pisua menderatu ezinik eskaileran behera, eta kaxatan sailkatu zituen denak kokakola eta ardo hondarren usainean. Bonbilla dardarati batek justu-justuan laguntzen zion Migeli bere lurpeko lan hura egiten. “Datorren astean mostradorean hasiko zara”, esana zion Patxik lanean hasi eta gutxira, eta poza non gorde ez zekiela zebilen mutikoa. Astebetean kafeak eta edariak ateratzen erakutsi zion. Ikasi zuen non zegoen izotza, eta nola berotu esne txarroa bitsa atera zedin. Nahiago zuen kafearen usaina, eta kikara txiki eta polit haiek erabiltzea, botilen gora eta beherako ibilera alferrekoaren edo garbiketa lanen aldean. “Mutil honek badu eskua”, bota zuen Patxik jendaurrean, eta Migelek zerbait sentitu zuen papar azpian.

      Bodegako argia itzali, eta apurtutako botilak eta gainerako zaborrak biltzen zituen poltsari heldu zion beso meharrekin. Erdi arrastaka eraman zuen aterantz, lurreko zerrautsaren gainean bidea zabalduz.

      “Afaldu gurekin, Migel!”.

      Rakelek deitu zion sukaldetik, ahoa beteta. Migelek gutxi hitz egin zuen neba-arreba haiekin astebetean, lotsa gainditu ezinik zebiltzan gaztetxoak, bai haiek, bai bera. Errezela baztertutakoan, hirurak aurkitu zituen mahaiaren inguruan oilasko errea jaten. Irribarrez hartu zuten laugarrena. Horma-kontrako aulkia gerturatu zion Germanek, eta plater bat eta kubiertoak hartzeko esan.

      “Zer edan nahi duzu?”, galdetu zion Rakelek, erdi barrezka. Migelek sorbaldak jaso zituen. “Berdin dit”. Txoro haizea zegoen mahaian. German txikia barreari eutsi ezinik zebilen, begi grisak ohi baino puztuago. Oilasko hondarrak zeuzkan masailetan garbitu gabe. Ana, berriz, lurrera begira, hankekin zerbaiti kolpeka. Eta, bat-batean, Rakeli begiratu zionerako, Martini botila bat ateratzen ari zen hura, mahaipetik. Presaka bete zituen neskak hiru edalontziak, botila berriro gordetzeko gero, jantokira begira, Bizenta garbiketak amaitzekotan egongo zelakoan.

      “Guri hau gustatzen zaigu”.

      Bermutez betetako edalontziek inguratu zuten oilasko errearen hezurdura, baina ez luzaz. Tragora irentsi zuten edaria Rakelek eta Germanek, bekatuaren frogak ahalik azkarren desagerrarazteko. Anak ez, Anak trago txiki bat eman, eta patxadaz utzi zuen edalontzi erdi betea mahai gainean, beste bien larridurarako; Migelen adinkidea zen Ana, zaharxeagoa bere neba-arreben aldean. Nagusi plantak egiten hasi zen Migeli begira. “Bermuta baino ez da”. Bitartean, Germanek barre eta barre egiten zion edozeri, korroskadak sailean botaz.

      “Zuk ez al duzu nahi? Hartu edalontzi bat”, ekin zion berriro Rakelek, ezpainak distiratsu. “Horko armairu horretan daude”. Migel logura zen, baina nahi zuen haien lagun egin, sukaldeko arrasto barregarri hartan sartu.

      “Bermuta ez zait gustatzen. Badakizue zer den vacaverde? Lehengusu batek eman zidan probatzeko”.

      Neba-arrebei begiak piztu zitzaizkien. Buruarekin baietz esan zioten bi neskek. “Nik badakit nola egiten den”. Isil-isilik, mostradorera desagertu zen Rakel, amantalaren azpian botila berde bat ezkutatuta itzultzeko segidan, irribarrea belarrietaraino igoa. Mahai gainean utzi zuen tarte motz batez. Denek nahi izan zuten ukitu botila lepaluze eta berezi hura.

      Germani eman zion hanken artean gorde zezan, eta mostradorera jo zuen berriro, kizkurrak airean, kafe makinara. Esnearen pitxerra hartuta gerturatu zen Rakel bigarren itzulian.

      “Utzi niri”.

      Migelek pitxerreko esne guztia isuri zuen bere edalontzira; azal zati bat bezala erori zen esnearen gain horixka eta lodia, plaf, zipriztina ateraz. Botila berdeari ondo heldu, eta esnetara isuri zuen edari berde usaintsua, olioaren tankeran murgildu zena likido zurian.

      Sardexkaren atzeko aldea edalontzian sartu, eta gogor eragin zion, desagertu arte bi koloreak, eta agertu arte bat bakarra, berde argi-argi bat. Migeli bere umetako panpina baten jantzia gogorarazi zion. Eragiten segi arren, esneari agertu zitzaizkion pinportatxoak ez ziren desagertzen. Ahi berde baten traza hartu zuen edalontzikoak, txartutako irabiatu baten itxura.

      “Xaboia ematen du”.

      “Ba horrela egiten da. Nork probatu nahi du?”.

      “Lehenengo zuk, eta gero nik”. Rakelen ahotsak aurrea hartu zien denei. Migeli ez zitzaion ihesbiderik geratu.

      Higuin keinua ezkutatu ezinik hurbildu zuen edalontzia muturrera. Koipetsu sentitu zituen ezpainak; menda eta gazta zaporeak ahosabaitik lepazurreraino zabaldu zitzaizkion hotzikara batean.

      Begiak zabaldu zituenean, hiru neba-arrebak adi-adi zeuzkan inguruan.

      “Zure txanda”. Eskuineko begia ia itxi egiten zitzaion Migeli, larriaren larriz. Germanek eta Anak ere sudurrak zimurtuta begiratzen zioten edariari.

      Rakelek, edalontzian geratzen zen erdikada hartu, eskuarekin apur bat eragin, eta beste bi tragotan amaitu zuen, harro-harro.

      “Buaaag”, kexatu zen segituan, mingaina aterata. Barrezka hasi ziren denak. Rakelek Migeli begiratu zion, begiak negarti. Arnasaldi bakoitzak ahoak eta eztarriak izozten zizkien, eta Migelek aldi berean sentitu zituen hotza eta beroa bere urdaileraino iristen.

8

Rakelek beragana hurbiltzeko keinua egin dio Migeli, atzamar batekin erakarriz. Mahaitik begira dauka, aurpegian negar arrastoekin. Ana, aldamenean, isilik, pareko patxaran botilaren erliebeetan zerbait zenbatzen.

      Mostradore ondoko disko-jogailua piztu, eta ahots indartsu batek bete ditu taberna iluneko koska guztiak.

      Go on now, go, walk out the door, just turn around now, ’cause you’re not welcome anymore.

      Edalontzia eskuan hartuta gerturatu zaio mutila, narras. Kantuaren alaiak beraien gorputzak mugiarazten ditu, eta irribarre alfer bana bistaratu zaie. Gaua da, estalia edo izartsua, hori ez dakite.

      Migelek eta Rakelek elkar besarkatu dute baldosa gorrien gainean; azalaren astinaldiak berriro askatu die negarraren korapiloa. Rakel Anari begira dago besarkada bustiaren erditik, baina begiek topo egin orduko, burua Migelen sorbaldan gorde du berriro. Mutila arrantzaka hasi da. Barruko ura aldatu zaio Eliasenaz geroztik, eta Rakelek ez daki nola goxatu laguna.

      Kantuaren hitz ulertezinak ahoskatzen saiatzen da Migelen belarri ertzean, erritmoa harrapatu ezinda, kantu hau beste bizitza batekoa baita, beraiek ukitu ezineko sabai altuegiren batean konposatua.

      Bolumena apaltzen hasi da azken segundoetan. Kantua ez da amaitzen, urrundu egiten da, tabernako hormetan utzitako puska denak bildu eta bueltan disko-jogailuaren barrura. Rakelek atzetik jarraitu dio. Gloria Gaynor entzuten da oraindik estribilloa ahoskatzen, geroz eta harantzago, esateko gauza gehiagorekin, berdintsuak edo bestelakoak; agian kantatutako denak ukatuko lituzke jarraian letorkeen estrofan, nork jakin, edo betierekoan errepikatu eta errepikatu, inork entzun ez arren.

      Guztiz desagertu aurretik, Rakelek botoiari sakatu dio berriz. Briz-brizdun soineko beltzetik heldu izan balio bezala atea ixtear zenean.

      At first I was afraid, I was petrified. Kept thinking I could never live without you by my side...

      Doinu hori berriro, hiru minuturako promesa.

      “Joango al gara lotara?”, galdetu die Anak mahaitik, dagoeneko hautsontziko zigarrokinak botata, kopak jasota, mahaia garbituta. Goizaldeko hirurak dira mostradore gaineko erlojuan.

      “Gu oraindik ez”, erantzun dio Rakelek, bururik biratu gabe, ostera ere Migeli estu-estu helduta. “Ezta?”. Migelek ez du ezer erantzun. Gaur ere ez da bere etxera iritsiko. Germanen aldameneko ohe estuan sartu beharko du, beste gau pare batean egin bezala. Zerraldo mozkortzen da, Eliasen portal paretik berriro bakarrik eta gauez joan beharrik ez izateko. Atari hura barrutik igarotzea eta eskaileretan gora erdi arrastaka igotzea nahiago izateraino.

      Argi bakarra utzi die piztuta Anak.

9

Ontziak katean garbitzen ari dira Bizenta eta Migel. Janari hondarrak txakur-janen potora, plater zikinak harraskara. Xaboia Bizentak, ura Migelek. Tarteka hizketagairen bat suertatzen da, baina gehienetan eskutik eskura ematen diote elkarri isiltasuna.

      Hirurogei bat bazkari eman dituzte, eta beste hainbeste hamaiketako goizerdian; salda katilukadak, eta okela eta txorizo egosia opil samurretan. Aste barruko bezeroak sartu bezala irten dira, presaka eta belarri osteak berotuta, lanetik eta lanera, kamioiko kabinara edo fabrika zuloren batera bueltan gehienak. Kanpoan eguzkia epel, airean puruen kea, eta kafe eta koñak usaina, xaboiarenarekin nahasian. Enbata gogorraren amaierako zurrumurruak isurbideetan behera.

      Bizenta harraskatik urrundu da, aurpegi keinurik aldatu gabe. Buelta erdi eman, eta sua jaitsi dio gainezka egitear den esne-lapiko luzeari. Puztutako esne-gainaren mintza zimurtu egin da, damututa bezala, lapiko barruan ezkutatu arte berriro.

      “Ia-ia!”, esan dio Migelek.

      Bizentak irribarre txiki bat egin dio, eta bere ondora itzuli da, azken platerak bitsez igurztera. Betzulo ilunak dauzka, azal bigunean barruraino sartuak, eta lixibaz erretako esku gorriak. Azazkalak janda dituela ohartu zen aspaldi Migel, baina inoiz ez du ikusi atzamar puntarik hozkatzen.

      Bizentarekin ez du gaiaz garbi hitz egin oraindik. Gaur ere haien pisuan esnatu da erdi zorabiatuta, eta Bizentak ez dio ezer galdetu. Egun on esan dio, eta kafeak prestatu ditu seme-alabentzat, Migelentzat barne. Nahiko lioke zerbait esan Bizentari, bere beldurren berri eman, baina hain dirudi guztiaren jakitun, ezen erraza dela, besterik gabe, emakume hark eskaintzen dion isiltasun barearengan itsu-itsuan sinestea.

      Platerezko dorreak handitu ahala, Migelek lehortu eta sukaldeko apaletan txukundu ditu, lauki zuri-gorridun gortinatxoen atzean. Anak eta Germanek ere ia menderatua dute jangelako garbiketa; erratza pasatuta, eta ur eta lixiba baldea prest. Anak garbigailu erosi berrian sartu ditu mantelak eta musuzapiak; Miele bat da. Bizentaren poza, traste zuri hura sukaldera sartu ziotenean.

      Rakel mostradorean dabil, zeregin handirik gabe oraindik; iluntzeko txikiteora bitarteko orduak lasaiak izaten dira, kaferen baten gorabeheran. Gloriako langileek bezero gutxiko tarte txiki hau baliatu ohi dute sukaldean eseri eta erretzeko, zerbitzu orduetan elkarri emandako erantzun txarrak edo gaizki-ulertuak garbigailuaren zentrifugatze soinuak estal ditzan utziz. Horrela ez dago barkamenik eskatu beharrik.

      Rakelek garrafoitik betetako anis botila eta galleta kaxa bat atera ditu mahai gainera.

      “Zenbatek edango dugu?”.

      “Ni banoa”, erantzun du Germanek. “Azterketa bat daukat”. Akademiara joaten da arratsaldero, eta geroz eta beranduago etxeratzen da. Inor gutxik galdetzen dio ordutegiez edo ikasten duenaz, gehienetan etxeko lanak mostradorean egiten baditu ere, denen aurrean.

      Ana ere ez da mahaira gerturatu. Izotzezko horma bat dago bi ahizpen artean etxetik joateko erabakia hartu duenetik.

      “Uste dut siesta motz bat egingo dudala, gero plantxekin hasteko”. Errekara ematen duen leihoan erre du presaka, eta urrutira jaurti du zigarrokina. Burdina beroaren hatsa igo da errekondotik.

      Rakelek bi edalontzi atera ditu turkesa koloreko armairutik. Anisez erdiraino bete, eta Migeli luzatu dio hondo lodidun edalontzi luzanga bat. Bizenta eta hirurak geratu dira mahaiaren bueltan, bakoitza bere nekea hanketan kiribilduta.

      Bizentak aurpegia estali du eskuekin, baina inkesa zorrotz batek ihes egin dio, hala ere, atzamarren artetik.

      “Ama, ondo zaude?”.

      “Estomago hau…”.

      “Jarri termometroa, sukar aurpegia duzu”.

      Migel ez da sartzen Bizentaren osasunaren inguruko elkarrizketetan. Badaki gai garratza dela, hainbeste proba egin eta oraindik asmatu ezina zein esku ari den emakume hau hesteetatik heldu eta lurrerantz makurtzen.

      “Hasi al zara medikamentu berriarekin?”.

      Bizentak begiak itxi ditu. “Honekin ere izango da zerbait”.

      Sukaldeko ate txikia jo du norbaitek hiru kolpez. Tabernak ere gaia saihesten du, seme-alabek bezala. Segituan altxatu da Bizenta atea zabaltzera, sarraila lanak egiten dituen sokari barrurantz tira eginda. Ile nabar eta luzedun emakume txiki bat agertu da kanpoan, jaka berde motz bat daramana, eta lokatzez zikindutako takoi granate batzuk. Besoetan pare bat urteko mutiko txiki bat dakar, ingurua matxinsalto begiekin aztertzen duena, masailak gorri-gorri eta burua borobil.

      Bizentak kili-kili egin dio izterretan, eta umeak barrez erantzun du.

      “Ez dakit gaur ondo datorkizun… zazpietarako etorriko naiz bila”, esan dio emakumeak ahapeka.

      “Lasai, lasai”. Umea hartu du. Mutikoak sukalde barrutik agurtu du espaloiko emakumea, beso berrietan habia eginda.

      Rakelek eta Migelek elkarri begiratu diote, ez harriduraz. Badakite Bizentak bestelako taberna bat gidatzen duela atzeko atetik, berak bakarrik ezagutzen duena. Lapikoen, botiken eta arropen joaneko ibilgu isil bat, unekadaka lurpean ezkutatzen diren erreken modukoa.

      “Beste seme bat, Bizenta? Zureak ez du mugarik!”, Migelek.

      Bizentak, umea mahaiaren hegian eseri, eta trapu punta umel batekin garbitu dizkio aurpegiko muki eta janari hondarrak.

      “Emakume hori estazioan bueltaka ibiltzen da, ezta?”, galdetu du Rakelek.

      Amak ez dio erantzun; umearen masail beteak gogoz arraspatuz jarraitu du. “Hemen bakoitzak ahal duena egiten du”, bota dio azkenean, txikia elkarrizketa hartatik babestu nahirik bezala. Bekoki gaineko ileak orraztu dizkio atzamarrekin.

      Umea purrustaka hasi da ezpainak estututa, listuarekin burbuilatxoak egiten. Besoak mugitzen ditu, eta besoekin batera gorputz osoa. Mahai gaineko pertsona hari begira geratu dira hirurak.

      “Hau gosez dago”, ebatzi du Bizentak. “Migel, heldu”.

      Migelek beragana erakarri du umea. Bizkarra inguratu dio eskuekin, atzerantz eror ez dadin. Umea isildu egin da, aho zabalik, begiak aurpegi berri hartara kateatuta, eta nini beltzekin galderaren bat egin diola iruditu zaio; baina berak ezer erantzun orduko, mutikoak begirada baztertu du, axolagabe, eta Migel bakarrik geratu da besarkada erdizkako hartan. Bizenta laster itzuli da gatzatu katilu batekin. Azukre koilarakada bat bota dio, eta presaka nahasi du dena, gatzatuaren gain leuna zaurituz eta harrotuz.

      “Ea, ekarri hona”.

      Esku batekin atzetik heldu, bestearekin koilara ahoan sartu, eta hirugarren eskuren batekin garbitzen dizkio kokotseko tantak. Ohe bat egiten dabilela dirudi, edo porru-patata lapikokada bat prestatzen. Umeak gustura egin du katiluko azken hondarrerainoko bidea.

      “Nekatu ezazue apur batean”, esan die Bizentak hormako erlojuari begira, “ea horrela ohera sartzen dugun hau jendez betetzen hasten denerako”.

      “Nora zoaz zu?”.

      “Etzan egingo naiz”.

      Harraska azpiko armairutik kristalak garbitzeko produktua eta trapuak hartu, eta goiko pisura igo da.

      Migelek albaran zaharrak eta plastiko txarrez egindako propagandako boligrafo bat hartu ditu sukaldeko tiraderatik. Tabernako mahai karratuetako baten gainean utzi du mutikoa, eta zumitzezko jarlekuan eseri da, umezain, Rakelek mostradoreko lanak egin bitartean. Gizon kuadrilla bat baino ez da sartu, kafez eta belar-patsez hornitu ostean muserako tapetea eta garbantzu aleak prestatzen hasiko dena.

      “Marraztuko al dugu etxe bat?”, galdetu dio Migelek, umeak aurki paper denak zirriborratuko dituela ikusi duenean. “Ea, egin dezagun etxetxo bat bion artean… Zein da zure izena?”.

      Umeak ez dio jaramonik egin. Marra urdinez markatu du mahaiaren gainazala ere.

      “Rakel, nola du izena ume honek?”, galdetu dio kafeteraren soinuaren gainetik.

      Rakelek burua biratu eta bekain bat altxatuta begiratu die, gero berriro lepoa emateko. Anaren kontuagatik da. Ia ez dio hitzik egiten ahizpari, eta haren lagunei zaunkaka erantzuten die tabernara datozenetan.

      Umeari boligrafoa kenduta, karratu bat marraztu du Migelek paperaren ertz batean. Hasieran kexatu bada ere, jakin-minak gehiago egin dio; adi-adi jarraitu die Migelen lerro zuzenei. Karratuari hiruki bat gehitu dio, eta tximinia bat gero, kea dariola. Atari handi samar bat erdian, leiho txiki bi irekita, zipres bat izan daitekeen zuhaitz luze bat horma-kontran.

      “Etxea”, esan dio txikiari. Umeak boligrafoa berreskuratu du, eta etxearen marrazkia kiribilez estaltzeari ekin dio mahaigain labainean etzanda, edozein gainazaletara, edozein besotara egokitzeko bezain soin bigun eta ulerberarekin.

      Atea entzun da zabaltzen haien atzean; laster hasiko da taberna sartu-irtenka berpizten, eta txikiteorako banderillak eta ogitartekoak prestatzera joan beharko du sukaldera. Umeak ez dirudi nekatua oraindik; kontrakoa, barrezka hasi da, sarrerako aterantz begira. Burua itzuli du Migelek. Gizon bat ikusi du idi buruaren azpian, umeari mihia ateraz eta begi-keinuak eginez. Gero irribarre bat eskaini dio Migeli.

      “Umezain jarri zaituzte”.

      Odola aurpegira igo zaio. Isilik geratu da, burua makurtuta, bere lepazurraren ostean gordeta, beste babesik gabe. Damutu zaio ateari lepoa emanez eseri izana, sukaldetik irten izana, damutu zaio jaio izana herri hartara. Umearen esku txikien artean sartu nahi du burua. Mostradorean ez dago Rakelik, bat-batean. Bakarrik ote daude? Biak eta umea. Non dago goiz hartara arte barruak erretzen zizkion amorru hura gizon haren aurpegia oroitze hutsez? Beldurra baino ez du aurkitzen.

      Eliasek, muslarien albotik igaro, pare bati kasu egin, eta mostradorerako bidea hartu du. Segituan agertu da Rakel barra ostera, eta aurpegirik aldatzeko astirik eman aurretik, hizketan hasi zaio Elias.

      “Esan zure amari primerako olio bat ekarri didatela Extremaduratik, eta emango diodala botila bat”.

      Rakelek Migelen mahaira begiratu du zuzenean, begiak handi-handi.

      “Entzun duzu? Esan amari, e! Eta jarridazu kafe bat, pattarrarekin”.

      Hitzak goitik behera jaurtitzen ditu Eliasek, bi gazteen arteko elkarrizketa mutuari tarterik utzi gabe. Rakelek kafetera kolpatzeari ekin dio, inoiz baino zaratatsuago. Kikara nolanahi jarri du plater txikian, eta zabar bota dio pattarra, erdia kanpora.

      “Nigatik balitz, zu ez zinateke berriro hona sartuko”.

      Ahapeko barre txiki bat egin, kafeari heldu, eta muslarien aldameneko mahaian eseri da Elias, egunkaria eskuan. Muslariak harraboska hasi dira elkarren aurka; azpijokoren bat aurpegiratzen dio biko batak besteari. Sarrerako ateen kirrinka maiztuz doa, eta irekialdi bakoitzean isiltasun zati bat irristatzen da kanporantz.

      Migelek zeharka jarraitu ditu Eliasen mugimenduak: gizonak ez du gehiago bururik itzuli beraiengana. Apurka-apurka, hiru mahaiko distantziak lagunduta, sumatu du berriro zintzurrean gora erremin zaharra. Ukabilak estutu ditu, umea besoekin inguratuz oraindik.

      Hildako katamixar baten itxurako ileordea daraman gizon musu-more bat sartu da, eta haren atzetik Patxi eta bere bi lagun tratante, eta gizon gehiago, eta denek zapaldu dute Migelen eta Eliasen arteko hogei baldosa gorriko tarte isila, haien ahotsek eta barreek tarratatu dute bere egonezina, zalantza egiteraino ea egiazkoa ote den, edo berak asmatua.

