Nazim Hikmet

itzulpena: GOTZON BARANDIARAN

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Nazim Hikmet

© itzulpenarena: Gotzon Barandiaran

© edizio honena: Susa

2025eko azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Poesia ogia, gatza eta ura bezain probetxugarria dela esan omen zuen behin Nazim Hikmet turkiar poetak elkarrizketa batean. Hain zuzen, horixe eskatzen zion arteari oro har eta poesiari zehazki: herriaren zerbitzura jarrita egun hobeetara iristeko tresna izatea. Eta horretan jardun zuen berak, koherentzia erabatekoz.

      Hikmet goi-klaseko familia batean jaio zen Tesalonikan, hiria oraindik Otomandar Inperioaren parte zenean, 1901ean. Haur garaian bizimodu erosoa eta giro intelektuala ezagutu zituen. Gaztaroan Anatolian eskola txiki batean irakasle egindako urteak, ordea, berea ez bezalako Turkia bat jarri zion begien aurrean. Hikmetek Moskura egin zuen orduan, SESBen sorrera-urteetan, unibertsitate-ikasketak egitera. 1924an itzuli zen Turkiara, intelektualki eta kulturalki aberastuta, baina batez ere komunismoarekin betiko konprometituta.

      1920-1930eko hamarkadetan Turkiako Errepublika jaio berria eraldatze-prozesu betean zegoen, baita kultur arloan ere. Hikmetek ordura arteko poesia molde zaharkitu eta elitistekin hautsi, eta herriaz eta herriari zuzenean mintzo zitzaion idazkera bat proposatu zuen. Klasikoentzat eskandalu iturri, gazteentzat eredu eta akuilu, sona handia hartu zuen Hikmetek. 1938an, baina, auzitegi militar batek epaitu eta hogeita zortzi urteko kartzela-zigorra ezarri zion. 1950ean askatu zuten, nazioarteko hainbat intelektualen (Louis Aragon, Tristan Tzara) presioari men eginda, besteak beste. Turkiako gobernuak ez zuen eten Hikmeten kontrako jazarpena, ordea, eta handik urtebetera Errusiara ihes egin zuen poetak. Han hil zen, jaioterrira itzuli gabe, 1963an. Kartzelatik kartzelara lehenik eta deserrian gero, Hikmetek bizitzaren erdia eman zuen bere poesiaren hartzaile izan behar zuten herrikideengandik urrun —urrunarazita—, baina tinko jarraitu zuen bere asmoan: hogei bat poema-liburu eman zizkion guztira literaturari, eta XX. mendeko turkiar poeta handienetakotzat jotzen da gaur egun.

      Hikmeten poemak gizakiaren duintasunaz mintzo dira. Onkeriatik urrun, zintzotasunak indartsuagoa bihurtzen du poetaren mezua: “Hemengo gizon guztiak ez dira heroiak / Lagunak ez dira beti leialak / ... / Baina igeltseroak egoskorrak dira / Eta eraikina zerurantz oldartzen da”. Maitasuna ere egiatia da; maiteminaren lilura ageri da, baina baita porrotaren onarpen nasaia ere. Poetaren bizi-esperientziarekin bat, bestalde, urruntasunak eta heriotzak presentzia handia dute, eta ez dira bakanak testamentu kutsuko poemak. Hikmetek hizkera gardena darabil, metafora urri eta argiz zipriztindua. Eta hala ere, erraxkeriarik ez da haren poesian. Eguneroko elementuetatik abiatzen da, baina topikoetatik urrun poemak hartzen duen ezusteko bidean gordetzen da edertasuna.

      Hikmeten obraren parte bat ezaguna genuen euskaraz. 1971n, poeta hil eta zortzi urtera, haren Lau gartzelak itzuli eta argitaratu zuen Gabriel Arestik, Arantxa Urretabizkaiaren hitzaurre batez lagundurik. Iñigo Aranbarrik, Koldo Izagirrek eta Josu Landak ere ale solteak euskaratu dituzte. Hikmeten poesiaren aldarria sakonago ezagutzeko aukera dugu orain, Gotzon Barandiaranen ahots indartsuari esker.

ISABEL ETXEBERRIA RAMÍREZ

Esnatzea

Esnatu zara

Non zaude?

Zeure etxean

    Oraindik ez zara ohitu

    zeure etxean esnatzen

Hamahiru urteko kartzelaldiak

eragindako baldarkerietako bat.

Nor datza zure alboan?

Ez, ez da bakardadea

Zure emaztea da

    Lo goxoan dago

Haurdunaldiak edertu du.

Zer ordu da?

Zortziak.

    Gaua arte salbu zaude, beraz.

Poliziak ez dira egunez

etxeetan bortxaz sartzen.

Banaketa baten historia

Gizonak emakumeari esan dio:

    Maite zaitut

Eta nola?:

    Bihotza beira puska baten antzera

    esku-ahurretan estutuko banu legez,

    atzamarrak odoletan

    zoro moduan

        txikitzen dudan bitartean.

Gizonak emakumeari esan dio:

    Maite zaitut

Eta nola?:

    Kilometrotako sakontasun eta mugagabetasunez

Ehuneko ehun

    Ehuneko mila

        Ehuneko ehun mila infinitu.

Emakumeak gizonari esan zion:

Ezpainekin, buruarekin eta bihotzarekin

    begiratu dut

Maitasunez, beldurrez,

zure ezpainak, burua eta bihotza agurtzeko

Deritzudan guztia zeuri ikasi dizut

murmurio bat ilunpetan

Eta gaur badakit

    lurrak

        aurpegi beltzaraneko

            amak legez

bere haurrik ederrenari

bularra ematen diola.

    Ostera, zer egin behar dut nik?

Nire adatsak hiltzera doanaren atzamarrei

loturik daude

    ezin dut burua bereizi

Zoaz,

    jaioberri honen begiei

        so eginez

Abiatu beharra duzu,

abandona nazazu.

Emakumea isildu egin zen

Elkar besarkatu zuten

Liburu bat erori zen lurrera

Leiho bat zarratu zen eta

halaxe banatu ziren.

Odolez eta izerdiz

Igeltseroak kantuan ari dira

Eraikitzea eta kantatzea ez dira ber gauza

Eraikitzea

  arean zailagoa da

Igeltseroaren bihotzak

jolas-parke baten antzera

  dirdiratzen du

Baina eraikuntza-lanak ez dira jolas-parkeak

Hemen lokatza, elurra eta haizea elkartzen dira

Eta odoletan dauden eskuak

Ogia ez da beti egunekoa

Eta kafea ez dago beti bero

Batzuetan ez dago azukrerik

Hemengo gizon guztiak ez dira heroiak

Lagunak ez dira beti leialak

Eraikitzea eta kantatzea ez dira ber gauza

Baina igeltseroak egoskorrak dira

Eta eraikina zerurantz oldartzen da

Gorago, gorago, beti gorago

Lehen solairuan loreontziak paratu dituzte

Eta txoriek eguzkia goratzen dute hegoetan

hirugarren solairuraino

Adreilu bakoitzean bihotz bat taupaka

Eraikina gero eta gorago

odolez eta izerdiz gorago.

Abestia

Maitearekin egin nuen amets

Adarren gainetik ikusi dut

Lainoen artean iragan da

Ilargiaren antzera

Ni, bere atzetik

Gelditzen nintzen aldiro gelditzen zen bera ere

Begietsi nuen, so egin zidan

Eta, tira, horixe da dena…

Memet

Itsasertzean, aurrez aurre, ene herria

Varnatik ari natzaizu deika, behin eta berriz,

    Entzuten duzu nire ahotsa?

    Memet, Memet

Entzuten duzu?

Itsaso Beltza ez da sekula baratzen

Nostalgia ero halakoa!

Ene seme, deika nabilkizu. Entzuten didazu?

