AGURTZANE INTXAURRAGA / ARANTXA ITURBE

Bidaideak

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Agurtzane Intxaurraga / Arantxa Iturbe

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko azaroa

Edizio hau: 2020ko azaroa

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      GANBILA bilduma egiten dugunontzat ezinbestekoa da euskal teatroko ahotsei bozgorailua eskaintzea. Hala bidea urratzen hasi direnei, nola ibilbide luzea osatzen ari direnei. Bigarren hauen artean kokatuko genuke Hika taldea, eta haren errepertorioaren barruan Agurtzane Intxaurragak eta Arantxa Iturbek egin duten elkarlana.

      Hika taldeak 1989an hasi zuen ibilbidea; beraz, espero daitekeen bezala, etapa asko ezagutu dituen proiektua da. Nolanahi ere, badira konstanteak izan diren ezaugarriak: bere belaunaldiaren isla den euskararekiko atxikimendua, testu teatroaren kalitatearekiko mira eta, kasu askotan, emakumeen begirada sozial bati loturiko jarduna, beren belaunaldiko testuinguruan erreferentzia bakanetakoa izan dena. Agurtzane Intxaurragaren eta Arantxa Iturberen arteko elkarlana aitzindaria izan da, eta eredugarria. Hika Teatroaren ibilbidearen barruan nolabaiteko ildo bat osatu du, eta zuzendaria eta idazlearen arteko elkarlan eta dialogoaren isla da: nola baten imajinarioak elikatu dezakeen bestearena, nola bien artean sortzen den hirugarren espazio zabal bat. Liburu honetan jaso ditugun hiru obrekin aitortza egin nahi izan diogu elkarlan honi: esker ona adierazi oparitu dizkiguten obrengatik, eta lan horren berri belaunaldi berriei transmititu. Ai ama! (2002), Ixa (2003) eta Aitarekin bidaian (2010) lanek bi sortzaileon arteko elkarlana ezin hobeto islatzen duen triptikoa osatzen dute. Ez dira bakarrak izan, Koadernoa zuri (2016) ere ekarri dute elkarrekin plazara, gidoitik nobelara salto eginez liburu bilakatu zena, Elkar argitaletxearen eskutik.

      Arantxa Iturberi ezagutu dizkiogu bakarkako liburuak, eta Hika Teatroak azkenaldian nolabaiteko berrasmatzea ezagutu du Txarriboda (2018), Zaparrada (2019) edo Tonbola (2020) bezalako lanekin, beti ere Agurtzane Intxaurragaren begiradapean. Jarrai dezatela lanean, hemen aurkezten dizkizuegun hiru obra hauekin egin zuten bezala, eta guk ere jarraituko dugu haiekin gozatzen.

Baga, biga… Hika!

HARKAITZ CANO

      Agurtzane Intxaurragak hezurmamitzen duen Hika antzerki konpainiak hiru hamarkada baino gehiago daramatza jada arriskuak hartzen, estilo propioz, baina bertan goxo geratzetik urrun, aldiro erronka berriak taularatzen. Benetan aliantza emankorra izan da bide horretan Arantxa Iturbe eta bien artekoa: Iturbek elkarrizketa hutsez pertsonaiak eraikitzeko duen gaitasun paregabeari Intxaurragak oholtzarako duen sen poetikoa gehituta aurrera atera dituzten proiektuek merezimendu osoz jaso dituzte publikoaren txaloa eta kritikaren oniritzia. Hemezortzi urte luzetako harremanak orotariko fruituak ekarri ditu: Iturberen liburu baten egokitzapenarekin hasi zenari (2002an estreinatutako Ai, ama! lanaren kasua), elkarrekin espreski antzerkirako idatzitako lanek eman zioten segida, ale honetan jasotzen diren beste bi antzezlanak lekuko: Ixa (2003) eta Aitarekin bidaian (2009). Baina izan dira bestelako lankidetzak ere, hala nola, Alessandro Bariccoren Zeta nobelaren egokitzapen dotore eta anbizio handikoa (2005), edota Intxaurragak hain bere dituen dantza muntaia sotiletarako Iturbek prestatutako testuak, diziplina ezberdinen arteko bidegurutzeetan hitz doiak eta koreografia landuak txirikordatu dituztenak.

      Sortzaile-bikoteak gurean horren bakanak ez izan arren, talde lanaren nolakoa eta abantailak ez dira, akaso, behar adina aztertu. Irudi lezake ez dela hain neketsua biren artean idaztea, lau eskutara errazago egiten dela bi eskutara baino; idaztea ez da, ordea, izarak tolestea bezain esker oneko koordinazio ariketa. Lau eskutara idazteak zerikusi gehiago du agian arraunean egitearekin; jarri bikote bat piragua batean eta baietz zirkuluan biraka hasi… Bikotekako idazketa orok du atzean pultsua: negoziazioa, berridazketa, talka, sokatira, amore eman beharra… Lau eskutara idazteak esan nahi du bi eskuineko esku daudela eta bi ezkerreko. Nork berea defendatu eta lagunarenari guraizea sartzeko prest dauden bi ego. Gaitasuna bikoitza, baita desorekatzeko aukera ere. Elkarlan hori areago zailtzen da bi mundu ezberdinetatik gatozenean. Ez da beti erraza izaten hitza paperaren gainean irudikatzen dugunon, eta berba, beste ezer baino lehen, ahots, ehundura, gorputz gisa irudikatzen dutenen arteko lankidetza. Idazleak paperari dion fedea arnasari eta keinuari dio antzezleak edo antzerki-idazleak, bataren hausnarketa patxadatsua bestearen ekintzarako presa haragikoiari kontrajartzen zaio. Idazleak ausente egon nahi luke; antzezpenaren ardura duena, aldiz, presentziaren xamana da edo ez da ezer. Itxuraz hitz bera izan arren, ez du pisu eta abiadura bera idatzi ondoren desagertu nahi duenaren hitzak, edo hitz hori habitatuz aldiro-aldiro biziarazten duenarenak. Iturbe eta Intxaurragaren kasuan, jakina, abantaila handia ematen dio bikoteari lehenengoa, idazlea izateaz gain, irrati-emakume petoa izateak. Inor gutxik menperatzen ditu berak adina elipsia, erritmoa, hitzen joskera eta hurrenkera egokia, alusioa bezala zeharkako idazketa, nola informazioaren ezkutaketa hala iradokizun diferitua. “Dialogatzeko belarria” esaten zaion hori, alegia. Ai, ama! irakurtzen hasi orduko jabetuko da irakurlea hitzak munizioa bailiran erabiltzen direla, pertsonaiek aldibereko hiru ping-pong partida jokatuko balituzte bezala. Ez da zaila sortzaile biek prozesuan zehar bizi izango zituzten ping-pong partidak irudikatzea ere…

      Amatasun berriei buruz inork txintik esaten ez zuen garaian argitaratu eta taularatu zen Ai, ama! (Alberdania, 2000), gurean bilduma feministak eta feminismoa bera literaturan eta gizartean ezkutuko lan gogorrean zebiltzalarik artean, gerora lehertuko zenaren genesia isilpean prestatzen/pairatzen ari zirela ez esateagatik. Garaiari aurre hartu baino, gaiari aurrez aurre begiratzeko generaman atzerapenari erremedioa jarri zion Iturbek bere larrutik bizi eta idatzitako istorio esanguratsu honetan. Amatasuna inguratzen duen hipokrisia soziala eta bere inguruan ardaztutako egitura maltzurrak —baita hizkuntzarenak ere— seinalatu eta agerian jartzen ditu antzezlanak, bilduma honetan jasotzen diren pertsonaietako gehienek konpartitzen duten ezaugarri bat aurreratuz: errebeldia. Izateko arrazoia duten errebeldeak baitira izena ere ebatsia izan zaien ama horietako zenbait; inkonformista ipurterrea da Manuel Tejero Ixa laneko figurante-bahitzailea; biologiak dakarren halabeharrezko endekapenaren kontra errebelatzen da Aitarekin bidaian antzezlan hunkigarriko aita.

      Inkonformismo kritiko horrekin batera, munduarekin borrokan bizi diren pertsonaiok ingurunera egokitzeko dituzten zailtasunak aipatuko nituzke. Egokitzeko eskatu zaien arren, haiek ez daude arrastoan sartzeko prest, ez dute bidezkoa denik uste. Amatasuna ikusteko modu zaharretara ez plegatu nahia, gizarteak ezarri digun rol otzanaren aurrean errebelatzeko borondatea, norbere zahartzaroaren edo ingurukoenaren aurrean egokitzeko ezintasunak dakarren frustrazioari buru egin nahia… Esku artean dituzun hiru antzezlanetako protagonistek gorroto dute itxurakeria, zintzoki begiratu nahi dute inork begiratzen ez duen lekura, tabuetan harramazka egin eta zaurian piko egiteko sortu ziren paperean eta helburu berarekin altxatu dira tranpaldoraino. Errebelde izateko arrazoiak dauzkate, bai, “eguneroko bizitza” esaten diogun horrek gain hartzen badie ere sarri. Haiek ironia mingotsez eta elkarrizketa erne eta gordinekin erantzuten diote munduari. Garden, artifiziorik gabe. Eta letxe txar dexenterekin, zertan uka. Horrekin batera, beldurra dago. Mundua mugitzen duen hiru dinamoetako bat. Demagun, amaren beldurra: “Beldur naiz gehiegi maiteko ote zaitudan, eta beldur naiz, zu jaio arte, nireak ziren orduak, den-denak, konturatu gabe zuri emango ote dizkizudan…”.

      Gaur berrirakurrita, atentzioa eman dit lanketa intimo batetik egindako kontakizunak izanik, hirurek duten dimentsio sozialak. Batetik, amatasuna eta adinekoen zaintza birpentsatzea gure gizartearen ardura nagusietako bi izan direlako azken urteotan, eta, bestetik, hiru antzezlanetan daudelako lan prekarietateari buruzko aipamenak, pertsonaien zalantzak eta erabakiak batera edo bestera lerratzea ekartzen dutenak. Horretan muturrekoena, agian, Ixa antzezlanaren parabola litzateke. Hiru lanetan metateatralena den honetan, aise enpatizatzen du gure fantasiak figurante lanak egiteagatik kobratzen duen pertsonaiaren mendeku gosearekin. Irakurleak/ikusleak bere burua interperlatua sentituko du, bizi dugun fartsa honetan gutako bakoitzak betetzen duen figurantetasunaren zenbatekoarekin aurrez aurre ipintzen baikaitu protagonistak. Zer gara, bada, betelana egiten dugun betelangileez haratago? Segi Errebeldia Hiribidean gora, hurrengo izkinan topatuko duzu Existentzialismoaren karrika itsua.

      Gordin pentsatu, gordin pentsatutakoa zintzo idatzi. Zintzotasun aratzaren xalotasunik gabe eta gordintasun hutsaren ankerkeriarik gabe. Hori da konbinazio perfektua. Horregatik funtzionatzen dute hain ongi, besteak beste, antzezlanok. Bigungarririk eta ahoan bilorik gabe hitz egiten dutelako pertsonaiek, baina samur diren egiak ahaztu gabe. Gaiztakeriatxoaren abegia umorez bilatuz. Aitarekin bidaian laneko pasarteetako batek dioen moduan: “Zer gehiago behar du pertsonak zoriontsu izateko? Elkarri begiratu eta ulertu, besterik ez”.

      Elkarri begiratu, ulertu eta bizitzari aurrez aurre hitz egin. Baga, biga… eta Hika. Arraunari laga gabe, bogan segitzea opa diegu.

Ai, ama!

Arantxa Iturberen Ai, ama! Liburuan oinarrituta.

Ai ama! antzezlana 2002ko urriaren 24an estreinatu zen, Donostiako Egiako kultur etxean.

Lantaldea

Testua: Arantxa Iturbe, Agurtzane Intxaurraga.

Antzezleak: Ainhoa Aierbe, Miren Gojenola, Pilar Rodriguez.

OFF ahotsak: Tessa Andonegi.

Zuzendaria: Agurtzane Intxaurraga.

Zuzendari laguntzailea: Tessa Andonegi.

Jantzien diseinua: Ramón García Zabalegi.

Eszenografia eta atrezzoaren diseinua: Agurtzane Intxaurraga.

Argiztapen diseinua: Xabier Lozano.

Kartelaren diseinua: Antton Olariaga.

Argazkiak: Dani Blanco.

Eszenografiaren egilea: Eskenitek.

Jantzien egilea: Ramón García Zabalegi.

Atrezzoaren egilea: Ramón García Zabalegi, Eskenitek.

Grabazio Etxea: Aztarna.

Teknika: Eragin.

Ekoizpen zuzendaria: Santiago Sueiras.

Ekoizpen eragilea: Mikel Laskurain.

Ekoizpen laguntzailea: Esther Lertxundi.

Banaketa: Gaupasa.

I.

(Eszenatoki zuria, lurra eta ingurua, dena da zuri. Atzealdean sokazko bi zabu. Zabuetan eserita, trapuzko bi panpina. Eszenaren eskuin aldean plataforma borobil bat. Honen erdian ere zabua. Plataformaren lurzoruak alde batera edo bestera jiratzeko aukera ematen du.

Aurrealdean beste bi zabu hutsik. EMAKUME 1 (35 urte) eta EMAKUME 2 (39 urte) haiei eragiten, umeak hantxe dituztela irudikatuz. EMAKUME 3 (65 urte) bitartean, erdiko zabu handian eserita. Hirurak zuriz jantzita daude eta irribarre zabaleko maskara banarekin estalia aurpegia.

Musika alaia entzuten da, emakume ahotsez kantatua.

EMAKUME 1ek eta EMAKUME 2k zabuei eragiteari utzi eta atzeko zabuetan dauden panpinak besoetan hartu eta dantzan hasiko dira.

Hiru EMAKUMEak amatasunaren zoriontasunari buruzko iragarki bat interpretatzen ari dira.

Ondorengo ahots guztiak, hiru EMAKUMEenak, nahiz NARRATZAILEArena OFF-ean entzungo ditugu.)

1: Ai, ama!

2: Ai, ama!!

3: Ai, ama!!!

NARRATZAILEA OFF: Amak dira. Esan egin beharra al zegoen? Ez al zaie antzematen? Ez al zarete konturatu nola egiten duten irribarre?

(EMAKUME 1-2-3k aurpegian daramaten irribarrea erakutsiko dute.)

NARRATZAILEA OFF: Irribarre honek badu bere arrazoia: euren seme-alabak. Amak dira, eta euren seme-alabei begira egingo lukete egun osoa, ez zaie zeregin hoberik bururatzen! Bizitza honetan zeukaten helburu nagusia bete dute! Horregatik egiten dute irribarre. Beti irribarre!

1: Ai, ama! Txikiak loreontziko lur guztia atera dizu!

2: Ez kezkatu! Aspiradora pasako dut!

1: Ai, ama! Etxeko giltzak komunetik behera bota dizkizu!

3: Lasai, bizilaguna linterneroa da.

1: Ai, ama! ColaCao guztia sofa berriaren gainean hustu dizu!

2: Eta zer? Di-da batean igurtzi eta berria bezala geratuko zait!

NARRATZAILEA OFF: Zer ote da ama izatea?

2: Ez dakit, baina gaur nik ez dut egun ona izan lanean. Lur jota nator. Zuzendariarekin eztabaida, lankideekin gaizki ulertuak...

NARRATZAILEA OFF: Eta zer? Egin irribarre, emakumea! Begiratu txikiari.

2: Behatzak lehertu beharrean nator enkargutatik!

NARRATZAILEA OFF: Zer da ba hori? Begiratu txikiari. Egiozu irribarre!

2: Biharko lan entrebistarako apropos prestatuta neukan soinekoaren gainean egin dit txiza!

NARRATZAILEA OFF: Eta zertarako daukazu mila erreboluziotan lehortzen duen labadora? Ez galdu irribarrerik!

1: Ai, nire txikia!

2: Laztana, egin looo, egin loooo... Ni hemen nago, amatxo hemen dago zure loa zaintzeko.

3: Maitea, pasako da mina. Amatxok emango dizu masajea, eta pasako da. Amatxorekin zauden bitartean dena pasako da.

1: Txiza egin al duzu galtzetan? Ez da ezer! Oraintxe aldatuko zaitut, eta ikusiko duzu zeinen goxo jarriko zaitudan, lehor-lehor.

2: Mina hartu al duzu belaunean? Hemen? Min asko-asko? Ez da ezer. Oraintxe sendatuko dizut.

3: Amesgaiztoa izan al duzu? Ez da ezer, oraintxe ahaztuko duzu. Nik lagunduko dizut.

NARRATZAILEA OFF: Amak dira.

1-2-3: Ai, ama!!!

II.

(Hiru EMAKUMEak aurreko eszenan bezalaxe jantzita daude, baina maskararik gabe orain. EMAKUME 2, haurdun dago orain, tripatzarrarekin.

Espazioan, erdian zabu handia duen plataforma borobila, besterik ez.)

1: Nik inoiz ez!!!

3: Inoiz ez?

1: Ez, ez dut inoiz ama izateko asmorik.

2: Ea, hori orain diozu, baina gero...

1: Baina gero zer?

2: Zure adinean nik ere ez nion garrantzirik eman.

1: A! Orduan, nahi gabe geratu zara!

2: Nahi gabe? Ederki kostata! Nahigabea ez geratzea zen!

1: Ba, ez dut ulertzen.

2: Nik ere ez nuela, lehenago...

1: ...ama izateko asmorik?

2: Asmo-asmoa bai, baina denborarik ez. Inoiz ez zen momentu egokia.

1: Eta orduan?

2: Egun batean galdetu nion nire buruari: “Orain ez?”. Eta ondoren galdera nagusia: “Zergatik ez?”.

1: Horregatik orain...

2: ...orain hiru urte...

1: Hiru urte horrela?

2: Orain hiru urte hasi ginela saiatzen. Eta hura bai nahigabea! Nahi eta ezina!