      Umea aldean hartuta altxatu da aulkitik, baldar, begiak mutikoaren ile xeheetan sartuta. Umeak kurrixka txikiak egin ditu, adurra kokotsean behera. Sukaldera ezkutatu da Migel, Rakelen begiradapean, odola punpaka belarrietan eta sabelean.

      Bizenta hortxe dago berriro, patatak moztu ahala zartagin handi batera botatzen. Hastear den lan eskergaren berotze soinuak eta usainak: patatak olio irakinetan borborka, labanak egurraren kontra.

      Bizentak burua biratu duenean, sukaldetik oso urruti harrapatu du bere laguntzaile gaztearen begirada. Migelen hitzek oihartzun bat dirudite.

      “Umeak lo egin behar du”.

      “Zaindu patatak”.

      Eskaileretan gora aldendu da umea, Bizentaren sorbalda ostetik zelatan. Labanari helduta, taula gainean erdizka utzitako patata xehatu du Migelek, lehengoak baino zati handi eta traketsagoetan.

10

“Entsalada, fritoak, arrain-zopa, alkatxofak, legatza, txipiroiak, esparragoak binagretan, kokotxak, rapealamerikana, almejasalamarinera, angulak, xerra, eskalopea, txerri txuleta, solomilloa, txahal txuleta...”.

      Rakelek buruz bota die zerrenda hirugarren mahaikoei, Anari lepoa emanda. Bihotzerreak zintzurra kiskaltzen dio, aitak goizean prestatutako karajilloa hor ari zaiolako oraindik, gora eta behera. Taberna atzeraino bete zaie domekaro bezala. Meza irteera, baserritarrak zein kaletarrak bermutetik eskegita. Hamaiketakorako txibierroak, kroketak, giltzurrunak urdaiarekin, txanpinoiak… kiloka, eta orain bazkariak, janari zerrenda amaiezinak boligrafo urdinez eta letra txarrez.

      Anaren ahotsa entzuten du atzean Rakelek, postreak iragartzen: “Piña, melokotoia, flana, gazta, izozkia, tarta izoztua, etxeko kopa, suflea…”. Egunak joan zaizkie horrela, lepoz lepo, ezerezari hizketan. Anaren maletak astebete darama zabalik haien logelako aulkiaren gainean, txerri hil berri bat tripaz gora. Egunero sartzen du arroparen bat barruan, joatearena atzera bueltarik gabeko erabakia dela berresteko. “Zergatik gogorarazi behar dit badoala?”, pentsatzen du Rakelek, isilik jarraitu ahal izateko haserrea berritu behar duenean. Sukaldetik jantokirako ibileretan gurutzatzen dira bata bestearekin, batzuetan esku hutsik, besteetan eskuak eta besaurreak platerez estalita, beso zabalduen bidez esanez bezala “nik ezin dut ezer egin, zer nahi duzu nik egitea”.

      Mutil gazte belarrizabal bat sartu da jantokira, maleta zahar bat aldean, negarra salatzen duten begi berde gorrituak hara-hona. Aita-ama txiki bana, musugorriak biak, eta bikiak diruditen neska-mutiko ilehori batzuk datoz harekin batera.

      Begiekin banatzen dituzte mahaiak ahizpek, “zuk edo nik?”, eta Anak hartu du mutil gaztearen familiari jaten emateko ardura. Mantel garbia astindu du airean, eta lehenengora geratu zaio mahaigaina leun, zimurrik gabe. Kubiertoak kokatu ditu gero, txukun eta bizkor. Ohartzerako joan da kaxoira eta atera ditu behar beste musuzapi eskukada bakarrean. Gozo hartzen ditu mahaikoak, gozo hartzen ditu denak, eta denek begiratzen diote mutil begi berdedun hark bezalaxe, Anaren zerbait izan nahian, lagun, maitale, ebakortzen arteko hutsune. Rakelek ere bai. Batzuetan nahi luke bere ahizpa mantapean gorde betirako. Bere bostean pentsatzen du laugarren mahaiko bezeroren batek eskalopea eskatzen badio, Ana ez dela Donostiara joango, edo arrain-zopa zerbitzatzerakoan, burruntzalikada bakarrean bi almeja ateratzea lortzen badu, Anaren gau eskolako lagunak hil egingo direla.

      Gau eskolako jendeak politikaz eta sexuaz hitz egiten dio ahizpari, eta liburuak uzten dizkio, haiek esandakoak ondo ulertu ez balitu edo, non berrikusia izan dezan. Rakel lagun haiek gutxiesten hasi zenerako, mesanotxean leku gehiegi hartzen duten liburuez kexu, Garcia Marquez, Rulfo, Marx, nortzuk dira hauek, hain letra txikiz idazten dutenak eta hainbeste, edo ahizparen bat-bateko janzkera aldaketaz marmarka, Anak defendatu egiten zituen denak banan-banan. Idazmakina bat ere agertu da haien gelan.

      “Nork eman dizu?”.

      “Neronek erosi dut”.

      “Zertarako?”.

      Rakelek aste pare bat iraun zuen gau eskolan, laster esan zion Anari ez zela gehiago itzuliko, nekatuegi zegoela taberna itxi eta gauak entziklopedia zahar bati hautsak kentzen emateko, eta ahizparen erreguen zain geratu zen. Ez al zion esan behar “Rakel, saiatu zaitez, merezi du zerbait ikastea”? Esan behar ziokeen hainbeste, zerbait aurpegiratu gutxienez, “eta zer egin behar duzu, Migelekin mozkortu gauero?”.

      Orain kontabilitateari buruzko liburu batean murgildu du muturra Anak. Tarte bat duen bakoitzean aritzen da hortxe, taka-taka-taka, begiak liburutik makinara eta makinatik liburura. Ekoiztetxe batean eskaini diote lana. Rakelek ez zekien hitz hori bazenik ere. Ahizpak azaldu zion grabaketa kontuak izango zirela, filmak eta iragarkiak, bera zenbakiez eta jendearen antolaketaz arduratuko zela batez ere. “Polita zarelako eskaini dizute, gau eskolako mutil denak txoratuta dauzkazulako”, esan nahi izan zion. Zeharka bada ere, esan egin zion. “Arraroa, ezta? Munduko tabernari bakarra izango zara halako lanetarako hartuko zutena. Baina, tira, zuk beti izan duzu zortea alde”. Rakel amore ematear dago, berak ezin baitio horrelako ezer eskaini, eta erakarri ezin duena, uxatu egiten du.

      Eguerdiko eguzkiak jantokia argitu du errezelen ostetik, eta amets zuri baten traza hartu du lekuak. Berbaro eta plateren zalaparta ere hain da trinkoa, logura eragin diola Rakeli. Mutil gaztearen senideen mahaian inork ez du hitzik egiten, ordea. Bakoitzak bere platerari ematen dio muin, errezatzeko posturan, buruak makur-makur eginda; fritoekin erdi jolasean hasi den neskatoari ere laster moztu dio barrea ama txikiak. Anak tentuz uzten eta jasotzen dizkie platerak, soinurik atera gabe. Rakelek lau baserritarren mahaia zerbitzatu bitartean jarraitu ditu ahizpa txoriaren joan-etorriak. Errukiz onartu dio bere buruari berak ere alde egingo lukeela Anaren lekuan egonda, lurrunez eta argiz egina balego haren antzera eta beti gorantz sakatuko dion haize hori baleuka barruan, ez porlanezko zapatadun arima hau.

      Baserritarrei platerak arrain-zopaz bete ahala, gizonetako batek ukondoa luzatu du mahaitik kanpora, eta, deskuiduan bezala, hankartea ukitu dio Rakeli. Mahaikideek barre egin dute, haien hortzoi gorriak bistan, ezpain ertzak ardo beltzez eta ogi papurrez. Rakelek irainen bat bota die, eta hantxe utzi du zopa, mahaiaren erdian, burruntzalia dilin-dalan, almeja eta arrain pusketa artean.

      Gaueko ordu biak aldera, sarrera nagusiko ateak itxi ditu.

      “Denak haizea hartzera hemendik!”.

      Azken mozkortiak errekondoko freskuran geratu dira, batzuk telefono kabinaren inguruan pilatuta, espaloietako zabor poltsei ostikoka beste zenbait. Plastiko beltzetatik hiru arratoi busti irten dira ihesean, atzera ere errekara jaitsi direnak zubipetik.

      “Rakel, utzi ba mila pezeta!”.

      “Kanpora!”.

      Mozkorraren une errean dago Rakel. Paradiseko Tonik lagundu dio bezerorik astunenak uxatzen, alboko diskotekako zerbitzari iletsu eta beltzaranak. Asteburu askotan amaitzen du Gloriako ahizpekin, bataren edo bestearen tabernan, erdi ixten, erdi garbitzen; edaten, azkenean.

      Rakelek lepotik heldu dio mostradoreko Larios botilari, eta argi nagusiak itzalita, sukaldera sartu dira biak.

      “Non dabil Migel? Aspaldian ez dut ikusi”.

      “Domeketan ez du lanik egiten orain”.

      Rakelek badaki Toni eta Migel behin baino gehiagotan batu izan direna diskotekako komunetan, eta igarrita dago Toniren poza beti dela pixka bat puztuxeagoa Migelena baino, elkar ikustean.

      “Pena…”.

      Irribarre labain batekin, lapiko artera hurreratu da Toni, mokadu bila. Okela egosi mutur bat hartu du bi ogi zatiren artean, harraskaren parean irensteko kolpetik. Asteburuetan Paradisen eta astegunetan frantsesentzako gosari dotoreak prestatzen dituzten Donostiako kafetegi batean egiten du lan, eta, hala ere, sugandila buztanaren trazako gorputz horren garra ez da inoiz agortzen.

      “Ana! Utzi komunak orain, garbituko dituzue bihar!”, deiadar egin du, ahoa okelaz beteta.

      Rakelek ahizparen ur eta lixiba baldekada entzuten du komuneko baldosen kontra zaplaztekoka, eta zepillo lakarra ras-ras, ertzak eta kantoiak zuritu ezinik. Ez dio penarik ematen. Bere ardura da, berez, komunena, baina, behin honezkero, egin ditzala ahizpak lanok, laster zer diren ere ahaztu ahal izango du eta.

      Sarrera nagusiko atean lau kolpe leun jo ditu norbaitek. Komunetik presazko zarata batzuk iritsi dira sukaldera: trapuak baldera erortzen, lixiba potea ixten, eta gizonezkoen komuneko bonbaren hotsa, azkenik. Sukaldekoak zain geratu dira, Anak atea nori zabalduko.

      Rakelek laster ezagutu ditu gau eskolako lagunen ahotsak. Tonik sukaldeko errezelen bitartetik zelatatu ditu, baina atekoek ikusi egin dute, eta gabon esan behar izan die, errezela erdizka zabalduta. Pare bat mutil bizardun ari dira Anarekin hizketan, alkandora zabal eta betaurreko handidunak. Bat hain da bizartsua, ezpainik ere ez baitzaio ikusten; badirudi zigarroa aurpegiko ileetan kateatu zaiolako mantentzen duela oraindik piztuta. Beste neska txiki samar bat ere haien taldean dago, espaloiko autoaren ondoan zain.

      Rakelek ez du aulkitik altxatzeko asmorik, ezta bururik biratzekorik ere. Gintoniketik edaten segitu du, bere belarriak eztarriko giharren irenste soinuekin itoaraziz, kanpokoen berbaroarentzat tokirik utzi gabe. Elkar agurtzen entzun ditu, hala ere, barre algaraka itxi baitute elkarrizketa, eta musu pare banarekin.

      Ana sukaldera itzuli da, eskuak umel eta ilea erdi eroritako motots batean hala moduz bilduta. Trapuz betetako balde berdea eta lixiba potea armairuan gorde ditu, eta Tonik eskaini dion edaria errefusatu, lotara doala esanda. Baso bete ur edan du harraskaren parean, zerbaitetarako arnasa berreskuratu beharko balu bezala. Rakeli begiratu dio gero.

      “Bihar goizean joango gara. Groseko pisuko giltzak eman dizkigute”.

      “Bihar?”.

      Rakelek edalontziari birak eta birak eman dizkio esku batekin; urtzear dauden izotz txikiek zurrunbilo bat eragin dute edariaren zentroan. Toni balkoira atera da erretzera, butano bonbonei albo batera bultza eginda.

      “Oso ondo”, esan du Rakelek, ahots kordetan lau korapilorekin. “Hemen sufritzen bizitzea baino hobe izango da”.

      “Ba, egia esan, bai, Rakel. Alde ederra”.

      Oraintxe nahi luke norbaitek kristal lodizko botila batekin hautsiko balizkio sudurra eta hortzeria, zauriak, beltzune more eta berdeak, denborarekin horituko direnak, eta norbaitek sendatu nahiko dituenak, Anak sendatu nahiko dituenak. Baina Anaren hankek goiko pisurako bidea hartu dute, beste ezer esan gabe, begirada akitu hori baino ez, eta Rakel ez da ausartu ezer egitera. Bere uluek jarraitu diote Anari eskaileran gora, geroz eta bustiago, ulergaitzago diren berba lodiek, umetan amak astoaren bila joateko eskatu zienean bezala, gauez, baina Rakelek zaldi beldurgarri baten itzala ikusi zuen bidearen erdian, Anak haizeak botatako zuhaitz bat zela esan arren, Rakelek zaldi handi bat ikusten zuen han, eta Anak bakarrik joan behar izan zuen astoa ekartzera, ahizparekin haserre.

      Rakelek ataritik ikusi zuen bere ahizpa zaldiaren gainetik igarotzen eta gauarekin desegiten, Polaroid bat errebelatzean bezala, baina alderantziz.

11

Bide bazterrak sanjose lorez bete dira. Txortaka hazi dira han eta hemen, hori-hori, beraien tronpeta buruekin zerbait iragartzen. Kanposantuko aldapan gora dator Anaren auto zuria. Belarrari koloretako pinportak hazi zaizkio ilea bezala, katuen biboteak bezain luze eta fin bistaratu dira kuku-prakak, mitxoletak, urrebotoiak, goia libre dutelako hazi dira sustraiek esan arte “geldi hor, bestela hegan aterako gara”. Rakelek oraindik ez dio egun onik eman.

      “Nik ez dut nahi irudi zatar batekin geratzerik”.

      “Ikusteko moduan dagoela esan badigute, Rakel, hala izango da”.

      “Baina beraiek ez dakite nolakoa zen”.

      “Ez”.

      “Zer jakingo du udaleko funtzionario batek ikusteko moduan dagoen ala ez”.

      “Gertatzen dela esan zidan. Denak ez omen dira usteltzen”.

      “Ohikoa balitz, ezagutuko genuke kasuren bat. Telebistatik bada ere”.

      Gustuko ez dituenean, ondoen jositako argudioak ere mozten daki Rakelek.

      “Honelakoak ez al dituzte santu egiten?”, galdetu du gero.

      “Orain ez dut uste”.

      Erantzun horrek ere ez dio balio. Kotxeko leihorantz biratu du burua, atzeko eserlekuan eserita, bere eguzkitako betaurreko handien ostean, saman zapi hori eta laranja tantotu bat, eta esku biak marfil koloreko poltsaren gainean gurutzatuta, errehabilitazio zentrora gogoz kontra daramaten Hollywoodeko izarraren jarrerarekin. Txakur makilkatua baina ez damutua. Hau ere Anaren errua izango da, ba.

      Rakel eta aita berandu jaitsi dira etxepeko bus geltokira, eta han eduki dute Ana zain, kotxea sigi-saga horiaren gainean lau argiak emanda. Baina Rakelentzat ezer ez da nahikoa, edo dena da alferrik. Etxetik irten aurretik aukeratu du bere umorea, zapia aukeratu duen moduan, gaur horia eta laranja, gaur munduaren amaiera eta negarra. Ama santu egingo balute ere, izango zen zerbait, izango zen “a ze lana”, “a ze lotsa”, “Ana, nola egin didazu hau”. Eta ama usteldu izan balitz gainerako gorpu guztiak bezala eta isilpean desegin, deitu izan balu udalekoak esanez hezur multzo batera botako dutela aspaldiko herritarrekin nahastean, tibiak eta kaskezurrak baino ez diren herritarrekin nahastean, orduan ere, konforme ez, nola ba, gure ama hezur tontor baten parte, su eman diezaioten eta usain hori zabal dadin herrian, inork susmatu ere egin gabe zer den. Berez gustatu egin behar litzaizkioke gaurkoa bezalako egunak, Rakel den modukoa izanda. Nabarmenkeria zalea da, berez-berez urtzen zaio rimmela masailean behera.

      “Ea aitak nola hartzen duen. Bere adinean ez zaio honelakorik komeni”.

      Patxi isilik dator kopilotuaren eserlekuan, sabaiko heldulekuari eutsita, lursailei begira. Azken urteetan areagotutako gorreriak ingurukoengandik urrundu du. Rakel gizona parean ez balego bezala hitz egiten hasi zen egun batetik bestera. Azkenengoan, “loditu egin da”, “nazkatuta nauka”, “begira ze ilaje daukan, moztera eraman beharko dut”, esan zituen bata bestearen atzetik, aitarengandik metro erdira. Anak baxuago hitz egiteko keinua egin orduko, “zera entzungo du honek!”. Aitak ez du sonotonerik nahi, ezta errebisiorik ere. Bera baino ez da bere gorreria mailaren jakitun, eta horrek boterea ematen dio. Aita-alaben arteko tratu bat izan zitekeen hau, goizen batean ebatz zezaketen antzerki honekin hastea, aitak lasai alde egin ahal izateko aspergarri zaizkion egoeretatik, eta Rakelek aitari nahieran garrasi egiteko, edo elkarrizketetatik desagerrarazteko. Bientzat litzateke erosoa.

      Neba-arrebak kanposantuko aparkalekuan elkartzekoak dira, baina oraindik ez da beste inor heldu. Anak zipres ilararen parean utzi du autoa, gerizpe bila. Txorien kantuek bete dute paisaia motorra itzaltzerakoan. Bi zipresen arteko hutsunean egurrezko eserleku zahar bat dago herrirantz begira, pintura urdina zeharo higatua duena, eta urteak aurretik emandako pintura zurizko geruza bistaratu zaiona atzera ere, denboraren lezio bat bezalaxe.

      Rakel autotik irten da Patxiri laguntzeko. Bastoia eskaini, eta txapela behar bezala jarri dio zutitu denean. Elkarren ondoan ekin diote pasiera leun bati, Anak autoaren aldamenetik begiratzen dien bitartean, zigarro piztu berria ahoan. Panpina bat bezala zaintzen du Rakelek aita, gurasoetara jolasten dabilen umearen seriotasun antzeztu horrekin, andrazko arropa nasaiegiak soinean. Ana bera ere dotoreegi jantzi da gaurko. Zaila da kalerako jantziak zehaztasunez aukeratzea egun osoa amantala soinean daramanarentzat, eta amantalaren azpian txandala, eta oinak zueko zurietan sartuta. Gaur jantzi dituen zapata beti-berriek min egiten diote.

      Egurrezko jarlekuan eseri da orpoak zapatetatik atera ahal izateko. Eskua egurrean ipini orduko, pintura urdinaren ezkata solteak itsatsi zaizkio azalean. Telefonoan ez dauka Vitaren dei galdurik oraingoz. Luze egingo zaio eguna, baina nori ez. Herria inguratzen duen errepidean amaigabea da autoen eta kamioien joan-etorria. Erremolkeetako errotuluak irakurtzen saiatu da urrutitik, bere senarrarena non aurkituko, Azpiroz, Salvensen, Echemar, Insalus, baina gaur Joseba ez dabil hemen zehar, Errioxara joan beharra zeukan. Errepidean hilko zaiola sinetsita dago, restop eta restop arteko kilometro sikuren batean. Etxetresna zuriak erremolketik eroriko dira kamioia irauli ahala.

      Filmazioko argiak zeramatzan kamioia mendiko portu batean matxuratu zitzaien egunean kontratatu zuen Joseba. Beste kamioi bat behar zuten lehenbailehen, hurrengo lokalizaziora iritsi eta egunsentia grabatu ahal izateko. Errepide bazter hartan ezagutu zuten elkar, paperak sinatu eta fokuak deskargatu eta kargatu bitartean. Biek dute nekatuta egonda ere itzarrik jarraitzeko indar berezko bat, heldu eta batera ikusi zuten hori batak bestearengan, gaua gutxiesten duten horietakoak direla, ilunpearen geruza guztiei begiratu dietela parez pare, beltzetik urdinera bitarteko zeruaren kolore bakoitzari.

      Josebak tabernako eta pentsioko zereginetan laguntzen dio asteburuetan, mostradorean eta albaran eta faktura kontuekin, batez ere. Hamar urtean ez da askorik aldatu harremana, muina ez behintzat. Ezin diote elkarri ezer aurpegiratu. Tratua hasieratik izan da oraintxe den hauxe, egunean eguneko betebeharrei aurre egitea, gehiegikeria apurrak abuzturako utzita. Cambrilsen aste bat, edo Ezkarain, iaz bezala, apartamentuan, janaria norberak erosi eta kozinatzeko aukerarekin, bufetak eta jatetxeak ahaztuta, senarraren eta alaba txikiaren mizkinkeriak ez duelako askorako tarterik uzten makarroiez edo arrautza frijituez haratago. Telebistari begira afaltzen dute oporretan ere, terrazako atetik eltxoak eta haize epela sartzen diren bitartean, bere amari hainbeste on egiten zion Castañaresko haize siku huraxe bera itzultzen da firin-faran, nahiz eta gutxiegitan eraman izan zuten hara. Lur gorri eta lauak epairik gabe onartzen zuen emakumea, hustutako itsaso batek bezain zabal. Amari begitartea lasaitzen zitzaion bertaratu orduko. Loaren bakea berreskuratzen zuen, inora iritsi beharrik ezaren nasaitasuna gorputzean, haurrek alde egin ostean isilik geratzen diren igerilekuena. Zoriontsu izan zen han, Rakel eta Ana harritzeko besteko aldarte bat bereganatzen zuen, kurbadura berriak ezpainetan eta bekainetan, alabentzat ezezagunak eta nahasgarriak. Pertsona lekuz aldatzea hainbesterako izan zitekeenik ere. Ama mendi arteko zulo hartatik atera eta hareharrizko paisaia batera eramatea, ez zuten besterik egin behar, haize beroaren besoetan utzi, haren gorputz barruko umeltasunak ihartu eta senda zitezen, mendiko haizeak eragindako goroldio eta lirdingak hil zitezen, mendiko haizea ia irentsi egin behar baita eztarritik pasa dadin, usaintsua da landareen izerdia, eta biriketatik arimaraino iristen da, eta hortik datoz tristurak eta katarroak.

      Baina erosoa da, arbolak bezala, edo txiskeroak edo guraizeak bezala, pertsonak ere beti leku berean aurkitzea. Seme-alabak “ama” esan orduko entzun nahi du etxeko txokoren batetik “zer”.

      “Ana!”, hots egin dio Rakelek aparkalekuaren beste puntatik. “Ba al daukazu musuzapirik?”.