    Memet, Memet

Bor hotela

Ez dago lo egiterik gauez hemen, Varnan

Ezinezkoa da:

izar gehiegi, hurbilegi, dirdiratsuegi

eta, horrez gain, hondartzan hiltzen diren

    olatuen xuxurla

Haien xuxurla

eta nakarra

haien harri-koskorrak eta

gorbel gazia

itsasoan,

    bihotz baten taupada dirudien

        motor baten asotsa

Bosforotik barna sartzen dira

        indarrez nire gelan

    Istanbuletik datozen mamuak:

batak begi berdeak ditu

beste batek eskuburdinak

—izpiliku usaineko— zapia dakar hirugarrenak

Ene laztana,

ez dago lo egiterik gauez hemen, Varnan

Agian Memeti idatziko diodan azken gutuna

Batetik

    borreroek harresi batek legez

        banatzen gaituzte

Horrez gain

    bihotz tutu honek

        azpikeria zitala egin dit

Memet, ene haurra,

    agian, zoriak zu berriz ikustea

        galaraziko dit

Badakit

    galburuaren ziria bezalako

        mutikoa izango zara

Gaztetan

    halakoxea nintzen neu ere,

        garaiera handikoa, ilehoria, liraina.

Begiak amarenak bezain handiak,

batzuetan tristura mikatz arrastodunak,

izango dituzu

Bekoki arras aratza eta ahots hagitz ederra

    Nirea jasanezina zen

Kantatzean bihotzak

    urratuko dituzu

Solaskide bikaina izango zara

Neu ere apartekoa nintzen

haserrearazten ez nindutenean

Zure ahotik eztia jalgiko da

    Oi, Memet,

        askoren bihotzen

            borrero izango zara!

Ez da erraza haurra aitarik gabe heztea

Ez ezazu ama nahigabetu

    Nik ezin izan diot bizipozik eman

        Zugandik jaso dezala

Zure ama

    zeta gogorraren parekoa, zeta bezain gozoa

Zure ama

    ederra izango da

    amama izateko adinean ere

hamazazpi urte zituela

    Bosforo ibaiaren ertzean

        lehendabizikoz ikusi nuenean bezain

Ilargi zuria zen

    egun argitsua

fruiturik perfektuenaren antzekoa

Zure ama

    Goiz batez, ohi legez,

agur esan genion elkarri

betiko

Zure ama

    amarik onberena da

Bete ditzala ehun urte eta

    Jainkoak benedika dezala

Ene seme, ene Memet

nik ez diot hiltzeari beldurrik

    eta hala ere lantzean,

lanean edo loak hartu aurreko bakardadean,

tupustean

    zerbaitek inarrosten nau

Egunak zenbatzea zaila da

    Munduaz okitzea ez da aukera bat

    Memet

Ez zaitez Lurrean

    maizter bizi

ezta naturan

    turista

Zure aitaren etxea

    balitz legez bizi

Sinetsi garauengan,

    lurrarengan, itsasoarengan

eta batez ere pertsonengan.

Maita itzazu lainoa, makina eta liburua

Eta oroz gain maita ezazu pertsona

Senti ezazu

    ihartzen den hostoaren,

    desagertzen ari den planetaren,

    animalia elbarriaren

    atsekabea

baina, oroz gain, sentitu pertsonaren atsekabea.

Poza ekar diezazutela

    lurreko ondasun guztiek

Itzalak eta argiak

lau urtaroek

eta batez

pertsonek ekar diezazutela

poza.

Gure aberria, Turkia,

    beste askoren artean

    herrialde ederra da

eta bertako jendea

    ustela ez dena

behargina

    gogoetatsua eta ausarta da

        baina izugarriki dohakabea

Asko sufritu da, asko sufrituko da,

baina hala ere etorkizuna

    itzela izango da.

Zuk gure lurrean, zure herriarekin

    komunismoa taxutuko duzu

Ikusiko duzu

Eskuekin ukituko duzu.

Memet, agian

neure hizkuntzatik

    neure abestietatik

neure gatzetatik

eta neure ogitik

urrun hilko naiz

ama eta biok gogoan

neure herria eta neure burkideak akorduan

    Baina ez deserrian

        Ez atzerrian

Neure ametsen herrialdean hilko naiz

Egunik ederrenen hiri zurian

Memet, ene haurra

    Turkiako alderdi komunistaren esku

        uzten zaitut

Lasai noa

Nigan azkentzen ari den bizitzak

zugan iraungo du

    eta gure aberrian, betiko.

I kanta. Hildako neskatila

Neuk jo dut zuen atea

neu naiz ate guztiak jotzen ari dena

zuek, ostera, ezin nauzue begietsi

ezin baita hildako neskatila bat ikusi

Duela hamar urte luze

hil nintzen Hiroshiman

baina zazpi urte ditut oraindik

Hildako haurrek hazteari uzten diote

Lehenik ileak hartu zidan su

ondoren, eskuek eta begiek

Haizeak sakabanatutako errautsa

bihurtu nintzen

Niretzat ez dut deus nahi

Nahita ere ezingo nindukezue ondo zaindu

Paperaren antzera su hartu duen neskatila batek

ez du goxokirik jaten

Atez ate nabil:

Sinatu ezazue, sinatu ezazue

haurrek goxokiak jan ditzaten

ez ditzaten hil

1955

Hungariako oharrak

Pragan hartu genuen hegazkina

    Budapesten lehorreratu

Txoria izatea ona da

    are laino izatea

baina ni pozik nago, pertsona naizelako

Lurra da gehien maite dudana

    Agian horregatik dolutzen naiz

aurpegia hegazkineko leihoari itsatsita

itsasontziko eskudelean bermatuta

lurretik urruntzen naizen bakoitzean

    zure eskua niretik erauzi zutenean legez

        goiz hartan Istanbuleko gure etxe atarian

Neguko gau batez herrixkatik alde egiten duzu

    elurra dakusazu

        ordeka baino lehen

Udako gau batez leihoa zabaltzen duzu

    izarrak ilargia baino lehen sartu dira

        zure gelan

Udaberrian berdea basoa baino lehenago

    antzematen da

Budapesten haurrak ikus ditzakezu

    eraikinak baino lehen

eta kaleetan haurren txilioak dira nagusi.

Horrenbestekoa da beroa ezen

hanka eta bular hutsik dabiltzan

Euren gorputz urreztatuek dir-dir dagite eguzkitan

Horregatik du Budapestek

    bere sagarren masail gorriez loriatzen den

sagarrondo bete baten antza.

Begi berdeko ene laztana,

hiru hileko ene Memet txikia

    zure besoetan utzi dut

ez zekien barre egiten

ez zen ahalegintzen

Orain berbaz daki

Irakatsi diozu

    aita esaten?

Iritsi nintzenean

hiriaren ondoan dagoen

haur aitzindarien barnetegi bat ezagutu nuen.

Langileen

    nekazarien

    eta intelektualen umeak dira

Herriarenak, beraz.

Zinezko gizonenak, beraz

gaurko Hungaria

    egin zutenenak.

Barazkiak nonahi

Elurra lako etxe zuri andana

eta lastairak eguzkiaren usain berekoak.

Zerbait erakutsi gura dizut

Harrotzen naizela diozu baina

    halaxe da

nire alboan izakiak

    atoan egiten dira lagun

Espetxeko leihora hurreratzen zitzaizkidan

    txoriak nola

Ez gaizki hartu

haurrak eta txoriak

    ez dira ber gauza

Ondo dakizu haurrak,

    batez ere herriarenak,

ausartak, azkarrak direna

    begietan bihotza dutena.

Postetxera eroan naute

Kutxazaina, zuzendaria, telegrafista

eta gainontzeko guztiak

    haurrak dira

Ondorioz, sano abegikorrak dira

atoan zerbitzatzen zaituzte

    Erran nahi baita

        burokraziaren etsai amorratuak direla

Barnetegian badira maizter bizi diren haurrak

Umezurtz greziar eta korearrak.

Adiskidetsu eta uste onez begiratzen didan

    haur horren aita

nire burkideren batek hil ote zuen?

Agian Suleimanek

    herrixka hartakoak

Xankisi Suleimanek

hogei urte besterik ez dituela

    sabel paludikoa

hanka erien gainean

    herrestan darabilen Hassanen aitak

Suleimani

    uniformea eman diote

Iskilu amerikar moderno bat

    paratu eskuetan

Ondoren

    itsasoaz haraindi bidali dute

Hiltzaile bihurtu dute nire Suleiman.