3: Ez zineten saiatuko ilargi betearekin.

2: Eta ilargirik gabe, eta ilgoran eta ilbeheran...

3: Bera goran eta zu beheran?

2: Eta ni goran eta bera beheran.

3: Hamaikagarren eguna da egokiena.

2: Hamaikagarrena? Azkeneko urtean, hamaikagarrenaren aurretik eta ondoren... egunero!

1: Egunero horretan?

2: Egunero. Jaiki berritan, eta oherakoan.

3: Siestan saiatu izan bazinete, beti ere goxoago.

2: Asteburuero hiru siesta.

1: Eta ezer ez?

2: Ezer ez.

1: Bueno, gutxienez ondo pasako zenuten!

2: Umea egin nahian? Umea egin nahian ez da ondo pasatzen.

3: Ez, hori ere egia da.

1: Ez dela ondo pasatzen? Ba, nik bai!

2: Baina zuk ez daukazu umerik.

1: Nahi ez dudalako.

2: Orduan ez dakizu hori zer den.

1: Lehendabiziko aldian haurdun geratu nintzen.

2: Lehendabizikoan? A ze suertea!

1: Hamazortzi urte nituen. Ez nuen nahi.

3: Gajoa...

1: Ez nuen izan.

2: Eta ni hiru urtean, jo eta su!

1: Gogorra izan zen, inori ezin ezer esan.

2: Inori ez?

3: Amari ere ez?

1: Amari?

2: Ba, nik neure umeei dena kontatzeko esango diet.

3: Ai, ama! Nire alaba txikienak hamazortzi urte ditu.

1: Galde iezaiozu orduan.

2: Zer gertatu zen?

1: Zer egin argi neukan, nora jo ez, horrelakoetan ez da erraza informazioa aurkitzea. Aurkitu nuen. Zortzigarren astean abortatu egin nuen. Negar egin nuen.

2-3: Umeagatik?

1: Ez, niregatik.

3: Ba, nik denetik izan dut: nahi nituenak eta nahi ez nituenak.

1: Baina zuk nahi al zenuen?

3: Nahi-nahi... zer esatea nahi duzu?

1-2: Egia.

3: Ba, ez dakit.

2: Nahi zenuen ala ez zenuen nahi, behintzat, jakingo duzu...

1: Nik badakit ez dudala nahi.

2: Eta nik badakit nahi dudala.

3: Nik ez nuen galderarik egiten... hasieran, behintzat.

2: Eta gero?

3: Gero... laugarrenerako bai, eta ez nuen nahi.

2: Lau dituzu.

3: Bai, lau, koskortuak.

1: Ba, nik ez dut inoiz izango.

2: Sekula ez esan hori. Begira niri. Azkenean, intseminaziora jo behar izan dugu.

1: Zertarako?

2: Umea izateko.

1: Ez. Zertarako nahi duzun umea izan.

2: Ez dakit oraindik.

3: Umeak gustatuko zitzaizkizun betidanik akaso.

2: Bai! Ez! Bueno, umeak bai, baina ez ume guztiak. Parean egokitzen zaizkizunak eta begiratze hutsarekin negarrez hasten direnak... ez!

3: Esperientzia zoragarria delako, orduan.

1: Esperientzia zoragarriagoak badira probatu nahi izatera.

3: Zahartzen zarenean konpainia izateko.

1: Kia! Konpainia ederra naiz ba ni nire gurasoentzat!

3: Ez dakit, mundu honetan zerbait uzteko.

2: Ez. Ez dut sentitzen mundu honetan ezer uzteko beharrik.

3: Nik zer dakit ba. Zoragarria zarelako eta munduan zure pareko beste pertsona zoragarri bat ikusi nahi duzulako!

1: Ni ere zoragarria naiz.

2: Ez, ez, benetan. Nahi izan nuen, izan nahi nuen.

3: Eta ezin.

2: Eta zenbat eta gehiago pentsatu...

3: ...orduan eta okerrago, noski.

2: Baina gaur egun, teknikak, badakizue... Orain zoriontsu naiz.

1: Antzematen zaizu. Baina ez nauzu konbentzitu. Ez... uste dut ez nauzula konbentzitu.

2: Ez zen nire asmoa.

1: Ez... uste dut... Ai, ama!!!

2: Zer duzu?

1: Ba... ez dakit.

2: Ez daukazu itxura onik.

1: Ez?

3: Bai!

1: Bai, zer?

3: Badatorkizula!

2: Zer? Umea? Ai, ama!

3: Ez, neska! Zuri ez, honi....

1: Baina zein dago hemen haurdun?

2: Ni nago haurdun!

1: Zer datorkit orduan?

3: Amatasunaren deia.

1: Zer?!

2: Baina oso garbi dauka. “Inoiz ez” esan du.

3: Ai ama, hori lehen zen, baina orain, zein da hurrengo galdera?

1: Zergatik ez?!

2-3: Ai, ama!

1: Ai, ama!!

III.

(EMAKUME 1 hizketan ari den bitartean EMAKUME 2k eta EMAKUME 3k trapuzko tripa erantsiko diote.)

1: “Gehiegi pentsatzen baduzu, ez duzu inoiz izango. Pentsatzen duzunerako beranduegi izango baita akaso”, esaten zidaten batzuek.

2-3 (aldaketa fisikoagatik): Ai, ama!

1: “Ez da pentsatu gabe egin litekeen zerbait!”, beste batzuek. Nik erabakita neukan. Ez nuen nahi.

2-3: Ai, ama.

1: Baina “beranduegi” horrek pisu handia du. Guk badakigu orain ez bada, bihar izan litekeela eta, zorte pixka batekin, akaso etzi ere bai, baina iritsiko dela etzidamu, eta etzidamu ezinezkoa izango dela. Gaur ez dut nahi, baina bihar nahi badut eta ezin badut? Eta damutzen banaiz, zer?

2-3: Ai, ama!

1: Naturak dezente erraztuko liguke lana beranduegi horrek epe zehatza balu.

2-3: Naturak, ordea, ez du gugan pentsatzen.

1: Eta, badaezpada, beranduegi baino lehen...

2-3: Ai, ama!

IV.

1: Ya está! Egin dut.

2: A ze suertea... eta hain azkar!

3: Zorionak!

1: Oraindik gehiago gizendu behar al dut?

2-3: Ia ez zaizu nabaritzen eta!

1: Ez zaidala nabaritzen? Erditzear nagoela ematen du-eta!

2: Ui, oraindik...

1: Aizue... Esaten duten bezain gogorra al da?

3: Zer esatea nahi duzu? Ia ez naiz akordatzen!

2: Ez zarela akordatzen? Ezin dut sinistu!

3: Gauza horiek ahaztu egiten dira, eta gainera, erditzea gogorra izango da, baina gerokoa ez da xamurragoa.

1: Geroko zer?

3: Behin haurra jaio eta gerokoa.

1: Baina aurrena partoa pasa behar da.

2: Nik era naturalean izan nahi dut. Nik nire umea nola munduratzen den ikusi nahi dut. Sentitu egin nahi dut. Bere lehendabiziko irribarrea ikusi nahi dut.

1: A! Niri igual zait! Nik epidurala eskatuko dut. Eskatu egin behar al dut jada?

2: Goiz xamar izango da akaso, eta gainera, igual momentua iritsitakoan nahiago izan duzu zure semea... edo alaba? Zer izatea nahi zenuke?

1: Alaba!

3: Emakumea! Ondo etortzea da inportanteena!

1: Bai, jakina. Ondo etortzea nahi dut. Eta nahiago alaba.

2: Nik alaba daukat.

1: Ze ondo!

2: Ederra, gainera.

3: Zu ikusi besterik ez dago!

1: Zenbat kilo hartu dituzu?

2: Hogei.

1: Hogei kilo! Ai, ama!

3: Nik bigarrenarekin, hogeita bost!

1: Eta zer moduz erditu zinen?

3: Ez daukat oroitzapen berezirik.

2 (penaz): Ez ezazu hori esan.

1: Ai, negargura etortzen ari zait.

3: Laugarrenaz akordatzen naiz gehien. Forcepsekin tiraka atera zidatelako seguruenik. Beste hirurak etxean izan nituen, eta laugarrenarekin erietxera joan ginen, dena jakina uste nuenean arazo gehien. Horrela izaten dira gauzak.

2: Etxean ondo?

3: Beldur ederrarekin, baina ondo, bai. Laugarrenarekin okerragoa izan zen. Haiek, afeitatu nahian eta ni erdi-minez, eta txikia ezin atera eta...

1: Nor hasi zen afeitatzen trantze hartan?

3: Ba, ez dakit. Emagina ez zen izango... erizainen bat izango zen.

1: Zu erdiminez eta hura afeitatzen?

3: Bai, “zaude geldi” esaten zidaten! Eta ni ezin geldirik egon!

2: Ba, ni etxean afeitatuko naiz, joan aurretik.

1: Ni ere bai! Zertarako afeitatu?

2: Zu oso berde zaude oraindik! Infekziorik ez sortzeko egiten dutela uste dut.

1: Eta dutxa batek ez al du balio desinfektatzeko?

2: Lasai, neska. Jada ez dute halakorik egiten eta... Halere, purga bai, purgatik ez gara libratuko.

1: Ai, ama! Nork behar du purga?

3: Ez daukat detaile hori gogoan.

1: Purga nori, ordea?

2: Zuri ere bai. Izan aurretik, gero arazorik ez sortzeko.

1: Bueno, baina etxetik egin beharrekoak eginda joaten banaiz...

2: Lan asko hartuko dituzu zuk etxerako!

1: Ai, ama! Ze beldurra!

3: Ezetz, neska! Beldurra ez. Lotsa igual... Ez iezazkiozu gauza horiek kontatu, seko izutuko da-eta!

2: Ez dago ba izutzeko beste arrazoirik!

1: Oraindik gehiago?

2: Ba, esate baterako, nola betetzen zaituzten kablez.

1: Ez!

3: Bai.

2: Nola eginbeharrak eginarazten dizkizuten.

1: Ez!

3: Bai!

2: Nola heldu eta hanka zabalik jartzen zaituzten.

1: Ez!

3: Bai!

2: Nola guraizeekin ebakia egiten dizuten buruak kanporako bidea errazago egin dezan...

1: Ai, ama!

3: Bueno, tira, ez beldurtu umea, horiek denak ahaztu egiten dira, eta gainera, zer demontre? Zuk oraindik ez dituzu pasa-eta!

2: Baina badakizkit.

1: Nik ez dakit ezer!

3: Ikasiko dituzu, egon lasai.

1: Nola?

2: Ez dago ba konturik aldizkarietan, eta liburu berezietan!

1: Erosi egin beharko ditut.

2: Edo hor daude ama izan diren lagunak...

1: Ez dauzkat asko.

2: Edo gu bezala haurdun daudenak, edo auzokoak, edo haurdunaldiko ikastaroak...

3: Jessuus! Entzunaraziko dizute hamaika kontu! Ikusiko duzu!

2: Norberaren umea da benetako eskola. Egunero ikasaraziko dizu zerbait, bai horixe!

1: Baina hori jaio eta gero da... erditu eta gero esan nahi dut... Eta nik erditzeaz ikasi nahi dut.

3: Hori baino lehen ikasi behar zenukete erditzearena egun bateko kontua dela, bikoa gehienez. Eta gero bizitza osoa daukazuela, bere egun eta gau guztiekin, ama izateko, eta hori egunero ikasi beharko duzuela... bizi zareten bitartean.

1: Nik partoarena jakin nahi dut, lehendabizi! Min asko-asko-asko ematen al du?

3: Asko? Bai, asko.

1: A ver... zerk bezala? Giltzurrunetako kolikoak baino gehiago ala gutxiago? Behin izan nuen...

3: Ez dut uste ezerekin konpara litekeenik.

1: Reglaren minarekin, adibidez?

3: Bai, eta ez.

2: Baina askoz-askoz-askoz ere gehiago. Esaten dute.

1: Zuk ez al daukazu beldurrik?

2: Bai, baina iristeko gogoa ere bai. Bederatzi hilabete oso luzeak dira.

3: Eta eskerrak bederatzi hilabete diren, prestatzen joateko ere.

2: Eta gizentzeko, eta lorik egin gabe egoteko, eta umearekin amets egiteko...

3: Eta almorranak zer diren ikasteko...

1: Ene! Ez jarraitu, mesedez! (Keinu berezi bat egingo du)

3: Botagura sartu al zaizu?

1: Ez! Negargura sartzen zait.

2: Zuri edozer gauzarekin sartzen zaizu negargura.

3: Hormonak izango dira!

1: Ez hori esan! Dobleko negargura sartzen zait-eta!

3: Normala dela...

2: Baina amorrarazi egiten du, ezta?

1: Zergatik agindu behar didate hormonek noiz egin negar eta noiz ez? Eta zergatik egin behar dut negar, nik ez badut negarrik egin nahi?

2: Utzi negar egiteari, neu ere hasi egingo naiz, bestela!

1: Esan hori nire hormonei!

3: Hau kuadrilla! Tira, lasaitu zaitezte pixka bat.

1: Eta zuk ez al zenuen negarrik egiten?

3: Ez dakit, hainbeste denbora eta gero, bai, lehenengoarekin erditzeko orduan negar egin nuen. Baina gero gehiago. Tira, ahaztu hori.

1: Nola ahaztuko dut ba? Oraindik ez dut gogoan hartu-eta!

3: Oso polita ere bada.

2: Dena ondo joaten bada... Eta ez bazaituzte nire lagun bat bezala hanka-zabalik, umeari burua ikusten zitzaiola camillara pasatzerakoan lurrera botatzen.

3: Oso momentu xamurra ere bada.

2: Bai. Ez baduzu umearen aita buruarekin goiko lanpara jo duelako zorabiatuta lurrera erortzen ikusten, beste lagun bati gertatu zitzaion bezala...

1: Bua!

3: Misteriosoa, magikoa... Zugandik beste norbait jaiotzen da. Ordura arte zuretzat beste inorentzat ez zena, izan egingo da une horretatik aurrera. Jaio egingo duzu.

2: “Jaio egingo duzu”, zein hitz ederrak! “Ongi etorri” esateko gogoa emango du, ezta? Nik hala esango diot: “Baneukan zu ikusteko gogoa!”.

1: Nik negar egingo dut. Seguru.

3: Bai, negar eta barre, eta nekatuta sentituko zara, eta minez... Dena batera sentituko duzu. Beldurra ere bai...

1-2: Gehiago?

3: Baina bere negarra entzutean amaitzen da beldur hori. Bizirik dago eta bederatzi hilabetez barruan izan duzun horrek behatz guztiak ditu.

2 (unea imajinatuz): Ongi-etorri!!!

1: Ongi etorri.

1-2-3: Ai, ama!

(Isilune luzea momentua irudikatzeko. EMAKUME 1 bere onera etorri eta galdezka hasiko da.)

1: Aizue, baina umeari noiz hasi behar zaio hizketan?

2: Beharra sentitzen duzunean... Nik dena kontatzen diot, aspalditik.

3: Nik ez nien ba inoiz hitz egin. Beraiekin pentsatu bai, noski, denekin, baina hitz egin ez.

2: Nik bai ba. Asko. Eta askotan negarrez ari naizenean, eta kalea gurutzatzera noanean, eta “lagunduko dizut” entzuten dudanean edo “hau ez ezazu jan” edo “horrela esertzea komeni zaizu” esaten didatenean, segituan esaten diot nire umeari: “Lasai, txiki. Ez didazu minik egiten. Zu eta ni moldatuko gara”.

1: A...

2: Eta jendeari esan ezin diodana ere berari kontatzen diot.

1: Adibidez?

2: Adibidez, kalean ezagunarekin topo egin, eta “hara! Haurdun zaude!” esaten dizunari emango niokeen erantzuna.

1: Ze erantzun?

2: Ezetz! Elefante bat gosaldu dudala!

1: Hori ez zenion inori erantzungo!

2: Ez, jakina. Baina gogoa etorri eta umeari kontatu bai. Pixka bat ezagutu nazan. (Umeari) E, laztana?

3: Gaixoa.

1-2: Umea?

3: Ez, zure ezaguna!

(Hirurak barre algaraka.)

2: Umea ondo dago hor barruan! Ez daki zer topatuko duen hona irteten denean. Nik ere ez, zer topatuko dudan bera jaio eta gero!

3: Ez, noski, hori jaio arte ez da jakiten.

1: Ba, ni lanik gabe utziko naute akaso. Ez dakit lanik emango ote didaten izan eta gero, eta pentsatze hutsarekin...

2-3: Sekulako negargura sartzen zaizu!

1: Hormonak.

2: Ba, nik urtebeteko eszedentzia eskatuko dut eta gero lan ordutegi murriztua.

3: Guk ez genuen horretan buruhausterik izan. Umea izan aurretik lan ordutegi osoa, eta gehiago ere bai, edo hiru, edo lau lan ordutegi betetzeko adina lan ere bai...

1-2: Kitto!

3: Eta lau ume izan eta gero amaierarik eta etenaldirik gabeko lan ordutegia, eta jakina, egunero ordu estrak ere bai: jatorduak, arropak, etxea, baratzea...

2: Nik neska bat hartuko dut etxeko lanak egiteko.

1: Zuk behintzat aukeratzeko aukera daukazu.

2: Zuk ere gauza bera egin zenezake.

1: Ez, neska! Nik ez daukat lan finkorik, eta gutxiago lan ordutegi murriztua eskatzeko eskubiderik, eta, zer esanik ez, etxeko lanak egiteko neska hartzeko aukerarik ere ez!

3: Aukeratzeko aukera gutxi.

1: Bakarra esango nuke nik.

2: Baina nik ez daukat errurik!!!

3: Errua. Hor dago gakoa. Estatu Batuetako amak izan bagina sikiera!

1-2: Zer?!

1: Bai, xehetasun hori garrantzitsua da, telebistan ikusi nuen atzo, iragarki batean...

V.