      Eserlekutik jaiki, eta paper-zapi umelen paketea eskuan duela hurreratu da haiengana. Pausoa bota ahala sumatu ditu ostera ere bere zapaten neurrira egindako zauriak orpoen gainean.

      “Prostata. Prakak busti ditu txiza egiterakoan”. Rakelek besoa luzatu du paper-zapia hartzeko, baina Anak Patxiri eman dio eskura zuzenean.

      “Garbitu honekin, aita”.

12

Telefono zenbaki bat utzi dio Anak ondo egindako ohearen gainean. Ez du sumatu ahizpa alde egiten, baina nola ba, bart ohera noiz iritsi zen ere ez badu oroitzen. Aulkia hutsik dago, behingoz itxi eta eramango zuen maleta barru-handia, baita idazmakina eta Super 8 kamera ere, haren traste berri guztiak. Tabernako lanetarako eskukada bat arropa baino ez du utzi armairuan. Ileko gomak eta etxeko zapatilak. Uste baino gutxiago harritu du Rakel logela erdi hutsak, beharbada zorigaitzeko egunek beldur handiagoa sorrarazten dutelako urrutitik. Ezer sentitzekotan, gosea sentitu du. Sukalderantz abiatu da, ohe gaineko paper txatala amantaleko poltsikoan gordeta.

      Eskailera burura iristean, ume negarra dirudien hots bat entzun du gurasoen logelatik. Isilka, egurrezko ateari bultza egin dio, eta matxinsalto begien umea ikusi ohean, parpailadun izaretan harrapatuta. Aho txikiarekin ari da negarrez, badaezpadako negarra delako etxe ezezagunean egin behar dena. Rakel ate ondoan sumatu duenean, mututu egin da. Begira geratu zaio. Bikote zaharraren ohean piztutako mirari berantiar bat dirudi umeak, azal eta ile berria egurrezko gurutze ilunaren azpian, nor den ez dakiela, maita dezala eskatzen dio Rakeli, baina honek buelta erdia eman, eta sukalderako bidea hartu du atzera ere eskaileretan behera.

      Astelehena izan arren, tabernako sukaldean jendea sartu du Bizentak. Alboko sukurtsaleko langilea dago Rakelek gosaldu behar zuen mahaian eserita. German ere bertan da, harraskaren ondoko taulan gisatutarako okela mozten.

      “Bizitza marrazoaren hortzen modukoa da, Bizenta. Oraintxe gora, oraintxe behera…”.

      Atzamarrarekin erpinak marrazten ditu airean Lorentxok. Konkortutako gizon txikiak ozen hitz egiten du, xomorro itxurako bibotea ukituz parekoaren erantzuna entzun ahala. Rakelek ez dio jaramonik egin. Lepoa emanda, garbigailutik ateratako mantel umelak esekitzeari ekin dio balkoian, erreka-haizeari lan apur bat emanez.

      “Inoiz ezin da jakin noiz datorren beherakada, Bizenta, egidazu kasu”, aholkatu dio dilistak zurrutadaka irentsi bitartean; dena presa da Lorentxo, dena eskumuturreko erlojuari begiratzea.

      “Erosi ezazu pisu bat, orain baino merkeago ez dira egongo eta. Noiz arte bizi behar duzue, ba, errentan?”.

      Bizenta gizonarentzako okela xerra bat frijitzen ari da. Hasperen egiten du Lorentxoren aholku bakoitzari erantzuteko. Bekokitik izerditan, irakiten dauka aurpegia, eta eskuak hotz-hotz. Seme-alabek ez dute ezer nabaritu, eta Rakelek, nabarituta ere, Anaren presazko ihesaldiari egotziko lioke amari gorputzaldi txarra eragin izana.

      “Gurean, diruak, gaur bai eta bihar falta, Lorentxo”.

      “Horrexegatik, ba!”, aztoratu zaio bibotedun gizontxoa, alkandora nasaiegiaren barruak bete ezinda. “Zahartutakoan zer? Pentsatu, Bizenta, pisu epel bat, zeurea betirako. Igogailua daukana!”.

      “Hori bai ona!”, erantzun dio erdi barrezka, gizonari arrazoi tanta bat emanda apur bat baretuko delakoan.

      Rakelek errekara begira entzun du elkarrizketa, mantel garbien usainean. Eguerdiko eguzkiak errekondoko etxeak zatika argitzen ditu. Etxe grisak, zikinak, eta beraien pertsiana berdeak eta leiho estuak, bakoitzak bere izara eta mantel sortatxoa sokatik dingilizka duela. Huntza horma umeletan gora, eta usoen urrumak teilatupeetan. Rakelek tentuz gorrotatzen ikasitako guztia, errekaren ibilbide osoa, kalexka bakoitza. Ihesbide bat bilatu nahi izan duen aldiro, barrurantz kiribildu zaio herria, taberna-zulo eta zoko hezeetarantz. Lotsatu egin da hainbeste urtetan Itsasgainera itzultzeko itxaropenari eusteagatik. Berandu ohartu da bakarrik dagoela itzulerako auto txiki horretan, ez dela beste seniderik etorri, denek sasoiz alde egin dutela amets mingarri horretatik.

      “Oraintxe egingo dituzte etxe berriak hementxe, alboko kalean. Sarrerarako dirutxo bat jarri, eta gero pixkanaka”.

      “Arrandegikoek erosiko omen dute pisu bat hor, bertako alabak esan zidan”, aipatu du Germanek, aiztoari atseden emanda. “Pozik zegoen. Diruak norabide bat behar du, azkenean”.

      “Norabide bat, oraintxe esan duzu! Entzun zure semeari, Bizenta!”.

      Plateren baten klin-klin hotsa entzun du Rakelek buru gainean, eta goitik behera erori dira antxoa hezur batzuk eta beste zer likitsen bat, jakiren baten saltsa. Kanporen esekitako mantela zipriztindu dute janari hondarrek errekara erori aurretik. Barrurantz erakarri ditu sokak Rakelek, aztoratuta, baina berandutxo. Koipe orban zabala eta tanta sail txiki bat zabaldu dira mantelean.

      “Badakizu ordu honetan zer dagoen, ba, Rakel...”, amak atzetik, hitzak hanka-puntetan.

      Baina Rakelek puzka erantzun dio. Mantel zikina garbigailura itzuli, eta inori agurrik esan gabe atera da sukaldetik. Lorentxok dilista hondarrak ogi mutur batekin garbitzen segitu du okelari kolpe aurretik, oraindik gosetua, gizona.

      “Marrazoaren hortzak, Bizenta. Badakit zer diodan”.

      Migelenerako bidea hartu du Rakelek kalean gora; etxe berdin-berdinen auzoan bizi da. Umeak jolasean dabiltza patioan, eta pare bat andre-buru ageri dira leihoetan, hautsak belztutako loreontzien ostetik elkarrekin berriketan. Txirrina jo du 28. atarian, eta segituan bistaratu da Migelen amaren aurpegiera txikia ere:

      “Rakel! Ondo al zabiltzate?”.

      “Bai, bai. Zuek zer moduz, Espe?”, eskua bekainen parean jarrita erantzun dio, eguzki erretik babesteko.

      “Hainbestean”, isilik geratu da une batez. “Oraintxe doa Migel”.

      Handik gutxira, bazkalosteko patxadaz irten da ataritik, eskuetako xaboi berdearen eta jaki frijituen nahasteko lurrina dariola, niki zuri estu bat soinean, koipe hondarrik gabeko gorputz hari baino kabituko ez litzaiokeena. Begiak itxi ditu uda aurreko argiari ezin eutsita.

      “Ana joan egin da”.

      Kremazko opil bat erosi dute auzoko denda txikian, eta tren geltokiranzko bidean doaz, ohitu gabeak elkarren aurpegiak ikustera hain leku argitsuetan, egunaren beste alde hartan. Isilik joatea erabaki dutela dirudi, opila eskuz esku, bestearen ahoa kremaz eta azukrez betez, ea nor itotzen den aurrena.

      Herriko zenbait bazter aldatu egin dira Rakel ohartzeke. Kale berri bat zabaldu dute ezerezetik, denda eta kafetegi txikiak agertu dira hainbat kantoitan. Geltokira iristear daudela, trenbidearen beste aldeko baserri zaharra falta dela ikusi du.

      “Noiz bota dute?”.

      Migelek ez daki. Beharbada Rakelek baino ez zuen ikusiko baserri hura, teilatu zabaleko mamu bat errailen aldamenean.

      Geltokiko egurrezko bankuan eseri dira biak, eta opilaren papertxoa errailetako harri artera bota dute, lehendik ere zaborrez betetako txoko batera. Zigarrokinak, kristalezko botilak, lata higatuak, denak trenen azpialdeei begira auskalo noiztik.

      Dardarka hasi dira kableak, urrutitik sumatzen da noiz datorren trena. Pareko nasako jendea zutitu egin da, eta Rakelek besotik heldu dio Migeli, eta burua bere sorbalda gainean jarri du gero. Trenak haize epela bota die aurpegira aldendu denean.

      Donostiako geltokiko kableetan ere entzungo ote da herritik irtendako trenen dardara? Agian burdin zatiren batekin kolpekatuko balu trenbidea, edo oihu egingo balu oso ozen, lurrari begira, entzungo luke Anak zerbait. Inkesa txiki bat egin du arnasa hartzean, Migelek entzuteko moduan.

      “Edonoiz joan gaitezke bisitan”, esan dio, zigarroari su eman nahian Rakelen besorik askatu beharrik izan gabe. “Datorren astean bertan, nahi baduzu”.

      Baina Rakelek ez du nahi kontsolamendurik, ez du ezer entzun nahi, badaki dena, jakin behar den guztia; Rakelek nahi du Migel ere goibeldu dadin berarekin, bere mina izan dadila min bera denentzat, azalpenik eman beharrik ez izateko.

      Pareko nasara emakume bat agertu da. Takoi granateengatik ezagutu du Rakelek umearen ama. Elegantziaz zapaltzen du geltokiko luze-zabala, astiro, ipurperaino iristen zaion ile sapa ezker-eskuma dantzatzen duela, eta zenbaki erromatarreko erloju handiari begiratzen dio joan-etorri bakoitzean. Migel ere adi dago emakumeari, tabakoaren keak sortutako kizkurretan harrapatuta.

      “Domekan ere etorri zen”, esan dio Rakelek. “Elias”, zehaztu du. “Bere emaztearekin azaldu zen txibierroak jatera”.

      Migelek sorbaldak jasoz eman dio lehenengo erantzuna. “Laster egunero ikusi beharko dugu, orduan”.

      “Bota dezakegu. Neuk botako dut”.

      “Nik hil egin nahi dut”, atera zaio, ahoak eman ahala. Rakel hitzik gabe geratu da, lagunaren begitarte erraustuan lehen aldiz ikusi dituen gorroto txinpartekin liluratuta.

      “Arratoientzako botika daukagu sukaldean”.

      Migelek burua biratu du Rakelenganantz, eta barrezka hasi da. Geltokira iritsi den trenaren trostak eta balaztaren intziriek estali dute bere ahotsa.

      “Zu kapaz izango zinateke, gainera”.

      Trena jendez hustu denean, Irunerako bideari berrekin dio. Umearen ama trenetik jaitsi den gizon batekin geratu da berriketan, eta urrundu egin dira berehala, errailen ondotik, gainerako bidaiarien kontrako noranzkoan. Emakumearen hanka txikiek zalantzaz botatzen dute pausoa trenbide bazterreko zikinkeriei iskin eginez.

13

Tabernako argiak itzali dituzte idi buruak lo egin dezan, eta labanek, eta kristalezko edalontziek, sukaldeko ate txikitik irten dira bi zerbitzariak gauaren kantoira, masailak eta begi barruko zainak gorrituta, barrezka, goazen Paradisera, ate pisutsu eta beltzari bultza eginda sartu dira, gorde dizkiete jakak sarrerako arropategian, iluntasunak jan ditu Rakel eta Migel, iluntasunak eta zuzeneko kontzertu bateko doinu mexikarrek, mostradorera hurbildu dira, eskuineko horma osoa hartzen du alderik alde, han dago Toni eta hamar taburete gorri eta hamaika egurrezko aulki txiki belus urdinez tapizatuak, eta gehienetan norbait eserita dantzalekura begira, zerbaiten zain, erreserbatu txiki batera sartu dira Tonirekin eta ezagun batzuekin, izenekin txarra da Rakel, hormak moketaz estalita daude, hori gustatzen zaio, goxotasun hori, Tonik ilea ukitu dio Migeli, Rakelek barre egin du zigarroa aho parean jarrita, zigarroaren atzean ezkutatuz bere gorputza, bere bera, bere marrazkidun soinekoan zenbat lore ote daude, lore borobilak horiak berdeak urdinak, zenbat karratu ote daude paparreko mosaikoan, zenbat bat bi hiru lau bider bat bi hiru lau bost sei, fular gorria bota du lepotik estaltzeko dena, estaltzeko loreak eta karratuak eta estaltzeko bizitza, zerbait dauka barruan, bihotzaren gainean pisu bat, idi handiei probarrien gainean jartzen zaizkien hondarrez betetako zakuak, idi batzuk handiegiak direlako, eta justizia egin behar delako, edo ez, aitaren txabolaren alboko txaletekoek jarri duten pastore elektriko berria dauka taupa eta taupa, bere soka guztietan zehar elektrizitatea, animalien musuak kolpatzen eta animalia denek alde egiten dute bere ingurutik, badakite zerbait dutela soka horiek, zerbait duela Rakelek, barre egiten die denei zapo begi handiekin, ahoa erdi zabalik utzita, zoriona esekita trapu koipetsu bat bezala, Migel ere pozik dago, Toni bere bila dabil, umetxo bat sehaska gaineko jostailuak ukitu nahian ilunpetan, Rakelen memoria gauaren pusketa batzuk hautatzen ari da beste batzuk askatzeko, gehiegi ez oroitzeko, bat hartu bestea utzi, ogi papurrak lurrean jakiteko nora ez itzuli, baina goizean ogi papurrik ez inoiz, gora doalakoan behera, zenbat eta gehiago edan orduan eta, kizkur ilunak aurrera atzera algara bakoitzean bekainak bi zubi arkatz punta zorrotzez marraztuak barrea izan daiteke negarra ere amaierako zotintxoetan ematen du negarra dela edo oihu bat botila eta kopa hutsez betetako mahaiaren atzean Migel desagertu egin da Toni hor dago beste ahots batzuen erdian geratu da Rakel ahal duena erantzuten biolin soinuak musikariak urre eta esne koloreko trajeetan kabitu ezinik besteen pozari begira ur ikusezin baten barrutik eusten saiatu arren ihes egiten dio gauak horma bigunak xurgatzen ditu soinuak eta xurgatu du Rakel moketaren barruan sartu da hauts eta hezetasun eta tabako usainera horma barrura behingoz bizitzeko ilunpetan bizitzeko lo.

14

Idiek lokatzetan utzitako ferra markei begira doa Rakel, traktore batena izandako gurpil handi baten gainean eserita. Gurpilak apatxen lorratzak leuntzen ditu gainetik igaro ahala, edertu eta findu, buztin gorria atzamarrekin ukitzeko gogoa emateraino. Idiak gurpilari tiraka doaz mendi-bide estuetan behera, eta Patxi mutu doa haien aurrean, apenas esan dion ezer goizean esnatu eta ohetik jaikitzera behartu duenetik. Zerrategira eraman du, tabernarako zerrauts zakuen bila, lehendabizi. Rakelek zakuei eusten lagundu dio, aitak palakadaka goraino bete bitartean, “helduko al dien behar den moduan!”, eta uste zuen hori izango zela dena, zerrautsezko mendietan hankak sartu eta aireko erretxina usaintzea, larriari eustea, eta gero aitari isilik itxarotea honek hango esku lehorreko gizon pare batekin hitz egin bitartean, egur xafla eta oskol tontorren artean; hori eta gero utziko ziola ohera itzultzen. Baina txabolara igo dira zerrategitik zuzenean, eta aitak idiak kortatik atera eta uztarriari heldu dionean, Rakelek amore eman du.

      “Jarri atzean, nahi badun”.

      Gurpilaren barruan zazpi bat harri pisutsu daude, eta euri ura pilatuta. Horrela entrenatzen ditu idiak Patxik, berak zabaldutako zidorretan aurrera eta atzera. Putzuen gainetik igarotzen direnean hankak zipriztintzen zaizkio Rakeli gurpilaren zuloan gora datozen tanta marroiekin, baina ez dio askorik ardura, behin honezkero. Burua zerurantz jasota darama, begiak itxita, basoko giro hezea arnastu eta ongizate apur bat bilatu nahian. Gomak lokatzetan ateratzen duen soinuak dena betetzen du. Eskuetako dardara besoetan gora igotzen hasi zaio, eta buruko mina ez dio ezerk baretuko edanak baino hobeto. Urrunegi daude txabolatik, ezin dio aitari ezer eskatu, aste hauetan ez, apustua bertan egonda. Patxi ate kolpeka eta begirakune bidez hasi da hitz egiten, eta gizon bat da, baina piztientzako zepo bat dirudi, ukitze hutsez salto egiten duena, parean suertatzen den zorigaiztoko animaliari atea jaitsiz, edo lepazurra erdibituz, edo hanka harrapatuz, kontestazio bakar batean. Rakelek errespetatzen ikasi du umore hori, usaintzen, proben data zehatzik jakin gabe ere, noiz arte iraungo dion bekozkoak aitari.

      Pinudi gazte bat zeharkatzen ari dira itzalpean. Bidea estuxeagoa da hemen, eta lokatza ugariagoa. Ur multzo handi eta arre baten gainetik igarotzen hasi dira laurak, baina laster geldotu da abiadura, eta ez aurrera ez atzera geratu dira idiak, apatxak lokazpean desagertuta. Rakel gurpileko zulotik sartu den urari begira geratu da, hanka zabalik, bere burua hautsitako txalupa batean irudikatuz, geroz eta hondoratuago lahar eta goroldio usaina daukan putzu hotz batean.

      “Altxatuko haiz, edo zer ba? Esan egin behar al zain hori ere?”.

      Aitaren esanari erantzun dio, amorruzko begirasunak idien ipurgain hezurtsuentzat gordez, aitari zuzenean begiratzera ausartzen ez delako.

      “Egin ezan bultza atzetik. Zerbait egin ezan, behintzat”.

      Eta Rakelek, hankak putzuan sartuta, galtzerdi zuriak betirako horituta, bultza egin dio gurpilari, eskuak Bridgestoneren letra eta kako higatuetan jarrita. Urak banandu dira gurpilaren inguruan eta apatxak bistaratu zaizkie idiei, plisti-plasta artean, lur zingiratsutik irten diren arte. Patxik lehengo pausoa berreskuratu du abereen aurretik, alabari itxaron gabe; Rakelek berak ere ez du hankarik bizkortu berriro gurpil gainera igotzeko. Oinez jarraitu die, geroz eta tarte zabalagoa utziz, gurpilak leundutako lokatza atzera bere oinatzekin harrotzen.

      Horrelaxe ezagutzen du aita ondoen, lepoz eta urruntzen. Ez daude askoz bide gehiago. Berari atzetik jarraitzea, bere joan-etorriei begiratzea, ez eskatzea aitari betebeharrak uzteko eta makurtzeko bere albora. Esana bete. Erraza behar luke. Baina laguntzen hasi eta traba egiten du Rakelek. Kolpe ondo, egin ganoraz, tiratu gogor, ea ba, mugitu hankok, kendu, kendu hadi, utzi niri, segi kotxera.

      Txabolara iritsi denerako, aitak askatu ditu idiak uztarritik, eta manta bana bota die gainetik, izerditu osteko hotzak saihesteko. Idien buruko ilea erdi kizkurtuta eta bustita geratu da, uztarriak utzitako markekin. Bakoitza bere askara lotu du Patxik, ezkerrean gaztaina kolorekoa, erdian ogi kolorekoa. Eskuman, arratsaldea beste bien zain eman duen adar-motza. Idiek ez diote elkarri begiratu, betirako alboz albo joatea onartu izan balute bezala, edo beste kortaren batetik ezagutzen dutelako elkar, eta esan beharrekoak agortu zitzaizkielako aspaldi. Jateari ekin diote zuzenean.

      Rakelek kopetako kalparra ukitu dio gaztaina kolorekoari, askara gerturatuta, eta belarriak eta belarri atzeak gero, kartilago gogor eta borobildu hori. Animaliak ez dio jaramonik egin, jaten segitu du, atsedenik hartu gabe. Neskak sudurrera eraman du eskua, eta idiaren izerdi usaina gozoa iruditu zaio beste edonorenaren aldean.

      Txabolako leiho txikietatik izpi makal batzuk sartu dira; airean ikusten da hautsa, eta izerdi lurruna idien larruan gora. Argiren jauziek ustekabean harrapatu dute Rakel. Aurreko hankak altxatuta agurtu du txakurrak, beti bezain bizi eta txeratsu, txataltxo bat falta duen mingaina ahotik kanpora dariola. Txakur polita da, hanka osteetako eta buztaneko ileak korapiloz eta basaz zeharo nahasita badauzka ere. Ezti koloreko begi garbiak ditu, gainera, zorteduna bera, Patxik animaliengan zein pertsonengan etengabe goresten baitu “begirada noblea”, aukera gehiago daudelako halako begiradadun animaliak formalak eta esanekoak izateko. Anaren begiez esan izan du aitak hori sarri.

      Burua igurtzi dio, eta Argik begiak txikitu ditu, ikararen erreflexuz. Ez du beti asmatzen jabeen eskuek zer nahi duten.

15

Germanen autoak bideko hautsak harrotu ditu aldapan gora. Aparkatu eta noraezean irten da kanposantuko atarira, txikitako begiekin, arreben amantalen gainera jauzi egiteko beharrez. Distantzia gorde du, hala ere, azken urteotan bezalatsu. Ana gerturatu zaio aurrena, kotxean bere alabaren arropaz betetako poltsa bat baitauka prest Germanen ume jaioberriari emateko.

      “Osorik dago”, esan dio neba gazteak baieztapen trazako galdera batean, gauaren bakardadean pilatutako mila zalantza dauzkala iragarriz, oroitzen saiatu eta ametsen eran lurrundu daitezkeenak. Germanen aurpegieran esperantza ikusi du Anak, zentzurik gabeko epeltasun bat, ia irribarrea, telefono dei hartan berak ere sentitu zuena, hainbeste urteren ondotik udaleko mutil gazte batek medikuek esan ez ziotena esan izan balio bezala. Ama ez dela joan, alegia. Ez zuen halakorik espero nebarengandik, gauza ukigarrietara itsatsi baitzen egun batean, eta harrezkero ezin izan ditu jasan besteen bizitzetako anabasak. Gaur German bera da, ordea, egonezina menperatu ezinik dabilena, parkingean aurrera-atzeraka. Anak ezagutzen du nebaren zalditasuna, norberari txikia iruditutako edozein mugimenduk uxa dezake. Aldentzen bada, ez da berehalakoan itzuliko.