Greziar ume batek lepotik oratu zidan

Neskatila batek, olibondo hostoa bezain

freskoa, galdetu:

Osaba, guretzat, zuentzat,

noiz izango dugu honen

    antzeko leku bat sorterrian?

noiz gonbidatu ahal izango ditugu guk

    gazte burkide hungariarrak?

Burkideok,

haurrak artega daude,

goazen arin.

Hitzaurrea (Lau kartzeletatik)

Istanbulen, kartzelako patioan,

neguko egun eguzkitsu batean,

euria egin ostean,

lainoek, teilatu gorriek, hormek eta nire aurpegiak

taupaka dagiten artean, urak sortutako putzuetan,

nik,

     ausardia, koldarkeria, indarra eta ahulezia herrestan,

     mundua, aberria eta zu zaituztet gogoan

1939ko otsailean, Istanbulgo kartzelan

Ene aberria maite dut

Ene aberria maite dut:

Bere zuhaitzetan harrapatu ditut txoriak

bere kartzeletan egin dut lo.

Ene aberriko tabakoak eta abestiek beste

ezerk ez dit nostalgia ahaztarazten.

Ene aberria:

Bedreddin, Sinan, Yunus Emre eta Sakarya

Berunezko kupulak, fabriketako tximiniak.

Ene herriak irriz eraiki ditu denak

bere bibotetzar luzeen azpian

zeintzuetan neugandik ezkutatzen naizen.

Ene aberria:

Alderik alde korritu ezina dirudi.

Zeinen zabala den ene aberria.

Edirne, Izmir, Ulukisla, Maras, Trabzon, Erzerum.

Bertako kantei esker baino

ez dut ezagutzen

Erzerumeko ordeka eta lotsa ematen dit

Taurus mendiak sekula zeharkatu ez izanak

mendebaldean kotoia biltzen dutenenganaino.

Ene aberria:

Gameluak, trenak, Ford autoak eta asto eriak.

Makalak,

             sahatsak

                          eta lur gorria.

Ene aberria:

bere pinudiak, ur txit gozoak eta mendi magaletako lakuak

maite dituen jende-ostea.

Ene aberria:

Ankarako ordeketako ahuntzak

gaztaina koloreko azal

leun, zimurrik gabekoen dirdira.

Giresuneko hur koipetsu astunak.

Musketa usaina darien matela gorriko

Amasyako sagarrak

olibak,

          pikuak,

                    meloia eta kolore guztietako

          mahats-mulkoak

eta golde beltza

eta idi beltza

eta:

—haur harritu baten pozez—

                  gauza moderno guztiak, onak, ederrak

          onartzeko prest dauden

ene langileak

zintzoak, ausartak,

gosetuak ia

okituak ia

esklabo...

Ankarako kartzela - 3

Gaur igandea da.

Gaur, eguzkitara atera naute,

lehen aldiz.

Eta ni,

bizitzan aurrenekoz,

zerua horren urruti

     horren urdin

     horren mugagabe ikusirik,

     ez aurrera ez atzera gelditu naiz.

Gero, begirunez, lurrean eseri naiz,

horman bermatu naiz.

Orduan,

ez olatupean murgiltzeko desiorik

ez borrokarik ez askatasunik ez emazterik.

Lurra, eguzkia eta ni...

Zoriontsua naiz...

1938

Çankiriko kartzela - 6

Lurraren izenean hartzen dugu hitza.

Lurra zarelako

                 maite behar zaitugu.

Zugan dago gure uztaren alea

                 gure etxeen oinarria.

Zugan gure ikatza, burdina…

Zugan zure haizeak bezalako

gure bizitza

                    zugan…

Lurra zarelako mudatzen zara

                 atsedenik hartu gabe.

Zure ur tantetan katigatu gaituzu.

Antzaldatzen zaitugun heinean

                antzaldatzen dugu geure burua...

Bursako kartzela - XX. mendean

“Ene maitea, orain lokartu eta

ehun urte barru itzartu”.

“Ez, ez naiz desertorea,

nire mendeak ez nau izutzen:

nire mende dohakabe, iskanbilatsu,

kementsu, handi, heroikoa.

Ez naiz egundo damutu

mundura goizegi sortzeaz.

XX. mendekoa naiz eta harro nago.

Nagoen lekuan, zuen artean, egotea

nahikoa dut. Eta mundu berri baten alde borrokatzea…”.

“Ehun urte barru, ene maitea…”.

“Ez. Ezen laster, eta hala eta guztiz,

hilzorian eta berpiztear dagoen ene mendea,

azken egun ederrak biziko dituen ene mendea,

goiztiriko garrasiek urratu duten ene gau izugarria,

ene mendea,

eguzkiz lehertuko da,

zure begien antzera,

ene maitea”.

Kantatzea debekatzen digute

Kantatzea debekatzen digute, Robeson,

arrano hegodun ene txirriskila,

perla hortzeko ene anaia.

Gure kantak oihukatzea debekatzen digute.

Beldur dira, Robeson,

egunsentiaren beldur,

ikusi, entzun eta ukitzeko beldur.

Beldur diote maitatzeari,

Ferhaten antzera sutsuki maitatzeari.

(Ziurrenik, zuek ere, ene anaia beltzok,

Ferhaten antzeko bat izanen duzue

Nor da, Robeson?)

Alearen eta lurraren beldur dira

uraren eta oroitzapenen beldur.

Ez deskonturik ez komisiorik ez eperik

eskatzen ez duen lagunaren eskurik

ez dute sekula estutu.

Beldurra diote itxaropenari, Robeson,

itxaropenari.

Beldur dira, arrano hegodun ene txirriskila,

gure kantuen beldur dira, Robeson…

1949ko urria

Poema

Gure semea gaixo dago,

bere aita kartzelan

Burua esku nekatuen artean duzu.

Munduaren antzera gaude.

Pertsonek pertsonak gidatzen dituzte

etorkizun hobe baterantz,

gure semea sendatzen da,

bere aita kartzelatik ateratzen da,

zure urrezko begien niniek

irri dagite.

Munduaren antzera gaude gu.

Harrokeria barik diot:

Begien kliska batean,

bala baten antzera zulatu ditut

ene esklabotzako hamar urte horiek,

eta, biriketako mina alde batera utzita,

bihotza betiko berbera da,

            burua, betiko burua.

Zergatik suntsitu zuten aberria

Pertsona batek bere aberriari traizio egin diezaiokeela uste duzue?

Bere ogia jan eta bere ura edan zenuten.

Ba ote dago munduan ezer aberria baino agurgarriagorik?

Jaunok, zergatik suntsitu zenuten aberria?

Osoro birrindu zuten

ileetatik oratuta, arrastaka erabili zuten

eta desleialari eskaini zioten: “Tori, hemen duzu...”.

Jaunok, zergatik suntsitu zenuten aberria?

Aberria esku eta oinetatik kateatu zuten,

eta lurrera jaurti larrugorritan.

Texasko sarjentu bat bular gainean eseri zitzaion.

Jaunok, zergatik suntsitu zenuten aberria?

Baina iritsiko da dena bestelakoa izango den eguna,

iritsiko da kontuak kitatuko ditugun eguna.

Iritsiko da zera galdetuko dizuegun eguna:

Jaunok, zergatik suntsitu zenuten aberria?

1959

Abiatzear naizela

Abiatzear naizela,

                         zeregin asko ditut amaitzeke.

Gazela libratu nuen ehiztariaren atzaparretatik

baina konortea galduta egon zen luzaroan.

Laranja hartu nuen arbolatik hara

baina ezin izan nion azalik kendu.

Izarrekin elkartu nintzen

baina ezin izan nituen zenbatu.

Ura atera nuen putzutik

baina ezin izan nuen edalontzietan zerbitzatu.

Arrosak jarri nituen erretiluetan

baina ezin nituen harrizko katiluak zizelkatu.

Ez nituen amoreminak asetu.