(EMAKUME 2 eta EMAKUME 3 iragarkiko protagonista bihurtuko dira. Haien jarrera iragarkikoa izango da. EMAKUME 1, ordea, ikusle.)

1: Ai, ama! (Zer ikusiko ote duen beldur)

2: Ai, ama!!

3: Ai, ama!!!

NARRATZAILEA OFF: Benetan, baina bene-benetan zoriontsu dira. Amak dira. Esan egin beharra al zegoen? Ez al zaie antzematen?

3: Dena esaten hasi behar bada, gu amak gara, baina Estatu Batuetako amak!

1: Bai, xehetasun hori garrantzitsua da, hori egia da. (Ironia handiz)

2: Gu aspaldi konturatu ginen Superwomanen eredua krisian dagoela.

3: Gu konturatzen gara beti lehendabizi.

2: Eta zalantzan jartzen hasi ginen lanean konpetitiboa, etxean ezinbestekoa eta gainera, ama, dena batera izatea posible ote den.

3: Ezetz konturatu ginen, jakina.

2: Eta gutako askok etxera itzultzea erabaki dugu, gure lanbidea utzita.

NARRATZAILEA OFF: Ez dira bi hauek bakarrik. Gero eta gehiago dira.

2-3: Kontatuko al dugu Brenda Barnesena?

1: Kontatu, kontatu!

2: Brenda Barnes, Pepsi-Colako lehendakariordea zen.

1: Hori da gutxienekoa! Urtean hirurehun milioi pezeta irabazten zituen.

3: Orain urte batzuk, gainera... pentsa orain!

2: Eta egun batetik bestera, lana utzi, eta bere familiaz ez beste ezertaz arduratzea erabaki zuen: “Ez noa nire seme-alabek behar nautelako, nik haiek behar ditudalako baizik” esanez utzi zuen bere lana, milaka pertsonaren inbidia pizten zuen lanpostua.

3: Eta hor daukazu Iris Krasnow kazetaria ere.

2-3: Kontatuko al dugu?

1-2: Kontatu, kontatu.

3: Lau seme-alabez arduratzeko utzi zuen arrakasta ekarri zion lanbidea. “Ama militantea naiz; inoiz ez naiz egoera honetan bezain boteretsu, ase eta betea sentitu”. Liburu bat argitaratu du etxean geratzeko erabakiak berarentzat izan duen esanahia adierazteko.

NARRATZAILEA OFF: Titulua esan dezakete, baina propaganda hutsa denez ez dizuete esango.

1: Ze detailea!

2: Baina bai aspaldi sortu genuela Mothers At Home elkartea. Seme-alabak zaintzeko eta hezteko etxean geratzea erabakitzen duten emakume guztiei laguntzeko. Gure helburua etxetik kanpo lan eginez gizarteari laguntzea dela sinisteko hezi gaituzte, baina umeak iristen direnean, bizitzari beste era batera begiratzeko aukera izan, eta ez du zentzurik altxor hori beste batzuen esku uzteak. Horixe izan da gure aurkikuntza: frogatzea amatasuna ez dela esan izan diguten bezain itogarria.

2-3: Zuk ere gauza bera egin zenezake!

VI.

1: Ezta pentsatu ere! Gainera, lehen ere esan dizuet, nik ez daukat lan finkorik, eta gutxiago lan ordutegi murriztua eskatzeko eskubiderik, eta, zer esanik ez, etxeko lanak egiteko neska hartzeko aukerarik ere ez, eta ama bakarrik izateko inongo asmorik ere ez! (Erremarkatuz) Ni ez naiz estatubatuarra.

3: Aukeratzeko aukera gutxi orduan.

1: Bakarra esango nuke nik.

2: Baina nik ez daukat errurik!!!

3: Honek zer nahi du, ni errudun sentitzea?!

1: Bai, ez! Nik zer dakit! Nik ez dakit ezer! Nik nahi dudana da hau guztia ondo bukatzea! Besterik ez!

3: Ai, ama! Ikusten da, bai, gutxi falta zaizuela.

1-2: Nik... nik bakarrik... nik zoriontsu izan nahi dut, oso zoriontsu haurdun nagoelako!

3: Eta nork esan du kontrakorik?

1-2 (beren baitan zerbait sumatuz): Ai, ama!

3: Zorionak! Badatorrela!

VII.

(Hiru EMAKUMEak plataforma gainean. EMAKUME 3 zabuan eserita eta beste biak albo banatan, eserita.)

3: Hori eta gehiago da erditzea. Nork deitu ote zion erditzea? Bitan banatzea? Erditzen baino, barrena mila puskatan txikitzen ari zarela iruditzen zaizu, eta “noiz amaituko da hau?” galdetuko duzu, eta “lasai, oraindik luzerako daukazu” esango dizute, “ez zara dilatatzen” eta kasik ez duzu jakingo zer den dilatatzea, edo gutxienez ez duzu une horretan gogoratzen, eta kontrakzioak neurtzen dizkizute, eta “pufff, beste sei bat ordu bai” entzuten duzu, eta haurra izatea bururatu zitzaizun eguna madarikatzen duzu, eta etxera joan nahi duzu. Beste edozeren gainetik, etxera joan nahi duzu etorri zinen bezala. Eta bat-batean zerbaitek tira egiten dizu barrutik, bere kasa, zuk nahi gabe, tira eta tira... Bera da, irten egin nahi du, eta “lagundu!” entzuten duzu, “hartu arnasa eta bultza!” esaten dizute, eta zu ez zara akordatzen nola hartu behar den arnasa eta bultzatzeko indarrik ez daukazula iruditzen zaizu. Oso nekatuta zaudela. Oso.

1-2: Badator... Beldurtuta nago.

3: “Badator” hitza entzuten duzunean jabetzen zara zertan ari zaren... bai, egia da. Baina, bueno, hori egun bateko kontua da, bikoa gehienez.

(EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 bultzatzeko ahalegin betean.)

1-2: Beldurtuta nago...

3: Beldurtuta, baina hori ez da ezer. Hau pasako da eta gero etorriko dira beste beldurrak, beldur gehiago.

1-2: Oso beldurtuta nago.

3: Koskortzen direnean, gehiago. Ume ttikia, arazo ttikiak; ume handia, arazo handiak.

(Ume jaio berrien negarra entzungo da. EMAKUME 1ek eta 2k trapuzko panpina bana hankartetik atera eta hari begira geratuko dira, erdi negarrez.)

1-2: Ai, ama!

3: Ni, egunero beldurtzen naiz oraindik.

1-2: Jaio egin dut.

3: Zorionak...

1-2: Ongi-etorri.

VIII.

(EMAKUME 3k bi zinta handi dauzka prestatuta EMAKUME 1 eta EMAKUME 2rentzat. Burutik pasa eta sorbaldatik barrena gurutzatuta jarriko dizkie.)

1: Hona hemen zuen tituluak!

2: Eskerrik asko.

1: Eskerrik asko. Aizu, hemen ez du izenik jartzen.

2: Nirean ere ez du izenik jartzen.

3: Nola ezetz?

2: Ez du nire izenik jartzen. Ni Ixabel naiz.

3: A, ez, ez... hemendik aurrera ez zara Ixabel izango.

2: Nola ez naizela Ixabel izango, Ixabel banaiz?

3: Hemendik aurrera Aneren ama izango zara. (Umeari, era ñoñoan) Zer moduz dago gure Ane? Esan amatxori ondo zaintzeko gero!

1: Aizu! Ni Izaskun naiz.

3: Hori lehen zen, orain izen berria duzu: Julenen ama.

2: Kaixo Julenen ama, zer moduz?

1: Ezetz ba! Ni Izaskun naiz, eta hau Julen, nire semea.

2: Hau nire alaba.

1 (umeari): Kaixo, Ixabel.

2: Ez, Ixabel ni naiz, nire alaba Ane da.

3: Zu orduan, Julenen ama zara, ezta?

1: Bai, Julenen ama banaiz, baina ni Izaskun naiz, I-zas-kun.

2: Eta ni Ixabel.

3: Zuen izenak orain ez du axola. Ama egin zarete eta hori da kontua.

1-2: Ai, ama, eta zu zein zara?

3: Ni? Zuen ama!

1-2: Ai, ama! Izena lapurtu digute.

3: Baina izenaren truke titulu berria jaso dugu: Ama. Eta tira! Bizitza berria zain daukazue. Apain-apain jarri zuen umea eta kalera!!!

IX.

(EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 umeak besoetan dituztela. EMAKUME 3 plataforman eserita puntua egiten, lasai.)

1-2: Ai, ama! Kalera irteteko lehendabiziko eguna!

1: Itoko ote zaizun beldurrez bainatu ondoren, jarri duzu apain-apain zure panpina. Zu janzten hasterako, ordea...

2: Ene! Bota egin duzu-eta!

1: Reflujoak omen dira.

2: Ene! Dena zikindu duzu, laztana! Lasai, amak dena txukunduko du-eta.

1: Dena. Bere jantziak, kapotan jarri berria zenuen maindirea eta burkoa.

2: Listo! Eta orain amatxok dutxa bat hartuko du... mua!

1: Dutxa! Gajoa.

(Umea negarrez entzungo dugu.)

2: Lasai... lasai, ez naiz dutxatuko.

1: Ez dago dutxarik.

2: Ene, zer ote du nire txikiak? Litekeena da maindire berria hotza aurkitzea.

1: Litekeena da.

2: Lasaitu laztana, amatxok oraindik jantzi egin behar du-eta!

1: Berari bost axola... Pentsatu!

2: Badakit, haizeren bat izango du.

1: Ditxosozko haizeak! Korridorean gora eta behera ibili...

(Umeak haizea bota duela entzungo dugu.)

2: Bapo! Hori zenuen, ezta?

1: Baretzen denean, berriro kotxera. Lortu duzu soinekoa janztea. Zorionak!

2: Presaka jantzi, ilea ere goma batekin bildu nola edo hala, eta kolonia bota besapean.

(Umea berriro ere negarrez. EMAKUME 2k sustoa hartuko du.)

1: Bai, zurea da, ez dago besterik.

2: Jakina! Kaka egin du. (Ospatuz) Eta urre kolorea dauka!!!

1: Oso garrantzitsua. Urre koloreko kaka egin badizu, lasai egon, goroldio kolorekoa bada, ordea...

2: Ezzz! Kolikoak ditu!

1: Hiru hilabetez eta hogeita lau ordutan negar batean! Baina lasai, ume batzuek urre kolorekoa egiten dute. (Arnasa hartuz) Hartu berriro, aldatu goitik behera...

2: Bueno, azpiko arropa oraindik janzteko moduan dauka.

1: Prest zaudete azkenean!

2: Ene, hainbeste ordu ba al da?

1: Bai, bi ordukoa espero zenuen paseoak ordu-erdikoa beharko du izan, ordu-erdira gosetu egingo delako. Baina han zoaz zure panpinarekin kalera... etxean egin duzun negar saioaren ondoren.

2: Aizu, hemen negar zuk egiten duzu, entzun?

1: Bai, hormonak!

2: Ez dugu denok egiten! Hemen zuk bakarrik egiten duzu negar!

(Umea berriro negarrez.)

3: Bueno, zuk bakarrik ez. Tira, aurpegia ondo-ondo garbitu eta...

1-2: “Gizarteari erakustera”.

X.

(EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 kotxe kapota banarekin. EMAKUME 3 kalean gurutzatzen duten jendearena egiten.)

3: Ene! Zein dugu hau?

1: Julen, Julen da.

3: Zorionak! Noiz izan duzu?

(Umea negarrez hasi da.)

3: Ui, ene! Ume honek gosea du.

1: Bai, izan dezake. Tokatu egiten zaio (Bularrean jarriko du. Min emango dio)

3: Bai gauza polita! Ama umeari bularra ematen baina gauza politagorik!

1: Eta mingarriagorik! Barkatu, baina paseoan jarraitu behar dut...

(EMAKUME 2rekin gurutzatuko da. Agur esango diote elkarri.)

1-2: Agur!

3 (EMAKUME 2ri): Ai, ama! Ume hori hoztu egingo zaizu!

2: Ez dut esan. Hogeita hamar gradu daude bai guretzat, eta baita jaioberriarentzat ere, eta halere, gajoa, azpiko kamixeta jantzita atera dut. Badaezpada.

3: Ene! Kamixeta jantzi al diozu? Itoko zaizu! Eta gainera, hobe zenuke buruz behera jartzea, badakizu... ez itotzeko, hainbeste gauza entzuten dira!

2: Bai, hainbeste gauza entzuten dira... (Buelta emango dio umeari badaezpada)

(EMAKUME 3 aldendu eta EMAKUME 1 hurbilduko da. Pozik dator, azkenean, umeak lo hartu dio.)

1-2: Gero arte...

2: Lotan...

1: Bai, azkenean!

2: Ea asko irauten duen... Zer daukazu? Buruz gora?

1: Halaxe hartu du lo eta halaxe utzi dut. Ez noa orain mugitzen hastera.

(Ezer esan gabe, umea aldatu egingo du berriro posizioz, aurrera jarraitzen duen bitartean.)

3 (EMAKUME 1i): Utziko al didazu besoetan hartzen?

(Umea negarrez hasiko da EMAKUME 3k hartu bezain pronto.)

1 (EMAKUME 3k ez entzuteko moduan): Ez. Ez nizun utzi nahi, lo zegoelako... Baina garbi dago galdera erretorikoa zela. Ez didazu erantzuteko betarik ere eman.

3: Torizu! Hain txikia da! Amaren falta antzemango du gizajoak.

1: Ez, emakumea! Esnatu egin duzu, eta esnaera txarrekoa da, ama bezalaxe!

3: Lasai, neska. Ez haserretu. Negar hori ez da lo faltarena, hori gosearena da.

1: Ba, oraintxe eman diot.

3: Ba, nik esango nuke, gosea duela. Ikusten nola zupatzen duen behatza? Nahikoa esne izango duzu ba?

1: Ez, gutxi eta hura txarra!

3: Gaur egungo amak edozerekin haserretzen zarete. Umeak ume bada negar egin behar du, emakumea!

XI.

(Hirurak aurrez aurre ikusleei hizketan. EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 umeak besoetan.)

2: “Zer egin dut?”. Goizeko ordu txikiak, auzo guztia lotan eta ni, berriz, umearen negarra isildu ezinik. Hartu besoetan, utzi sehaskan, bularra eman, berriro hartu, egongelara joan, balkoira atera, ahalik eta goxoen kantatu, kulunkatu, haserretu, builaren bat atera, sehaskan utzi marru bizian, arnasa sakon hartu, begiak igurtzi, berriro hartu eta urrats bakoitzarekin batera...

1-2: “Zer egin dut?”.

(EMAKUME 2ren umea loak hartu du. Honek atseden txiki bat hartuko du.)

1: Ni lehen ni nintzen eta ni naiz orain ere.

3: Baina orain ama.

1: Nik premia batzuk ditut, eta gogo batzuk, eta asmo batzuk, eta ilusio batzuk. Eta maite dudan lanbide bat, eta erabat asetzen nauen afizioa. Eta lagun batzuk. Eta izaera bat eta bizitzaren aurrean jarrera bat, edo bizpahiru.

3: Dena aldatzen da egun batetik bestera.

(Umea negarrez hasiko da berriro ere.)

2: Nekatuta sentitzen naiz. Eta errudun.

3: Errudunik ez dago.

2: Errudun sentitzen naiz ama izateagatik, umeak eskatu gabe biziarazteagatik. Eta protestan ari bada? (Goxo-goxo) Negarrez ari da.

1-3: Bai, konturatu gara.

2: Ezin dut lasaitu, zer egin dut? Ez dakit zer egin!

3: Zeu lasaitu, lehendabizi.

2: Negarrez dago. (Oihu egingo dio umeari) Ixo! Ixo! Errudun nire onetik atera eta errieta egin diodalako, errudun nire ezina beste guztiei leporatzen diedalako!

1: Baina zuk ez al zenuen hainbeste desio ume hori izatea? Zuk ez al duzu ba esaten oso zoriontsu zarela?

2: Hala naiz.

1: Hau guztia jakinda?

2: Hau guztia jakinda. Eta bizita.

3: Gauza bat jakitea baita, bestea bizitzea.

2: Ixo, ixo pottoko, amatxorekin zaude, laztana, eta amatxo ere oso nekatuta dago.

1: Ba, niri gogorra egiten zait nire premiak bigarren mailako premiak izatera pasa direla ikustea. Gogorra. Bera jaio ondoren, bere beharrak dira lehendabizikoak. Ez. Ia bakarrak.

(EMAKUME 2ren umeak lo hartu du.)

1-3: Azkenean!

2: Ixo!!! (Pozik eta maitekiro) Nolaz galde dezaket zer egin dudan! Zu egin zaitut, pottoko.

1: Ba, nik ez dakit zer egin dudan. Nire premiak eta gogoak ez dira aldatu. Bere horretan irauten dute. Gogorik ez zait apaldu ama izateagatik. Izatekotan, gogoak egia bihurtzeko denbora joan zait. Asmo eta ilusioekin ere berdin gertatzen zait. Denborarik ezak asmoak asmo eta ilusioak ilusio izatera zigortu dizkit. Lagunekin ere, berdin. Lagunekin egoteko denbora nahi dut. Behar dut. Baina ama bihurtu naizenetik ez da erraza ama ez diren lagunekin harreman estua izaten jarraitzea. Orain errazago egiten zait ama direnekin egotea. Konpartitzeko gauza gehiago omen ditugu. Izaera, berriz, neurea daukat eta ez zait aldatu umea izateagatik. Aldatzekotan, gauzen garrantzia neurtzeko gaitasuna aldatu zait. Baloreak, baina neure izaera ez. (Umeari) Nik neu izaten jarraitu nahi dut, bihotza. Zurekin, baina neu.