      Autoaren maletategian sartu dio arropen poltsa, eta ez dio ezer gehiago esan, sorbaldan laztan bat egiteaz gain. Isiltasunak baretuta, arrebaren ondoan geratzea erabaki du Germanek oraingoz.

      Aita zerbait azaltzen ari zaio Rakeli muinotik, atzamarra herrirantz luzatuta, haren ahotsak hartxintxarren gainetik doan eskabadora bat dirudi. Alabak besotik heltzen dio, “bai, aita” esanez belarri ondora, baina ez dirudi agurearen hitzei arreta gehiegirik jartzen ari denik. Beilatokiko auto luzea ikusi dute goranzko bidea hartzen, atzeko etzanlekua hutsik dakarrela, gortinak jasota, eta haren ostetik dator Mirenen autoa ere.

      Rakel neba-arrebengana inguratu da atzera ere aurpegi larritua ipinita. “Nik ez dakit ahal izango dudan”, bota dio Anari isilka, aparkalekura iritsi diren autoen motorren soinua itzali aurretik. Anak eskutik heldu dio eta amorru tanta batekin estutu dizkio atzamarrak, lasaitzeko, eta, batez ere, isiltzeko, eskua estutuz ahoa ez estutzearren.

      Beilatokiko gidari izerdituak puru txiki bat piztu du autotik irten bezain laster, pozik, lanean ia beti isilik joatea egokituko zaiolako, eta gaurkoa behingoagatik zauri itxi bat denez, bere izaera alaia bistaratu ahal izango duelako inor mindu gabe. Senideei egun onak eman, eguraldiaren ederra goraipatu, eta irratian entzundako kanturen bat ahoan hartuta, egurrezko eserlekuan jesarri da lasai-lasai.

      Pausokera piperminagoan agertu da Miren haren aldean, ile xerlo horixkak ondo orraztuta, eguna bera baino distiratsuagoa den jaka more eta urrekara bat soinean. Begipeko arkatz urdinak bizitu egiten dio begirada, baina kolorea ere jaten die haren nini berdexkei. Senarra berarekin dakar, beti atzetik segika, ahizpa zaharrenaren arropa berrien osagarri ezinbesteko bat gehiago, zira beix bat edo larruzko gerriko dotore bat izan zitekeen. Neba-arrebak gutxi gorabehera agurtuta, aitarengana jo du berehala.

      Hitz egin ahala gizonen arropak atontzen ditu Mirenek; alkandoren lepoak zuzentzen eta jertseetatik ileak kentzen daki elkarrizketaren haririk galdu gabe, lantzean behin aholkuak emanez parekoarengan ikusi dituen akatsak zuzentzeko. “Eskuetako azala etenda duzu, ekarriko dizut neuk egindako intsusa-krema”, esan dio aitari. Patxik irribarre bat eskaini die seme-alaba denei, bakean utz dezaten. Oraindik ez du bere enterruetako ohiko esaldia erabili. “Hildakoak berak lasaituko zaitu”. Ama hil zenean ere esan zien. “Gorpua ikusi egin behar da”. Ikusi egin behar da, oraintxe dagoelako azkenengoz ikusteko moduan, bakea dariolako bere begitarteari, eta bera lasai badago, bizi gaitezen lasai geu ere. Hori esan ohi zien, baina gaur esku bete eulik beste balio du gomendio horrek.

      Mirenek Anari ere eskaini dio goitik beherako begiratu bat, amantalaz bestaldeko jantzirik inoiz ikusi izan ez balio legez.

      “Barrura?”, esan du Anak, burdinazko ate beltzera bidean. Neba-arrebek atzetik jarraitu diote kutxarik gabeko prozesioan, kanposantuko giltzak bereak balira bezala, marmol-sail hura bere tabernaren luzapen bat balitz bezala, zatozte, hemen gorde dut ama gurea hamabost urtean.

16

Begi-niniak idazmakinen arrabola bezala mugitzen zaizkio Migeli, ezkerreraino eta berriro eskumara, klink, ezkerreraino eta berriro eskumara, kristalaren osteko paisaia mugikorra harrapatu ezinda. Trenak abiadura mantsotu du herrian sartzerakoan.

      Adreiluzko tximinia gorriei kea darie, txapazko pabiloi luzeei lana eta sua. Ehunka kablek itotzen dute bere herriko zerua, agian kable bakar bat da joan-etorrika korapilatua.

      Migelek bere kizkur bat kiribildu du atzamarraren bueltan, treneko eserlekutik altxatu eta irteerarantz gerturatu bitartean. Gustuko du ile-apaindegiko txanpuaren banilla usaina. “Brilloek begirada argituko dizute”, esan dio ile-apaintzaile bibotedunak, eta Migelek lasai utzi du bere ile horixka eta sendoa gizon haren eskuetan. Urrezko hariak erein dizkio buruan ur oxigenatuarekin, eta egia da bere begiek udako begiak diruditela orain. Tonik gomendatu zion alboko herriko ile-apaindegira joatea, inora joatekotan. Trenez geltoki bakarrera dago. “Inork baino gehiago daki orrazkera eta janzkera berriez. Marbellara joaten da urtero”.

      Aitortu beharrik gabe ere nabaritu du kanpoko haize hori lokaleko aulki gorrietan eta gizonaren krema koloreko zapata punta-finetan, eta, noski, betaurrekoen kristal hori bizi-bizian ere bai. Migelek miresmenez behatu ditu haren atzamarren mugimenduak ispilutik, guraizeen soinua eta orraziaren marfilezko distira, ile muturrak Migelen sorbaldatik jasotzeko eraginkortasuna, bibote txikiaren azpiko irribarre are txikiagoa, gaztearen pentsamenduak entzun ahal izango balitu bezala ileen aho estuetatik. Kohl urdina eskaini dio gero, kortxodun buztinezko pote txiki batean atera duena kaxoi batetik. Makilatxoa hauts urdinetan sartu, eta mutilaren begi itxien zirrikitutik pasatu du leun, hautsa betileetan kateatu dadin. Betazalak altxatzean, elkarri begira geratu dira ispiluaren islan. “Zer iruditzen?”. Migelek eskerrak eman dizkio, aita maitekor bati ematen zaizkion moduan belaunetako urradurak sendatzearren, edo euria ari duenean norbere bila etortzearren autoan, haize beroa jarrita, ahantzaraziz kanpoan mundu bat badela oraindik, semea noiz irtengo zain.

      Treneko ateak ireki direnean, burumakur jaitsi da Migel, kizkurren eta betileen distira bere herrikideengandik gordetzea erabakita. Ez du etxera joan nahi oraindik, amak galderaz josiko du bestela, banilla usaina hartu eta batera jakin nahiko duelako zenbat balio izan duen pezetatan semeari galeper traza ematen dion ilaje berriak. Auzora igo gabe, errekari jarraitu dio albotik, uraren soinuak tripa-zorriei gain har diezaien.

      Herriaren planoak beste tolestura batzuk ditu bilatzen dakienarentzat. Azken urteetan ezagutu ditu Migelek, lekuek beraiek aurkitu izan balute bezala bera, ate diskretu horiek egin izan baliote bezala kax-kax berari: “Hemen gaude”. Izan ile-apaindegiak, izan taberna-zuloak, kale kantoiak, parke izkinak, edo Gloriara tarteka iristen diren hirietako trabestien begiradak, komunean makillatzen orduak ematen dituztenak. Mundu hobe bateko lohia dakarte takoietan, berak arrastoari segi diezaion.

      PBAko ate berdea zabaldu aurretik, Migelek ilea astindu du, eta betzuloetara eroritako kohl hondarrak kendu ditu atzamarrekin. Akasgabe sartu behar da Pub Buenos Airesera.

      Ateari bultza egin dionean, betiko gau beltza aurkitu du han barruan harrapatuta.

      “Hara, gure txakurkumetxoa ere etorri da azkenean. Uste genuen nahiago zenuela Gloriako zerrautsa”.

      Damianek beti hitz egiten du zeharka, hortzen artean bizarra egiteko orri bat baleuka bezala, eta izeba zital baten barrea irteten zaio esaldi bakoitzaren ondotik. Mostradore barruan dago, oraintxe iritsita, harategiko amantal odoldua kendu berri eta itsas koloreko alkandora soinean. Berak erosi eta berritu zuen PBA, baita herriko beste taberna txikixeago bat ere, errentan jarrita daukana. Diruaz gain, aitak harategia eta ofizioa ere utzi zizkion herentzian, dirua egiten jarraitzeko tresneria guztia, alegia. Goizetan untxiak erdibitzen eta oilaskoei tripak ateratzen aritzen da, bere ama zaharra alboan hartuta. Adar-jotze eta txutxu-mutxuekin asebetetzen ditu herriko emakumeak, eta tramankulu zorrotzak maneiatzeko trebetasunarekin eta besoetako gihar guriekin lasaitzen ditu gizonezkoak, Damianen harategiz kanpoko ohiturez jakitun direnak. Arratsalde eta gau guztietan PBAko errege izendatzen du bere burua, mostradore borobil eta ertz bigunekoan sartuta, inguruan horma baino ispilu gehiago dituela. “Dei nazatela marikoia, baina datozela kubatak edatera”, horixe defendatzen du Damianek, tratu-gizona izateko eskubidea, beste edozeren gainetik.

      “Aizu, dotore dago gero gure txakurkumetxoa”, esan dio taburete gaineko Fermin Txiletarrari. “Sufrituko ez du, ba, Tonik honekin!”.

      Fermin Txiletarrak barre egin du, bere sudur okerra zimurtuta, “eskuetatik kenduko diote!”. Migel bere alboko taburetean eseri da, lotsati eta hala ere ile-apaindegian utzitako diruez harro.

      Fermin Damianen mostradore osteko argitasunera itsatsita bizi da sits handi baten moduan. Inoiz egin izan dute larrutan, baina Damianek nahi izan duenetan bakarrik. Gehienetan zain egotea suertatzen zaio Fermini, bere argi-emaileak baditu-eta gutizia gozoagoak, bereziki baserritar gazte kokots-handi bat, praka bakero estuekin ibiltzen dena, tupea gorantz orraztuta. Hura datorrenetan, Damianek ez du beste inorentzako begirik, eta Ferminek ikasi du isilpean ihes egiten.

      Damianek gintonik bat atera dio Migeli, olibaz betetako platertxo batekin. Egia da hainbat aste igaro dituela etorri gabe. Erdi ahaztuta zeukan Damianen kolonia usaina, tabernako txoko guztiak irensten dituena, sarreratik komuneraino. Barra osteko koadroek hor diraute: Warholen Marilyn koloretsuen seriea albo batean, Monetena dirudien errekondoko paisaia bat ezkerrean, eta, marko txiki batean sartuta, baserri baten zuri-beltzeko argazkia, zuzenean Damianen etxeko egongelatik hartua dirudiena.

      Azkenengoz Rakelekin egin zuen parranda PBAn, denek elkarri ezpainak granatez pintatzen eta muturrak jaten amaitu zuten. Hemengoek erraz onartzen eta maitatzen dute Rakel, baduelako zerbait denek ukitu edo lapurtu nahiko luketena. Ama bat eta ume bat aldi berean besarkatzea da Rakel besarkatzea. Migelek ezagutzen du neskaren bakardadea; tabernakoa izatea denena eta inongoa ez izatea da. Horregatik erakutsi nahi izaten dizkio bidean topatzen dituen piztien habia berriak, nahiz eta badakien hemen ere bisitari gisa sartu beharko duela.

      “Laster Kanarietara noa”, esan die Damianek, eta horrela zabaldu du bere hizketagairik gustukoena: irletako bizitza.

      “Biok?”, galdetu die Migelek.

      “Ez, oraingoan bakarrik. La Heladeríako lagunen etxera. Hitz egin izan dizut haiei buruz, ezta?”.

      “Bai”. Migelek ziurtasun handirik gabe erantzun dio. Lagun asko dauzka Damianek leku eguzkitsuetan, denen izenak oroitzeko.

      “Motz hau behin eraman nuen Tenerifera, eta batekin nahikoa”, esan du, Fermini trapua bota ahala. “Daukan aurpegi desitxuratu horrekin, pentsatuko duzu, ba, nik baino gehiago ligatu zuela? Gazte zein nagusi, denak beretzat”.

      Eta Ferminek ostera ere barre, baina barrea amaitu aurretik garagardotan sartu ditu ezpainak, eta begirada makurtu. Migel errukitu egin da.

      Ez du sekula ulertu Damianen maltzurkeriarako joera. Lasaiak eta ederrak izan zitezkeen uneak estutzen ditu, bakea aspergarri balitzaio bezala, eta denak ipintzen ditu alerta-egoeran, kontraerasorako prest, baina PBAtik kanpo ere halaxe bizi dira, hurrengo belarrondokoa nondik etor daitekeen aurreikusi nahian. Arriskua ez da inondik inora berbera. Damianek bizitzarako prestatzen ditu bere gerlari ihar eta ederrak, oskolez hornitzen ditu beraien burua nola defendatu izan dezaten. Maitasuna eta etxea bilatzen irakasten die. Mozkortzen direnean, elkar entzuteari uzten diote, bakoitza bere edalontzitik ozpina edaten ariko balitz bezala. Migel sinetsita dago tristurak gauero aurkituko dituela babesgabe, atzetik besarkatzeko postura errazean, zulorik zuloenean ezkutatuta ere. Baina Damianek ba omen daki nola ihes egin.

      “Honezkero praka motzetan ibiltzeko giroa izango dute. Zuri gustatuko litzaizuke irla, Migeltxo, badakit, eta zuku tropikal batek daukazun kolore eskas hori hobetuko luke. Biltegi batean ahaztutako berakatz ale bat dirudizu! Ea, jan oliba gehixeago, tori, hemen beste platerkada bat”.

      Migelek jaten jarraitu du, platanozko eta mangozko zukuen zaporean pentsatuz oliben ur gaziaren gainetik, eta nola zen beste fruta haren izena? Marakuia. Eta papaia. Damianen hitzen bidez dastatutako mami urtsu eta koloretsuak, asmatutako usainak, aldizkarietan ikusitako argazkietatik berrasmatutako etxe zuridun hiriak. Noiz zoaz berriro Mallorcara, Damian? Zein tenperatura dauka orain Lanzaroteko itsasoak? Ez al duzu txarkuteriako teknika berririk ikasi behar Frantziako herrixkaren batean, Saint-Tropezen edo, nola zen, nolakoa zen hango moila, hango eliza, ostrak afaltzen dituzten hango mutil dirudunak. Kontatu dena, egin argi, ekarri berotasun apur-apur bat herri honetara.

17

Migelek sukaldetik entzun du haren barrea, sarkorra eta etena. Harraskatik apur bat aldendu, eta burua luzatu du atzerantz, ea errezelen artetik zerbait ikus dezakeen.

      Hortxe dago; oihalaren zirrikituetatik bereizi du Eliasen soslaia, besoa mostradore gainean jarrita, eta basoerdia erpe lodien artean harrapatuta. Berriro agertu da. Bakarrik inoiz ez, isilik ere ez. Algarak beti dira gangarrak, eta txisteak kontatzen dizkie papar betean txikiteoko lagunei. Migelek denak entzun ditu ezkututik, eskuekin letxuga bat triskatu ahala. Atearen soinuari adi ematen ditu goizak, sukaldeko zalapartaren gainetik, sartu-irten denak zenbatzen ia.

      Rakel agertu da sukaldera, mostradoretik iheska.

      “Hemen dago”.

      “Badakit”.

      Bizentaren begirada errukiorrak zerbait eskatu dio Rakeli kazolen eta lurrunen atzetik.

      “Zer?”.

      Hondoa hartzear dauden babarrunei bueltak emateari ekin dio Bizentak. “Tentuz ibil zaitezte” esan, eta su gainetik baztertu du lapikoa.

      “Bota egin behar dugu”.

      Bekainak jasota begiratu dio amak alabari, eta sukaldeko lanarekin segitu du. Migeli halako larri garratz bat igo zaio urdailean gora. Zigarro bat piztu nahi luke, baina letxugak garbitu behar ditu, eta gero lekak zuritu.

      “Enpagu bat ematen dit…”, marmarrean ari da Rakel, “bere barre horrekin”.

      Migeli iruditu zaio neskak harraska azpira bota duela begirada, eta estutu egin da arratoientzako botikaren kontua benetan esan zezakeela pentsatuta. Letxuga orriak garbitzen jarraitu du erdiko trukutz zuria zeharo erantzi arte. Har eta barraskilo txikiak uretan itotzen ari dira, geroz eta gardenago eta lodiago, borobilak marrazten harraskako zuloaren inguruan. Arnasa hartu du Migelek, eta bere horretan utzi du dena. Eskuak amantalean lehortu ditu.

      “Zuek egon hemen”.

      Rakelek Bizentari begiratu dio, eta inork ez du ezer gehiago esan.

      Migelek errezel berdeak baztertu ditu eskuarekin, eta jendaurrera azaldu da sukaldeko amantal orbaindua erantzi ere gabe.

      Asteazken goizerdi bat zabaldu zaio parean, kafea, atearen kirrinka, eguneko gai garrantzitsuak orain aho batean, gero bestean. Mostradorearen hegal bateko txikitero taldeak ia ez du zirkinik egin bere agerpenarekin, goitik beherako errepasoren bat baino ez du sumatu, eta Eliasek atoan baztertu du begirada, garatzen hasia den kontakizunen batekin jarraitzeko.

      Ez da beste ezer gertatu. Patxi baino ez da urduritu. Larritasunez gurutzatu da berarekin kikaren armairuaren aurrean, eskuak bat-batean baldartuta. Baliteke Patxi ere jakinaren gainean egotea, Migelek beragandik iheska sentitu baitu aspaldian. Kontu hau zabalduko balitz, galdetu beharrik gabe ere badaki bere nagusiak zeinen alde egingo lukeen.

      “Bi huts, ahal duzunean”.

      Igeltsero itxurako bi gizon dauzka zain egurrezko mostradoreaz bestalde, eskuak karez zikinduta. Migelek lur hartu du, eta kafe-makinari eragiten hasi da. Zenbait aste sukaldean gotortuta igaro arren, bere giharrek mostradoreko mugimendu bakoitza oroitu dute, osorik gorputzezkoa balitz bezala, pentsamendurik gabea: bete filtroa kafez, kokatu zuloan, eskuinera biratu eta itxi, kikara bana ipini zulo bakoitzaren azpian. Gorputz bat da, eta beste gorputz bat du atzean. Hori baino ez. Bulkada beltz batek mugiarazten du. Ez du Elias ikusi nahi, baina nahi du Eliasek ikus dezan bera, larritu dadin. Gizonak ez dio jaramonik egin, ordea, eta nolabait damu da haurrarekin zegoela etorri zen egun hartan bertan jipoitu ez izanaz. Ze, orain jipoituta ere, Eliasek ez badio begietara begiratzen, ez du ezertarako balio izango.

      Nasaitu zaio eskuetako dardara. Uste baino babestuago dago hor, denen bistan. Bere ohiko lanlekuan, jendea baino eskaileratxo bat gorago. Atera dizkie bi kafeak igeltseroei, eta jo du hurrengo gizonarengana; honek eskatutako patsa prestatzeari ekin dio Migelek, beste langile baten anisari heldu aurretik, eta okinari koñaka atera dio geroago, aldiro eta beti Eliasen lagun taldea zeharka aztertuz.

      Sukaldeko amantala erantzi du, azenario eta odol arrastoduna. Gaur ez darama gustuko arroparik, kamiseta more nasai bat eta zapatila zuriak jantzi ditu sukalderako. Amorrua eman dio horrek, jendaurrera ohi baino zatarxeago agertu beharrak.

      Kafe-makinan beste hiru kikara jartzen dabilela, txikiteroek Patxiri ordaindu diote erronda, eta kanporantz egin dute. Atea zeharkatzen ikusi ditu Migelek, Elias aurretik, eta atzetik burusoil bekoki-zimur bat, atea itxi duena denak irtendakoan. Ateko kristal lakarraren bestaldean bereizi ditu gizon haien formak, espaloiko azken hizketaldian, begiak eta ahoak lausotuta, kolore multzo dardaratiak elkarren aurrean besoak mugitzen, alkandorak, gerrikoak, jertseak lepotik, denak lanbroak hartuta, eta hor iruditu zaio Eliasek, Eliasen begirik gabeko itzalak, une batez begiratu duela taberna barrurantz, begiratu diola behingoz begietara, kristalaren babesean bada ere, eta izuak hartu du berriro.

18

Ospitaleko kafetegian ikusi dute Ana, Gloriatik joan zenetik aurrenekoz. Bi trentza luze sorbaldan behera, eta niki berde bat, Migelek ezagutzen ez duena. Bekokia bustita sartu da kafetegira, mahai bakanetan aurpegi ezagunen bila. Rakel eta Migel dauden txokora hurbildu eta ahizpa besarkatu du aurrena. Rakelek ez ditu eguzkitako betaurreko handiak kendu nahi izan arratsalde osoan. Ana ere egonezinak hartuta sentitu du Migelek, ez ohi bezain berun.

      “Zer gertatu da?”.

      Migelek mostradoretik entzun du lapikoren bat lurrera erortzen. Sukaldean sartu eta Bizenta ikusi du zerraldo erorita, lapikoko lekak eta patatak eta salda inguruan, konorterik gabe. Migelek jauzi egin, eta lurretik jasotzen saiatu da, putzu irakin hartatik baztertzen behintzat. “Bizenta, Bizenta”, esan dio, bi eskuak masailetan, baina erantzunik ez, eta Rakel sukaldean sartu denean dena lehertu da. “Deitu Anari, deitu Mireni, etorri, aita, etorri”, baina Migelek anbulantziari deitu dio hormara itsatsitako telefonotik.

      Patxi agertu da segituan, emaztearen begi zurietan harrapatuta, eta tabernako zenbait bezero ere bai, sukalderaino sartu direnak alarauka, elkarri galdezka ea medikurik ba ote den haien artean, elkarren arropei begira sumatzeko ea medikurik baden haien artean. Hiru gizonek altxatu dute, eta sukalde erdiko altzarian etzan, traste denei bultza eginda. “Deitu Anari”, eskatu dio Rakelek, eta Migelek Anaren pisuko zenbakia bilatu du paretako zerrendan, azken zenbakia, berriena, garbiena oraindik. Ez du inork erantzun.

      Anbulantziak ez die senideei barrura igotzen utzi, eta espaloian geratu dira Patxi, Migel eta Rakel. “Zoazte zuek nire autoan, nik German itzuli arte itxarongo dut, eta itxiko dut hau”, esan die Patxik, eztarria hartuta. “Deitu Donostiatik, heldu bezain pronto”.

      “Sukar igoera bat izan dela esan du medikuak”. Migelek hartu du hitza, Rakelen eskua laztandu bitartean, bere partez ari dela esateko. “Orain egonkor dago, baina proba batzuk egin behar dizkiote”.

      “Inoiz ez dute asmatuko zer daukan”, esan du Anak.