Abiatzear naizela,

                         zeregin asko ditut amaitzeke.

1959ko ekaina

Halaxe esan zion Menderesi Korean hil zen gure erreserbako ofizieretako batek

Odolaren prezioa

Adnan Bey, bi begi zuhur, zital, olibaren pareko horiek

      bere lekuan dituzularik,

            harro zaintzen dituzu zure besaulkitik

                  asanblada

                        zure jabetzak

                              eta taloitegia.

Adnan Bey, bi esku haragitsu, zuri, izerditu eta labainak

      bere lekuan dituzularik laztantzen dituzu

            zure ile engominatua

                  zure dibisak

                        eta zure maitaleen bularrak.

Adnan Bey, zure aldakak baino zabalagoak diren

bi hankak bere lekuan dituzularik,

Eisenhowerrekin bildu zara

eta gehien kezkatu zaituena,

      zure bi hankak elkartzen diren atzeko gorputz atal hori,

            herriaren ostikadatik salbu dago.

Ments ditut bi begiak.

Ments ditut bi eskuak.

Ments ditut bi hankak.

Ez naiz.

Adnan Bey, Korean hil zenuten unibertsitateko

            erreserbako ofizieretako bat naiz.

Zure eskuek heriotzara bultzatu ninduten

            zure esku izerditu, labain eta haragitsuek.

Zure begiak sorbaldan iltzatu zitzaizkidan

zure hankek autoan ihes egiten lagundu zizuten

            nire odol gorritan hiltzen ari nintzelarik

                  nire oihuak entzun ez zenitzan.

Baina ni, Adnan Bey, atzetik joan nintzaizuen

Hildakoak autoak baino azkarragoak dira

            itsuturik, eskuak apurtuta, hanketatik elbarri

                  atzetik joan nintzaizuen.

Adnan Bey, nire odolaren ordaina nahi dut

begia begi truk

eskua esku truk

hanka hanka truk

nire odolaren ordaina nahi dut

lortuko dut.

1959ko ekainaren 25ean

[bazen Berlingo Astoria jatetxean]

Bazen Berlingo Astoria jatetxean

                           zerbitzari bat

                           Zilarrezko tanta baten gisako emakumea.

Irribarre egiten zidan

azpil beteen gainetik.

Galdu nuen aberriko nesken antza zuen.

Batzuetan begi-zuloak zituen

                  ez dakit zergatik.

Zoritxarrekoa izan nintzen

                  ezin izan nintzen zerbitzatzen zituen

mahaietako batean eseri.

Ez zen egun bakar batean zerbitzatzen nituen

mahaietako batean eseri.

Gizon zaharra zen.

Gaixo zirudien

         gutxi jaten zuen.

Sano triste zegoen

so egiten zidan baina

                  ez zekien alemanez.

Hiru hilabetetan etorri zen gosaldu, bazkaldu eta afaltzera.

Gero, desagertu egin zen.

Agian sorterrira itzuli zen

          edo agian ez eta hilik dago.

1959ko uztailaren 23an

[badakit, ondo jakin ere]

Badakit, ondo jakin ere,

tren geltoki honetan jaisten naizen hurrengoan

ez ditut zure begiak ikusiko

zure begi beltz aratzak

ezta ate osteko dirdaia ere

Harriak, zuhaitzak, leihoak

               jendearen bisaiak,

                           den-denak itzaliko dira

ordurako zure begiek hiriaren argia

lurperatuko dute

                  ordurako hilerrian azkenduko dira.

Badakit, ondo jakin ere

         badakit,

ez dakit deus

agian nik askoz lehenago utziko diot

tren geltokietan jaisteari

ene arreba

ez dakit biotako zeini dagokion

edo zure minbiziari edo nire bihotzekoari

egiari zor, ez dakit

eta hala ere, agian

tren geltoki honetan jaistean…

Ene arreba, barkaidazu

zu baino egun bakar bat gehiago

                  bizitzeko

bezain koldarra banaiz.

1959ko uztailaren 29an

Egunkariko argazki batzuen karietara

1. Lupu beltza

Lehen orrialdeko bi zutabetan

                         bi umeren hilotzak biluzik

lehen orrialdeko bi zutabetan

                         hezur eta azal.

Haragia zuloz betea dute, leherturik.

Bata Diyarbakirgoa da, bestea Erganikoa.

Beso eta hanka maskalak dituzte

burutzarra

eta izu laborria aho irekietan

lehen orrialdean bi igeltto harrika zanpaturik.

Bi igeltto

lupu beltzak gaixotutako nire bi seme.

Batek daki zenbat hiltzen zaizkigun urtero

egarria asetzeko ere aukerarik gabe.

Eta idazkariorde jaunak:

(lupu beltzak joko ahal du!)

“Ez dago kezkatzeko arrazoirik”, dio.

1959ko abuztuaren 3an

2. Poliziaburua

Zauria bezain zabalik odolusten da eguzkia zeruan.

Aireportua.

Preso prebentiboak eskuak sabelean:

borrak, jeepak,

kartzelako hormak, komisaldegiak

eta sokak urkamendian kulunka

eta herrikideen arrastorik ez

eta gazte batek, torturak jasan ezinik, bere buruaz beste egin zuen

                            komisaldegiko hirugarren solairutik salto eginda.

Eta hor dago, poliziaburua

                  Hegazkinetik jaisten ari da

         Ameriketatik itzuli dira,

                  ikastaro batetik.

Lorik hartzen ez uzteko metodoak ikasi zituzten

barrabiletan ezarritako elektrodoek txunditu zituzten

eta gure zigor-ziegei buruzko hitzaldia eskaini zuten

besapeetan arrautza irakin berriak nola jarri eta

pospolo piztuekin zelan larrutu azaldu zuten.

Poliziaburua hegazkinetik jaisten ari da

Ameriketatik itzuli dira

borrak eta jeepak

eta sokak urkamendian kulunka.

Nagusia itzuli da

diote pozarren.

1959

6. Beldurra

Adnan Menderes beldur da

hildakoen beldur da.

Batzuk Koreako mendietatik datoz

begiak zabalik eta itzalita

eta bibote hasiberriak odoletan

hogei urte dituzte.

Adnan Menderes beldur da

hildakoen beldur da

batez ere hildako haurren beldur da

gauero jalgitzen dira hilobietatik

samak erkin, sabelak puzturik

eta Adnan Beyren sukaldeko kristalak apurtzen dituzte...

Adnan Menderes beldur da

hildakoen beldur da

abarka eta txanodun hildakoen beldur da

hauek ez dakite traidorea barkatzen.

Adnan Menderes beldur da

zintzilik ditu masail koipetsu eta horiak

Adnan Menderes beldur da

goizaldeko hiruretan esnatu da.

Adnan Menderes beldur da

Ez dago herria saldu duenarenaren antzeko beldurrik.

1959

[gogoan zaitut]

Gogoan zaitut

amaren usain gozoa igarri dut

               ene ama ederrarena.

Zaldiko-maldiko batean zabiltza

aldean daroadan edertasuna zara

zure ilea haizatu egiten da eta arropak ziztu bizian biratzen

zure aurpegi lotsatia agertu eta desagertu egiten da.

Zergatik da

               zure oroitzapena labankada bat?

Horren urrun banago, nola entzun dezaket zure ahotsa

                                         eta tupustean altxatu?

Belauniko nago zure eskuei so

laztandu nahi nituzke

baina ezin dut

kristal baten bestaldean zaude.

Ene arrosa,

bizitzaren amaieran antzezten ari naizen

                 nire dramaren ikusle zalantzatia naiz.

1959ko abuztuaren 7an

Lauko txikia

Nire hildakoak haziak bezala barreiatu ditut Lurrean,

batzuk Odesan dautza, beste batzuk Istanbulen, Pragan.

Lurra da gehien maite dudan herria.

Hiltzen naizenean, estal nazazue lurrez.

1959ko abuztuaren 16an

[ilargitik]

Ilargitik

           harago goaz

teleskopioek antzeman ezin duteneraino.

Noiz utziko dio gure Lurreko jendeak

                       gose izateari

    elkarren beldur izateari

    elkarri agintzeari

    elkar iraintzeari

    elkarri itxaropena lapurtzeari?