2: Bizitza berri bat nahi nuen. Nahi eta ezinak beldurtu egin ninduen. Ezin izango ote nuen pentsatuta izutu egiten nintzen. Orain badut bizitza berri bat, zurekin, laztana, baina beldurrak ez ditut uxatu. Beldur naiz ez ote zaitudan ondo zainduko. Beldur naiz gehiegi maiteko ote zaitudan, eta beldur naiz, zu jaio arte, nireak ziren orduak, den-denak, konturatu gabe zuri emango ote dizkizudan. Beldurra diot zuri gehiegi lotzeari.

3: Errurik ez. Ez dago errurik. Errudunik ere ez. Beldurrak bai, beti. Zuen umeek zuek zareten bezalakoak ezagutu beharko zaituztete, zuek bera ezagutzen saiatuko zareten bezala. Ez dago besterik.

XII.

1: Amets egin dut.

2: Gauero amets bera.

3: Ametsa.

1: Azkenean lanpostu on bat eskaini didate. Gustukoa.

2-3: Zorionak!

1: Bai, pozik nago.

2-3: Amets polita, orduan.

1: Ume bat daukat, ama naiz.

2-3: Bai, eta zer?

1: Lana kanpoan da, etxetik urruti.

2-3: Ya.

1: Ametsean, umeak badaki eta negar egiten du, gaixotu egiten da, ez du jan nahi.

2-3: Ya. Ume batek ama behar du.

1: Korrika hasi nahi dut eta ezin naiz mugitu.

2: Gauero amets bera.

3: Ametsa.

2: Ni beldurtu egiten naiz ametsetan berarengandik urruntzen naizen bakoitzean.

1: Zergatik?

2: Nirekin baino hobeto ez dela inorekin egongo pentsatzen dut.

3: Beldurtu egiten zaitu zu gabe gaixotuko ote den pentsatzeak.

2: Edo parkean eroriko ote zaien.

1: Edo jaten ondo emango ote dioten.

2: Beldurtu egiten nau ametsetan ere etorkizunak.

3: Berak zuk maite duzun adina maiteko ote zaituen.

1: Ametsak besterik ez dira.

2: Gaiztoak baina ametsak.

3: Ametsak. Nik lau ume koskortu ditut eta denek agur esaten didate. Alde egiten ikusten ditut.

1: Bazen garaia.

2: Seguru al zaude?

1: Egongo ez naiz! Orain denbora izango duzu.

3: Zertarako behar dut nik denbora?

1: Zertarako? Irakurtzeko, zinera joateko, lagunekin kafe bat (edo bi) hartzeko?

2: Erlaxatzeko eta zeure buruaz gozatzeko.

1-2: Zorionak!

3: Ni ez nago preparatua. Nik gutxi irakurri dut, ez zuek bezala. Ni zinera bi edo hiru aldiz joan naiz, eta lagun-lagunak... Zer esatea nahi duzue? Niri umeak zaintzen joan zaizkit urteak. Ai, ama! Gurea beste belaunaldi bat izan da.

1-2: Familiari bizitza eskaini dion belaunaldia.

3: Hala da.

1: Hasi ikasten.

3: Nire adinean?

2: Egin bidaiak!

3: Imsersorekin?

1: Tira, zu zeu zara.

2: Izen eta deitura propioak dituzu.

3: Ez ote da beranduegi?

1-2: Beranduegi?

2: Ai, ama! Niretzat bai dela beranduegi! (Altxatu eta joateko prest) Berandutu egin zait.

3: Niretzat inoiz ez da berandu. Denbora dut. Parkera noa paseatzera.

1: Ni ere parkera noa. Umea egunero eramaten hasi naiz.

2: Ni berak eramaten nau.

3: Ni neure kasa joaten naiz.

XIII.

(Umeak zabuetan. EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 eragiten.)

1: Zer, laztana? Gustura al zaude? Dilin-dalan, dilin-dalan...

2: Gehiago oraindik? Tira, Ane. Amatxo nekatuta dago. Goazen paseo bat ematera. Txirristara? Ez! Ezta pentsatu ere! Oso altu dago! Kontuz, Ane!

(EMAKUME 3 ondoan eseriko zaie. Beraiekin hitz egiten saiatuko da.)

3: Kaixo!

1: Julen, joan nahi txirristara? Goazen, txapeldun!

2: Kontuz! Kontuz, Ane! Zutik ez! Eseri! Itxoin! Zu egon geldirik amatxok eskutik heldu arte! Gorroto ditut munduko parke guztiak!

3: Kaixo...

1: Hartu lasaiago, neska! Gehiegi estutzen duzu umea. Uztazu libre! Total, zu horrela egonda ere, igual-igual erori liteke!

2: Zuk lagundu, gainera. (Hitz egiten duen bitartean begi bat umearen gainean) Ederki antzematen zaizu kolunpioan jarri duzun lehendabiziko eguna dela. Ilusioa egiten du hasieran, bai. (Umeari) Ane, joango al gara etxera?

1: Atzo ez zinen etorri.

2: Ez, amonaren etxera joatea erabaki nuen, eguraldiak ze itxura hartu zuen ikusita.

1: Ba, ez zuen tantarik egin.

2: Ez, konturatu nintzen, baina...

1: Gu hemen egon ginen.

2: Seiak arte?

1: Bai, beti bezala.

3 (publikoari): Umeak gora eta behera dabiltzan bitartean gai nagusi bat izaten da amen artean: umeak. Eta ez da izaten amek ez dakitelako, ez dakigulako umea ez den beste ezertaz hizketan, askok hala uste badu ere. Parkea da amak elkartzen dituena, alegia, umeak, eta bakoitzak berea duelako elkartzen dira: ama direlako, eta parkean dauden bitartean horixe dute lotura bakarra, eta horrixe buruz hitz egiten dute. Aizue, eta zuek, zer moduz?

1-2: Gu?

1: Ondo, ondo.

2: Ane, zatoz! Merienda emango dizut! Ane!!!

3: Baina ni ez naiz umeez ari.

1: A, ez? Julen polit hori, amatxok merienda emango dizu zuri ere (Potoa EMAKUME 3ri pasako dio eusteko) Barkatu, helduko al didazu?

2: Nola hazi den.

1: Bai, hala dagokio.

2: Urtea ez du oraindik, ezta? Aizu, mesedez, helduko al didazu une batean?

3 (libre duen eskuan hartuko du): Bai, bai... nola ez ba!

1: Ez, datorren hilean beteko du, bai.

2: Ane! Etortzeko hona! Oso handia dago.

1: Pertzentilean, erdi-erdian.

2: Ai, ama! Nola jaten dizun! A ze inbidia! Gureak ez du frutarik ikusi ere egin nahi. Etortzeko hona! Kontuz!

1: Jatun ona da, bai. Ba zurea, izugarri graziosa dago. Bi urte baditu, ezta?

2: Hiru hilabete eta erdi barru.

3: Bukatu al dute?

1-2 (gauzak jasotzen hasiko dira automatikoki): Bai, eskerrik asko. Esan eskerrik asko amonari, laztana!

2: Ze jertse polita erosi duzun!

3: Bai, ezta?

2: Ez, Julenen amari esan diot!

3: A! Bai, polita da.

1: Bai. Lehengo batean erosi nion.

2: Hemen?

1: Bai, hortxe bertan.

2: Horrelako zerbaiten bila nabil ni ere, baina ez dut aurkitzen.

1: Ba, aukera handia zeukaten.

2: Ederki kostako zitzaizun.

1: Ez dezazula uste. Nik, gainera, irabazten dudanarekin... badakizu.

3: Eta zuek zer moduz?

2: Zer?

3: Ea, zuek zer moduz?

1-2: Gu? Ondo, bai... Ondo?

(EMAKUME 1ek eta EMAKUME 2k ero bati bezala begiratuko diote EMAKUME 3ri. Gero elkarrizketan jarraituko dute.)

3 (publikoari): Ez didate entzun ere egiten. Logikoak dira kontu hauek. Elkarren ondoan jarri eta hitzik egin gabe egotea ez da erraza.

(EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 elkarren ondoan umeei begira elkarri hitz egin gabe. Biei gogoa antzematen zaie.)

1 (umeagatik): Ala!!!... (2ri begiratuz)

2: Ai!!! Kontuz bihotza!!!... (1i begiratuz)

1-2: O! Ene!... Eta?

(Berriro ere elkarrizketan hasiko dira.)

1: Ume horrek dauka indarra! Lo asko egingo dizu, ezta?

2: Ez nik nahi nukeen adina, baina...

1: Sendoa dago benetan!

2: Ez da loagatik izango!

1: Ez al du ondo lo egiten?

2: Bai, ondo bai, baina...

1: Gureak horixe egiten du ondo. Lo.

2: Ba, hau goizeko zazpietarako mugitzen da.

1: Goizeko zazpietarako?

2: Egunero.

1: Eta ze ordutan oheratzen duzu?

2: Bederatziak aldera.

1: Eta zer nahi duzu?

2: Saiatu izan naiz beranduago oheratzen, baina...

1: Ez, alferrik da. Hauek agindu egiten dute, baina gau osoan egiten badizu...

2: Normalean bai...

1: Gureak ez. Oraindik bi aldiz jaikitzen naiz.

2: Ze denbora duela esan duzu?

1: Hamaika hilabete baina biberoia eskatzen dit gauero. Eta ez dakit zer iruditzen zaidan ez ematea.

2: Gaixoak gosea baldin badu, zer egingo diozu ba? Baina, kasualitatez, ez duzu Duérmete, niño irakurrita izango?

3 (publikoari): Aspertu egiten dira parkean. Aspertzen dira egun guztiak berdinak direlako, aspertzen dira beti toki berean egon beharraz, aspertzen dira, beti elkarrizketa gai bera izateaz. (Emakumeei) Zer moduz?

1-2: Zer?

3: Ea zuek zer moduz.

1-2: Aspertuta, pixka bat aspertuta. E! Erabat aspertuta asperkeriez hitz egiteaz...

2: Ane!!! (Erdi negarrez) Gorroto ditut parkeak, gorroto ditut umea aske utzi behar dudala esaten didaten guztiak. (Badoa) Lasai, lasai, bihotza...

1: Nik burua parketik urruti daukat. Hainbeste gauza dauzkat egiteko. Tira, laztana, berandu da... Denbora asko daramagu hemen. Goazen... (Badoa)

3: Parkean dagoenaren buruak parkean behar du, eta burua parkean ez duenak hobe du parketik alde egitea. Burua bakarrik ez gara, ordea, eta bihotzak aginduta joan behar izaten dute. Umeagatik. Umea pozik ikusteagatik, denbora batean bederen... (Paseatzen aldentzen ikusiko dugu. Bere buruari) Eta nik, zertarako behar dut nik orain denbora?

XIV.

(EMAKUME 1 eta EMAKUME 2, EMAKUME 3ri besotik helduta.)

1: Ai ama! Zergatik ez zenidan hau dena lehenago kontatu?

3: Zer? Parkeetakoa?

1: Ba... dena! Ez dakit nondik hasi.

2: Hasieratik hastea onena.

3: Ez dakit non dagoen hasiera.

1: Ez dakizula? Nik bai! Zergatik ez zenigun esan haurdunaldian hainbeste negar egingo genuenik?

3: Ez al nizuen nik esan probetxuzko emakumeak izaten ikasteko?

1: Bai... baina...

3: Ez al nizuen karrera bana eman, nik bezala buka ez zenezaten?

2: Bai, ama, baina...

3: Zenbat aldiz entzun didazue amarena paper zaila dela? Alaba izatearena baino gehiago.

1: Askotan, baina...

3: Ez dago bainarik! Nik esan dizuet, baina ez didazue entzun nahi izan! Hor dago koxka! Zenbat aldiz kontatu dizuet zuen aita ze ordutan iristen zen etxera, iristen zenetan?

2: Baina gure aita kamioizalea zen!

3: Horregatik! Eta zenbat aldiz hasi naiz kontatzen, gauean azkenekoa oheratu eta egin beharreko lan guztiak egin ondoren, ni oheratzerako lehendabizikoa esnatzen zitzaidala? Zenbatetan egin didazue kasu? Inoiz ez.

1: Baina inoiz ez diguzu egia esan!

3: Ez dizuedala egia esan? Zer esan behar nizuen? Damutzen naizela zuek izan izanaz? Ez da egia, ordea! Harro nago zuen ama izateaz! Zuen aita beti kanpoan izaten zen, ni beti etxean, beti lanean, biok, bakoitza bere erara, zuekin beti ni. Zenbat negar egin ote dut! Hasieran eta gero, eta baita orain ere! Ze demontre! Nik bakarrik dakit zer pasatu dudan!

1: Horregatik, ama! Zuk bakarrik dakizu!

3: Esateko era bat da, umea.

2: Haurdun nengoela esan nizunean hunkitu egin zinen...

1: Nik esandakoan ere bai...

3: Nola ez naiz ba hunkituko! Hunkitu... eta kezkatu. Biak batera. Batetik, badakidalako zer den hori, eta zorionez, unerik txarrenak eta gogorrenak ahaztu egiten dira, eta ez zaituztedalako sufritzen ikusi nahi. Baina bestetik, horixe delako bizitzaren legea. Eta umeak izatea gogorra da, baina zuk ba al dakizu zenbat pozten duten etxea? Halere, nik uste nuen zuek ez zenituztela izango.

1: Nik ez nuen nahi baina...

2: Nik bai... baina ez nuen momentua aurkitzen, badakizu.

3: Eta halere, poztu egin nintzen. Asko poztu nintzen eta nik izan ez nuen laguntza emateko prest nago, gainera.

2: Bai, ama, eta eskerrik asko.

3: Nik badakit zer den hori.

1: Baina horrek ez du esan nahi egunero gure etxean egon behar duzunik.

3: Laguntza behar duzuenean, badakizue non nagoen.

1: Halere, ama... gehixeago jakin izan bagenu... igual...

3: Zer entzun nahi zenuten: “Ez izan umerik”?

2: Ez, ez da hori... badakizu ez dela hori...

3: Eta “ez izan umerik” esan izan banizue... zenbat izango ote zenituzten?

1: Nik jakin izan banu...

3: Zer?

1: Hau guztia...

3: Zer?

1: Ez dakit.

2: Egunen batean, “zergatik ez?” galdetuko zenuen.

1: Galdetu nuen.

2 (umea balitz bezala): Ama...

3: Zer duzu, umea?

2: Ama...

3: Zer?

2: Zuk, umeak izan eta gero, aitarekin...

3: Zer?

2: Badakizu...

3: Badakit, zer?

2: Nik ez dut denbora askoan gogorik izan!

1 (harriturik): Ez duzula gogorik izan?

2: Ba, ez. Hau ez diot inori kontatu eta bada norbaiti kontatzeko garaia... umea jaio eta denbora askoan, ez dut gogorik izan. Ez. Benetan.

1: Nik gogoa bai, baina... Ai, ama! Lurra zulatzea baino zailagoa zen hura.

3: Ixo, ume! Kontu horiek ez dira inori kontatzekoak!

2: Ez, ama. Hobe norbaiti kontatzea. Nazka bezala ematen zidan. Bueno, batetik, neroni ahula sentitzen nintzen, gorputz guztia minberatua, gorputz guztia nirea ez balitz bezala, beste batena balitz bezala eta bularra eman behar haurrari, eta halako nekea, eta... Ba, ez! Ez neukan gogorik. Ez eta kontua aipatzekoa ere!

1: Eta zuk, ama?

3: Ai, ume! Hori galdera!

1-2: Ama!

3: Ba zer esatea nahi duzue? Ez naiz akordatzen! Eta akordatuta ere... zuk uste, ni hasten nintzela gogorik baneukan ala ez neukan galdetzen?

2: Baina ze bizimodu klase izan da zurea?

3: Nirea ez, umeak. Zuena...

1: Ai, ama... Galderak egiteko ere denborarik gabe?

3: Eta orain laurak koskortuta, zertarako behar dut nik denbora?

1-2: Ama, nahi duzuna egiteko...

3: Gauza bakarra egiten ikasi dut, ordea...

1-2: Ai, ama gurea!

XV.

3: Baina umea...

1-2: Ama...

3: Daukan katarroarekin nola aterako duzu ba jertserik gabe!

1-2: Ama...

3: Umea! Hoztu egingo zaizu eta gero izango dituzu komeriak!

1-2: Ama, ni naiz bere ama.

3: Ume bat besterik ez zara-eta!

1-2: Ume baten ama den umea.

3: Horregatik ba... egiozu kasu amari...

1-2: Ama, ama naizela ni ere.

3: Hemen ama ni naiz.

1-2: Ni ere bai...

3: Ni zurea.

1-2: Eta ni honena.

3: Amak beti gehiago jakiten du...

1-2: Ama! Ama ni naiz!

XVI.

(Hiru EMAKUMEak, berriz ere maskarak aurpegian. Eszena honetan ordea, hizketa egiteko, maskara erantzi egingo dute.)

1: Ai, ama!

2: Ai, ama!!

3: Ai, ama!!!

NARRATZAILEA OFF: Amak dira. Esan egin beharra al zegoen? Ez al zaie antzematen? Ez al zarete konturatu nola egiten duten irribarre?

(EMAKUME 1, EMAKUME 2 eta EMAKUME 3 oso serio.)

NARRATZAILEA OFF: Irribarre honek badu bere arrazoia: euren seme-alabak. Amak dira, eta euren seme-alabei begira egingo lukete egun osoa, ez zaie zeregin hoberik bururatzen!

1-2-3: Ez... Kia!

NARRATZAILEA OFF: Bizitza honetan zeukaten helburu nagusia bete dute! Horregatik egiten dute irribarre. Beti irribarre!

(EMAKUME 1, 2 eta 3 negar txikian.)

1: Ai, ama! Txikiak loreontziko lur guztia atera dizu!

2: Ez kezkatu! Superwomanak aspiradora pasatuko du!

1: Ai, ama! Etxeko giltzak komunetik behera bota dizkizu!

3: Lasai, interneta daukat, linternero bati deituko diot...

1: Ai, ama! ColaCao guztia sofa berriaren gainean hustu dizu!