      Ospitaleko kafetegiko soinuak desberdinak dira, jendea desberdina da, kikarak arraroak, pintxoak lehorrak, hormak urdin argiak, eta mendi elurtuen argazkiak dauzkate esekita, kolorea erdi moteldua denek ere.

      “Taberna itxi beharko da ama hemen dagoen bitartean”.

      “Mireni eskatuko diogu etortzeko”.

      “Mirenek ume txiki bat dauka, Rakel”.

      Isilik geratu dira, inork ez dauka eztabaidarako behar beste indar. Medikuak esan die ospitaleratzea zenbait egunez luza daitekeela; txandak egin beharko dituzte ahizpen artean, eta Migelek ez daki zenbateraino dagokion mahai honetan egotea. Komunerako aitzakiarekin, kanpora irten da.

      Atarian jendea joan-etorrian dabil eguzkipean, azal zuriak, begi horiak, karez estalitako besoak eta hankak. Batzuek bere anaia gogorarazten diote, eta ez die gehiago begiratu nahi izan. Hiria zabalik ikusten da ospitaleko muinotik, hau ere alboetatik nasaitzen. Garabiak etxeei tiraka. Trumoi-adarrak itsasotik.

      Taxi batetik irteten ikusi ditu handik gutxira Patxi eta German, beraien pausokera berezia ohi baino bereziago. Erreguzko begiekin begiratu diote Migeli, eta ahal bezain argien eman die Bizentaren egoeraren berri. Ordu erdira kanpoan zeuden denak, hala ere. Medikuek emakumea zaintza berezietan uztea hobetsi dute; ez omen dute bisitarik onartuko biharamuna baino lehen. Patxik autoko giltzak eskatu dizkio Migeli, eta aparkalekurantz joan dira bostak. Rakelen eta Anaren besarkada luze baten ondotik abiatu dira herrirantz, isilik, euri tanta geroz eta sarriago batzuen azpian.

      “Eguraldi honekin kantinetako esnea mintzen zitzaigun asto gainean”, esan du Rakelek kopilotuaren eserlekutik. “Amak gorroto du trumoi giro hau”. Eguzkitako betaurrekoak jantzi ditu berriro, burua kristalaren kontra jarrita.

Goizeko lehenengoetariko trena hartu dute Donostiara, Anarekin gosaltzekotan geratu direlako portu inguruan, ospitaleko bisiten ordutegia hasi bitartean. Uztailak gogoz astindu dizkie buru gainak goizean goizetik, Rakelen txakur muturra areagotuz. Lo gutxi egin du, baina ia-ia ohitu da alditxartutako gorputz batean bizitzera. Migelen treneko begi-zuloak, berriz, argitu egin dira itsasoa eta jende ezezaguna ikusi orduko. Elkarri besotik helduta iritsi dira portura, oporretan joandako bikote ezkonberrien itxuran.

      Urrutitik ezagutu dute Ana, terrazan egunkaria irakurtzen ari den karamelo kolorez jantzitako neska hori da, Rakel zein Migelentzat jantzi ezezaguna gaurkoa ere, haiek iristen ikusi orduko plantxatik pasatutako hiru kruasan eta pitxer bete laranja zuku eskatu dituena.

      “Kaferik nahi al duzue?”, galdetu die, airean jasotako eskuarekin zerbitzariari itxaroteko aginduz.

      Lanpetu traza dakar, mahai azpian zaku itxurako poltsa zabal bat utzi du paperez eta karpetaz gainezka. Atzeko paisaiak berresten du ahizparen zoriontasuna: leiho urdin eta berdedun etxe txikien ondotik doazen oinezkoen parisnahi hori pausoa botatzeko eran, eta batez ere eguzkia, goitik behera inongo trabarik gabe datorrena, nakarrezko bainera honi ñir-ñir eginaraztera. Migelek Anaren arropak eta azala goretsi ditu. Honek bigarren eskuko denda baten izena eta helbidea eman dizkio, behingoz bere lilura norekin elkarbanatu topatu duenaren pozarekin. Rakel portuko ontziei eta kaioek zerutik marrazten dituzten itzalei beha geratu da. Olatuek txalupen sabelpeak kolpatzen dituzte. Errekondoak egonezina dakarren moduan, itotakoen zurrumurru gaizki-esale horrekin, itsasoari amaitutako gauzen bakea dario.

      Gosaria ere kikara eta plater politetan atera diete, arrosadi baten irudia dakar ontzi bakoitzak, hostoak, arantzak eta loreak borobilean kateatzen direla, eta kafearen aparra kotoizkoa da. Migel irentsi egin du hainbeste edertasunek, hor ari da, atzamarrarekin arrosen zurtoinei jarraitzen platertxoaren hegitik. Rakelek ez du bere ardura ahaztu: ahizparen mundu berriari zuloak bistaratzea.

      “Laranja zuku honek zapore gutxitxo dauka, ezta?”.

      Anak eskumuturreko erlojuari begiratu dio. Ekoiztetxeko bulegora joan behar omen du.

      “Datorren astean Pirinioetan filmatu behar dugu. Hango herrixka batean emango ditut egun batzuk”, esan du, paperez betetako poltsa lurretik jaso ahala.

      “Ikusi beharko da ama nola dagoen”.

      “Egonkortzen denean joango naiz. Mirenekin hitz egin beharko dugu txandak egiteko”.

      Ez dago atzera bueltarik. Ahizparen burua eta ahoa lekutik irten dira, eta hankak eta besoak, noraino egingo ote dio ihes, Donostia ere ez bada aski jada, orain Pirinioak aipatzen baditu. Ana zabaldu egin da mostradore gainera eroritako ur putzu baten moduan eta ezin da atzera inon gorde, ez eskuekin batu. Noranahi joango da ekoiztetxekoen furgonetan sartuta, Rakelek aurkitu ezineko leku ezkutuetara.

      Anak gosaria ordaindu du eta taxirako txanponak utzi dizkie mahai gainean, hiriko jendetzaren artean gandutzen den izpi horail bat bilakatu aurretik.

Astiro zeharkatu dute ospitaleko korridorea. Amaren gelako atea zabaltzera doala, eskerrak eman dizkio Migeli haraino laguntzearren. “Mesedez, Rakel”. Bizenta gosaltzen topatu dute gelan. Bandeja gainean hiru galleta eta kafesne urtsu bat dauzka, eta nekez dabil irensten, eskua sabel gainean ipinita. Ile beltz sendoa harrotuta dauka, lo arrastoak kendu gabe oraindik. Rakeli halako arrara bat sartu zaio ama etzanda ikusi duenean. Arropen poltsa aulki gainean utzi, eta ohe ondora gerturatu zaio.

      “Sendatuko zara”, esan dio, ezer galdetu aurretik. Bizentak irribarrez erantzun du, aspaldiko nekatuen, edo urrunen.

      “Eta sendatzen ez banaiz, zeuen txar denak neurekin eraman nahi nituzke beste mundura”.

      Rakelek berehalakoan moztu du. “Hemen daukazu zure kamisoia, etxeko zapatilak, galtzerdi goxoak… Botikak ere nezeserrean daude, arrapaladan hartu ditut. Ea denak sartu ditudan”.

      “Botikok ezertarako balioko balute, gaur ez nengoke hemen”, esan du Bizentak ahapeka, Migeli begira. Rakelek ez entzunarena egin dio berriro.

      “Ni egunez etorriko naiz, eta Anak eta Mirenek egingo dituzte gauak. Segituan egongo zara etxean”.

      Rakel zain geratu da, Migelek eta amak esaldiok baieztatu arte. Denek esan behar dute ahots goran. Esan dezatela, arren, segituan egongo dela etxean berriro.

      “Ikusiko duzu, ama”.

      Bizentak buruarekin baietz egin dio azkenean, burkoaren gainean sabeleko minak baretzeko postura egokia bilatu ezinik. Plastikozko tutuak besoan gora dihoazkio, eta motela da ingurura begiratzeko duen modua, leihoari, gortinei, telebistari, Migeli, Rakeli. Lo kuluxka bat egingo duela esan die, eta jaisteko kafetegira lasai.

      Bermut bana eskatu diotenean, hormako erlojurantz egin dute ihes zerbitzariaren begiek. Hirurak jabetu dira keinu horretaz, eta Rakelek ia atzera egin du, despistatuarena egin eta kafesne bat eskatzeko. Baina gizona Martini botilaren bila hasi da segituan, eta eskerrak, Rakelek ondo baitaki orain kafesne bat eskatu aurretik, beste taberna bat bilatuko lukeela muino hartan behera jaitsita.

      Bezperako mahai berean eseri dira biak. Bermuta ere ospitaleko bermuta da; mingainaren hondoraino sartu zaie aireko merkromina usaina.

      “Ea ez den sarritan etorri beharrik”, hasi da Rakel, parean duen Migeli nonbaitetik tiraka hastearren, baina honek hitzik gabe erantzun dio, bi atzamar gurutzatuz.

      “Taberna ahal bezain laster zabalduko dugu”, jarraitu du. Nahasita dago, eta sumatzen du noraez hori Migelengan ere, bien arteko laguntasuna Gloriaren formetara egina balego bezala.

      “Lasai, benetan”, erantzun dio. Ikusi du, ordea, Migelen bekainak ez direla guztiz laxatu, sudurraren gaineko zimur txikietan geratu zaiola oraindik amaraunen bat kateatuta.

      Arratsaldetik aurrera Ana eseri da Bizentaren ohe ondoko aulkian, eta Migel eta Rakel Tonirekin elkartu dira kalean, tren geltokira abiatu aurretik. Konbinatuak kopa zabaletan eta paperezko sonbrillatxoekin ateratzen dituzten toki batera eraman ditu Tonik. Txokolatezko aire koipetsua nabari da tabernako giroan, disko-jogailutik datorren musika brasildarrarekin bat eginda. Fondue-ak ere ematen omen dituzte, baita palmitoak ere, roquefort saltsarekin, alboko mahaikoei ikusi dietenez. Ezagun asko ditu Tonik hirian, mutilak, batik bat. Denekin egiten du hizketalditxo bat, eta batzuei aurkezten dizkie Migel eta Rakel, eta beste batzuei ez. Migelek laster erreparatu dio horri eta jakin-gura piztu zaio, Tonirekin gutxitan sentitutako zer bat. Mutila distiratsu ageri da jendearen begiradapean, ahoa alderik alde zabalik eta eskuak kokospean jarrita. Beste animalia bat da orain; Migelek adi begiratzen die haren kolore aldaketei.

      Taberna galiziar batera joateko konbentzitu ditu, oraindik azken trenerako tarte bat falta dela, eta hango olagarroa probatu beharra daukatela aginduz. Eta han ere atera dizkiete ginebrak eta aguardienteak olagarroari bultza egiteko, eta azkena behar duena azken-aurrekoa bilakatu zaie, Ipurdiaren aldaparako bidea hartu duelako Tonik, besteak ohartzerako.

      “Guretzat berandutzen ari da”, esan dio Migelek, Rakeli besotik helduta.

      “Etxera joan nahi al duzue benetan?”, Migeli begira-begira bota du galdera.

      Rakeli barreak ihes egiten dio hortzen artetik. Badirudi ondo iruditzen zaiola dena, dagoeneko askatu duela eguna eta heldu diola gauari, besoak zabalik. Migelek ezer erantzun aurretik, Tonik kalean gora jarraitu du, pausoa zokoren batetik datorren musikaren erritmoan botaz. Ezin izan dio urruntzen utzi.

      Sartu diren diskotekan argiak gorriak dira, eta mutilez josita daude erreserbatuak, Migelek gutxitan ikusitako orrazkerekin eta jantziekin atonduta. Lepokoak daramatzate askok, paparrera arteko zintzilikarioak edo larruzko zinta estu-estuak bestela, zisneenak diruditen sama leunak nabarmentzeko. Ilea ere diamante hautsetan bustiko zuten hain kizkur xehe eta labainak lortu badituzte, nahi luke berak ere bere azkonar ilea horrela bezatu. Ederrak iruditu zaizkio denak, begien bidez hitz egiten dakitenak, Damianek eta ile-apaintzaileak bezala.

      Tonik pistaren erdira atera du Migel, gerritik helduta, Rakelek betazalak eta ezpainak urdinez margotuta daramatzan trabesti altu batekin hitz egin bitartean. Kristalezko bolaren azpian, musuka hasi zaio Toni berri hura, hozkada bakoitzean Migel ere berritu duena, hazi eta hazi, Toniren argi guztia xurgatu nahian, Toni izan nahian, nolabait. Erabili gabeko desira bat sentitu du odolean. Ez du diskoteka hartatik askoz gehiago oroituko. Toniren lagun pare bat, kanutoen beroa eztarriaren sakonean, Rakel umoretsu bat, besoak altxatuta dantzan.

      Aspaldi galdu dituzte tren denak, eta itsasertzeko haizeari kontra eginez, Toniren etxera bidean doaz hirurak. Rakeli eskutik heltzen dio Migelek, atzean gera ez dadin, eta, bestea musuka hasten zaionetan, uler dezan ez duela bakarrik utziko.

      Txikia da Toniren pisua, belar usain sarkorra dago hormetara eta altzarietara itsatsita. Erdi zabalik utzitako egongelako leihotik hiriaren zaratak entzuten dira oraindik, botila hautsiak eta oihuak. Sukaldea estua eta narras samarra da. Krabelinen marrazkiak dituen lapiko txiki bat jarri du sutan Tonik, barruko azalore hondarrak berotzeko, eta armairutik Garvey botila bat atera du berehala.

      Plater bakarretik jan dute hirurek, berakatz erregosiaren usainean bat eginda. Rakelen begi beltzak ondo ezagutzen ditu Migelek, berdeak izanagatik. Ordu batzuk barru ospitalera lagundu beharko dio, Bizentarengana, eta oraindik botila buruz behera jartzen du aldian-aldian, denen edalontziak betetzeko, izotzik ere bota gabe. Tonik sofan prestatu du lo-lekua neskarentzat, pare bat manta eta kuxinak jarrita. Komunera joan da gero, eta tarte batean ez da handik atera. Rakel etzan denean, Migelek bekokiko ileak baztertu dizkio aldamenean eserita, iloba txiki bati bezala. Barrezka hasi dira.

      “Beste ezer behar al du berorrek?”.

      “Ondo nago, zuek segi larrua jotzera”, esan du. Tonik oihu egin dio komunetik:

      “Batu zaitezke zu ere, Rakel!”.

      Altzari handi batek betetzen du Toniren gelako horma nagusia, eta ohea ere bertatik atera eta sartzekoa da; espumazko koltxoi mehe bat besterik ez da, izarak edonola korapilatuta dauzkana barrenean. Hantxe eserita itxaron dio Migelek, goteledun horma berdexkan kostata itsatsitako argazki pare bati begira. Teide sumendia ikusten da postaletako batean, eta bestean loro buztanluze eta koloretsu bat, hondartza bateko txiringitoan, Lanzaroten. Damianek besotik tiraka eramango zuen Toni ere haren irla maiteetara. Gainerakoan, arropak daude zeinahi kakotatik dingilizka, tabako pakete hutsak eta belar birrinak han eta hemen. Artegatasun arraro batek eusten du esnarik Migel, besteen etxeetan sentitzen den bakardadeak. Toni logelara sartu denean arnasa hartu du, eta logelako objektu guztiek berreskuratu dute beren zentzua. “Ea sarriago etortzeko konbentzitzen zaitudan”, esan dio atea itxi bitartean, eta Migeli alkandorako botoiak askatzen hasi da.

19

Patxik beti joan nahi izaten du bere kotxean probalekura, bere aldatzeko arropekin, atzeko eserlekuan badaezpadako jertseekin, bere gauzatxoekin, Arrateko Amaren eskuko egutegi horitua eta albahaka mutur bat, edo lore ihartu batzuk bolantearen atzean. Paper solteak, orrazi bat... aldare moduko bat iruditzen zaio Rakeli kotxearen aurrealdea; ez du ondo ulertzen bere aitaren edertasun txikiak pilatzeko joera.

      San Migelgo bihurguneetan behera doaz aita-alabak, aurretik idi parea daraman kamioia dutela. Kamioia zuri-urdina da, astiro doa, aitaren aginduz ziurrenik, idiak probalekura ondoezik irits ez daitezen. Patxik bultza egiten dio kamioiari begiradarekin, bultza barruko idiei, ordubete barru tira egingo dien arren. Apustuaren eguna da, eta autoan ezin da hitzik egin gehiago. Leihoak jaitsita, Rakelek atzean uzten dituzten zelai eta basoei begiratzen die ispilutik. Ez daki ziur aitak berarekin joan izana eskertzen ote duen. Gauza asko dakizki Rakelek aitak esan beharrik gabe, eta beste gauza asko ez ditu inoiz jakingo, aitak ez dizkiolako sekula esango.

      Amari laster emango diote alta ospitalean, hori esan diete medikuek. Etxeko giroa berunezkoa da Bizentarik gabe. Anarekin ospitaleko korridoreetan egunero elkartzea, horixe baino ez zuen eskertzen Rakelek egoera berritik, baina orain ahizpa Pirinioetan dago bestelako zereginetan. Bart hitz egin zuten telefonoz, taberna itxiaz eta diruaz galdetu zion Anak, eta Rakelek ahalik gordinen eta zatarren azaldu zion bere tristura, horrek errudun sentiaraziko zuelako esperantzarekin.

      Kamioia frontoi parean geratu da, eta goraxeago utzi du autoa Patxik. Idiek argirantz begiratu dute erremolkeko ateak ireki dizkietenean, buruetako sokek uzten dieten tamainan. Patxi kamioira igo da; zerbait xuxurlatu die idiei, ohiko hitz txikiak. Muturrak laztandu dizkie esku lakarrekin. Hauxe da jendaurrera irten aurreko azken agurra hiruren artean, barkamen eske bat, edo mehatxu bat.

      Rakel desagertu egin da Patxirentzat. Goiburu esaten dioten gizon batekin elkartu da frontoi ondoko tabernan, Patxiren aspaldiko laguna.

      “Hemen gure neskatila ere! Andretu zaigu!”.

      Gizon mardula da, mutilzaharra eta alaia. Edale porrokatua ere bai. Bere arratoi-txakur begietan nabaritzen zaio estimuan duela Rakel, eta, orokorrean, lopetegitar denak. Bizentaren osasunari buruz galdetu dio.

      “Ospitalean jarraitzen du, baina hobeto dago”.

      Barra ertzera gerturatu dira, vodka-limoi bat eta kubalibre bat eskatzeko. Jendetxoa dabil herriko taberna bakarrean, apustuaren kontuak erakarrita. Ezagun bat hurbildu zaie hizketan.

      “Lopetegiren alaba izango zara zu. Ederki hazi zara”.

      Gorputz osoa miatu dio begiradarekin.

      “Gogoan dut, neska txiki bat zinenean, nola kobratzen zenizkigun errondak batuketak atzamarrekin eginda”, eta barrez lehertu da. “Horrelakoxea zinen”, esan dio, eskua lurretik metro eta erdira jarrita, “txatxarra eta iharra. Han egoten zinen, ate ostetik jangelako bezerooi begira. Eta zuen ama, hura bai andre fina...”.

      Rakelen begirada aldatu egin da, eta Goiburuk nabaritu dio.

      “Harantz joan beharko dugu” esanda, besotik heldu dio Rakeli, eta hantxe utzi dute gizona, besteren batzuen bila.

      “Nola ikusi duzu aita?”, galdetu dio Goiburuk plazako sarreran, erdi isilpean.

      “Beti bezala. Serio”.

      “Ondo egin beharko du gaur”.

      “Bai, gozoa egongo da bestela datozen egunetan”.

      Goiburu zerbait gehiago esatera doala iruditu zaio une batez, baina kubalibre trago batekin irentsi du.

      Frontoiko kantxa eta probalekua alboz albo daude, sare batek bananduta. Argi fluoreszenteek berdetu egiten dituzte bertakoen aurpegiak. Probalekuari kea dario, laino moduko bat ari da pilatzen airean, harri haustuzkoa. Tabernatik gertuen dagoen harmailan eseri dira Goiburu eta Rakel. Oihartzunarekin ia ez da ulertzen esatariaren hitzik: “36 untze, 20 minutu eta 14 segundotan…”.

      Irigoienen idiak ilunagoak dira, handiagoak ere bai. Buruarekin ezetz-ezetz esanez mugitzen dira punta batetik bestera, uztarriak hala behartuta. Gizonak indarrez egiten die tira burura lotutako larruzko soketatik; hanka gihartsudun itzaina da Irigoien, gaztea Patxiren aldean. Idien adurrez zikinduta dauzka mahonezko praka urdinak. Atzetik harriari bultzaka doan akuilariak amorruz zulatzen dizkie idiei izterrak, larrurik finena eta argiena daukaten barnealde horretatik.

      Minutu baten faltan, txistuka hasi dira zenbait gizon, eta itzainak gogor kolpekatu ditu idien muturrak akuiluarekin. Zartailu soinua ateratzen du kolpe bakoitzak; hurritza hezurraren kontra. Aidaka eta orroka, azken untzearen bila abiatu dira gizonak idiak erdian hartuta. Epailearen txistuak jo du kronometroa ordu erdira iritsi denean: berrogeian geratu dira.

      Irigoienen idien mingain moreek bare handi bi dirudite, adur zuritan itota, bizitza bila. Rakelek gupida sentitu du kateen soinua askatzen entzun duenean; burdina harriaren kontra.

      “Aitak berrogei bai, ala?”, galdetu dio Goibururi.

      “Bai, behar luke”.

      Rakelek idi abailduak urruntzen ikusi ditu, izterrak eta ipurtaldea odoleztatuta, mantapean berriro, pertika luzea lurretik arrastaka daramatela. Harritik askatuta ere, oraindik kargaren bati tiraka doazela ematen du.

      Patxi eta bere akuilaria sartu dira plazara. Abereak txukun eta garbi dakartzate, borla gorri-berdedun sapak bekokira josita begi gainak estaltzeko. Txabolako idi polit eta ikaratiak, gaztaina eta ogia, erdi mozorrotuta bat-batean. Idiak harrira lotu bitartean, aitak ez du jendetzara begiratu ere egin.

      “Hau Andoni da, Rakel”.

      Vodka-limoi prestatu berri batek estali dio aitaren ikuspegia. Burua jasotzerakoan, Goiburu mutil gazteago batekin datorrela ikusi du. Musu pare bat eman, eta aldamenean eseri zaio.

      “Urduri?”, galdetu dio Andonik.

      “Ez. Irabaz dezake”.

      Barre egin du mutilak, sudur zapala zimurtuz. Aho handia dauka, begiak ere handiak, mugimenduak berdin. Edertasun bat du haren lekua hartzeko erak, eta horrek zerbait piztu du Rakelen barruan.

      “Andoni gorliztarra da”, azaldu dio Goiburuk. “Taberna bat daukate, zuek bezala. Zure aita sarri egon izan da bertan”.

      Alkandora zuriak ondo ematen dio mutilari. Susmoa du Andoni ere gustura eseri dela bere alboan; bularretara begira harrapatu du pare bat aldiz. Aitaren alaba izateak badu leku honetan zeharkako distira bat.