Galdera horiei guztiei erantzuteko naiz

       komunista.

1959ko abuztuaren 26an

[aineza burua erantzi eta]

Aineza burua erantzi eta

astebetez armairu ilun batean giltzaperatu eta

haren ordez zuhaitza jantzi

astebetez bere itzalpean atseden hartzeko.

1959

[elurrak bidea moztu zuen]

Elurrak bidea moztu zuen

zu ez zeunden

eseri nintzen

hankak gurutzatu

zure aurpegiari so

begiak itxita.

Ez zen itsasontzirik uretan

ezta hegazkinik hegan

zu ez zeunden

horma kontra nirauen

berritsu

ahoa itxita.

Ez zeunden

ferekatzen zintudan eskuekin

aurpegia estaltzen nuen.

1959ko abendua

Verari

Ene baitan zuhaitz bat dago

bere kimua eguzkitik ekarri nuen.

Hostoak suzko arrainen antzera kulunkatzen zaizkio eta

fruituek txorien antzera egiten dute txio.

Astronautak aspaldi jaitsi ziren

ene baitako izarrera.

Ametsetan entzundako hizkuntzetan mintzo dira

agindurik, erdeinurik eta erregurik gabe.

Ene baitan bide zuri bat dago.

Bertatik iragaten dira inurriak gari-aleak aldean

eta kamioiak jai-giroan.

Kotxe funebreak galarazita daude

Ene baitan denbora baraturik dago

arrosa gorri eta perfumatu baten antzera.

Baina gaur ostirala da eta bihar larunbata.

Aunitz galdu dut, ez dut ezer askorik baina niri bost.

Kislovodsken, 1960ko urtarrilaren 15ean

Hegoaldeko mendiak ditut akorduan

Arrats batean iparraldetik jaitsi nintzen

hegoaldeko mendietako herri honetarat.

Alboan azal zuriko emakume gaztea nuen,

aurpegian islatzen zitzaion goiztiria lako

          begi urdinak zituen eta gariaren koloreko adats leuna...

Arrats batean iparraldetik jaitsi nintzen

hegoaldeko mendietako herri honetarat.

Mendi hauek

          gizonekin, behiekin, kamioiekin

sahatsekin, sagarrondoekin, haritzekin eta pinuekin

batera bizi ziren

          baita alboan nuen azal zuri eta

                 gariaren koloreko adats leuneko emakumearekin

eta tigreekin eta amuarrainekin.

Mendi

         elurtu, eguzkitsu, gorri eta berdilun

hauetan ezkutatzen ziren suntsitutako gotorlekuak.

Mendi hauek

eskola-koadernoekin erietxeekin eta estatuaren biltegiekin

         batera bizi ziren

asfaltozko errepide sigi-sagatsuekin eta

egurrezko zubiekin.

Mendi hauek tiroz zauritutako basahuntzen zaurietan

eta lakuen hondoetan bizi ziren

eta

     emakume bat ere bazen

aurpegian islatzen zitzaion goiztiria lako

begi urdinak zituen eta gariaren koloreko adats leuna zuen

azal zuriko emakume bat

eta

     jakin dakit

hegoaldeko mendi hauei goiztiri urdin hori iltzatuko zaiela gogoan.

Kislovodsken, 1960ko otsailaren 4an

[gure adar heldugabe eta berriak hautsi zituzten]

Gure adar heldugabe eta berriak hautsi zituzten

Liburuari eusten zioten besoak hautsi zizkiguten

Alaba-semeak hil zizkiguten.

1960ko apirilean

Beyazit plazan hildakoa

Hildako bat datza

     hemeretzi urteko mutiko bat

     egunak eguzkipean eta gauak ilargipean

     eman zituen

     Istanbulen, Beyazit plazan.

Hildako bat datza

     esku batean testu-liburua

     bestean trenkaturiko ametsak

     mila bederatziehun eta hirurogeiko apirila zen

     Istanbulen, Beyazit plazan.

Hildako bat datza

     tirokatu zuten

     krabelin gorri ireki baten pareko

     zauria bekokian

     Istanbulen, Beyazit plazan.

Hilik jarraituko du

     lurrera isuriko da bere odola

     nire herria

     armaturik eta askatasun kantuz

                    plaza handira

                            haren bila etortzen den arte.

1960ko maiatzean

Vera esnatzen denean

Aulkiek eta mahaiek

zutunik dagite lo

kilima ahoz gora dago

edergarriek begiak zarratuta dituzte

ispilua lo dago

leihoek guztiz zarratuta dituzte begiak

balkoia hankak dingilizka dago lo

aurrez aurre tximiniak lo daude teilatuetan

baita akaziak zintarrietan ere

lo dago lainoa

izarra sabelean

argia lo dago, etxe barruan zein kanpoan

esnatu zinen, ene maitea

aulkiak esnatu

eta bazterretan barreiatu ziren

mahaia ere esnatu zen

kilima, zutitu eta eseri egin zen

edergarriak nahieran ernatu ziren

ispilua aintzirak egunsentian legez itzartu 

leihoek euren begi urdin eta zabalak ireki zituzten

balkoiak, esnatu

eta hankak bildu zituen

aurreko tximiniei kea zerien

akaziak txorrotxioka hasi ziren zintarrietan

itzartu zen lainoa

eta sabelean zeraman izarra jaurti zuen gure gelara

argia esnatu zen, etxe barruan zein kanpoan, eta

zure ilea

zure gerri biluzia

zure oin zuriak

gainezkatu zituen.

Moskun, 1960ko maiatzean

Verari

Moskutik 110 kilometro ekialdera

Oka ibaiari ikasi dizkiot

ibaien zilarrezko kantak

atseden hartu gabe amain ematearen ederra

uretan islatzen diren ibai-barkuetako argien deia

Oka ibaiari ikasi diot

zeinen eroak ziren nire amets nostalgikoak.

Oka ibaiko udako gauak

haren harea finak eta

emakume baten gorputz biluzia

garbitzen duten nakarrak

          enbor lodietan barna irristatu dira

                    ene logelaraino.

Udako gauak, denboraren hostoak ez dira adarretatik erori

mugitu ere egin gabe izenik ezagutzen ez diedan lurraldeak bisitatu ditut.

1960ko uztailaren 16an

[ogi gazia jango banu legez maite zaitut]

Ogi gazia jango banu legez maite zaitut

gauez, sukarrak jota esnatu eta

                    kanilako ura edango banu bezala,

postontzi betea zabaltzen dudan eran, zer den eta nork bidali duen jakin gabe,

                    artega eta pozik,

itsasoaren gainetik lehen aldiz hegan egingo banu legez maite zaitut.

Istanbulen astiro iluntzen duelarik,

                    zer edo zerk inarrosita,

“zorionekoa ni, bizirik nagoelako” esango banu legez maite zaitut.

1960ko abuztuaren 27an

[zuri esker]

                                                  Zuri esker

meloi usaina duen mundu garbi eta lurrindua da egun oro.

                                                  Zuri esker

fruitu oro eskura datorkit eguzkia naizelakoan.

Zuri esker itxaropenaren eztia baino ez dut dastatzen.

Zuri esker dagit taupada bihotzak.

                                                  Zuri esker

ene gaurik bakartienek irri dagite horman eskegita dagoen Anatoliako kilimaren antzera.

Zuri esker ene bidearen amaieran, ene hirira iritsi ezinik,

                    arrosadi batean hartu dut atseden.

Zuri esker jantzirik leunenekin kantari

                    betirako atsedena eskaintzera

ate-joka datorkidan heriori ez diot sartzen utzi.