2: Eta zer? Igual berria erosteko aprobetxatuko dut...

NARRATZAILEA OFF: Zer ote da gaur egun ama izatea?

1-2-3: Errudun sentitzea. (Negarrez lehertuz)

2: Gaur ez dut egun ona izan lanean. Lur-jota nator. Zuzendariarekin eztabaida, lankideekin gaizki ulertuak...

NARRATZAILEA OFF: Eta zer? Egin irribarre, emakumea! Begiratu txikiari, berak ez du errurik.

2: Ez!!!

1: Behatzak lehertu beharrean nator enkargutatik!

NARRATZAILEA OFF: Zer da ba hori? Begiratu txikiari... egiozu irribarre... berak ez du errurik.

1: Ez ba!

2: Biharko lan-entrebistarako apropos prestatuta neukan soinekoaren gainean egin dit txiza!

NARRATZAILEA OFF: Eta zertarako daukazu mila erreboluziotan lehortzen duen labadora? Ez galdu irribarrerik! Txikia da eta ez du errurik.

1-2-3: Egia. Errua gurea da.

1: Ai, nire txikia...

2: Laztana, egin looo, egin loooo... ni hemen nago, amatxo hemen dago zure loa zaintzeko.

3: Maitea, pasako da mina. Amatxok emango dizu masajea, eta pasako da... amatxorekin dena pasako da.

1: Txiza egin al duzu galtzetan? Ez da ezer... oraintxe aldatuko zaitut.

2: Mina hartu al duzu belaunean? Ez da ezer... oraintxe sendatuko dizut.

3: Amesgaiztoa izan al duzu? Ez da ezer... oraintxe ahaztuko duzu.

NARRATZAILEA OFF: Amak dira.

1-2-3 (etsiturik): Ai, ama.

NARRATZAILEA OFF: Berak ez du errurik.

XVII.

1-2-3: Nik bai. Etxetik kanpo zortzi ordu lan egin arren etxera lanez lepo natorrelako, lo gutxi egiten dudalako, alde egiterakoan negarrez geratu delako.

1: Haurtzaindegian.

2: Zaintzailearekin.

3: Nirekin.

1-2-3: Sukarra zeukala eta lehenbailehen joateko deitu didatelako, eta hala ere, erosketak egitera eraman dudalako, bankura kredituaz hitz egitera joan beharra geneukalako, eta parkean berarekin haserretu naizelako, afaria azkar eman nahi izan diodalako, negar egin dudalako, eta bere aurrean errudun azaldu naizelako.

1: Gorroto ditut nire hormonak.

2: Nire umore aldaketak.

3: Nire bakardadea.

XVIII.

(Hiru EMAKUMEak jiraka ari den plataforma gainean. EMAKUME 3 zutik eta EMAKUME 1 eta 2 zabuan eserita, elkarri bizkarra emanez.)

1: Amets egin dut.

2: Gauero amets bera.

3: Ametsa...

1: Azkenean lan on bat eskaini didate. Gustukoa.

2: Zorionak!

1: Bai, pozik nago.

2-3: Amets polita orduan.

1: Ume bat daukat, ama naiz.

2-3: Bai, eta zer?

1: Lana kanpoan da, etxetik urruti.

2-3: Ya.

1: Dena eta denak utzi eta joatea erabaki dut.

2-3: Umea utzita?

1: Bai, utzita. Bizitzan ez dut honelako beste aukerarik izango.

2-3: Zure umea haziko da.

1: Txikia zen ametsean, oso txikia. Nitaz ez dela akordatu ere egingo pentsatu dut. Izerditan esnatu naiz.

2: Gauero amets bera.

3: Ametsa.

2: Nirea hazi egin da, bat-batean.

1: A ze suertea!

2: Ze pena!

1: Pena?

2: Pena, bai. Hain dira politak txikitan...

3: Politak dira, bai. (Biei begira)

2: Hain gustura egoten naiz besoetan hartuta.

1: Gero berak hartuko zaitu besoetan.

2: Orduak pasatzen ditut laztantzen.

1: Ez galdu ohitura onak!

2: Eta ezin nuen besoetan hartu!

3: Hori ez da betirako.

2: Hainbeste hunkitzen nau zenbat behar nauen ikusteak.

3: Gero ere beharko zaitu.

1: Ama, nik behar zaitut. Datorren astean...

2: A, hori baino lehen, bihar, ama... arratsaldean...

3: Bihar arratsaldean, zer?

2: Pelukeriara joateko asmoa neukan... hainbeste denbora da ez naizela izan!

3: Ba, kasualitatea, nik ere ordua hartua daukat!

2: A, bueno, orduan... Ez, ezer ez, beste batean joango naiz.

3: Alda dezaket, baina gehienera etzirako...

1: Zer daukazu etzi?

3: Etzi ez. Asteburuan, banoa.

1: Nola bazoazela?

3: Banoa, hilabeterako.

2: Nora, ordea?

3: Mundua ezagutzera!

1: Orduan datorren astean ezingo didazu umea zaindu! Lan-entrebista bat daukat eta...

3: Ezingo dut.

1: Ai, ama!

3: Pertsona independenteak izaten erakusteko, neuk izan behar dut lehendabizi independente.

1: Hori nik esan nizun.

3: Eta nik ikasi eta ni ez banaiz niregatik eta niretzat bizitzen, inork ez du nire bizitza biziko nire ordez.

2: Nik esan nizun hori...

3: Eta nik ikasi. Inoiz ez da berandu. Arrazoi zenuten.

1: Ai, ama!

2: Ai, ama!

3: Beti izango nauzue laguntzeko prest... libre nagoenean.

XIX.

(Hasierako kantu bera. Ozen.

EMAKUME 1 eta 2 jolasean, elkarri eskuak emanda, jirabiran. EMAKUME 3 haiei begira, pozarren.

Musika isiltzearekin batera askatu eta barrezka amaituko dute.

Erantzi egingo dute gainean daramaten jantzi zuria. Barruan daramatzatenak koloretsu ikusiko ditugu: gorri, urdin, more.)

1: Amets egin dut.

2-3: Berriro?

1: Lan on bat eskaini didate.

2-3: Beste bat?

1: Gogoko dut lan hori!

2-3: Ondo dakigu.

1: Ez al nauzue zorionduko?

2-3: Bukaera jakin eta gero.

1: Dena utzi...

2: Dena utzi eta...

3: ...joatea erabaki duzu...

1: Umea utzita?

2: Bizitzan ez duzu beharbada horrelako aukerarik izango.

1: Bai, eta aprobetxatu egingo dugu.

2-3: Dugu?!

1: Bai, hazten ikusi nahi dut. Biok joango gara. Umeak ez dit bizitzen uzten, baina, orain, ezingo nintzateke umerik gabe bizi. Pozik nago eta umeak badaki. Ez du negar egiten.

3: Baina lan horrek ez dizu asti asko utziko.

1: Egia. Ordu gutxi izango ditugu elkarrekin egoteko, baina, gutxi izanik ere, batak besteari gustura eskainitakoak izango dira, oso-osorik.

2-3: Zorionak!

1: Ametsean... ez naiz damutuko ama ere izateaz.

2: Nik ere amets egingo dut!

1-3: Ze amets?

2: Amets... goxoa.

3: Ume zoragarria duzu.

2: Zoragarriena!

1: Eta ederr...

2: Ixo! Ametsean debekatua daukat, inork galdetu gabe, niri “ama” hots egiteko eskubidea duen oraingoz pertsona bakarrak “ama” esaten didanean, zer sentitzen dudan adieraztea.

1-3: Amets goxoa.

2: Galdetzen ez badidate, ez dut umeaz hitz egingo.

3: Eta galdetzen badizute?

2: Orduan, kontuan izango dut galdetu didana guraso den ala ez.

1: Guraso ez bada?

2: Minutu bat daukat erantzuteko.

1-3: Ya!!! (Denbora kontrolatuz)

2 (ahalik eta azkarren erantzunez): Gaur goizean, dutxan sartu berria nengoela, bat-batean bere ahotsa entzun dut, “ama, ama, amatxo” esaten. Bihotzak ia-ia eztanda egin dit. Pentsatu... bere ahotsa... hain fina, hain goxoa, hain kantaria: “Ama! Ama etoi” esanez.... “Nola ez naiz ba joango, laztana?” erantzun diot nik nahiz eta une hartan burua xaboiez lepo izan. Ura itxi, buruan toalla hala-nola jarri eta ura dariola korridorea zeharkatu dut bere gelara ziztu bizian ailegatzeko. “Ama bibeloia” esan dit nire itxura tamalgarriari erreparatu gabe. “Bai, laztana!”. Korrika abiatu naiz berriro ere sukalderantz...

1: Kitto! Minutu bat.

2 (arnasestuan): Eskerrak...

3: Eta guraso bada?

2: Bi minutu.

1-2-3 (ikusleei maliziaz): Ya! Ixo...

1-2-3: Ai, ama!

XX.

(Hiru EMAKUMEak dantza eroan. Bat-batean musika eta akzioa gelditu eta publikoari adi begira jarriko dira.)

1: Ia-ia ahaztu nuen!

2 (kezkatuta): Ai, ama! Zer?

1: Ez ditugula aipatu ere egin...

2-3: Nortzuk?

1 (ikusleei): Zuek, bai, zuek, aitak, ez zaituztegu aipatu ere egin!

2: Eta zer aipatu behar genuen, ba, aitei buruz?

1: Ez dakit baina, amaz ari bagara, eta umeaz... aitak ere izango du zeresana...

3: Eta gaur egungo aitek, batik bat.

1: Ez, ez, ez... ez hasi, ama.

3: Ez dituzue zuen aitekin konparatuko.

1: Ez, ez gara konparatzen hasiko.

3: Ez da berdina.

2: Ez, ez gara berdinak.

1-2-3: Ai, aita!

2: Ez zaituztegu ahaztu...

1: Ez dago zuek ahazteko modurik.

2: Baina, Ai, ama!n ez zarete kabitzen.

1: Asko geneukake zuei buruz kontatzeko, ama bezala...

1: Baina ez ditugu aipatuko...

3: Gaur ez.

1-2-3: Gaur, Ai, ama! esatera etorri gara...

1: Ai, ama!

2: Ai, ama!!

3: Ai, ama!!!

Ixa

Ixa antzezlana 2003ko azaroaren 25ean estreinatu zen, Urnietako Saroben.

Lantaldea

Egileak: Arantxa Iturbe, Agurtzane Intxaurraga.

Antzezlea: Mikel Laskurain.

Zuzendaria: Agurtzane Intxaurraga.

Zuzendari laguntzailea: Tessa Andonegi.

Eszenografia eta atrezzoaren diseinua: Agurtzane Intxaurraga.

Argiztapen diseinua: Xabier Lozano.

Grafismoa eta animazioa: Iñaki Rubio.

Multimedia-aholkularitza: Alberto de la Cuesta.

Bideo-errealizadorea: Koldo Leniz.

Jantzien diseinua: Ramón García Zabalegi.

Musika giroak: Joxean Goikoetxea.

Diseinu grafikoa: Deunor Bregaña, Anne Ibañez Guridi.

Eszenografiaren egilea: Koro Albizu, Edi Naudo.

Jantzien egilea: Ramón García Zabalegi.

Atrezzoaren egilea: Ramón García Zabalegi, Koro Albizu.

Grabazio estudioa: Aztarna.

Teknika: Eragin.

Ekoizpen zuzendaritza: Hika.

Ekoizpen exekutiboa: Miren Gojenola.

Ekoizpen laguntzailea: Jone Unanua.

Banaketa: Jone Unanua.

Pertsonaiak

MANUEL TEJERO BENÍTEZ: 54 urte. Kalpar luzea. Beltza. AC/DCren kamiseta eta arropa bakeroak soinean. Galtzak, zulatuak. Bota altuak. Zapi gorria lepoan. Garagardo zalea. La Naval-eko langile ohia. Gaur egun “X” bezala egiten du lan: 60 euroren truke jendea behar duten ekitaldietarako kontratatzen dute. Ez da inorekin fio.

TEKNIKARIA: Emanaldian baliabide teknikoez arduratzekoa den langilea.

(Eszenatokian gortina zuria parez pare. Bertan, koloretako arrainen proiekzioa.

Publiko artean, gizonezko bat, MANUEL.

Jendea aretoan sartzen ari den bitartean, lasai. Esku-programa bat aztertzen ari da. Goitik behera, atzekoz aurrera, paperean zerbaiten bila. Makutoa darama zintzilik.

Behin areto barrura sartutakoan leku ezberdinak probatuko ditu. Aulki batetik bestera ibiliko da, eseriz eta zutituz. Jendea molestatuko du mugitzen den bakoitzean. Toki egokia aurkitu duenean, hantxe eseriko da.

Emanaldiaren hasiera ordua iritsitakoan, urduri sumatuko dugu eta inguruko jendeari, batari eta besteari, aurrekoari eta atzekoari galdezka hasiko da.)

MANUEL: Ei, ei, barkatu... (Txistu eginez. Irribarrez) Barkatu... antolatzaileren bat izango da hemen, ezta? Arduradunen bat? Ixaren bat orduan? (Pausa) Joder, orduan zuei zeinek agindu dizue etortzeko etxean futbola izanda? Allakuidaus! Ez da nire problema!

(Besaulkian eseriko da berriro. Bat-batean konturatuko da jendea begira duela.)

MANUEL: Ei, ei, orain ez jarri denak niri begira, e? Hanka sartzen ari zarete. Nik ez daukat mobida honekin zer ikusirik. Ni ere, zuek onartu nahi ez baduzue ere, zuek bezala etorri naiz. Ordainduta. Ordaintzeko hitza eman didatelako, esan nahi dut.

(Aretoko OFF-eko ahotsak abisua.)

OFF: Arratsaldeon, jaun-andreak. Jakinarazi nahi dizuegu emanaldia atzerapenarekin hasiko dela. Ezin dugu zehaztu zenbateko atzerapenarekin. Aktoreak zekartzan hegazkinak matxura bat izan du eta berriro ere Errumaniara itzuli behar izan du. Pazientzia pixka bat izatea eskatzen dizuegu. Barkatu eragozpenak eta ondo izan!

MANUEL: La letxe! Esaten nuen ba nik! Baina, baina... Entzun al duzue? (Bere burua lasaitzeko ahaleginak eginez) Tira, hemen zerbait gaizki dago edo bestela gu guztiok ergelak gara. Ez dut tutik ulertzen. O sea... hegazkina berriro ere Errumaniara? Baina zeini bururatu zaio astakeria hori? Ea, zeinek esan du hori? Joder! Zeinek hitz egin digu oraintxe bertan? Zeinek? Hara, nik zerbait garrantzitsua esan behar dudanean aurpegira esatea gustatzen zait. Aurrez aurre! Kontua niri eta hauetako batzuei ez ordaintzea bada, jai daukazue. Joder, joder, joder... ager dadila organizaziokoren bat, bestela...

(TEKNIKARIA ikusi du.)

MANUEL: Ostias! Ostias! (Hurbilduz) Otsoa aipatu eta otsoa harrapatu!!!

TEKNIKARIA: Ei, nik ez zakiat ezer!

MANUEL: Ez dakiala ezer? Harritzekoa, joder! Zeinek eman du abisua, e?

TEKNIKARIA: Abisua, abisua... Nik zer zakiat! Hamar minutuko atzerapena dagoenean, nik lehenengo efektua sartzeko agindua zeukaat, hori duk historia guztia!

MANUEL: Aibadio!!! Baina erotu egin gara, ala? Zer esan nahi duk? Hau antzezlanaren parte bat dela?

TEKNIKARIA: Aizak, nik ez zakiat ezer! Ni subkontratatu bat besterik ez nauk!

MANUEL: Sub-kontratatua, gainera! Nork sub-kontratatua, organizazioak? Nire organizazioak esan nahi diat, ala nire organizazioko sub-organizazioak?

TEKNIKARIA: Nik zer zakiat!

MANUEL (imitatuz): Nik zer zakiat! Nik zer zakiat! Nik baino gehiago bai, seguru! Bueno, bueno, uztak! Organizazio bat ala bestea izan, azkenean... Eta hasi hadi zerbait pulamentuz egiten egunen batean benetako kontraturen bat lortu nahi baduk, sub-komandante! Joder, eta ken ezak aquarium ostia hau, ni txistu-plasta batean itotzen nauk eta!

(MANUEL, norbait ikusi duela irudituta, eszenatokira igo eta batetik bestera hasiko da bila.)

MANUEL: Ei!!! Ez al dago inor? Ei! Ei!

(Bilaketari utzi eta publikoari begira jarriko da, aurrez aurre, erronkari.)

MANUEL: Kabendio! Kolgatuta utzi naute... utzi gaituzte, bai!!! Bai, zuek ere bai! Zer uste duzue, Errumaniatik bueltan etorriko direla, ala? Inozoak! (Pausa) Bueno, orain egiatan, hemen badago edo ez dago diruaz dakienik? Niri antzerki puta bat ikustera etortzeko agindu didanik? Niri ordaindu behar didanik?

(Isiltasuna. Ondoren, makutoa hartu eta irteerako aterako bidea egingo du.)

MANUEL: Joder, joder, joder!!!

(Ateraino iritsitakoan berriro ere jiratu eta eszenatokira igoko da.)

MANUEL: Bosgarren antzerkia aurten, bosgarrena! Eta azkeneko biak kobratu gabe oraindik! Baina gaurkoa ez. Nipadios! Hara, ez dakit ulertu duzuen, baina haserre nago. Zuek ez duzue Manuel Tejero Benítez ezagutzen! Ezagutu beharrik ere ez. Gaur arte. (NANa erakutsiko du) Ni, Ixa, Tejero Benítez, Manuel. Tejero bai, zuen agindutara, Tejero, ondo ordainduz gero. Eta hemen ikusten ari naiz ez ordaindu eta ez ordaindu-ondo. Nipadios! Esan nahi dut, jada, momentu honetan, oso-oso-oso haserre nagoela, batez ere, akordatzen banaiz antzerki alu batera etorri naizela, etxean futbola edukita. Baina momentuz ez naiz horretaz akordatuko. Denon onerako! Ze, akordatzen banaiz erremedio bakarra aurkituko dut lasaitzeko. (Mehatxu eginez) Manuel Tejero Benítezek aspaldi honetan erremedio bakarra aurkitzen du lasaitzeko!