      Epailearen txistuarekin hasi da Patxiren txanda. Jendea bero, apustuak egiten ari da ozen.

      “Gure zaharra ondo dabil, ezta?”.

      Irribarrez hitz egiten diote elkarri. Aitak irabaztea desio du orain.

      34 untze. Odolak lehenengo idi parearen odolaren kolore eta norabide berdina hartu du. Buruek ezetz-ezetz. Ferra-hotsa, mingainak kanporantz bistaratzen hasiak. Oraindik minutuak dauzkate aurretik, baina geroz eta zabarragoak eta bizkorragoak dira joan-etorriak.

      Goiburuk eta Rakelek hirugarren konbinatuari heldu diotenean, ogi koloreko idi txikiari labain egin dio aurreko hankako ferrak, eta lurreraino makurtu du burua, berarekin makurraraziz aldameneko idia ere. Patxik gorantz egin die tira, orroka, gorri-gorri, debaldeko espektakulu zalea ez den arren. Idiak akituta daude, eta ez dute berehalakoan pausorik zuzendu nahi. Gizon denak aztoratu dira eta harrabotsa zabaldu da probalekuan.

      Rakelek begiak itxi behar izan ditu aitaren estualdia ez bizitzeko, baina bere barruko iluntasun horretan, aterik gabeko gorputz beltzaren baitan, iruditu zaio bakar-bakarrik dagoela munduan, eta izututa jaso ditu berriro betazalak, Andoniri eta Goibururi begiratzeko.

      Epaileak txistu jo du, eta amaitu dira probak.

      Mostradorearen ezohiko aldean jarri dira bi tabernariak, Rakel eta Andoni. Barrezka ari dira, elkarren belarri ertzetik gertu. Taberna beteta dago. Oraintxe sartu da Patxi atetik, irribarre txikia ahoan.

      Goiburu eta gainerako gizonak gerturatu zaizkio zoriontzera; Rakel ez da ausartu. Badaki oraindik ez duela baimenik, orain seinaleren baten zain egotea dagokio. Begi keinuren bat, txantxaren bat, marmarren bat. Aitak horrela zabaltzen dizkio ateak.

      Andoniri belarrira hizketan segitu du, beharbada horixe izan daiteke Patxik zerbait oihukatzeko modurik eraginkorrena.

      “Diru pila ederra irabazi du zuen aitak”, esan dio Andonik, ezustean.

      “A bai?”, Rakel benetan harritu du esandakoak.

      “Milioi bat”.

      Rakelek aitarenganantz biratu du burua. Urrunetik beste bat dirudi, besteekin beti da beste bat. Barrezka ari da, begirada umilduta, taldera batu zaizkien bi andrazko ilehoriri zerbait azaltzen. Zenbat gizon desberdin bizi dira aitaren baitan, eta zergatik egokitu zaio berari denetan laiotzena? Rakel ospitaleko amaz oroitu da, fakturez, errentaz, eta nola, artean baserrian bizi zirenean, Patxi bi egunean etxetik agertu ez zen; amak Rakel eta German bidali zituen aita bila auzoko tabernetara. Lehenengoan aurkitu zuten. Ate ondotik egin zion oihu Rakelek, haren lagun denen aurrean: “Aita, amak esan du etxera etortzeko”. Patxik, aulkitik jaiki, eta garrasi batekin uxatu zituen seme-alabak, hurrengoan aurpegiak txikituko zizkiela zin eginez.

      Andonik eraman du herrira bueltan, aitarekin egindako bi hitzetan ulertu baitu bera han geratuko dela beste tarte batez. Gloriara sartu dira, argi pare bat piztu, eta ron-kola bi prestatu ditu Rakelek. Bidaiarekin mozkorra jaitsi zaio, argi samar dauka burua. Bat-batean, Andoni lekuz kanpo dagoela sentitu du, proba-harririk eta zalapartarik gabe. Taberna hutsik eta isilegi. Lotara joan nahi du Rakelek, edo edatekotan, bakarrik edan.

      “Tori, biderako”, eta edalontzia luzatu dio mutilari. Mahai gainean eseri da Rakel, aulkian esertzeak elkarrizketa luzatzeko aukera iradoki dezakeela pentsatuta. Hankak airean geratu zaizkio. Anak oparitutako kanperak daramatza, eta aurrera eta atzera mugitzen ditu, Andoniri gehiegi gerturatzeko tarterik utzi gabe.

      Rakelen beldurren jakitun balitz legez, mutilak kondoi bat atera du praka bakeroen poltsikotik. Rakel izoztuta geratu da, hanken mugimendua ere gelditzeraino.

      “Egin beharko dugu, ba?”.

      Rakelek ezezkoa eman dio buruarekin.

      “Hemen ez. Gaur ez”.

      “Horixe baietz”, eta, zalantza izpirik gabe, eskuak bularren gainean jarri dizkio, erdi barrezka. Rakelek albo baterantz bota du gorputza, eta mahaitik erori da, ezeri heltzeko astirik izan aurretik. Min izugarria sentitu du orkatilan.

      Mahaiaren hankari helduta ahalegindu da lurretik altxatzen, ezinean. Andoni urrundu egin da. Sarrerako atea ireki nahian dabil.

      “Zabaldu hau!”.

      Rakel sukalderantz abiatu da herrenka, telefonoa hartu eta goiko pisura deitzeko. German etxean izango da honezkero. Baina esku batek alkandoraren lepotik tiratu dio mostradorera heltzear dela, eta giltzen bila hasi da bere arropen zirrikituetan. Rakelek nebari hots egin dio, txilio betean.

      “Isildu, zerria!”. Rakeli aurpegiko bat emanda, sukalde barrura desagertu da Andoni. Kanpora ematen duen ate txikia entzun da zabaltzen. Kaleko haize beroa zirimolaka sartu da tabernara.

20

Babes-jantzi zuriz estalitako gizon batek geldiarazi ditu neba-arrebak kanposantuko sarreran, haien egonezinaren kaltetan. Bost minutuz itxaroteko eskatu die, kutxa mugitzen ari direla. Zer egin ez dakitela geratu dira, larri, elkarri esateko dauzkaten gauza apurrak agortuko ote zaizkien goizean goizetik.

      Sakelako telefono berria joka hasi zaionean, izutu egin da Ana; oraindik ez da ohitu bat-bateko dardara hauetara. Tabernako zenbakia agertu da pantaila berdean, mugikorreko agendan gorde gabe daukana oraindik, buruz dakizkienak ez baititu alferrik gordeko. Vitaren ahotsa entzun du beste aldean. Eskolatik deitu omen dute, alaba sukarrarekin dagoela eta oraintxe ekarriko duela irakasleren batek tabernara, egoteko lasai, berak zainduko duela eta egingo diola kamamila bat eztiarekin, pentsioko gela batean etzango duela lo kuluxka bat egin dezan, bai, hirugarren gelan, eramango dutela medikuarenera arratsaldean, egoteko lasai, Ana, lasai egon, hartuko diot tenperatura ordu erdiro, goiza lasai doa eta moldatuko naiz. Ikusi al duzue ama? Oraindik ez? Tira, zuek zeuenera, sagutxoa nire kontu.

      Baina Ana ez da sosegatu. Alaba txikia pentsioan irudikatze hutsak sumindu egin du. Noiz arte bizi behar ote du lekuz kanpo umeak, pentsatu du, noiz arte motots bat lapikoen artetik korrika, ezezagunen alboko mahaietan marrazkiak egiten edo haiei kromoak erakusten. Bere etxean, baina inoiz ez bere etxean bezain lasai, gurasoek beti eskuak beteta, bustita edo tresna zorrotzekin lanpetuta dituztelako, eta atzamar muinak ozpin eta gatz zaporekoak. Taberna, geroz eta zulo handiago bat, zenbat eta lur gehiago bota, orduan eta sakonago zabaltzen dena, eta barruan bere alaba, oraindik ama miresten duena, urte batzuk barru ezin izango dion arren eskolako lanekin lagundu, lagunen amei galdetu beharko diena ekuazioez eta aditzez, olioaren borbor lodiaren soinuan lo hartzen dakien umea, almazenean ezkutatzen dena haserretutakoan eta ardo kaxetan errotulagailuz bere izena idazten duena, mostradoretik deskafeinatu sobreak lapurtzen dituena kafe birrinak paperean itsasteko, hondartzak irudikatuz. Josebari otu zitzaion taberna hartzearena, pentsio txiki eta guzti, atzera ere herrian, eskolatik gertu. Umea eduki berritan, filmazioen joan-etorriaz nekatuta zegoela jabetu zen Ana, edo biek ezin zutela, behintzat, joan-etorrika bizi, eta ideia on samarra iruditu zitzaion senarrak proposatutakoa. Azken batean, jaiotzatik ezer bazekien, horixe zen: taberna bat aurrera nola atera. Gloria baino zatia txikiagoa zen lokala, eta hura bezalako taberna erraldoi bat familia gorabeheratsu batek bideratu bazuen hainbeste urtean, gobernatuko ez zituen, ba, bere kontura, sukalde kozkor bat eta pare bat logela? Amildegiak bazuen halako erakarpen indar bat, dena kolpetik askatzearen plazera, bai ekoiztetxeko lana, bai hiriko bizitza. Etxera itzultzea errepidearen hotza utzita, ahaztea leku galduak, jantziz betetako kutxak, gaueko katuen begi gorriak fokupean, makillatzaileak denen nekea estali ezinik, kafea kantinkadaka edanez bizitzea.

      Baina gauez, tabernako sukaldean dagoenetan, txitxar metalikoena dirudien hozkailuen kantuaren erdian, non haize bolada are metalikoago batek astindu ohi duen txitxarren zelaia, Anak estraktorearen azpian erretzen baitu gaueko azken zigarroa, pentsatzen du irtetea hainbeste kostatu zitzaion zingirara ez ote den bizkorregi itzuli. Pentsatzen du zergatik egin duen, nork eskertzeko, eta ez daki erantzuten. Zain egon behar, ama bezala. Ez usteltzea, ez zikintzearren.

      Senideen begietan sumatzen du justiziaren sosegua, horrela irakurtzen ditu berak tabernako mahai inguruan pilatzen zaizkionero. Ahizpa itzuli da behar den lekura, agortu zaizkio gaztetako zoriona eta garaiz kanpoko bidaiak, leku hain iritsezinak besteontzat. Hirian estutu egiten zen bere lagunek aipatzen zituzten erreferentzia guztiak irakurtzeko edo film denak ikusteko astirik izango ez zuelakoan. Aurretik beste hiru-lau belaunaldi irakurzale beharko lituzke horretarako, lagunen mundua eusten duten zutabeak eta ideiak ulertzeko, liburutegidun egongelak eta musikadun etxeak, Europako hizkuntzak eta hiriburuen argazkiak, baina etxe honetan idiei tiraka bizitzea tokatu zen eta tabernak zabaltzea etengabe, eta tabernetan idien argazkiak esekitzea. Anak buruz ikasten zituen lagunei entzuten zizkien izenak, gozatzen ikasi zuen besteak ere horrekin gozatzen ikusita, eta gehiegi saiatu beharrik gabe ikasi zuen, baita ere, bere etxekoei begiratzen bere lagunek begiratzen zieten moduan.

      Kanposantuko langileak paso eman die. Hari segika joan dira neba-arrebak belarrak irentsitako harlauzak zapalduz, nitxo hustu berrien bitartetik.

21

“Ni ez noa lasai”, entzun du ama esaten, eta bere gelarantz gerturatzen diren pausoak sumatu ditu gero. Aterik jo gabe sartu da barruraino.

      “Migel, ikusi al duzu zure anaia?”.

      Ez du bezperatik ikusi. Tabernako komunen batean egongo da lotan, edo autoren batean, bizitzaz ahaztuta. Ez litzateke lehenengo aldia.

      “Laster etorriko da. Beti etortzen da eguerdirako”.

      Amak kezkatuta eman du buelta erdia. Eztabaidan jarraitu dute; aitak irteteko ordua dela dio, behin eta berriro, garaiz iritsi nahi badute, baina amak semea ikusi gabe ez du alde egin nahi.

      Gurasoek oporretako zenbait aste emango dituzte Soriako herrian. Migelek iaz huts egin zuen lehenengoz. Umetan erraz joaten zitzaion hilabetea, larrua beltz eta ilea hori eder, egunero bihurrikeriaren baten jiran senide zein herriko haurrekin, baina orain ez. Igerilekudun herri bakarra urrun geratzen da beraienetik, eta izebaren baratzean ematen dituzte egunak, jaten eta edaten, eta gauez ibilaldi txikiak egiten kanposanturako bidean, gau zabalen azpian hormetako muskerrak zenbatuz. Anaia ez da joan azken hiru udetan, eta beste lehengusuek ere, urteak igarota, askatu egin dute haurtzaroko ohitura.

      Migel ohetik altxatu da, eta, badaezpada, armairuko kaxoira jo du. Eskua atzeraino sartuta, lasaitu egin da billetez betetako galtzerdi beltza ukitu duenean. Oraindik hor dago. Anaiak lanera joaten dela esaten du etxean, baina Migelek badaki ezetz, tabernako bezero batzuek esan ziotelako alderrai ikusi izan dutela goizetan errekondoan zehar. “Sumatu al duzue koilaratxoen falta?”, galdetu zieten behin Rakeli eta biei. Sumatu dute. Geroz eta kafe kikara gehiago itzultzen dira harraskara koilararik gabe. “Taladroz zulatu behar zenituzkete”.

      Burumakur, maleta parea eta janari poltsak ate ondora gerturatu ditu amak handik apur batera, eta Migel agurtu du. “Anaia iristen denean, deitu izebaren etxera. Bideko kabinaren batetik deituko dizugu guk ere laster”. Musu eman dio amari masaileko zimurraren gainean, eta aitak bizkarretik pasatu dio eskua, gora eta behera, birritan, hain berea duen alde egiteko gogo horrekin.

      Migelek leihotik jarraitu die. Patioan gora ikusi ditu gurasoak urruntzen, autora bidean, biak ingurura eta etxe kantoietara begira.

      Bazkalostera arte ez da entzun giltzarik etxeko sarrailan. Anaiaren aurpegiera aztertu du Migelek korridorearen beste kantoitik. Ile zikina kopetan behera, begirada oker, gorputza arrain-hezur bat. Sarrerako ispiluari begiratu dio anaiak giltzak saskitxoan uzterakoan, eta eskua aurpegira eraman du, logalearen pisuari eutsi ezinda.

      “Juan”, deitu dio Migelek, listua irentsiz. Orduantxe jabetu da anaia nagusia gaztearen presentziaz. “Dutxatu, jan zerbait, eta segi lotara”, esan dio, besotik heldu bitartean, amak erabiliko lituzkeen hitzekin, hantxe ahaztuta utzi izan balitu bezala, sarrerako altzarian, gantxillozko tapete zuriaren gainean. Anaiak laster askatu dio besoa, hala ere, eta zuzenean egongelako butaka gorrian amildu da, txupa hotza eranzteke.

      “Ikusten al duzu zeure burua?”.

      Migel zutik geratu da egongelako sarreran. Baina anaiak lo hartu du dagoeneko, edo lo plantak egiten dabil. Gorroto du hain urrun ihes egiten dionean, denak bere zain egotera behartzen dituelako, eta beste inork ezin duelako handik ihes egin. Berak ezin duelako handik ihes egin.

      Telefonoan izebaren zenbakia markatu du. Juani azken begiratu bat bota, eta buruarekin ezetz esan ahala, bere logelako mantaren bila joan da. Zakar bota nahi izan dio gainera, baina samurtasunez egin du azkenean. Anaiaren gorputzaren forma hesitu du eskuarekin mantaren gainean, hegaletatik hotzik sartu ez dakion, eta hantxe utzi du, egongelako erlojuaren tik-tak takarrez inguratuta, denboraren txirlorak moketa gainera erortzen.

Zerbait ilundu da tabernan, bonbillaren bat funditu izan balitz bezala.

      Sukaldeko balkoian eserita topatu du Rakel, muletak barandaren kontra utzita, eta hanka aurrerantz, luze, beste aulki txiki baten gainean. Benda trinko batekin estutu diote orkatila.

      “Baretu al zaizu mina?”. Migelek izterrak laztandu dizkio bere parera makurtuta.

      “Zeozer. Puztuta daukat oraindik”. Altxatzen laguntzeko keinua egin dio, eta moldatu dira nola-hala, elkarri besoetatik helduta.

      “Itxi balkoiko atea, freskatu egin du”, esan die Germanek, bandeja bete arrautza eta patata frijitu eskuan dakarrela. Mahaiaren erdian utzi du hirurentzako afaria. Bezperako ogi barra bat paperezko zaku handitik atera, eta hiru zatitan egin du.

      Migelek bandejako patata bat ostu du German eseri aurretik, mostradorera joan baita erdizka hustutako zenbait ardo botila ekartzera. Itzuli denean, basoerdiak bete dizkie jankideei, doi-doi, zipriztinik atera gabe. Migelek Germanen esku zaintsuei erreparatu die ardoa zerbitzatu bitartean. Botilen formara egin zaizkio atzamarrak. Sarriago ikusten zuten lehen, bandeja beretik afaltzea ohikoa zenean; Gloriako seme gazteena sartu-irtenka bizi da orain. Kolonia erosi berriaren usaina sumatzea aski izan zen hor nonbait neskalagunen bat baduela jakiteko.

      Ogi muturrekin zapalduta txikitu dituzte arrautzak, zuringo-gorringoak xehe-xehe egin arte. Ardoak barruak beratu bitartean, sardexken sastadak baino ez dira entzun sukaldean, eta Rakelen lantzean behingo inkesak, hanka luzatzeko jarkera egokirik topatu ezinda. Handik apur batera, ordea, ahaztu zaizkio minok, eta barrezka hasi da, egutegiaren kakotik eskegitako kapela beltza buruan ipinita, baten batek aspaldi tabernan ahaztutakoa.

      Laster eten dira algarak. Hanka-hotsa dator logeletatik.

      Patxi sukaldera agertu orduko, German estututa jaiki da mahaitik. Zartaginari heldu dio berriro arrautza-frijitzen hasteko.

      “Afaltzeko zaude, ezta?”.

      “Kanpoan jango diat”.

      “Berehala egingo dizut”.

      Patxik Migel agurtu du buruarekin, Rakelik ez balego moduan. Begiak alabaren buru gaineko kapelara joan zaizkio, hala ere.

      “Mirenek deitu al du?”.

      “Bai. Antzera jarraitzen du. Medikuak proba batzuen emaitzaren zain omen daude”.

      Patxi lurrera begira geratu da, isilik. Txabolako giltzak hartuta, maldizioka irten da ate txikitik.

Bien artean eraman dute Rakel eskaileretan gora. German bere logelara erretiratu da, eta Migelek soinekoaren lepoko botoiak askatu dizkio ohera sartu aurretik. Etzandakoan, Rakel negarrez hasi da, zotina paparrean gora erdi arrastaka datorkiola. Malkoak begietatik belarri zuloetaraino labaindu zaizkio, lokietako ile kizkur txikiak ere bustiz.

      Migelek besoa luzatu dio alboko ohetik, gabon esateko. Anaren usaina dario burkoari, eta oin biluzietan sentitu duen izaren freskurak logalea eman dio. Pentsamenduak ametsekin nahasten hasi zaizkio samur-samur, anaia butaka gorrian botata ikusi du, baina hondartza batean dago butaka, eta zerua ilun, trumoia lehertzeko zorian. Ametseko trumoiaren soinua koltxoiaren karranka izan da, hala ere. Rakel sentitu du ohetik jaikitzen, eta horrek urrundu egin du loaren eskuetatik.

      Sarrerako atearen ondoan dagoen telefonoa hartzen entzun du ohetik. Bederatzi botoi sakatu ditu segidan, zalantzarik egin gabe, klak-klak-klak, Rakelen atzamarrak egin beharreko mugimendua buruz baleki bezala. Migelek arnasari eutsi dio elkarrizketa entzun ahal izateko.

      “Andoni hor dago?”.

22

Bi sai zeruari trentza bat lotzen, eta harrizko bidean gora Ana, paperez eta diruz betetako motxila lepoan hartuta. Bizkor mugitzen da. Teilatu beltzeko herrixka punta-zorrotza utzi du atzean, goraxeago dagoen zerbait beharko duelako, bestelako etxe edo bizilagun batzuk.

      “Abereak”, zehaztu dio filmaren zuzendariak, “mutikoa lasto artean ezkutatzen den eszenarako”. Eszena hori grabatzeko ukuilu egokia aurkitu zuen atzo herrian bertan, behar beste argitasunekin eta egur xafla sendoz egina. Ukuilu-jabearen emazteak gehiago kobratu nahi izan zion han grabatzeagatik, baina senarrak debalde ere utziko ziokeen. Pozak zoratzen zegoen azkenean bere txabola aukeratu dutelako, bizilagunarenaren ordez. Grabaketen ordutegiez galdetu zion Anari, senideak gonbidatzeko, eta ume aktorerik behar izanez gero, bazituela berak bi seme-alaba txiki eta ilehori. Anak irribarrea eskaintzen zion etengabe, gizonaren lilura hautsi ez zedin tratua guztiz itxita egon arte.

      Orain ukuilua betetzeko dozena erdi oilo nahi lituzke, lasto fardo batzuk, eta herriaren goialdeko etxaldeetatik gusta dakiokeen adardun edo buztandunen bat, ukuilu-jabeak ugertutako traktore zahar bat eta orturako lan-tresnak baino ez baitzituen gordetzen bertan.

      Mendia paparra puzten hasi aurreko lautadan bi harrizko etxe erdi galdu ikusi ditu, bata bestetik gertu samar, baina elkarri lepoa emanez bezala eraikiak. Inguruko larreetan ez dabil abererik, zintzarri soinurik ere ez du aditu pausoa gelditu duenean. Haize fintxo batek orrazten ditu berdeguneak, eta errekastoren baten oihartzuna jaisten da labainka. Zerua gorago egongo da hemen, hain mendi handia azpian kabitu bazaio.

      Bi etxeetan lehenengora gerturatu da. Motxilatik paperak atera ditu, benetan ekoiztetxe baten izenean datorrela sinets diezaioten, ez dela eskean datorren edozein neska badaezpadako. Filmaren nondik norakoak kontatuko dizkie, gauza handia izango dela pentsatzeko beste, baina zurrumurruka zabal daitekeen informaziorik eman gabe. Aktoreen izenak galdetzen dituzte askok, beste batzuek diru kontuetara jotzen dute zuzenean, eta den-denek jakin nahi izaten dute noiz emango duten telebistan: katea eta ordua. Etsipena zabaltzen zaie aurpegian zineman estreinatu arte itxaron beharko dutela esaten dienean.