1960ko abuztuaren 29an

[batere arrazoirik gabe]

Batere arrazoirik gabe barnean hautsi zaidan zerbaitek sama estutzen dit,

batere arrazoirik gabe ikaratu, zutundu eta idazten ari naizena erdizkinik uzten dut,

batere arrazoirik gabe zutunik amets egiten dut hotel baten atarian,

batere arrazoirik gabe topeka aritzen naiz espaloiko zuhaitzekin,

batere arrazoirik gabe ari da ilargiari uluka otso gosetu amorratu eta zorigaitzeko bat,

batere arrazoirik gabe jaitsi dira izarrak lorategi batera zabuan ibiltzera,

batere arrazoirik gabe otu zait nola moldatuko naizen hilkutxan,

batere arrazoirik gabe behe-laino eguzkitsu bat buruan,

batere arrazoirik gabe amaituko ez dela dirudien

egun hasiberriari heldu diot,

eta beti zara zu urpetik azalera datorrena…

1960ko irailaren 8an

[lau ginen Leipzigeko Astoria hotelean]

Lau ginen Leipzigeko Astoria hotelean 1960ko udazken hartan

ohe berean egin genuen lo

elkarrekin ibili genuen ataria

plater beretik jan genuen

irrati berbera entzun genuen belaunez belaun

zu tupustean urrundu egin zinen

ni itsu-itsuan maitemindu nintzen zurekin eta munduarekin

heriotzak eskularruak erantzi zituen

lau ginen Leipzigeko Astoria hotelean 1960ko udazken hartan.

1960ko irailaren 23an

[guri buruz idatzi dudan guztia gezurra da]

Guri buruz idatzi dudan guztia gezurra da

Ez zen hala izan, nik desio nuena baino

nire nostalgiak adar eskuraezinetan geldi

ene ametsen putzutik erauzitako egarria

zirriborro argiztatuak.

Guri buruz idatzi dudan guztia egia da

zure edertasuna

              alegia otzara bete fruitu mahai bat larrean

zure hutsunea

              alegia hiriko azken bazterreko kaleko azken farola bihurtzen naizenean

zure bekaitz naizenean

              alegia gauez trenen artean begiak bendaturik korrika egiten dudanean

nire zoriontasuna

              alegia bere barraderak hausten dituen ibai eguzkitsua.

Guri buruz idatzi dudan guztia gezurra da

guri buruz idatzi dudan guztia egia da.

Leipzigen, 1960ko irailaren 30ean

Autobiografia

1902an jaio nintzen

ez naiz egundo sorterrira itzuli

ez dut laket atzera egitea

hiru urterekin Alepon pasharen biloba izan nintzen

hemeretzi urterekin Moskuko Unibertsitateko ikasle

berrogeita bederatzi urterekin Moskura itzuli nintzen

eta hamalau urte nituenetik poemak idazten ditut

batzuek mila belar mota ezagutzen dituzte, beste batzuek arrainak bereizten dakite

                                              nik banaketez dakit asko

badira izar bakoitzaren izena dakitenak

                                              nik nostalgiaren izen guztiak ezagutzen ditut

kartzeletan eta hoteltzarretan egin dut lo

gosea pairatu dut, probatu ez dudan platerik ez da, gose-grebakoa barne

hogeita hamar urte nituela urkatu egin nahi izan ninduten

berrogeita zortzirekin Bakearen domina eman zidaten eta

hogeita hamasei urterekin, sei hilabete behar izan nituen

lau metro karratu hormigoi goibel korritzeko

berrogeita hemeretzirekin hemezortzi ordutan joan nintzen Pragatik Habanara

1951n itsaso batean lagun batekin heriotzaren gainean ibili nintzen

1952an bihotza kraskaturik lau hilabete eman nituen heriotzaren zain ahoz gora

maite nituen emakumeekin sano arduratsua izan naiz

ez diot inori bekaitzik izan ezta Charloti ere

emazteei adarrak jarri nizkien

ez nintzen lagunei buruz gaizki esaka sekula ibili

edan dut baina ez naiz hordia izan

neure bekokiko izerdiaz irabazi dut ogia

zorionekoa, ni!

auzo-lotsa sentitu dut

gezurra esan dut

errukiz esan dut gezurra

                            baina sekula ez ausaz

trenean hegazkinean autoan bidaiatu dut

gehiengoak ez du lortzen

operara joan naiz

                            gehienek zer den ere ez dakite

hogeita bat urte ditudanetik ez naiz

                            meskitara, elizara, tenplura, sinagogara…

                            gehienak joaten diren lekuetara joan

                            baina laket dut etorkizuna kafe hondarretan irakur diezadaten

nire lanak berrogei hizkuntzatan inprimaturik daude

                            baina Turkian eta ene hizkuntzan, turkieraz, galarazita daude

oraino ez dut minbizirik,

ez da baitezpadakoa

ez naiz egundo lehen ministro edo

antzekorik izango, nahi ere ez

gerrari uko egin nion baina

ez nintzen gauerdian babeslekuetara jaitsi

ez nintzen errepideetan narras ibili goitik behera zetozen hegazkinetatik ihesi

hirurogei betetzear nituela maitemindu egin nintzen

hitz gutxitan, lagunok,

gaur Berlinen xangrinak jota nagoen arren

                            duin bizi izan naizela esan nezake

bizitzeko dudan denboran

                    zer gerta dakidake?

                                    nork daki?

Ekialdeko Berlinen, 1961eko irailaren 11n

Soldadu soilaren heriotza

Ez zegoen

          ez aurrean

                    ez atzean.

                              Gure ilaran zegoen...

Ondokoaren buru odoldua

                              sorbalda gainera erori zitzaionean

                              txanda iritsi zitzaionean

                                        bere zenbakia esan zuen...

Ez du hitzik nahi.

Ez du malkorik nahi.

Alferrik loreak eta koroak.

ISIL ZAITEZTE.

UTZI SOLDADU SOILA LOTAN...

Oinutsik

Gure buru gainean eguzkia

                          suzko

                   turbante bat da.

Lur itxiak

          gure oin biluziak janzten ditu.

Baserritar bat

          bere mando zaharra baino hilago

                            gure ondoan.

Gure ondoan? Ez.

                    Sutan dagoen

                              gure odolean.

Bizkarra anekarik gabe.

Ukabila zartailurik gabe,

zaldirik, autorik,

                    zaindaririk gabe,

herrixkak zeharkatu ditugu, hartz-gordelekuak,

                                         lur zingiratsuak,

                                         mendi biluziak.

Horrela paseatzen gara lurralde hauetan.

Behi gaixoen

          begi hezeetan

eremu harritsuen ahotsa entzuten dugu.

Lurrak golde beltzei

          urrezko ziri-hatsa

                    ukatu egiten diela

                              ikusi dugu!

Ez ginen ibili ametsetan paseatuko bagina bezala.

                                        Ez.

Beste simaur bat iritsi zen simaur baten ondoren.

Horrela aurkitzen ditugu lur hauek.

Guk

      ondo dakigu

                        zein den

                        herrialde honen nostalgia.

Nostalgia hori

                    lerro eta zeinuetan adierazten da

                    materialista baten garuna bezala.

Nostalgia honek badu materia!

Etxe

       baxuek

                  kopetilun

                  sator-zulo diren kaleen gainean

                  lo egiten dute kuzkurtuta.

Turbante brodatuak daramatzaten horiek

                  begi diabolikoak dituzte

                  eta tortolen hitzak.

Dendetan esertzen dira hankak gurutzatuta.

Haien aurrean

                  apurtutako abarketetakoak.

Guardia

            memelo batek

                                 gidatuta darama

soroan elkar maite zuen bikote bat.

Herriko kafean

                      aitona zahar bizarzuriak

                      azentu sakonez xuxurlatzen du bere otoitza

                      eta aurpegira tu egiten dio

                      pasatzen den bikoteari

zerbitzari nerabeari desioz begiratzen dion bitartean.

Horrelakoa da

malenkonia hiri honetan,

lo-usain garratza isurtzen duen marmita

erromantikotasunik gabea.

Bi hitzetan

                laburbiltzen den

                                        nostalgia

                                        du arimak:

                                                                  LURRUNA!

                                                              ELEKTRIZITATEA!