(Eszenatokian goitik behera bost soka agertuko dira. Zintzilik geratuko dira. MANUEL kanpaia jotzen hasiko da. Zoro moduan sokak eta gortinak astinduz. Sekulako deskalabrua eragingo du, antzeztokia biluzik uzterainokoa. Kanpaialdia amaitzean soka guztiak lurrera eroriko dira.

Isiltasuna.)

MANUEL: Ea orain denok lasaitzen garen. Hi sub- sub-...! Hik ere egin ezak zerbait, joder! Hi, girotu ezak hau pixka bat...

(TEKNIKARIAk argi zenital batekin argiztatuko du. MANUELek alboetara begiratu eta aulki bat hartuko du. Sokak ostikadez baztertuko ditu. Eszenatoki erdian eseriko da.)

MANUEL: Hi adibidez, hi, kamixeta berdeduna, hi, bai!... Aurpegi horrekin... Ez haiz ixa izango, ezta? Ixa-ixa-ele? Zer? Beste sekzioren batekoa? (Beste bati) Hi bai, hi seguru... joan den larunbateko hiletan han hintzen hi. Manuel Tejero Benítezek ez dik aurpegi bat sekula ahazten. Ixa jartzen zuen sudadera batekin: Malcom X. Hi han hintzen seguru. Ez zakiat norena zen, hileta, esan nahi diat. Inor gutxik maite zuen kabroiren batena. Hori seguru! Zenbat izango gintuan guztira? Hogei? Eta hurrengo egunean haren enpresan antolatu zuten festan? Han hengoen, han ere ixa handi batekin. Bai. Seguru. Han gehiago gintuan baina Manuel Tejero Benítezek ez dik aurpegi bat sekula ahazten. Bitako bat: edo hipokrita bat haiz edo nik bezala, ordaintzen duenaren agindutara egiten duk lan. Ixa peto-petoa hi ere.

(Une horretan, hileta elizkizunetako mini lore-koroa bat aterako du makutotik. Naturaltasun osoz emango dio ikusleari.)

MANUEL: “Ixa” gustatzen zaian oroigarri hau...

(Berriro ere aulkia hartu eta eszenatokiko beste puntu batera mugituko da.)

MANUEL: Ixa izatea gogorra da batzuetan, baina dirua dirua da. Dirua esan al dut? Baneukan nik susmoa, goizean goizetik. Sudurrak esan dit: “Gaur zerbait gertatuko zaik”. Manuel Tejero Benítezi ez zaio ziria hain erraz sartzen. Lehendabizikoan, igual, bigarrenean, posible da, baina hirugarrenean ez. Hara! Planto! Ez naiz hemendik mugituko hona etortzeagatik zor dizkidaten hirurogei euroak kobratu arte! Hirurogei euro.

(Jendeari desafioz begiratu ostean, mobila aterako du makutotik.)

MANUEL: Ramona! Ez, espiritu santua! Beste inork ez dizu deitzen-eta! Jarri al didazu partidua grabatzen? Ondo, ondo, ari zara ikasten! Ez! Ez naiz iritsiko partidu bukaerarako! Eta zuri zer axola zaizu? Ba, orduan ez galdetu! Kontakatilu halakoa! Afaria labean, sin falta! A, eta sartu pare bat lata frigoan. Ale! (Moztu) Kabendio! Dena esan behar zaie atso hauei! Bestela ez dakite gauza bat ganoraz egiten!

        Joder! Beste asunto bat geratu zait argitu gabe. (Berriro mobilez deituko du) Ramona! Ama! Ez dakit zer egingo dudan berriro nor naizen galdetzen badidazu! Joder! Ez, ez, betikoa, xerra, edo bueno, beste lata bat ere bai, badaezpada. Ez, baina, ez... Ibanen bila joan behar duzula, bai, futbolera, eta bueltakoan, jaso Ania taekwondotik; taekwondo, Ramona, taekwondo. Zortzietan bukatzen zuen, bai. Badakit. Aizu! Itxarongo ahal du atarian! Ez dauka beste zereginik! Eta gero Alberto atera eskolatik. Ez, ez... zigortuta utzi dute. Beti bezala. Eta bila joan arte ez dute askatuko, badakizu. Eta nik zer egitea nahi duzu? Gaur ostirala da, ezta? Tokatu egiten zait. Eta ni lanean ari naiz! Lanean esan dut, bai. Lanean. (Deia moztuko du) Ez, batzuek uste dute ama direlako bizitza osoa kontatu behar zaiela! Edozein galdera egiteko eskubidea dutela uste dute! Atsotuta dago erabat! Egunen batean ahaztu egingo zaio hiru biloba dituenik ere! Ez dakit zer egingo lukeen ni gabe. Ostia! Ez diot gogoratu lanarena ez esateko munstroei, joder! Albertok badaki baina beste biek... Eta Ramona kapaz da lanean nagoela esateko! Ez, Albertok, nagusienak, badaki... Alberto, Iban eta Ania... lanean ari naizela, behin berari pasa niolako lan bat. Oso erraza. Eraman izan ditut, hirurak ere bai, askotan. Joder, nire lanean bultoa egiteagatik, kopurua egiteagatik ordaintzen dute. Bat edo lau izan, dirutan ez dago ba alde makala! Eta dirua primeran datorkit, la ostia! Baina Albertori azkenean, esan egin behar izan nion horregatik ordaindu egiten zidatela. Pua! Hainbesteko potrotako min sortuko zidala jakin izatera popatik hartzera bidaliko nituen ehun eta hogei euroak, baina ehun eta hogei euro ehun eta hogei euro dira: gaur hemen kobratuko dudanaren doblea. Beraz, pentsa. Eta lana oso erraza zen. Gauerdian... Ei! Sub! Girotu ezak hau pixka bat!

(Argi aldaketa.)

        Gauerdian, hemen, hiriko banku batean eserita egotea. Besterik ez. Eta nik ezin egun hartan. Berrogeiko sukarra. Ixa bat ikusten geratu nintzen etxean, ekix bat, bai... kepasa? Total! Berotuta nengoen, ezta? Eta klaro, nola esplikatu seme bati gauerdian ordubetez banku batean eserita egon behar duela? Beste baterako ikasi dut, baina orduko hartan esan egin nion: “Alberto, gauerdian plazako banku batean eseri eta ordubetez egon behar duk han”. Deskojonatzen hasi zen kabroia. “Plazako banku batean? Baina hi erotu egin al haiz, Tejero?”. Eta nik: “Dirua zagok tartean”. Eta berak: “Zenbat?”. “Hirurogei euro”. (Ikusleei) Erdi bana. Justua da, ezta? Lana nik lortu nion. Niretzat erdia lana lortzeagatik, eta beste erdia berarentzat, egiteagatik. ETTek bezala. Bere lehendabiziko lana, gainera. Eta ordubete aulki batean eserita egotea ez da beste munduko lana hamahiru urteko umemoko batentzat, ala? Kabroiak komisarian bukatu zuen. Droga trafikatzailea zelako. Hori esan zidaten. Droga trafikatzailea! Kostatu zitzaidan ederki alkatearen agindua zela sinetsarazten! Ze, lan honek hori du, joder! Ez dago kontraturik, ez dago paperik, ez dago ezer idatzirik. Eta hori bentaja bat da, batez ere, Ixabeli... bai, kepasa? Ixabel izena du nire... nire... bizimodua izorratu didan emakumeak, bai, Ixa... Orain urte batzuk esan izan balidate deskojonatu egingo nintzen! Ixak izorratu eta Ixak salbatu! Hori ere Manuel Tejerori gertatu behar! Baina utzi egingo dut gai hau, oso urduri jartzen nau-eta! Eta Manuel Tejero Benítez urduri jartzen denean, malo! Malo!

(Arnasketa ariketak egiten hasiko da. Potroak ere ukituko ditu masaje moduko bat emateko.)

        Zertan ari nintzen? A, ba, hori, Ixabeli pentsiorik ez pasatzeko bentaja bat dela lan honetan paperik ez izatea! Ze pentsio pasa behar diot nik xentimorik irabazten ez badut? Gertatzen da orain Albertok badakiela, eta xantaia egiten dit. Botiloi guztiak nire kontura! Beste biek jakiten ez duten bitartean, ondo. Baina neskak, Aniak jakiten badu, akabo! Bukatu zait txolloa! Albertorekin seguru naiz oraingoz. Botiloiak garesti daude. Egun hartan ez botiloirik eta ez ezer. Alkatearen agindua zen bankukoa. Ez dakit nik zertarako izango zen, hiri hau gauetan ere segurua dela frogatzeko, edo halako pitokeriaren bat! Hauteskunde kanpainan izango zen igual! Ez naiz akordatzen, eta gainera nik ez dut inoiz galdetzen zertarako deitzen didaten! Horregatik naiz ona. Ixarik onenetakoa! Nik, agintzen didaten tokira joan, egon eta kobratu egiten dut. Bai, kobratu eta sanseacabó. Eta egun hartan ere horixe egingo nuen, sukar putagatik ez balitz, esan nahi dut. Baina Albertok komisarian bukatu. “Bai, nire semea da: Alberto Tejero”. “Tejero esan al duzu?”. “Bai, Tejero esan dut”. “Ba Tejero, drogarekin trafikatzeagatik atxilotu dugu, zer iruditzen zaizu?”. “Gaizki. Oso gaizki. Zer esango dizut ba: ‘Joño, deputamadre’!?”. “Alkatearekin hitz egin nahi dut”. “Bai, eta nik Aita Santuarekin, no te...!”. (Ikusleei) Baina azkenean berarekin hitz egin nuen, alkatearekin esan nahi dut. (Kontakizunean etenaldia eginez) Manuel Tejerok zerbait lortu nahi duenean... Dena kontatuko nuela esan nion, Alberto kalean uzteko. Baina, kabendio! Ez dakit ez ote zen hobea izango barruan uztea. Gaur ere zigortuta eskolan! Irakasleei ere xantaia egiten die. Dirua eskatzen die euren txapak aguantatzeagatik, eta ordaintzen ez badiote, sekulako bronkak muntatzen ditu. Aitaren odol beroa izan hark ere! Saiatzen naiz esplikatzen nirea lan ondratua dela, nik ez diodala inori xantaiarik egiten baina Tejero-Tejero atera zait. Ez da galduko mutila, hori ez! Amari ezer kontatzen ez dion bitartean, aita-semeen arteko sekretua izango da...

(Lurrean barreiatuta dauden gauzen artetik kutxa bat hartuko du. Ireki eta eskopeta bat aterako du bertatik. Desmuntatuta. Lasai-lasai muntatzen hasiko da.)

        Aita-semeen arteko sekretua. (TEKNIKARIAri zuzenduko zaio) Hi! Jarriok honi zerbait berezia, trastea ere halakoxea duk-eta! Aitak, gure aita zenak oparitua. Oparitua, edo, niretzako utzia, esan nahi dut. Apropos niretzako. Halaxe esan zidan: “Manuel, nirekikoak egindakoan hiretzat izango duk hau! Ondo zaintzak! Egunen batean beharko duk-eta!”. Egunen batean beharko duk-eta. Ez zuen arrazoi faltarik kabroi hark! Azkarra baitzen tipoa! Tejero-Tejero. Total.

(Pausa baten ondoren, dena ondo dagoela frogatutakoan, kontakizunari lotuko zaio berriro ere.)

        “Konturatuko hintzen inportantea dela, ala? Tejerotarren seinalea”. Halaxe esan zidan. “Tejerotarren seinalea. Egunen batean entendituko duk”. Hari bere aitak eman zion eta hari bere aitak eta hari bereak, eta horrela lehendabiziko Tejeroraino. Auskalo noraino! Ze, Tejeroak betidanik izan gara. Beti izan da Tejeroren bat munduan. Hori seguru dakit. Aitak esan gabe ere. Betikoak gara, esan nahi dut. Odol beroko jendea, hori bai. Denak.

(Altxatu eta eskopeta eskuetan duela eszenatokiaren aurrealdera hurbilduko da.)

        Beroaldi batean egin zuen gure aita zenak ere egin zuena. Eskopeta honekintxe. (Buruan jarriko du jolaserako) Pum. Sanseacabó. Zorrak. A tomar por saco. Akabo zorrak. Eta orduantxe izan zen niretzat aparatua. Eta oraintxe entenditu dut aitak esandakoa: “Egunen batean entendituko duk”. Ze, entenditu dut, gure destinoa eskopeta honekin amaitzea dela. Et, et, et.. ez dut nik esan eskopeta honekin neure buruari emango diodanik. Ez oraingoz, behintzat. (Jendeari intentzio osoz apuntatuz) Eskopeta honek lagunduko dit gaur ere zor didatena, agindu didatena kobratzen. (Natural-natural) Bahituta zaudete denak. Ondo entzun duzue: bahituta zaudete denak. Gaurko honen antolatzailea, arduraduna, kapoa, igual dit nor krixto azaltzen den, bitartean antzoki guztia bahituta dago. Eta bahituta jarraituko duzue nire hirurogei euroak ordaintzen ez dizkidaten bitartean.

(Tiro egingo du. Bera ere danbatekoarekin ikaratu eta altxatu egingo da.)

        Ostia! Pum-pum-pum! (Barrezka) Ez larritu! Ez dut zuek beldurtzeagatik egin! Ez. Ondo ote dabilen ikusteagatik! Izan ere, aitarenetik ez zuen inoiz pum egingo! (Jolastuz) Pum-Pum!!! (Bat-batean gogortuz) Puntu-puntuan egon zen, bai, orain urte batzuk. La Navaleko hartan. Greba egun haietan. Hauxe falta izan zitzaidan pum egin eta bukatzeko! Ze, hura ez zegoen aguantatzerik. Akordatzen al zarete ze greba egin genuen? (Pausa) Kia! Zuek zera akordatuko zarete! Gauza horiek bizitzen ez dituenak ez ditu gogoratzen. Eta zuek ez daukazue La Navaleko langile izateko itxurarik! Ezkonduta nengoen ordurako. Gerra lanean eta gerra etxean! Gerrak eta gerrak daude, ordea. (Pausa) Gerra ederra Ixabelek eta biok ohean izaten genuena! Ohean, edo tokatzen zen tokian, kotxean edo zubipean. Tokia zen gutxienekoa! Gerra-gerra! Sutan bukatzen genuen! Gogoratze hutsarekin... A ze larru-jotzeak! Albo kalteak eta guzti! Bufff...! Horregatik ezkondu ginen! Ez albo kalteengatik, ez. Gerran gu baino hoberik ez zegoelako, esan nahi dut! Gero etorri ziren beste albo kalteak: hiru, bata bestearen atzetik! Baina horrekin ere harro nengoen! Kepasa! Hiru urtetan hiru! Punteria ere ez nolanahikoa! Grebak izorratu zigun gure gerra partikularra! Ezin baita gerra batean baino gehiagotan batera aritu! Ez da erraza, behintzat! Eta ni gerrarako nengoen lanean ere! Baina besteak, Ixabelek, esan nahi dut, ezetz, ameto emateko, jaisteko galtzak patronalaren aurrean, seme-alabengatik eskatzen zidala, bizi egin behar genuela... Bizi?

(Musika gogorra. Pantailan Bilboko La Navaleko istiluen proiekzioa.

MANUELek eszenatokiaren ertzean dagoen kontenedorea erdiratuko du eta barrikada ostetik garai bateko gerra irudikatuko du.)

        To! Eman zioat! Eskirol halakoa! To hiri ere begi-ondokoa! Etorri gure bila! Sartu! Sartu nahi baduzue! Sartu, potrorik baduzue! Eta galdu nahi badituzue! Ezetz ausartu? Madero!!! Ez, ez, ez... despidorik ez!!! Ez, ez, ez... despidorik ez!

(Lurrean eseriko da, atseden hartzeko, bizkarra kontenedorearen kontra.)

        Ordutik patrikan erabiltzen dut! Tiragoma! Ez. Sakon-sakonean erromantiko bat naiz. Ixabel ez bezala. Alde egin zuen. Funtzionario batekin bizi da orain. Tiragoma ez. Tiragoma nirekin. Ixabel bizi da funtzionario batekin. Bete zuen bere ametsa: adosatua, bere lorategi eta guzti. Seguru nago, hala ere, ez dutela txortan egiten. Ez guk bezala, behintzat. Igual hamabostean behin, konplitzeko, telebistan ezer ez dagoenean... Futbolaren ostean seguru ezetz, nik egiten nuen bezala ez, behintzat! Zuek ba al dakizue nolakoa bihurtzen den Manuel Tejero Benítez futbola amaitu ondoren? Zera jakingo duzue! Imajinatu ere ez duzue egiten! Ixabelek daki hori. Akordatuko da behin baino gehiagotan. Hori badakit. Ez du esango, baina hura ahazteko modurik ez dago ezagutu duenarentzat. E? Ixabel... Bazekien, bai, ni nola tratatu, nola lasaitu. Baina orain ez daukat Ixabelik. (Txartela erakutsiz) Ixa, identifikaziorako txartela besterik ez. (Zutitu egingo da) Eta oraindik inork ez duenez potrorik izan altxatu eta aurpegia emateko, berriz ere urduritzen ari naiz eta urduritzen naizenean, ez dakit oso ondo zer egiten dudan, ze nire onetik ateratzen naiz eta, erremedio bakarra daukat.

(Histeriko jarrita tiro egingo du berriro.)