      Ileak aurpegitik baztertuta, egurrezko atea jo du. Motozikleta zuri bat dago etxe kontran, bertakoak ez dira urruti ibiliko. Barrutik ez dator erantzunik, hala ere. Atetik urrundu eta oihu egin du leihoetarantz. Katu bat ikusi du etxe ostetik berari begira-begira, zikin trazako larruduna, autoren baten kedar beltzak bere berezko ile gorria estali izan balu legez. Anak pauso bat bereganantz bota orduko, ezkutatu egin da.

      Etxe ingurua miatu du tentu handiz, lantzean behin ahots goran abisu emanez, ba al dago inor etxean, kaixo, egun on, Ana naiz, kaixo. Egurrezko estalpe txiki bat ikusi du atzealdean, atarian lasto printzak dituena, eta txitaren batzuen txio leuna sumatzen da barrutik, zapo txikien gaueko kantuaren modukoa. Hemen badauzkate, ba, oiloak.

      Etxe aurrera itzuli eta atea azkenengoz jo du, indarrez, barruan norbait dagoelako susmo sendoarekin oraindik. Leihoetarantz begira urrundu da astiro, gortinaren bat noiz mugituko. Jende bakarti asko bizi da mendiko herriotan, jende xuhurra bezainbeste. Bigarren etxerantz jo du, penatan, behar duena lehenengoan dagoela jakinda.

      Etxe hau txikixeagoa izanagatik, ingurua txukunago daukate. Eguzkiak aurrez aurre ematen dio ordu honetan, ate ondoko erruda ia suzkoa dela iruditzeraino. Leihoetako egurrak berdez margotuta daude, eta beste etxean legez, hauetan ere ez da bururik ageri. Anak atea jo orduko, baina, norbait bistaratu da etxe ostetik.

      Emakume nagusi bat da, kamamilatan bustitakoa dirudien ile luzea solte daramana, bi izotz kozkor bezalako begi urdinduna, lurreraino heltzen zaion gona zahar are urdinago bat soinean, oihal-barrenak lurrez ilunduta eta kardulatzen batzuk kateatuta dituena, eta oinak belztuak eta zeharo biluziak lur gogorraren gainean.

      Ana ez da bere lekutik mugitu, andre hark zer esango zain. Andreak barre egin du, untxi batek egingo lukeena untxiek barrerik egingo balute.

      “Egun on. Ana naiz”, hasi da, “film bat grabatzen ari gara herrian…”.

      “Abere bila zabiltza, ezta?”, bota dio atoan, eta untxi-barreak ihes egin dio berriro. Anak buruarekin esan dio baietz.

      Apatx txiki batzuen hotsa entzun da etxe ostetik. Bat-batean, bildots gazte bat agertu da andrearen ondora, ile kiribildu eta ugarian batua, dagoeneko koskontzen hasia. Bildotsak gona urdina usnatu dio andreari, eta lurreko belar muturrak hozkatu ditu gero, jaten baino, jolasean ariko balitz bezala.

      “Bildots honek men egingo dizue”, esan dio andreak, animaliari kizkurrak atzamarrekin orraztuz. Ilearen koloreari begiratuta, bere kumea izan zitekeen. “Eta oiloak alboko etxe horretan dauzkazu, hartu behar dituzuenak. Kaiolak ate ostean daude”.

      Anari aurpegia argitu zaio. Eskerrak eman dizkio bihotzez, ze zortea berea eta ze jende ona herrikoa. Bildotsari bere atzetik etortzeko keinua egin dio, esku bat luzatuta.

      “Baina bihar eramango dituzue”, agindu dio andreak, bildotsa beregana erakarriz berriro. Begi urdinak samurtu zaizkio. “Orain herrira jaitsi behar zenuke, gaixoa”.

      Erdia taberna eta erdia denda den herriko lokal txikiaren parean daude lankideak, itolarri aurpegiekin. Ana kalean behera datorrela ikusi orduko, arineketan abiatu dira beregana, baina bere ondora iritsi direnean, zer esan ez dakitela geratu dira denak. Besoak bota dizkiote lepotik eta gerritik, eta xuxurlaka esan diote sartzeko kale estuan gora datorren taxi horretan, gidariak badakiela Donostiako ospitalera nola iritsi, apur bat sakatzen badio agian oraindik garaiz iritsiko direla, baina oraintxe irten behar dutela, dena utzita, oraintxe izan behar duela derrigor.

23

“Laguntzen dizugu sentimenduarekin. Laguntzen dizugu sentimenduarekin. Laguntzen dizugu sentimenduarekin”.

      Anak ahapeka zerabilen esaldia ezpain txikien artean, neurria hartu ezinik. Ez zirudien hura bere hizkuntza zenik, amak esandako hitzak izan arren. Mandatua argia zen. Amari entzun bezala eraman behar zituen hitzok haien baserritik Olateraino, esanahia edozein izanda ere. Eskuan hurritz-makila bat zeraman, eta atzetik zetozkion Rakel eta German, pauso motzean zelaian behera.

      “Itxaron, Ana. Heldu eskutik”, eskatzen zion Rakelek ahots mainatiz, lantzean behin.

      “Zertarako? Hemen ez zarete jausiko”.

      Ia bururik biratu gabe erantzuten zien neba-arrebei, lurrari arretaz begira, kilker-zuloren batean gordeta baleude bezala amak emandako hitz haiek. Isiltasuna behar zuen ondo entzuteko.

      Lorez josita zeuden bazterrak. Agarre baserriaren ondotik igaro ziren, hango simaur usain eta oiloen karaka artean. Hegoaldera ematen zuen horma zuriaren kontran etzanda zeuden hiru katakume eta arratoi-txakur bat, beltz-beltza, bata bestearen gainean kiribilduta, lo. Larru arre, gorri eta pintoak nahastean, eguzki epeletan, elkarri arkakusoak pasatzen. Umeen pausoak entzundakoan, belarri bat jaso zuen txakurrak, eta zaunkaka jaiki zen bere katuzko ohetik.

      Kokoteko ileak harrotuta inguratu zitzaien umeei, benetako arratoi zahar baten traza hartuta, zaunkak ere ia eztula zirudiela. Hortzekin aurrerantz egiten zuen, baina hankekin atzerantz, bere tamainaren jakitun. Rakel Anaren atzean ezkutatu zen.

      “Ez du ezer egiten”.

      Anak makilarekin jo zuen lurra, eta txakurrak belarriak makurtu zituen segituan. Korapilo bat eginda hurreratu zitzaion Anari oinen parera, buztanari eraginez, baina buztana hanka tartetik atera gabe, badaezpada. Makila albo batera botata, belarri-ostea igurtzi zion. German ere ausartu zen haren lepoko ile latza ukitzera. Rakelek, baina, intzirika segitu zuen ahizparen sorbalden ostean, eta haserretu egin zen, txakurra haien taldera batu zelako bideari berrekin ziotenean ere, katuak eguzkitan utzita.

      Ahizpa lau pauso aurretik zihoan berriro, oraingoan txakurra alboan zuela. Rakeli ez beste denei uzten zien Anak ingurura gerturatzen. Nahiago zituen auzokoen txakurrak, edo ardiak, edo ahuntzak. Abarkak jantzi eta goizik alde egiten zion ohetik, artaldea aurrean hartuta, eta gauez itzultzen zen askotan, hoztuta zein bustita, bera amarekin sukaldean geratzen zen bitartean. Rakelentzat gaitza zen ulertzeko; ahizpak hori dena nahiago izatea, lokatza, animaliak eta ilunpea, bere alboan geratzea baino.

      Harizti bat zeharkatu ondoren agertu zen han behean Olate baserria, zuloa eta ospela. Kateko txakurren bat zaunkaka ari zen, eta arratoi-txakur beltzak pausoa eten zuen muino gainean, belarriak zut. Aireari usain egin, hankekin lurra aztertu, eta etorritako bidetik urrundu zen berriro, bere lursailak haraino iristen zirela erabakita.

      Berbaroa aditzen zen, beste zenbait auzoko ere Olateko atarira gerturatu baitziren mendiko bidexketan barna. Baserriaren harrizko atarian ardoa edaten eta oilaskoa jaten ari ziren zenbait gizon. Gose sasoian, askok heriotzaren bat deseatzeko beste janari bazen han. Olateko ahizpa bulartsuek platerak eta edalontziak betetzen zituzten joan-etorri bakoitzean.

      Ana bere baitarago bildu zen iritsi aurreko azken metroetan, nagusien begiradek lotsagorrituta. Pausoa geldotu zuen neba-arrebei itxaroteko. Rakelek, egoera baliatuta, eskutik heldu zion, eta ahizpak ez zuen askatu oraingoan.

      Olateko alabarik zaharrenak egin zien harrera umeei:

      “Begira nortzuk etorri diren!”.

      Anaren esku-ahurra izerditan sumatu zuen Rakelek.

      “Amak esan dit esateko, zera… laguntzen dizula”.

      “Eskerrik asko, maitea. Ikusi nahi al duzue amonatxoa?”.

      Inoiz hildakorik ikusi gabeak ziren Rakel eta German. Etxezarretako ume jaioberriaren beilan egona zen Ana hilabete batzuk lehenago, amarekin. Kutxa txiki eta zuri-zuri batean zeukaten jarria haren gorpu ñimiñoa, panpinatxo begi puztu bat. Ana izugarri tristatu zuen umea hilik ikusteak, bizirik eman zituen egun apurretako batean ezagutzeko aukera izan baitzuen. Zapata-kaxa baten barruan kabitzen zen. Atzamartxoak mugitzen zituen, eta presaka hartzen zuen arnasa, bizitza laburra izango zuela baleki bezala. Txapa gainean edukitzen zuten gau eta egun, gaixorik jaio zelako, eta epeltasunak gaixoa uxatuko ote zion edo. Baina su apur batekin sendatzeko baino gaixo eskasagoa izango zuen. Ana beldur zen Olateko amonarekin ere tristura hura sentituko ote zuen, eta, batez ere, amonaren aurpegi hotzak amonaren aurpegi epela estaliko ote zion bere buru barruan, Etxezarretako haurrarekin gertatu zitzaion moduan.

      Olateko bebarrua kandelaz eta arrosarioz beteta zegoen, baina beteagoa andrazkoen ahapeko errezoz. Mahai zabal baten gainean jarria zeukaten amonatxoaren kutxa irekia. Inguruko ume askoren munduratzean lagundu zuen amonak, tartean Germanenean, erditze nekeza Bizentaren osasun motelarentzat.

      Umeak beldurrez hurreratu ziren mahaira, bakoitza bere tamainaren araberako ikuspegiak izututa. Anak aurpegi erdia ikusten zion etzandako andreari, Rakelek kopeta eta sudurra bakarrik, eta Germanek artean ezer ez. Olateko alabak egurrezko banku bat gerturatu zuen kutxaren ondora, hiru umeak gainera igo zitezen.

      Txikiek buruak luzatu zituzten, askan zapaburu bila ibiltzen zirenean nola.

24

“Lasai, ikusteko moduan dago”, baretu ditu kanposantuko langileak.

      Arnasari eutsi diote, bihotza salto-saltoka. Marmolezko mahai gainean dagoen kutxa inguratu dute. Ana hurbildu da lehenengo.

      Lo dago Bizenta. Azalean beltzune bat zabaldu zaio, ardo tanta bat mantel zurian zabaltzen den moduan. Aurpegiko hezurrak ohi baino nabarmenduagoak ditu, baina lasai dago, ez dago minik ez amesgaiztorik bere betazalen ostean. Ezpain ertzetan pilatu zaio itxaroten denbora gehiegi daramanaren asperdura. Ile beltz sendoari eusten dio oraindik, bezperan orraztua balitz bezala, duela hamabost urteko bezperan.

      Anak eskua kutxa barrura sartu du kolpetik, ez daki zergatik, ez daki ama ukitzera ausartuko ote litzatekeen ere, baina babes-jantzidun gizonak ez dio utzi gehiago hurbiltzen, ez omen dago baimenduta. Lurperatzerakoan sartu zizkioten arrosen zurtoinak dauzka amak aurpegiaren ondoan, amore emanda jadanik.

      Ez diote elkarri beste ezer galdetu, orain denek dakitelako zer den norbere ama oso-osorik egotea, osorik eta geldirik, hain geldirik ze, Anak errua sentitu duela bere mugimendu bakoitzagatik. Une honexen zain egon ote da Bizenta, eta merezi izan ote dio hainbeste lanek. Espero zuena ikusi ote du goitik begira dauzkan bere seme-alaben eta senarraren aurpegi zurrunduetan. Agian oraintxe hasiko da ezerezten, eguzkiak eta oxigeno berriak eta bere umeen begiek eraginda.

      Neba-arrebek telefonoz erabaki zuten ez direla kanposantura itzuliko beste hainbeste urtez, ihartzen diren loreen penatan bizitzeko eta kuotak ordaintzen ibiltzeko, gutxiago orain, ama oraindik amaren antzerako norbait dela jakinda. Erraustearen alde egin zuten.

      Zenbat eta gehiago begiratu, Bizentaren aurpegia goibelagoa iruditzen zaio Anari. Barruak oinazetzen hasi zaizkio, eta badirudi beste senideei ere baietz, denek eman dutelako pauso bat atzerantz, norantza argirik gabeko bakarkako ibiliei ekiteko kutxaren inguruan. Buruak jaso dituztenean haizea eta txorien kantuak itzuli dira. Rakelek aita besarkatu du, eta kanposantuko langileak ulertu du igaro dela beharrezko denbora, hauxe dela bizitzak gelditasunari begira jasan dezakeen minutu kopurua.

25

Hiru lirio arrosari helduta doa Rakel harri eta marmol beroen artetik, eguzkitako betaurreko handi eta borobilak jarrita.

      “Barkatu”, esan dio Rakelek nitxoen arteko kalexka estuan plaka bat garbitzen ari den andre txiki bati, aldamenetik pasatzean. Andrea, bere zereginetatik burua altxatuta, neska gaztearen pausokera balantzatiari begira geratu da.

      Lurreko harlauzen arteko belarrak horitu egin dira ama lurperatu zutenetik aste gutxi batzuk igaro direnean; harlauzetako batean zizare lodi bat dago luze-luze eginda, bart gaueko zaparradek itota, baina Rakelek ez du ikusi, eta ia zapaldu egin du larru beltzeko sandaliekin. Pareko ilarara jo du zuzenean, 3. blokera. Astiro, eskua pasatu dio 47. nitxoko izkribuari gainetik, egun apurrok aski izan dira hizkien zirrikituetan aireko hautsa pilatzen has dadin.

      Marmolezko plakaren beste aldean dago Bizenta Aitzondo, etzanda eta geldirik. Argazki obalatu batean harrapatu dute bere begitarte samurra; tabernako sukaldean ateratako argazki bat da, Anak egin ziona, aspaldi, bere lehenengo kamerarekin. Ama atseginez paratu zen objektiboaren aurrean, gaztetan ikasitakoa zirudien keinu bat azaleratu zitzaion.

      Bizentaren bloke berean sartu dute baratzean zegoela uholdeek eraman zuten bikote nagusia. Hauek ere iritsi berrien lore-sortaz hornituta daude.

      Rakelek, amaren hilobiaren parera aurpegia gerturatu, eta musu eman dio argazkiari. Gero, plaka jarri berriaren ertzetatik bistaratzen den eskaiola hondarra hazkatzeari ekin dio azazkalekin. Ze iluntasun ote dago hor barruan. Baserriko kateme zuriaren kumeez oroitu da, artean gazteegia zen kateme hartaz, egin gabe baitzeuzkan mokorretako hezurrak. Bi egunez desagertuta egon ondotik azaldu zen ukuilura, ahituta, lasto-fardoen gainean etzatera, eta, animalia ikaratia izanagatik, Rakelek uki zezan utzi zuen egun hartan; betazalak erori egiten zitzaizkion, lotarako deseatzen. Hunkituta laztandu zion sabela esku irekiarekin, sinetsita lehenengoz ikusiko zituela katakumeak jaiotzen bere begien aurrean, igarri ere egiten zituen lauzpabost konkortxo, baina laster hasi zen katemearen larrua hozten bere atzamar mamien azpian.

      Inguruko lorategiren bateko sasi-garbitzeko makinen hotsa entzuten da kanposantutik. Beroak gainerako guztia isildu du, loreak, herritarrak zein euliak. Eskuen arteko lirioen buruak ere maskaltzen hasi zaizkio Rakeli, eta ez dio astirik eman itzalgune bat aurkitzeko. Eguzkia gain-gainean dauka. Tanto zuriak ikusten hasi da begi-mintzen barruan, sargoriaren eraginez eta ginebra botila erdia edanda atera delako etxetik, bezperako arropekin. 

      Lurrean belaunikatu behar izan du, orkatila oraindik minberatuaren tirakadei jaramon egiteko baino ahulago. Belarrien barreneko burrunbak ez dio utzi laguntzera hurbildu den andre txiki asaldatuaren ahotsa ulertzen.

Iluntzeko haize usaintsua logelako gortina zuriak dantzarazten ari da. Lurrak gogotsu hartu du egunaren amaierako freskura. Pertsianaren zirriztutik kaleko farola piztu berrien argia eta gazteren batzuen berbaroa iristen dira. Esna dagoela jabetu ere egin gabe, leihoari begira daramatza Rakelek minutu batzuk. Urez betetako kristalezko botila bat utzi dio norbaitek mesanotxean, beste palankana txiki baten ondoan, kopeta gaineko oihal umela bertan utz dezan; burua jaso du, halako zaintza garbiaren atzean zeinen eskua egon daitekeen susmoa hartuta.

      “Nahi al duzu aspirina bat?”.

      Berehala agertu da ahizparen gorputzaren forma argikontrara. Rakelek buruarekin eman dio baiezkoa, eta begiak itxi ditu Anak esku-ahurra bekokian pausatu dionean, kizkurrak aurpegitik baztertuta. Zorabiatzearen antzerako bakea da ahizpak sentiarazten diona.

      Tortilla frantses egin berriarekin eta pilula pare batekin itzuli da logelara, eta eskumuturrean daraman goma urdina ere utzi dio, ilea jaso dezan. Rakelen mingaina espartzu lehorra da. On egin diote janak eta ur tragoak.

      “Hobeto?”. Anak etxeko arropak erantzi bitartean luzatu dio galdera; armairuko pertxan esekitako kamisoi arrosari heldu dio.

      “Ari naiz suspertzen”. Rakelek aurpegiera larriminduari eutsi dio, hala ere. Dagoeneko ikusi ditu logelako zoko batean Anaren maleta eta Super 8a, zorro beltzaren barruan.

      “Jaiak pasatu arte geratuko naiz, lagunduko dizuet. Bihar hitz egingo dugu, baina gauza asko daude egiteko. Almazeneko eskaerak, sukalderako eskuak... dena dago airean”. Inoiz joan izan ez balitz bezala hitz egiten du. Beharbada, ohi baino zakarxeago. Gabon esanda, pertsiana beheraino jaitsi, eta malguki zaratatsudun ohean murgildu da.

      “Ondo lo egin”, erantzun dio Rakelek, begiak zabalik oraindik, aurpegia ahizparen oherantz biratuta. Ana ere berari begira irudikatu du itzalpetik.

26

“Zenbat bota behar diozu? Tipula gehiegi nabarituko da”. Migel zigarro bat erretzen ari da sukaldeko leiho ertzean, Toniri begira. Irratiren bateko pasodoble hotsa dator patio beroan gora.

      “Honelako arrozik ez duzu probatu zeure bizitza osoan. Non dago piperrautsa etxe honetan?”. Armairuak arakatzen dabil Toni, tirantedun niki zuria eta galtzontzillo estuak soinean. Hanka gihartsuak ditu, mami askorik gabeko ipurdi txiki bateraino luzatzen direnak. Migelek bere aitaren etxeko zapatilak eskaini dizkion arren, nahiago izan du oinutsik ibili baldosa gainean.

      Toni prest agertu da Paradisera sartu aurreko orduetan Gloriakoei laguntzeko festetako asteburuan. Migelek bere etxea eskaini dio egunotarako. Bitxia izan da Toni bere bizitza osoko ohean biluzik sartzen ikustea, eta orain hor aritzea, bere amaren lapikoen eta berakatzen artean azterka. Unekadaka irudikatzen ditu gurasoak atetik sartzen ezustean, dataz nahasita edo ezbeharren batek itzularazi dituelako, sukaldari berriaren piurari mesfidantzaz begira. Berdin izango lioke. Zenbait gauza erraztu ere egingo lizkioke aita-amak berarekin haserretzeak. Uda luze eta metal-ur zaporeko honek eta anaiak ia zapaldu ere egin ez duen etxe hutsak gauzak garbi ikusten lagundu diote, kristaletan Luminia eman, bost minutuz itxaron, eta ondoren trapua pasatuta bezain garden.

      “Probatu, eta esan niri ez dagoela ona”, Tonik plater zabalak gordetzen diren armairua aurkitu ez duenez, postreko bi plater txikitan atera du arroza, kea dariola. Mahaian eserita, Migelek janaria noiz ahoratuko zain geratu da, begiak bi zulo sakon. Ahoan pare bat buelta eman ostean irentsi du lehenengo tenedorekada, begirada gorantz botata. “Tira. Nahikoa egin duzu”, esan dio. Migelek hitz garratzak eskaintzen dizkio noizbehinka, ederregi bihurtzen ari den egunargipeko harremanak iraganeko arrastoa gorde dezan. Nora itzuli izan dezan, zauri larriegirik gabe, hau guztia amaituko balitz.

      Gauza asko ikusi ditu izarapean Toniren azalak erliebea eta sakontasuna hartu dituen heinean. Orain iruditzen zaio Paradiseko komunetan sartzen zirenetan ez zuela Tonirekin egiten larrutan, berak bakarrik baizik.

      “Amaituko al dugu dena?”, Toni lapikoko azken hondarrak plater gainera botatzekotan da egurrezko koilararen laguntzaz.

      “Axola ez badizu, apur bat utziko dugu nire anaiarentzat. Laster etorriko da”.

      Biak geratu dira hormako erlojuari begira, hizketan hasi beharko balu bezala.

      Kalera irten direnean kantoi eta usain guztiek salatzen dute festetan sartzeko ordu gutxira dagoela herria. Balkoietan geranioak gorri eta zuri garbitan, ikurrinak zein zapi koloretsuak sigi-sagan etxe batetik bestera errepidearen gainetik. Jendeak oporrak leku ez-hain-zuloren batean igaro ditu eta handik dakarte azala txokolatezko eta urrezko, marka goriekin sorbaldetan.

      Errekako usainak sudurra okerrarazi die Migeli eta Toniri. Beroak eskastu egiten du ur zikinaren hatsa. Gloriara joan orduko, PBAko ate berdea zeharkatu dute, zerbait hartu eta lanerako indarrak batzeko aitzakiarekin.

      Ispiluen erreinuan, Damianek keinu bat egin dio Fermin Txiletarrari mostradore barrutik, bi mutil gazteak elkarrekin sartu direla ikusita. “Argi dago ez naizela uda ona pasatu duen bakarra”, esan du erdi oihuka, tabernan beste ehun lagun baleude bezala.