[zer edo zer idatzi behar dut]

Zer edo zer idatzi behar dut

benazko zer edo zer

brastakoan etorritako zer edo zer idatzi behar dut

zigarroaren kea

maitea, ez iezadazu sufriarazi

zer edo zer idatzi behar dut

ez nire mahai-gainean dagoenaz

ez nire atzamarrei buruz

zer edo zer idatzi behar dut

                                        zer edo zer aurkitu behar dut ene baitan

barruan daroadan putzutik ura atera behar dut

1962

Askatasunaren aldeko borroka

Berriz etorri ziren euren liburu, kanta eta bandera eta guzti

argi samalda bihurtu ziren

iluntasunari gain hartu zioten.

Kaleez jabetu ziren berriz ere.

          Beyaziteko martiri eroriak,

          eskuko zauria eguzkia bailitzan erakutsiz,

          hilobitik jalgi eta Shahmerango kobazuloa

          suntsitu zuen.

Gaurdaino tolesten eta gordetzen dituzte banderak.

Entzun, txakalen ulua da.

Soldaduok, berregin lerroak

borroka faxismoaren aurka da, askatasunaren alde.

1962

[hirurogei urte ditut]

Hirurogei urte ditut

hemeretzi nituenetik gurari bat dut

euri lokatz uda negu

lotan itzarrik

ene ametsaren xerka nabil.

Banantzeak zer ez ote dit kendu:

kilometro mordo bat itxaropen, tristura tonaka,

orraztu nituen ileak, estutu nituen eskuak.

Ezin izan dut ene ametsa baztertu.

Aldean erabili dut Europan, Asian, Afrikan barna

amerikarrek baino ez zidaten bisa ukatu

itsasoa, mendiak, basamortuak baino, jendea maite dut

                                              jendeak beti harritu nau.

Espetxeetan nire askatasunaren argia izan da

erbestean nire ogiaren lagun

iluntzero, egunsentiro:

nire herriaren askapen ametsa.

1962

Asia eta Afrikako idazleei

Anaiok,

ilehoria banaiz ere

asiarra naiz

begiurdina banaiz ere

afrikarra naiz

han ene herrian zuhaitzak ez dio bere enborrari itzal egiten

                             zuenean legez

han ene herrian ogia lehoiaren ahoan dago,

                   herensugeek iturrien magalean egiten dute lo

                   eta jendea berrogeita hamarrak bete aurretik hiltzen da

                           zuenean legez

ilehoria banaiz ere

asiarra naiz

begiurdina banaiz ere

afrikarra naiz

nire herrikideen % 80k ez daki ez irakurtzen ezta idazten ere

eta hala ere, poemak ahoz aho dabiltza eta kanta bihurtzen dira

han ene herrian poemak bandera bihur litezke

                            zuenean legez

gure poemek, gure idi gosetiekin bat eginik,

                            lurra lantzeko gai izan behar dute

gure poemek arroz-soro zingiratsuetan belaunetaraino

                                      aritzeko gai izan behar dute

galdera orori erantzuteko

argi guztiekin bat egiteko

gure poemek kilometrotako mugarri tinkoak izan behar dute

inork baino lehenago bistaratu behar dute etsaia hurbiltzen

oihaneko tam-tamak jotzeko gai izan behar dute

eta Lur osoan herri bat pertsona bat loturik deino

zeruan hodei atomiko bakar bat ageri den artean

gure poemek prest egon behar dute arima, gogoeta, adimena eta ondasun oro

                                      askatasunaren alde emateko

Moskun, 1962ko urtarrilaren 22an

Veraren erretratua

Inork ezin du zure erretratua margotu

Ezta kostaldetik arrantzara ateratzen denarena, ezta egunsentiko haizearena ere

Ez zaitzatela koloreen zaldiko-maldikoan xerkatu

Egoteko aroa dago terrazetako egurrezko hesien gainean

Planeta osoaren malura gugandik gero eta urrunago

Ez zaitzatela argiaren eta itzalaren errimetan bila

Zu hutsuneen eta azaleren gaindi zaude

Egun batez lekuren batean poza ernetzen da bat-batean

Inork ezin du zure erretratua margotu

Ezta kostaldetik arrantzara ateratzen denarena, ezta egunsentiko haizearena ere

Zeuk ere ezin duzu zeure burua margotu

Zilarrezko hegodun arraina jauzika itsaso zabalean

Ez zaitez alferrik inora joan ispiluetan barna

Gauez gizon galduak emakumeen ziegetara etortzen dira

Zeuk ere ezin duzu zeure burua margotu

Zure bihotzean behin zabaldu behin zarratzen dira ateak

Zure erretratua neuk margotuko dut

1962ko maiatzaren 4an

[heriotza erantzi dut]

Heriotza erantzi dut

eta jantzi ditut etorbideetako ekaineko hostoak

maiatzekoak txolinegiak ziren nire adinerako

uda oso bat dut zain

uda oso batean hiri hau,

kale kiskalgarriak, freskagarri eta izozkiak,

ahots errimea duten aldirietako aktoreak

izerdi sunda duten zinemetan,

futbol partida garrantzitsuetan desagertzen diren taxiak

eta farolen argipean paperezkoak diruditen

Hermitageko lorategietako zuhaitzak

apika Mexikoko ahaireak entzunen ditut

edo Ghanako tam-tam hotsak

eta zuk ilea moztuko duzu

are laburrago

uda oso bat dut zain

uda oso bat hirian

etorbideetako ekaineko hostoak jantzi ditut

eta heriotza erantzi

1962ko maiatzaren 24an

[aspaldian indaba baten antzera bizi naiz]

Aspaldian indaba baten antzera bizi naiz

                     indaba lehor baten gisara

indaba lehorrek jateko balio dute

nik ezta horretarako ere.

1962ko maiatzaren 31n

[errezelak, ateak, itxita]

Errezelak, ateak, itxita

non daude? non?

joaterik edo etortzerik ez dagoen lekuren batean

mutuak oso urrutitik gorrei xuxurlaka

begiradak ez du begirik korrikaldiak ez du hankarik

ahitu naiz harrapaezinaren atzetik segika ibiltzeaz

zigarro bat erreko dut.

1962ko maiatzaren 31n

Zenbakiek irakasten dutena

Zenbakiak umeen pixoihalak dira

zenbakiak hirien hilkutxak dira,

                            erail zituztenenak

                                        eta erailko dituztenenak

zenbakiak gure itxaropenaren esku-ahurretako haziak dira

datorrena eta doana

iragartzen dute

zer datorkigun

zer aldentzen

mundu gerra: I

mundu gerra: II

14tik 18ra, 39tik 45era, hamar urtean 54 milioi hildako

                                                        49 milioi elbarri

103 milioi biztanleko herria

          hildakoen eta elbarrien herria

                    harri kiskaldu, zoro, idi eta guzti

gure etxekoa zen joan zirenetako bat

ez zen itzuli

ez dut gogoan 19 edo 40 urte zituen

begi bietatik itsu itzuli zen

ez dut gogoan begi urdinak edo beltzak zituen

ezkerreko hanka belaun parean ebakita itzuli zen

itzuli zen eta ezin izan zuen etxeko atea aurkitu

14tik 18ra, 39tik 45era, 10 urtean 54 milioi hildako

                                                  49 milioi elbarri

Lur planetan 2.500 milioi bizi gara

% 50 gose gara

haginak galtzen ditugu

hortzoiei odola darie

azala lehor eta ebakiz betea dugu

eta batez ere gure haurrak

gure haur buruhandiak zabuka

aurpegi zimelak begi hitsak

hanka mehe okertuak sabel danborra lakoak

Lur planetan 2.500 milioi bizi gara

% 50 gose gara

1962. urtea

62. urtean jatordu batean bi ehiza-hegazkin mahairatu eta

haragi, ogi, entsalada eta ardo bihurtuko bagenitu

40 milioi lagunek jan eta edango lukete ase arte

eta sobera legoke

40 milioi katu asetzeko lain haragi eta ogi ere

katuek ez dute entsaladarik jaten

eta ez dute ardorik edaten

katuak gomitatzen ditut oturuntzara

filmetan misil balistikoak ikusi ditut

2 misil balistikok 150 liburutegi erraustu ditzakete eraikitzen hasi orduko

apika nire liburuak barnean direla

62. urte honetan ikusi dituzue hegazkin bonbaketariak?