        AI!!! AAA!!!! (Ikusleen artean entzun diren oihuak imitatuz) Ez, ez, ez dut inor histeriko ikusi nahi! Ez zait histeria gustatzen! Ezta batere! Lasaitzeko bota dut tiroa! Eta arrazoi zuen gure aita zenak! Asko lasaitzen du. Ez nuen pentsatuko, baina bai, asko lasaitzen du tiro egiteak, ia-ia Ixabelekin txortan egin edo kanpaia jotzeak adina. Bai. Hala ere, gose punttu bat...

(Bokata aterako du makutotik. Bokata eta serbilleta. Jaten hasiko da. Zakartasunez eta urduri.)

        Bai, ze kristo! Gosetu egin naiz. Seinale ona. Gosea seinale ona da. Gustatu egiten zait horrela, zuekin bokata jaten aritzea. Ni bahitzailea eta zuek bahituak, interesgarria, ezta? Hortik ze traza hartzen diozue? (Pausa) Ez zarete gosetuta egongo, ezta? Hobeto. Ze, seguru hau konponduko dugula gosetu baino lehen, ze, bestela... AAAA!!!!!!

(Ahoratua zuen zatia bota eta dena utzita, korrika saio batzuk egingo ditu eszenatokian eta jendartera jaitsita.)

        Aaa! Lasai. Berriro ere kanpaia jo edo tiro egin beharrean horixe egitea bururatu zait. Lasai, lasaiago nago. (Korroskada bota, eseri eta berriro ere jaten jarraituko du) Lasai. Horrelaxe egoten ginen La Navalen ere bokata-orduan. Lanean, esan nahi dut. Denok eseri eta kontu-kontari. Garai ederrak. Barkuak egin eta bokata jan. Prestige bezalakoak. Barkuak, esan nahi dut. Bokatak ere handiak, baina ez hainbestekoak. Prestige bezalako petrolio-ontziak. Gogoratzen barku puta hura? Ez zulatuak, ez hondatuak, guk onak egiten genituen. Dedio! Krixtoren katxarroak. Prestigioa geneukan. Begira, ze kuriosoa! Prestigioa geneukan eta begira non bukatu duen gure Prestigioak. Nolakoa den bizitza, e? Nolakoa den bizitza...

        Garai hartan Galizian izan nintzen. Prestige-agatik! Ez, ez! Boluntario bezala ez. Kobratu gabe lanera? Hori langileriaren kontrako ekintza da. Boluntario guztiak eskirol zikinak! Ez, ez, ni kobratuta. Jakina. Ni ez naiz sekula eskirola izango. Nik langileriaren eskubideak defendatuko ditut beti. Hori odolean eramaten da. Horregatik nago hemen! (Pausa) Hemen, orain, baina, non nengoen? Galizian, joño! Hori da. Hango gobernukoek kontratatu ninduten. Bai. Oso lan erraza. Hondartza batera joan, toalla zabaldu, etzanda egon, eta gero bainatu. Eta horretarako ordaindu zizkidaten betikoa gehi hegazkina, hango transportea, mariskada bat eta ez dakit zer gehiago. Barra librea. Dena. Hori egiteagatik! Joan, etzan eta bainatu.

(Une hura gogoratuz, Galiziako itsasoan bainatzean zegoen eguna gogoratuko du. Atzeko proiekzioan itsas ertza eta koloretako arrainak.)

        Koñazo bat, koñazo bat!, ze, nik pentsatzen nuen lasai-lasai utziko zidatela hondartzan egoten, eta kaka zaharra! Koloretako arrainak, kontratatuak! Bi dozena kamera bai, telebistakoak! Eta besteetakoak ere ziento bat! Denak guri argazkiak ateratzen! Guri, bai. Jende gehiago ere bazegoen. Baina bueno, ezin kexatuko naiz. Gainera mariskada mundiala izan zen! Eskerrak bronka eta gero izan zen, ze lan honek ere baditu bereak. Ez dezazuela uste! Sekretua da! Esango banu ixa izateari utziko nioke. Joder, bai! Orain esan egin dut, baina beste erremediorik ez neukalako! Egoera estremoan nagoelako! Zer egin behar dut ez badidate ordaintzen? Berriro ere galtzak jaitsi eta buelta!? Nipadios! (Publiko artera jaitsiz) Hi! Hi bai, zertan habil? Ez duk ateratzea pentsatuko, ezta? Bahituta zaudete, esan dizuet. (Beste ikusleren bati begira) Eta hi? Geldirik egoteko, demontre! Hi ez haiz kazetaria izango, ezta? Kazetaria esan diat, bai! Beti izaten da kazetariren bat inguruan. Sudurrak esaten dit.... Galiziako kazetari hura bezala. Ea gustura al nengoen hondartzan, ea ez al nuen beldurrik, kutsatzen banintzen zer egiteko asmoa nuen, uretan ez al nuen ezer arrarorik sentitu... Galdera bat bestearen atzetik, erantzuteko betarik eman gabe! Bueno, nirekin jai zeukan. Ze, ni mutu! Eta bera bla, bla, bla... Azkenerako bultza egin behar izan nion. Ez zien besteei ere lana egiten uzten han parean jarrita, bla, bla, bla eta bla, bla, bla... Eta krixtoren errebotea harrapatu zuen eta... (Kazetariari heldu zioneko imintzioa eginez) Kabendio!!! Alde hemendik eta eman ezak bakea! (Pausa) Baina gero mariskadan ondo, ze, gainera, mariskadatik bueltan, manifestazioarekin topo egin genuen.

(Manifestazioan doala itxura eginez, energiaz gainezka.

Musika ozen.)

        Nunca mais. Nunca mais... La letxe! Gaztetuta atera nintzen handik. Eta oraindik gaztetuago polizia agertu izan balitz. Baina, lastima. Nik, tiragoma prest. Kepasa, pankarta batek oraindik piztu egiten nau eta poliziari aurre egiteak berpiztu! Esan dizuet, erromantiko hutsa da Manuel Tejero Benítez, erromantiko jartzen denean. “Artista zara, Manuel! Artista istiluetan sartzen!”. Ixabelek esaten zidan. Istiluetan... Niri istiluak berez gustatuko balitzaizkit bezala. Nori gustatzen zaizkio istiluak, berez, horrela, gustuz?

(Erlojuari begiratu eta ordu erdi luze pasa dela ikusiko du. Begiak sutan, tiragoma atera eta fokuren bati emango dio. Erori egingo da.)

        Bederatziak hamar gutxi. (Fokua joz) Tori! Abisu bat da hau! Nik badakit zeintzuk diren nire eskubideak, eta nire eskubidea da lan egiten dudanean kobratzea. (TEKNIKARIAri) Ez al zaik iruditzen? Ez al duk nire eskubidea? E? Bai, ezta? Ba, hori. Arazoaren erruduna bere eserlekutik altxatu eta zor didana eman arte, kieto. Eta zuek ere bai. Ze bestela... malo, malo. Kanpai joka jarriko zaituztet, bai, denok! Egoera gogorra bada, erantzuna ere halakoxea! (Pausa) Gogorragoak ere bizitakoa naiz, bai. La Navalekoa adibidez, gogorra izan zen, baina gerokoa ez zen hobea izan. Ze, denek zekiten nondik nentorren, eta Manuel Tejero Benítez, garai hartan ez zen ezkutuan pasatzen zen gizona.

        Honezkero Ramonak sartu du labean nire afaria! Ramonak, amak, esan nahi dut. Ez da emakume txarra, baina bai latosoa. Hori bai, beragatik ez balitz zerua goian eta lurra behean! Hori onartu beharra daukat. Ezer gabe alde egin nuen-eta! Bueno, gauza handirik ere ez neukan. Eta, alde egin, Ixabelek alde egin zuen, beste hirurekin. Eta ni... ba, hori, alkilerra pagatzeko ere gaizki. (Lurrean sakabanatuta dituen gauzak jasotzen hasiko da) Eta ze krixtotarako pagatuko dut nik alkiler bat amaren etxean tokia izanda? Eta Ramona portatu zen. Berriro ere amaren etxean, eta jakina, beste hirurak ere bai, amonarekin, tokatzen zaidanean. Honezkero joan da horien bila! Ohituta daude gainera, ze, lan honekin hasi nintzela izango dira... ea... bi, hiru... hiru urte eta erdi bai, gutxienez. Tonto-tontoan, e? Ez bila joan nintzelako. Paroan apuntatuta nengoen, jakina, baina handik ez da ezer ateratzen! (Imitatuz) “Sentitzen dut, baina zure preparazioarekin eta adinarekin...”. Ba, daukadana daukat eta zuk halako bi irabaziko dut momentu honetan erdia hitz eginda eta erdia amargatuta. Hori ez nion berari esan. Ez berari eta ez beste inori. Txolloa bukatuko zait bestela-eta! Aholku bat: zuek ere hobe duzue honetan bazabiltzate, ahalik eta jende gutxienari esatea! Nik poteoko lagunei ere ez! Eta haiekin hasi nintzen lanean! Bai, bai, baina beraiek ezer jakin gabe. Tonto-tonto, behin gure herriko zinegotzi bat inguratu zitzaidanean... Ni plazako banku batean, erlaxatzen: “Manuel, gero mitina dugu kultur etxean. Zu bezalako jendea behar dugu partiduan, Manuel”. Hara, ez nekien edo belarri-ondokoa eman edo ez entzunarena egin! Eta ez dakit nondik edo nola atera zitzaidan: “Mila duroren truke, nahi duzun tokira”. “Tori mila duroak!”. “Kabendio! Edo lagunekin edo ez dago traturik”. “Mila duro bakoitzagatik”. (Pausa. Zalantza) Joder, mila duro, mila duro dira lehen eta orain! Bueno, orain hogeita hamar euro. Baina, azken batean, dena dirua. Eta dirua, dirua da, lehen eta orain. (Eskua luzatuko dio eskupekoa hartzeko) Engainatu egin behar izan nituen pixka bat, lagunak esan nahi dut, hori ere egia da, eta hori ez zait asko gustatzen. “Ei, ei, ei... mitinaren ondoren sekulako pintxo jatea dago, ardo onarekin, Marqués de Vitoria, zuei gustatzen zaizuena”, eta paroan gaudenoi, bueno, eta ez dagoen askori ere... bueno, nori ez zaio gustatzen horrelako txollo bat, batez ere, gratis denean? Sei joan ginen. Bakoitzagatik mila duro, atera kontuak! Ez dago gaizki, ezta? Gu sei, eta han zeuden beste sei, dozena. Eta jan-edana erregimentu oso batentzat adina. Egun hartako organizaziokoak, gustura, nire lagunak gustura, eta ni... bueno... Hala ere... hala ere, ez dakit nola joaten diren kontuak, ze, handik bi egunera beste zinegotzi batek, oposiziokoak esan nahi dut, inguratu eta lan bera eskaini zidan. Ostia! Politikariek beti ordaindu didate, eta ondo. Ez dut gezurrik esango. Oso ondo. Denek. Ezkerrekoek eta eskuinekoek. Abertzaleek eta konstituzionalistek. Baina teatreroek... piñuuun! Beti berandu, beti aitzakiak, beti negarrak, beti pobre... Joder! Ba dirurik ez badaukate itxi txiringitoa eta parora beste guztiok bezala, aibadios! Edo zer uste dute? Hemen, gainontzekoak musu-truk lan egiteko gaudela? Aurpegia galanta, teatreroek esan nahi dut.

(Pausa.)

        Inportantea aurpegiarena. Txorakeria ematen du, baina lan honetan aurpegiak inporta du gehien. Ez da gauza bera teatro batera etortzea, edo mitin batera joatea. Ez, ez da gauza bera. Eta ni oso ona naiz horretan. Seguruenik horregatik pasatuko diote nire telefonoa batzuek besteei. Oso ona naizelako. Bultoa egiten dut, baina inor ez da fijatzen nirekin, ulertzen? Eta zergatik ez da fijatzen inor nirekin? Atentziorik ematen ez dudalako. Eta zergatik ez dut atentziorik ematen? Oso tipo korrientea naizelako? Nipadios! Manuel Tejero Benítez ez da tipo korrientea. Tipo korrientearena egiten dakien tipoa da Manuel Tejero Benítez. Eta hori ez daki edozeinek egiten. Eta egoera bakoitzari bere tonua hartzen dakien tipoa. Eta momentu bakoitzean aurpegi egokia jartzen dakien tipoa. Horrelakoxea naiz. Eta hori berezkoa da. Hori ezin liteke ikasi. Bai. Esperientziak erakusten du pixka bat. Baina apenas. Niri berez ateratzen zait. Berez naiz ona horretan. Psikologia jakitea da, azken batean. Estudiorik gabe, baina psikologia. Ze, ez da aurpegia bakarrik, itxura ere bada inportantea. (Ileordea erantzi eta beste aurpegi bat jarriko du) Seguru nago nire lanen argazkiak eta bideoak erakutsiz gero, ez nindukezuela ikusi ere egingo. Banago baina ez nago. Ni naiz argazki eta irudi horietan guztietan inork ikusten ez duena, baina numeroa egiten dut, zenbakia, bultoa, taldea handitzen dut... Denetan. Eta hori inportantea da gaur egun: jende asko izatea. Asko inporta zaie batzuei, behintzat. Jende asko, baina atentziorik ematen ez duena. Nola esan... (TEKNIKARIAri) Hi sub-tekniko! Lagun iezadak pixka bat! Ea... hileta elizkizuna!

(Hileta elizkizuneko musikaz eta argiz girotuko dute.)

        Serio egon behar da hiletan. Serio, baina esajeratu gabe. Hildakoa ezaguna bazenu bezala. Ez lagun mina, badaezpada. Negarrik ere ez. Bazen ixa bat hileta guztietan negar-zotinka aritzen zena. Inork ez du kontratatzen orain. Eta lanbide honetan iraun nahi duenak jakin behar du atentziorik eman gabe pasatzen.

(Erromeria musika eta giroa.)

        Aire! Aire!!! (Gerritik gorakoa airoso mugituz) Aire falta bai aspaldian. Lehen, lehen plaza jendez gainezka zegoenean dantzan, orduan erraza zen. Orduan bularretik gorakoak astintzearekin nahiko zen. (Oinak trakets mugituz) Orain eskubia eta gero ezkerra. Bueltak ere karrerillarekin! Aire! Baina orain, orain gazte guztiak txosna parean litronak eta kalimotxoa dantzatzen, eta ni, bitartean, puzka, ito beharrean! Aire, aire! Ez, hau azkena. Berriz ez ni honetan! Alberto semeak nahi badu, ondo, eta bestela, aire!

(Aita Santuari ongi etorria egiteko musika eta giroa.)

        Aire falta galanta Aita Santuaren etorrerakoan! Berrogei gradu bai, itzaletan! Eta ni hantxe, kieto, ni ere, besteekin batera. Totus tuus! Ameen! Totus tuus! Aameen! Baina ze letxe egiten diat nik hemen aitaren egiten ere ez zakiat eta??? Ostia! Dirua irabazi!

(Operación Triunfoko musika eta giroa.)

        Gabon! Ea txalo horiek! Everybody! Harrera beroa!

(Gerra giroa.)

        Ostia! Gerrak? Errebentatu gerra!

        Hala ere, traturik txarrena hondartza nudista bat promozionatzeko deitu zidaten egunean jaso nuen!

(Hizketan ari den bitartean, brageta irekitzen hasiko da patxada handiz. Gero galtzak jaitsiko ditu.)

        Ez, ez naiz lotsatia... Ni lotsatia? Nipadios. Baina, ez dakit, horrela, diruagatik arropa kentzea... Orain arteko gauza guztiak jantzita egitekoak izan dira, egoteagatik ordaintzen didate, eta bat-batean, hara joan eta hirurogei euroren truke nire parteak... (Galtzak jaitsita, zer egin ez dakiela) Kabendio! Hau txizagura! (Komun baten bila abiatuko da presaka, baina jiratu eta salto batez eszenatokian kokatuko da berriro, eskopetarekin ikusleak apuntatuz) Joder! Joder! Manuel! Besterik ez diagu behar! (Ingurura begiratuz) Orinalik ez du norbaitek izango? Ez, jakina... nik ere denetik ibiltzen dut makutoan, baina orinalik ez oraingoz. Ba, zerbait egin beharko dut, ze... Zerbait, txiza, klaro. (Alboan ikusiko duen garagardo lata bat hustu eta jiratuz bertan egiteko asmoa erakutsiko du) Ondo portatu gero! Ez ahaztu eskopeta daukadala! Ikusten al da? Eskopeta esan nahi dut. (Brageta itxiz jiratuko da) A ze lasaitua! Ez nuke lasaitu behar... (Erlojuari begiratuta) Ez! Eta zuek ere ez zenukete lasaitu behar! Sub! Argia!

TEKNIKARIA: Aspertuta naukazu!

MANUEL: Ba pentsa nola nagoen ni. Pizteko argia, dedio! Tira, zuek ere aspertuta? Goazen zerbait egitera orduan. Jarri gaitezen denok urduri. Bai, ondo entzun duzue. Tira, altxa eskuak! Hau bahiketa bat da, ezta? Ba itxurak ere zaindu beharko ditugu, la letxe! Eskuak altxatzeko, demontre! Hi sub-tekniko, hik sar ezak efektu bereziren bat. Oihuak edo kea edo, sirenatxo bat... Hori! Hori! Mekabuen la Rusia!

(Sirena hotsak eta ate danbatekoak.)

ERTZAINA OFF: Entzun barrukoak! Ertzaintza ari zaizue hizketan! Antzokia inguratuta daukagu!

MANUEL: Hi, txispas! Hau, bai, hau kristorena duk. Pelikuletako bahiketa ematen dik honek! La Navaleko garaiak ekartzen zizkidak gogora! Madero, madero!

ERTZAINA OFF: Inguratuta zaudete! Irteera guztiak kontrolatuta ditugu!

MANUEL (oraindik ere txantxa delakoan): Etorri, etorri potrorik baldin badaukazue!

(Telefonoa joka hasiko zaio.)