      “Zer moduz ibili zara Tenerifen?”, galdetu dio Tonik, Damian galdera horrexen zain dagoelako sartu direnetik. Ferminek burua makurtu du, edalontzia bi eskuen artean hartuta, auskalo zenbatgarrenez entzungo duen kontakizunerako prestatzeko. Damianek gordintasun osoz eta xehetasun mingarririk ostendu gabe deskribatuko zizkion honezkero beste batzuekin igarotako ilunabarrak eta egunsentiak ur epeletan edo hotelen bateko suitean etzanda, Fermin udazkeneko Damianen zain zegoen bitartean, zeina harategiko amantal odolduan eta PBAko lanerako zapatila erosoetan kabituko zen ostera ere, eta arratsero eskertuko zuen lagun bat mostradorearen beste aldean, mozkortzeko edo noizean behin elkarri prakak jaisteko.

      “Tenerifen ezin hobeto. Ondo jan, ondo edan… Horretarako dira oporrak, ezta? Patata ximurrak egingo dizkizuet egunotako batean, mojo berde eta gorri eta kristo guztiekin. Baina, tira, begi-bistakoa da zuek ondo janda zatoztela gaur”.

      Irribarre egin beste aukerarik ez dute izan. Damianek asebeteta dirudi haiei begira, txakur amak bedeinkazioa eman dio txakurkumetxoen arteko jolasari, sasoia zen haien aldran sosegu edo poz apur bat suma zedin. Espero baino irletako sexu-jardun gutxiago aipatuta, mojo on bat egiteko errezeta esaten hasi zaie, La Heladeríako lagunek egiten duten moduan, olio onarekin eta kumino garauak norberak almaizean xehatuta, ozpin apur bat eta gatza ere lodia, eta Damian gustura denak berari begira daudelako, eta ispiluetan boteka Ferminen barre nekatu eta beti-berdina, eta Toni Migeli izterra laztantzen taburetetik taburetera, eta Migelek burua handik oso-oso urruti.

      Gloriako sarrerako pertsiana erdi jaitsita dago oraindik. Uda osoa eman du horrelaxe azkenean, erdibidean. Ohiko bezeroak sarritan hurbildu dira Rakelengana otordu eske, baina inor ez da ausartu sukaldea irekitzera Bizentarik gabe. Ezta Patxi ere. Edariak eta kafeak, gaur bai, bihar ez. Gutxi gorabeherako ordutegi horrekin, jendeak beste taberna batzuetako aulkiak berotzea erabaki du.

      “Begiratu bitsa”, esan du Tonik, Gloriaren ondoko zubiko barandan geratuta. Apar aputz eta horixka bat darama errekak bere gainazalean, ibilguaren bazterreko sasi eta adaxketan kateatzen dena.

      Sukaldeko atea jota sartu dira biak. Ana eta Rakel errazioak eta gauerako ogitartekoentzako betegarriak aurreratzen ari dira. Patxi eta German, garrafoietako anisak eta bestelako likoreak botiletara presaka pasatu ostean, idien bila joan dira txabolara, abereak ordubete barru hasiko den karrozen desfilerako prestatzeko. Desfileak irauten duen tarte horretan itxi egiten dute taberna, amaitzean atzera ere zabaldu eta gau osoa lanean emateko.

      Toniri freskagarrien makinako bidoiak aldatzeko eskatu dio Anak. Migeli tabernako lurra eta mahaiak txukuntzeko. “Karrozak hasi bitartean, ahal duguna zerbitzatuko dugu mostradoretik”, esan die, katilu handi batera kraskatutako arrautzak irabiatu ahala.

      Itxi usaina dario tabernari. Aulkiak mahaien gainetik jaitsi ditu Migelek, haiekin dantza eginez bezala, bakoitza dagokion tokian kokatzeko. Trapua pasatu dio mostradoreari eta komunak haizeztatu ditu. Lur gorria distiratsu dago azkenengoz garbitu zenetik, Glorian alferrikakoa du argitasun hori, ordea. Migelek eskua zakuan sartu eta zerrauts usaintsua zabaldu du han-hemenka, garia ereinez bezala denek hankapean hartzen duten sail antzu batean. Begirada altxatu eta ingurua aztertu du tabernaren hegi batetik. Urteak binan-binan joan zaizkio hemen.

      Ahizpei eta Toniri zabaltzera doalako abisua emanda, idi buruaren azpiko atea ireki du, eta gorantz sakatu dio pertsianari. Txapak kiribiltzerakoan egin duen zalapartak kaleko oinezko guztien buruak birarazi ditu tabernarantz.

      Behi-esnea eta txorizo lapikokada borborka ari dira su gainean. Ana lanik handiena eginda uzten tematu da iluntzeko estuasunak saihesteko, baita lortu ere. Patata-tortillazko dorre bat eraiki du egutegiaren azpiko mahaian, eta solomo eta txahal xerrak prest daude, eskatu ahala plantxatik pasatzeko. Ahizpari patata gehiago zuritzeko eta mozteko agindu dio, zer gerta ere, baina Rakeli agortu zaizkio horretarako indarrak. Zigarroa piztuta, balkoian atseden hartzea erabaki du, katilutik zupa-zupa edanez.

      “Bostak jotzear egongo dira, ezta?”, galdetu du, kaletik datozen zurrumurru eta musika doinuei adi.

      Anak sukaldeko errezelen bitartetik aztertu du tabernako giroa, amantala erantzi aurretik Toniri eta Migeli lagundu behar ote zaien jakiteko. Martxa onean ikusi dituenez, zigarroa atzamarren artean hartuta irten da balkoira bera ere.

      Herritar saldoak zubia gurutzatzen ari dira karrozak igaroko diren kalera bidean, jauzika eta barrezka. Leihoetako lixibak ere dantzan dabiltza erreka-haizearekin. Balkoi azpiko horma-belarrek kalerantz luzatu dituzte besoak, hainbeste hezetasunek eta ur likinek higuinduta.

      “Aita eta German grabatzera irtengo naiz laster”, esan dio Anak ahizpari.

      Rakelek nagiro biratu du burua, kea ezpainen artetik sudur barrura dihoakiola. Anaren gorputza miatu du begiekin, behetik gora, betazalak nekez altxatuz.

      “Zer egingo dugu honekin?”. Sukaldea seinalatu du.

      “Ez dakit”. Saihesten ahalegindu izan den galdera denek harrapatzen dute Ana azkenean. “Zuk zer nahi duzu?”.

      “Nik nahi dudana ezin da. Ama joan da eta zu ere bai. Hemen geratu garen apurrokin ez dago modurik”.

      “Jaiak amaitutakoan erabakiko dugu”. Musu bat eman dio ahizpari kopeta izerdituan. Rakelek begiak itxi ditu; gero errekarantz biratu du burua. Zigarrokina kafe hondarretan itzali, eta barandaren gainean utzi du katilua.

      Anak atzetik begiratu die goma urdinarekin heldutako ile kiribilduei, aurrerantz konkortutako ahizparen bizkarralde sendoan behera datozela. Ez da besarkatzera ausartu azkenean.

      “Kameraren bila noa. Zuen kontu ateak ixtea”.

      Taberna pareko espaloia gainezka dago, eta jendeak Gloriako atea zeharkatzen du, mendiko harpe ezkutu batera erortzen denaren moduan, zuloak beherantz tira eginda. Gazte talde pare bat disko-jogailura joan-etorrika dabil, bakoitza bere kantu kuttunen aldeko kanpainan, abeslarien azentuak kopiatu nahirik. Migelek eten egin behar izan die harrokeria eta kanporantz bidali ditu edalontziak hustu dituzten heinean.

      Tonik azken erronda prestatu die beste hiru laguni. Alkoholaren beroak izotz zatien gainazala zartatzen du. Bostetako kanpaiak entzun eta batera, ate nagusia ixtea erabaki dute. Sukaldetik giltzak hartu ditu Migelek, baina aterantz hurreratu eta kristalaz bestalde koadrodun alkandorak begiztatu dituenean tripak buelta eman dio. Sukaldean ezkutatzear egon da dena hantxe utzita, baina ez dio astirik eman mostradorera iristeko ere.

      Atea zabaldu denean, gizon altu aho-handi bat sartu da aurrena, eta bigarrena izan da Elias, eskailera parea erdi saltoka jaitsi duena. Ile urdineko betiko txikiteroa dator haiekin batera, goldea pasatutako bekokia daukana. Migel mahaiak garbitzen hasi da gerrikotik zintzilik zeraman edalontziak sikatzeko trapuarekin, zerbaiten atzean ezkutatzearren.

      Mostradoretik, Tonik bere ondoeza igarri du. Bekainekin egin dio galdera, eta berak bekainekin erantzun dio azalduko diola noizbait.

      “Hiru beltz”, agindu du lehenengo sartu denak.

      “Itxi egin behar dugu, bizkor samar edan beharko duzue”, eskatu die.

      “Zure moduko batek ez digu esango nola edan behar dugun”.

      Kare-haitzezko isiltasuna egin da tabernan. Migelek atzetik zaintzen ditu, masailak gori. Elias berari lepoa emanez jarri da. Lehenengo txikiteroak bere eta Toniren gorputzak goitik behera aztertu ditu, txandaka, barre burlari bat aho handian. Bat-batean, txistu egin du sukaldera begira.

      “Patxi!”.

      Baina sukaldeko errezelen ostetik ez dio inork erantzun. Gizonak beste begirasun bat bota die bi mutil gazteei, eta amore emandakoaren bekozkoa jarrita hasi da hizketan.

      “Patxiri galdetu behar nion...”, hasi da, ozen, “ea orain marikoien taberna bat ote den hau”. Ukabil bat mastekatzen balebil bezala egiten du barre.

      Tonik berehala erantzun dio: “Gustatzen ez bazaizue, badakizue. Segi beste norabait”.

      Nondik ateratzen ote du ahots hori? Burdinazko zubi zabal baten gainetik doala dirudiena, eta ez okelazko hari fin baten gainetik beste guztiena bezala.

      “Ez, hementxe geratuko gara. Gu ez gaude zuei begira, horregatik ez kezkatu”. Bere bi edankideengana biratu da gizon aho-handia.

      Espero gabe, presazko zerbait ahaztu izan balu legez, Eliasek trago bakarrean amaitu du txikitoa, eta aulkitik jaiki da, lagunei ere kanporako deia eginez. “Tira, mutilak, utz diezaiegun hau ixten”. Lagunek ez diote segitu.

      “Egon hadi apur batean”, eskatu dio bekoki goldatudunak. “Benidormeko maleta emazteak desegingo dik eta”. Irri egin dute bi gizonek, irri eginaraziz Eliasi ere.

      Migel adi-adi dago, minutuak daramatza mahai berbera igurzten, lekuz aldatuz gero elkarrizketa zatiren bat galduko ote duen. Urduri sumatzen du Elias. Aho-handiak botaka egiten jarraitu du.

      “Hemen gazte-jendearekin ez al gaude, ba, gustura? Hauek nobioak izango dira, gainera”.

      Toni haserretzen hasi dela sumatu du, ardo botila gordetzeko modu zakarrarengatik. Hau Paradise balitz, Tonik honezkero esan zien edozer, putakumetik gorakoa, eta bidali zituen kalera zeozelan. Badaki, ordea, Migelen lanlekua dela Gloria. Berak ezarri behar duela muga, mugarik bada. Baina Migel ez da fio gizon zaharrez.

      “Desfilea ikustera noak”. Hau esanda, Eliasek, lagunen erantzunetarako tarterik utzi gabe, buelta erdia eman du aterantz hurbiltzeko.

      Migelen aldamenetik igaro da, txistuka eta lurrera begira. Alkandoradun gizonek gutxiespenezko ulu batzuk egin dizkiote mostradoretik.

      “Orain presa al daukazu, Elias?”.

      Trapua esku barruan korapilo bihurtuta, ahotsa altxatu du Migelek. Gizonari begira dago. Ametsetan hainbeste garrasi mutu egin ondoren, sinetsita zegoen ez zitzaiola eztarritik soinurik aterako, baina irten da zerbait. Eliasek, atearen heldulekua eskuan duela, zeharka biratu du burua, eta inoiz ikusi gabeko gorroto mota bat tirokatu dio. Migelek irmo eutsi dio jarkera tenteari. Bere taupadak entzuten ditu belarrietan eta begietan eta matrail-hezurrean.

      Mostradoreko gizonek harrituta begiratu diote elkarri eta Eliasek ikusi egin du kideen keinu hori. Tabernatik irten denean, berehala desagertu da. Ateko kristalari ere ez dio astirik eman haren koloreak harrapatzeko.

Ezkerreko begia itxita, eskuinekoa ipini du kameraren bisorearen gomazko gainalde bigunean. Bideo-zinta biraka hasi da rec botoiari sakatu eta batera.

      Objektiboaren zulotxotik ikusi ditu espaloiko jendetzaren buruak, soilak, kardatuak, permanentedunak, banaka aurreratu dituenak, barkamen eske. Jaka griseko agure bat izan ezik, gainerakoak agudo aldendu dira kamera ikuste hutsarekin. Ana kalean gora igo eta kamino ertzera irten da; pareko espaloia ere gainezka dago, herritarrak bide ertzean utzitako kotxe urdin baten gainean erdi eserita daude, gorputzak part botata kapotaren kontra. Atarietako eskaileretan pilatzen dira umeak, garajeko ate zuri-gorriaren aurrean beste hainbat lagun, eta autobuseko txartelak saltzeko jarri duten kabina berriaren teilatura igo dira bi mutil gazte praka bakerodun. Anak zoom egin die oinei: zola eta kordel zuridun zapatila urdinak dilindan. Denak kalearen amaierari adi, buruak tokitik irtetear. Dultzaina eta danbolin-joleak hasi dira hurreratzen, aurretik dakartzaten erraldoi birakariei puzka. Atzetik, lehenengo idi parea dator karroza bati tiraka, buru-larru sendo eta iletsuz apainduta. Baserritar arropa dotorez jantzita datoz itzainak: andre-gizonak eta haien alaba txikiak. Neskek zumitzezko saskitxoak daramatzate harizko zapiekin estalita; txikiena enfokatu du Anak, eskuekin belarriak estali dituena, musika eta festa guztien aurka. Egokitu zaien karroza huntzez eta iraz atondua dago, erdian harri-kartoizko dolmen gris batekin. Desenfokatu samarrik igaro zaio paretik. Koloretako oihalez egindako herensuge txinatar bat sartu da planoan handik gutxira, sei bat lagunen hankak bistaratzen zaizkiola oihalpetik. Dultzaina doinuak urrundu ahala, zanpantzarren berbeta lodiak estali du kalea, artile eta zinta koloretsuak soinean, tapa-tapa datoz; haien gomazko abarka beltzek beste herensuge handi eta ikusezin baten hanka ugariak dirudite. Hurrengo karroza, azpiko erremolkea erdi bistan duela, lehenengoa baino azkarrago igaro da, idiak urduritu egin direlako hainbeste zaratarekin. Antzinako baserri bateko sukaldea eraiki dute: andrezahar talogilea sutondoan eta bildotsa burruntzian. Atzeraxeagotik dakarte arreoa egurrezko gurdi gainean: izara brodatuzko oheak, aulkiak, mahaiak, kutxak eta lapikoak, beste idi pare baten indarrak garraiatuak. Gizon batek ahari adartsu bat darama sokatik. Espaloiko jendearen artean, beste kameradun bat topatu du Anak parez pare, gizon bizardun eta burusoil bat. Elkar agurtu dute, kamera aurpegitik kendu gabe. Dantzariak datoz orain, zapi morez estaliak petunia maskalduen trazan. Anak pauso bat bota du aurrera, dagoeneko ikusten baita hurrengo idi parea iristen. Hortxe datoz aita eta German. Gerturatzen grabatu ditu, hunkituta. Kamerari begira, irribarre egin du Germanek. Ezagun du amaren heriotzak zerbait hautsi duela beragan; bisorearen atzean ezkutatzen denetan ikusten ditu gauzak gardenen Anak, bera hor ez balego bezala begiratzen diotelako pertsonek objektiboari. Aitak, akuilua eskuan, idien pausoa zaintzen du lantzean behin atzerantz begiratuta, eta horrelaxe, sarri-sarri burua biratuz, saihestu du alabaren grabazioan agertzea. Etxeko idiei lotu dieten karroza Matisseren Dantza-n oinarritu du kuadrillaren batek. Gorputz gorri eta gihartsuak marraztu dituzte eskutik helduta, paisaia urdin ilunean, infernua dirudien muino bateko haize beroa isuriz herritarren aurpegietara. Zoomari emanda, xehetasunez grabatu ditu irudiko dantzarien hankak, tripak, bular tenteak, ipurdi guriak eta buru estasiatuak. Ez da ohartu karrozek geldirik daramatela pare bat minutu, ezta ere zurrumurru bat hedatu dela espaloietan zehar, ia musika ere itzali duena. Anak German eta aita enfokatu ditu berriro, inoiz halako patxadaz grabatzeko aukerarik izan ez duela-eta, geldialdia eskertuta. Baina Germanen aurpegi zabala zuritu egin da ustekabean, zerura begira. Aitari sorbalda estutu dio, eta aurrera begiratu dezan eskatu, besoa luzatuta. Anak nebaren besoaren norabidea jarraitu du bisorearekin. Kalea zeharkatzen duten ikurrindun sokei segitu die, gero hiruki formako bandera txikiei, eta azkenik argindarraren kablera kateatu du begirada, Gloriako eraikinera iritsi den arte.

      Keak irentsi du etxea. Laino beltz amorratu bat dator lehenengo eta bigarren pisuko leiho guztietatik kanpora, kristalei bultzaka. Bizilagunen txilioak erortzen dira balkoietatik, eskaileran gora baitoakie sua, aire-korronteak lagunduta. Geranioak eta izarak beltz. Unekadaka ez da ezer ikusten, keak eraikina eraman eta ekarri egiten baitu, berarekin zer egin erabaki ezinik. Jendeak, errepide betean, eraikina inguratu du, larrituta. Eskailera bila hasi dira batzuk, ur bila besteak. Idi baten marru luzea zabaldu da kalearen ertz batetik bestera. Gloriako jantokiko leihoetan dena ageri da gorri argitsu, labe baten ahoa dirudiela, suaren erpeek errezel zuriak desegin dituzte eta sabaia zulatu nahirik dabiltza orain, goragoko leihoetatik nahi dute herrira begiratu. Ez dago ekin basati hori sosegatuko duenik, ez dago su honek lurrundu ezingo duen urik, ez erraustu ezineko mantelik, armairurik, Germanen ohe gaineko praka zuri erosi berriak eta Anaren bideo-zintak, denak urtuko ditu zorne ilun bakarrean.

      Gauean erabakiko du umiltzea. Herria mutututakoan, ur beltzeko errio bat labainduko da eraikineko eskaileretan behera, portaleko atepetik irteteko.

27

Eskuen artean hartzerakoan, epel sumatu du Anak. Beilatokiko langileak eman dion pote berde ilunari begira geratu da, zer egin ez dakiela.

      Rakel eta aita haien portalean utzi ostean, tabernara itzuli da, hain goiz esnatu izanaren nekea bereak egiten hasita.

      Txukun dauka tabernako sarrera, kanpoaldean harrizko jardinera pare batekin. Pentsamendu more eta urdinek bizirik eusten diote oraindik; laster hasi beharko du begoniak sartzen. Barruan, telebistako futbol partidari adi daude hiru bat gizon, bi emakume gaztek umeei askaria eman bitartean. Umeek latatan datozen gominolak eta fruitu lehorrak nahi dituzte, eskean ari dira makinara gerturatuta.

      Vita sukaldea garbitzen dabil.

      “Zer moduz eguna? Non dago umea?”, galdezka sartu da Ana, ia barkamen eske. Vitak, ezer erantzun aurretik, Anaren larruzko poltsara bota du begirada, pote berdearen epeltasuna sentitu izan balu bezala.

      “Goian dago, erdi lo utzi dut. Tortilla punta bat ere jan du, seinale ona”. Vitak ez dio begirik kendu poltsari oraindik. Anak beti pentsatu izan du oso barrutik irakurtzen duela Vitak jendea.

      Hirugarren gelako atea jo du, gozo-gozo. Zabaldu duenean, ohean aurkitu du alaba txikia, begiak itxita eta masailak gorrituta. Sarritan egiten ditu lo plantak amaren aurrean, baina oraingoan Anak ez du haurraren loa proban ipini nahi izan. Telebista txikiko marrazki bizidunei bolumena jaitsita, atea erdi zabalik utzi dio.

      Pentsioko igogailuaren ondoan egurrezko mahai bat dauka. Hantxe pilatzen ditu zenbait oroitzapen txatal, lore lehorrez betetako pitxer baten inguruan. Filmazioetako bi argazki jarri zituen, bata Tunisiakoa, gamelu gainera igota pozik ageri dena, etxe zurien bitarteko kalexka batean; bestea ekoiztetxeko bulegoan ateratakoa, bekokian zapi arrosa kiribildu bat, idazteko makina mahai gainean eta paperak nonahi, atzeko leihotik eguzkia sartzen dela.

      Bere alabaren iazko argazki bat ere utzi zuen bistan, Cambrilseko ur-parkeko txirristan ateratakoa, eta Vitaren seme txikiaren bat ere bai, hortz eroridun irribarrea erakutsiz. Aita bere idi parearekin, txabola aurrean aterata. Neba-arreben Gabonetako mahai bueltako bat Anaren taberna ireki berrian.

      Migel, Rakel eta hirurak ageri direnari urre zahar koloreko marko deigarri bat jarri zion.

      Argazkian hirurak daude alkandora zurizko, bera amerikana berde argi batekin, Rakel arrosaz, eta Migel zeru koloreko beste bat jantzita. Estudio batean egindakoa da. Ana sofan eserarazi zuten, eta atzean zutik kokatu zituzten beste biak, bakoitza alde banatan. Rakelena da irribarrerik zabalena. Migelek lotsatua dirudi, txantxaren bat egin osteko aurpegiera bihurria ageri du. Deitu beharko lioke noizbait, aspaldian ez dauka bere berririk.

      “Ama! Gauza batekin gogoratu naiz, oso barregarria”. Hirugarren logelatik ile harrodun burutxo bat bistaratu da, sukarrak goritutako begi beirakarekin.

      “Oraintxe kontatuko didazu, laztana”.

      Pitxerrari atzerantz sakatzerakoan geratu den hutsunean jarri du errautsen potea, hainbeste jende irribarretsuren artean, bere ama berde ilunezko eta isila. Leihoa erdi zabalik utzi dio, errezel zurixkek kanpoko giroaren berri eman diezaioten, eta lanpara luzea piztuta.

      “Ondo al zaude, bihotza? Ba al daukazu goserik? Meriendatuko al dugu zerbait?”.

      Umea besarkatu, eta ezpainekin hartu dio bekokiko tenperatura. Korridoreko argi nagusiak itzalita, sukaldera bidean galdu dira ama-alaben ahotsak.

      Bosgarren gelatik gizonezko batek eztul egin du.