2 hegazkin bonbaketarik 4 erietxe garraiatu ditzakete bonbekin batera

oraindik eraikitzen hasi ez diren 4 erietxe handi eta berri

ohe, X izpidun aparailu eta itxaropenez betetako 4 erietxe handi eta berri

62. urtean arma atomikoak zein bestelakoak eskuratzeko

120.000 milioi dolar xahutzen dituzte

10 urtean 1.200.000 milioi

1.200.000 milioi

alegia eraiki daitezkeen baina eraikitzen ez diren

150 milioi etxe

5 logela ura argindarra eta komuna

150 milioi ez-etxe

ate eskailera ekialdeko eguzkia eta arratsaldeko itzala

hartzen duten leiho eta ilargi zuriari begiratzen dioten balkoidun

150 milioi ez-etxe

hartzak haitzuloa du

barraskiloak oskola

hauxe da guk duguna

gizon bat ezagutzen dut

bi esku eta bi oin ditu

bibote beltz luzea

30 bete ditu aurten

7 urteko eta 6 hilabeteko haurrak ditu

ama emaztea aitaginarreba

soldaduskan ateratako argazkia akaso bere aita zenarena edo aitaginarrebarena

garbiontzi bat

gela bakarreko etxea guztientzat

1962. urtean arma atomikoak zein bestelakoak eskuratzeko

120.000 milioi dolar xahutzen dituzte

10 urtean 1.200.000 milioi

alegia,

eraiki daitezkeen baina eraikitzen ez diren

150 milioi etxe

ezagun dudan gizonarena barne

bere balkoian ilargi argia

1962. urtean arma atomikoak zein bestelakoak eskuratzeko

120.000 milioi dolar xahutzen dituzte

hau da, kopurua borobilduta, hiltzeko 1.000 milioi hautagai

lur guztien erdia zuhaitz guztien erdia arrainen euriteen eta

amaren umetokian sortutako ororen erdia

hiltzeko gertu

63an edo 65ean bederen

erabat armagabetuko bagina

guztiok arma atomikoak zein bestelakoak baztertu

eta Lurrak emandako fruituak landu

eta laurden bat azkartuko bagenitu

hiru hilabetean erauziko genituzke gosearen sustraiak

eta gure haurrek ez lituzkete haginak galduko

odolik ez lerieke hortzoietatik

tristura desagertuko litzaieke begietatik

              hanka okertuak arteztuko litzaizkieke

                         eta sabel puztuegiak neurriratuko

zer irakasten dute zenbakiek

zer irakatsi beharko ligukete

datorkiguna

galduko duguna

Moskun, 1962ko ekainaren 17an

Aberriaren traidore

“Nazim Hikmetek aberriaren traidore jarraitzen du.

Zera esan du: ‘Erdizka, amerikar inperialismoaren kolonia bat gara’.

Nazim Hikmetek aberriaren traidore jarraitzen du”.

Ankarako egunkari batek argitaratu du hori, hiru zutabetan,

                     nabarmendutakoak letra lodiz,

Williamson almirantearen argazkiarekin batera,

irriz ageri da amerikar almirantea 66 zentimetroko lauki batean

Amerikak 120 milioi lira eman dizkigu, 120 milioi lira.

“Hikmetek zera esan du:

‘Erdizka, amerikar inperialismoaren kolonia bat gara’.

Nazim Hikmetek aberriaren traidore jarraitzen du”.

Bai, aberriaren traidorea naiz

zuek abertzaleak bazarete

zuek aberria maite baduzue, orduan

ni aberriaren traidorea naiz.

Aberria zuen jauregiak bada

aberria txekez beteriko zuen kutxa gotorrak bada

aberria bide bazterretako areketan gosez hiltzea bada

aberria neguan zakurren antzera hotzak hilik

eta udan paludismoak jota bizitzea bada

aberria zuen lantegietan odola xurgatzen diguzuela aritzea bada

aberria zuen otoitz-liburua, poliziaren borra bada

aberria zuen aurrezkiak, zuen soldatak bada

aberria base militarrak, bonbak, amerikar armadaren kanoiak bada

aberria gure ezjakintasunetik ez askatzea bada

                                     orduan, bai, aberriaren traidorea naiz.

Idatz ezazue hiru zutabetan eta nabarmentzekoak letra lodiz:

Nazim Hikmetek aberriaren traidore jarraitzen du.

1962-7-28

Infernuko putzua

Seydi Fakilli deritzon herrian emakumeak ilaran putzutik ura ateratzeko zain

bata besteari soka bakarrarekin loturik

infernuko putzutik ura ateratzeko

harri aroko emakumeok lur azpian

hogeita hamar metrora dagoen putzutik ateratzen dute ura.

Ilunabarra da

lur mortuetan

ur uherra lo dago lur azpian hogeita hamar metrora.

Emakumeek ura ateratzen dute ilaran bata besteari soka bakarrarekin loturik.

Nekea baino

          tristura da

eta itxaropenik eza eta gosea.

Gizakia gizaki denetik

          idia idi denetik

                    lanabesak lanabes direnetik

                              nehork ez du antzeko madarikaziorik pairatu.

Izurriteek uzta hondatu zuten

bankariek terrazetan kafea hartzen zuten bitartean

lurra hilda dago

ur uherra lo dago lur azpian hogeita hamar metrora

ezin izan zuten 15 lirako urteko tasa ordaindu

Seydi Fakillin emakumeek ura ateratzen dute infernuko putzutik.

Atzar hadi, ene Anatolia, atzar hadi hilamets honetatik.

1962ko abuztuaren 30ean

[lipar batean milaka eguzki]

Lipar batean milaka eguzki su hartuta birrindu ziren

hauts bihurtu zen milaka izarren azantza

lurra bitan banatu zen

deabru bat jalgi zen zeruetara

zeruak baino garaiagoa

perretxiko itxurako deabrua.

Odola isurarazi dugu, gure odola isuri dugu

Zergatik suntsitzen dugu? Zergatik suntsitzen gaituzte?

Nork hasi zuen

infernuko joko hau,

guk ala haiek?

Agian ez guk ezta haiek ere

Halandaze, nork hasi zuen?

Hiri batera iritsi nintzen

bertoko kaleetatik promenatzera

bertoko jendea agurtzera.

Ez zen promenatzeko kalerik

ezta agurtzeko jenderik ere...

1963

Nire hileta

Gure etxeko patiotik landa lurperatuko nauzue?

Nola jaitsiko nauzue hirugarren solairutik?

Hilkutxa ez da igogailuan kabitzen,

eta eskailerak estuegiak dira.

Baliteke gure patioan eguzki betea eta usoak egotea,

agian elurra eta haurren txilioak ariko du,

agian euriak zorua bustiko du.

Eta betiko legez zaborrontziak patioan egongo dira.

Hemen ohitura duten legez hil-autora ahoz gora sartzen banaute,

baliteke usoren batek kopetan kaka egitea: zori onaren seinale.

Musika bandarik ez baletor ere haurrak nituzke inguruan,

ezaguna baita haurrek jakin-min handia dutela hildakoekiko.

Gure sukaldeko leihoak ez dit begirik kenduko.

Balkoiak lagun egingo dit esekitako arropa eta guzti.

Ez dakizue jakin zeinen zoriontsua izan naizen patio honetan.

Nire patioko auzokideok, luzaz bizi zaiteztela...

Moskun, 1963ko apirilean

Euri erradiaktiboei buruz

Zarratu leihoak

etxeratu haurrak

euriak haziak hiltzen ditu

ustelkeria ari du.

Euria garbitu behar dugu

zilarra bezain distiratsu egon arte

garbitu behar dugu euria

eguzkipean ernarazi ditzan haziak,

haurrak berriz josta daitezen euripean

zabal diezazkiogun leihoak berriz euriari.

1963ko apirilaren 23an

Verari

Zergatik ez zatoz

zergatik ez zara gelditzen

zergatik ez dagizu irririk

zergatik ez zara hiltzen

esan zidan

Etorri naiz

berton nago

irri egin dut

hil naiz

1963