        Ostia! Dei bat! Nirea da! Ramona ez duk ba izango, grabatzen jartzea edo ahaztu zaiola esateko? Besterik ez diagu behar! Bai?

(Ikusleek megafoniaz entzungo dute telefono elkarrizketa.)

ERTZAINA OFF: Entzun barrukoak! Ertzaintzak hitz egiten dizue...

MANUEL: Zer? Ez dut ezer entzuten! Itxoin! Hi, sub! Isildu ezak zoramen hau, ez diat eta piperrik ulertzen!

ERTZAINA OFF: Antzokia inguratuta daukagu. Hobe duzu bahitutakoak aske uztea.

MANUEL (TEKNIKARIA eskopetarekin apuntatuz): Hi, babalore hori! Egingo al duk esandakoa edo eskopeta santu honekin burua lehertzea nahi duk?

(Atean danbatekoak eta sirena hotsak.)

TEKNIKARIA: Hi, nik ez diat honekin zerikusirik. Hor kanpoan poliziak zaudek...

MANUEL: Baina, zer esaten ari haiz? (Mobilera) Ramona, zer gertatzen da?!

ERTZAINA OFF: Ertzaintzako burua naiz!

MANUEL: Ostia! Ertzaintza-ertzaintza? Benetako Ertzaintza? La Ertxaina?

(Kontenedorera hurbilduko da atzera berriz barrikada egiteko asmoz.)

ERTZAINA OFF: Berriro esango dizut: antzokia inguratuta daukagu. Hobe duzu bahitutakoak aske uztea eta zu zeu inolako biolentziarik gabe eskuak altxatuta irtetea!

(Erotuta, eskopeta hartu eta ikusleak apuntatu nahiko ditu. Arazoak izango ditu, ordea, mobila eta eskopeta, aldi berean kontrolatzeko.)

MANUEL: Kabendio! Denok geldi! (Mobilekoari) Eta hik norekin ari haizela uste duk? Tejero Benítez, Manuel nauk ni gero! Ez edozein txikilikuatro! Tejero Benítez, entzun? Eta ez nauk bi sirenatxo eta danbateko parearekin horrela izutuko! Eta bestela entzun hau! Ostia! (Eskopeta kargatu gabe dago. Jendeari ahopeka) Oihu egin ezazue! Oihu egiteko, demontre!

PUBLIKOA: AAA!!!

MANUEL: Entzun al duk? Urduri zaudek! Eta neu ere bai, entzun? Neu ere bai! Baina ez uste horrela izutuko naizenik. Ni hona lan egitera etorri nauk eta ez nauk kobratu gabe, buelta erdi hartu eta joango. Non zagok nire dirua?

ERTZAINA OFF: Lasai, lasai Manuel, hitz eginez helduko gara akordio batera. Lasai...

MANUEL: Ez lasai eta ez lasai-ondo! Dirua, hemen konponbide bakarra dirua duk: hirurogei euro eta interesak! Hori duk nire eskaera. Eta hori gabe ez nagok negoziatzen hasteko prest, eta gutxiago lasaitzeko.

(Tiro egingo du berriro.)

MANUEL (publikoari): Zuek ez arduratu! Efektu-kolpea esaten zaio. Kanpokoak izutzeko. Armatuta nagoela konturatzeko. Bestela ez da efektiboa. Baina enrollatu zaitezte pixka bat: oihu egin! (Builaka mobilekoari) Hi, babalore hori! Baldintzak nik jarriko ditiat: hirurogei euro eta interesak, eta gasolinaz betetako auto bat hemendik ihes egiteko!

(ERTZAINAren OFF ahotsa areto kanpoan balego bezala entzungo da.)

ERTZAINA OFF: Ados! Ados! Segituan izango dituzu bai dirua eta bai eskatutako autoa! Baina utzi jendeari irteten!

MANUEL: Zer? Hauek uste dute ergela naizela! Hauek ez dakite norekin ari diren! Non ikusi da gauza bat eskatu eta segituan ameto ematea? Horrek ez du batere graziarik. Estali belarriak, beste tiro bat bota behar dut...

(Beste tiro bat botako du.)

MANUEL: Ez nauzue hain erraz harrapatuko! Ni Manuel Tejero Benítez nauk gero, e? Eta ez edozein... txikilikuatro! Gustatzen zait txikilikuatro hitza.

(Konturatu gabe, berotasunean, txiza egiteko erabili berri duen garagardo lata hartu eta trago bat emango dio.)

MANUEL: Pffffff! Ostia! (Zerbait bururatu zaio. Korrika joango da TEKNIKARIArengana) Hik lagunduko didak! Bai, hik!

TEKNIKARIA: Ei, ei... zer nahi duk?!

MANUEL: Hik lagunduko didak! Bai. Hi izango haiz nire eskudoa!

TEKNIKARIA: Ez, ei, utzi ni bakean!

MANUEL: Tira, altxa hortik. Hemen hik duk bahitu aurpegia.

TEKNIKARIA: Baina, ez al dago beste inor!?

MANUEL: Etortzeko hona, demontre!

ERTZAINA OFF: Denbora bukatzen ari zaizu, Manuel. Prest duzu eskatutako dirua eta autoa. Edo atera, edo sartzera behartuko gaituzu.

(MANUELek ez du astirik galduko. Teknikaria hartu eta lepazintzurretik helduko dio.)

MANUEL: Entzun! Denak aske utziko ditut bat izan ezik. Denak aske bat izan ezik. (TEKNIKARIAri) Eta hik hobe duk biktima aurpegia jartzea maderoen aurrean, entzun? Biktima aurpegia! (publikoari) Eta zuek hemen geldirik hurrengo ordu erdian, entzun? Eta zuetako batzuk kobratu gabe geratzen bazarete, allakuidaus, ez da nire problema!

(Eszenatoki atzeko zikloraman telebistako irudi seinale bat sartuko da. ETBko aurkezlea ikusiko dugu pantailan. Antzokiaren kanpoaldean dago berria eman nahian. Bi ertzain auto ere ikus litezke, bat parean eta bestea urrutiago. Pareko autoaren atzealdean babestuta ERTZAINBURUA kale jantzian eta ERTZAIN bat uniformez pistola eskuetan. Tentsioa nabarmena da.)

TB KAZETARIA: Bai, gabon guztioi. Hementxe gaude herriko antzokiaren aurrealdean. Egoera larria da, oso larria. Bahiketak aurrera jarraitzen du eta tentsioak gora egin du. Ikusten duzuenez, Ertzaintzak inguratuta dauka antzokia eta prest daude edozertarako, behar izanez gero, indarrez barrura sartzeko ere bai.

MANUEL (harrituta, pantailari begira): Baina zer da hau?

TB KAZETARIA: Hala ere negoziaketa batera ailegatzeko ahaleginak etengabeak dira. Jakin izan dugunez, bahitzaileak, M.T.B. inizialez identifikatua bera, auto bat eskatu du.

MANUEL: M.T.B. hori neu nauk!

TB KAZETARIA: Eta zor zaiona ordaintzea: hirurogei euro besterik ez. Eskatutako autoa kanpoan dauka.

MANUEL: Hori? A zer traste zaharra! Orain ikusiko du txikilikuatro horrek! (TEKNIKARIAri) Goazen!!! Goazen!

(Aretotik aterako dira biak. Hemendik aurrerako guztia, aretoko pantailan ikusiko da.)

TB KAZETARIA (sarrerarantz egingo du): Arriskutsua dela jakin arren, guk orain barrurako ahalegina egingo dugu, zuek guztiok ahalik eta informatuen edukitzeko.

(Irudietan aretorako sarrera. KAZETARIA bertara iristen.)

TB KAZETARIA: Sarrera lasai dago. Gezurra dirudi hemen barruan bahiketa bat gertatzen ari denik! (MANUEL eta TEKNIKARIArekin topo egingo du) E? Baina...

MANUEL: Hi, altxa eskuak!

TB KAZETARIA: Lasai, lasai...

MANUEL: Hi ez haiz organizaziokoa izango, ezta?

TB KAZETARIA: Ez, ez... zera, ni kazetaria naiz.

MANUEL: Kazetaria? Kendu hadi paretik ez baduk nahi...!

TB KAZETARIA: Baina M.T.B...

MANUEL: Ze M.T.B. eta ze? Manuel Tejero Benítez, letra guztiekin! Gauzak esatekotan esan itzak behar bezala! Eta orain kendu paretik!

(Aurrera egin nahi du.)

TB KAZETARIA (atzetik, traban): Eta bahituak zer dio? Zer moduzko tratua eman dizu? Ei!

(MANUEL eta TEKNIKARIA kanpora aterako dira. ETBko kazetaria atzetik.)

MANUEL (ERTZAINei): Ez egin tirorik! Ez egin tirorik! Bahitua nirekin dator!

(ERTZAINBURUAk geldi egoteko esango die bere gizonei.)

ERTZAINBURUA: Manuel, gu prest gaude zure baldintzak betetzeko. Baina horretarako bahitua aske utzi behar duzu. Eta arma lurrean utzi!

MANUEL: Hoa popatik hartzera! Hara hor autoa. (TEKNIKARIAri) Ostia! Hi, gidatzen jakingo duk, ezta?

(TEKNIKARIAk ezetz egingo dio buruarekin.)

MANUEL: Ostia! Ederra egin diagu!

TB KAZETARIA (zeremoniatsu): Jabetuko zarete zeinen giro gogorra bizi den hemen. Une honetan bertan...

(MANUELek TEKNIKARIAri bultza eta autoan sarraraziko du. Atea itxiko dio eta presaka joango da bestaldera.)

ERTZAINBURUA (pistolarekin apuntatuz): Hauxe da zure azken aukera, Manuel. Libre utzi bahitua eta ez zaizu ezer gertatuko!

MANUEL (TEKNIKARIAri autoa arrankatzeko seinalea eginez): Ez zaidala ezer gertatuko? Hik dauzkak potroak, hik! La Navaleko langile izateko ez al zait nahikoa gertatu? (Autoan sartu eta leihotik) Ez egin tirorik!

(Autoa martxan jarri eta ahal duten moduan egingo dute aurrera. Une horretan ERTZAINBURUAk agindua emango die bere gizonei autoetan sartu eta atzetik abiatzeko.)

ERTZAINBURUA: Barrura! Denak barrura!

TB KAZETARIA: Jaun andreok, zeuon begiz ikusi duzue. Tejerok ihes egin du bahituarekin, baina ertzaina itzala bezala doakio atzetik. (Poltsikotik dirua ateratzen du) Eta hau guztia hirurogei eurogatik. Guk bizitakoa bizi izan dugun bezalaxe kontatu dizuegu. Oraingoz, besterik ez. Gabon, Herriko antzokitik.

(Barruan pantailak beltzera egingo du.)

OFF: Hi, eta barrukoak zer?

TB KAZETARIA OFF: A, ba atera daitezela, ezta? Hemengo festa amaitu duk gaurkoz!

(Ondoren kreditu tituluak ikusiko ditugu. Dena amaitu dela ematen duenean, berriro ere telebistaren seinalea itzuliko da eta MANUEL agertuko da pantailan. Taberna batean. Telefonoz hizketan.)

MANUEL: Ramona! Sartu nire afaria labean! Ez, ez. Lan kontuak, bai! Eta zuri ze axola? Berandu itzuliko naizela. Hori da. Bai. Berandu. Lana kateatu egin zait eta... Ka-te-a-tu. Bai. Zeinek? Kateatu egin duela mukizu horrek?! Berriz? Esaiozu iristen naizenean txorakeriak utzi eta lanean jarriko dudala, entzun?

Aitarekin bidaian

Aitarekin bidaian antzezlana 2010eko urriaren 15ean estreinatu zen, Durangoko San Agustin aretoan.

Lantaldea

Egilea: Arantxa Iturbe, Agurtzane Intxaurraga.

Antzezleak: Jose Ramon Soroiz, Joseba Apaolaza.

Aktore-musikaria: Jabier Muguruza.

Zuzendaria: Agurtzane Intxaurraga.

Zuzendari laguntzailea: Tessa Andonegi.

Musika originala: Jabier Muguruza.

Argien diseinua: Jabier Lozano.

Jantziak eta atrezzoa: Zerjantzi?.

Diseinu grafikoa: Laia estudio.

Ilustrazioak: Guillermo Ganuza.

Tangoaren ardura: Ana Remiro, Katy Zubizarreta.

Espazio eszenikoa: Agurtzane Intxaurraga.

Irudiak: David Bernues.

Soinu efektuak: Mikel Azpiroz.

Amaren jantziaren egilea: David García.

Talde teknikoa: Eragin.

Produkzio exekutiboa: Mikel Laskurain.

Administrazioa: Olite Juaristi, Jone Unanua.

Banaketa: Hika Teatroa.

(Eszenatokiaren paretak agerian. Lurrean sakabanatuta etxeko altzari eta tresna ugari. Guztien artean lauk deituko digute atentzioa: akordeoia, bi maleta, soineko loreduna esekitokian zintzilik eta telefonoa.

Hiru AKTOREAk eszenatokiaren ertzean ageri diren hiru aulkitan eserita. Hor dauden bitartean aktoreak dira, antzezlana egiten hastera doazen aktoreak. Aktore bezala hitz egingo digute, PERTSONAIA bihurtu aurretik.

AKTORE nagusiena, aurrealdera etorri eta argi aldaketarekin batera hitz egiten hasiko da.)

AITA-AKTOREA: “Zaharrak, gauzak dira” esaten ziguten gure zaharrek eta barre egiten genuen zaharren gauzak zirelakoan. Eta barrea zimurtu egiten da ziztu batean. Eta ahazten hasten zara. Ahaztu... Lehendabizi, gauzak: non sartu ote ditut giltzak? Geroxeago, hitzorduak: ze egunetan itzultzeko agindu zidan medikuak?. Eta apuntatzen ikasten duzu... apuntatutakoa begiratzea ahazten duzun arte. Ahazten duzu bezperan izandakoa, goizean esandakoa, iluntzean egitekoa. Ahazten zaizkizu pastillak, betaurrekoak, izenak, urtebetetzeak, aurpegiak, bideak. Eta azkenik, ahazten zaizu non zauden eta zergatik, eta nor zaren. Ahaztu. Dena. Ona eta txarra. Ahaztea merezi duena eta ahaztea lastima dena. Ez dago ahanzturarentzat hesirik. Nor izatetik ezer ez izatera eramaten zaitu ahanzturak. Zu, baina ez zu bakarrik: ezereza bihurtzen zarenean, beste guztiak zurekin. Gauza bakarra gogoan: zaharra, gero eta zaharrago. Erremediorik gabe. Atzera-bueltarik gabe.

(AITA-AKTOREA aulkira itzuliko da. PATXI-AKTOREA zutitu eta aurreratuko da.)

PATXI-AKTOREA: Lehenengo geltokia: Akordeoia. Iragana entzuten denean...

(AITA-AKTOREAk txaketa zaharkitu bat hartu eta jantzi ondoren, eszenatokiaren erdia hartuko du, AITA bihurtuta. Aldi berean, PATXI-AKTOREAk artilezko txalekoa jantzi eta hau ere eszenatokian sartuko da, PATXI bihurtuta.)

1. eszena

(Trena entzungo dugu. Gero eta hurbilago, gero eta ozenago. Inguratzen ari da ziztu batean.

AITA eszenaren erdian, zoriontsu. Ez du tren hotsik entzuten. Eskuak hutsik, akordeoia jotzen ari balitz bezala ikusiko dugu. Akordeoi “imajinarioa” da berea. Bere munduan erabat murgilduta dago. Melodia berri bat asmatzen ari da, munduko melodiarik ederrena. Eta oso ondo ateratzen ari zaio.

Trenak bozina joko du.

Espazio berean, metro batzuetara PATXI, semea, erabat kontzentratuta biderketak egiten etengabe. Ez dauka ez paperik ez boligraforik eskura. Buruz ari da.)

PATXI: Bederatzi mila bostehun eta hogeita hamabost, zortzi mila berrehun eta hogeita hamaika aldiz, hirurogeita hemezortzi milioi laurehun eta laurogeita bi mila bostehun eta laurogeita bost. Bederatzi mila bostehun eta hogeita hamabost, zortzi mila berrehun eta hogeita hamabi aldiz, hirurogeita hamazortzi milioi, laurehun eta laurogeita hamabi mila ehun eta hogei mila...

(AITA, bitartean, kantari eta akordeoi imajinarioari doinu zoragarriak ateratzeko ahaleginean. Melodia tarareatzen ari da; pozik dirudi emazteari hitz eginez.

Atzean, MUSIKARI-AKTOREA ere zutitu egin da bere aulkitik. Errezitatzen hasiko da.)

MUSIKARIA:

                Bizitzaren bidaian

                maletak ere badira

                karga handiko maletak

                hutsuneak bezain pisuak

                Azken geltokian, ordea

                dena da arin

                arinegi aukeran

                birentzako bidaia latzean.

(Ondoren AITAren pentsamendua ari zaigu hizketan, ahots goraz.)

AITA: Rubia, gaur badun zerbait airean! Desberdin sentitzen naun: sasoiko, indartsu... ezagutu hindudan egunean bezalaxe. Gogoratzen, Rubia? Gogoratzen nola igo hindudan airean trenera? Eskutik heldu, tira nire aldera eta aupa, Rubia! Hator hona! Gazteak ez baitu ezinik. Eta nik (buruari kolpetxoak emanez) gazte jarraitzen dinat! Krixtoren gogoa zaukanat hirekin egoteko. Bai horratio! Eta (berriz buruari kolpetxoak emanez) honek zerbait nahi duenean... Hiri tira eta niregana ekarri hindudanean bezala. “Hator hona, Rubia!”. Eta hik, “Ni, rubia? Beltzarana naiz-eta!”, eta gero barre. Hire barre hori... barre zoragarri hori! Nire Rubia! (Errealitatera itzuliz) Orain, entzun hau. Oso gutxi falta zaidan. Entzun! Ederra, e?! (Tarareatuz) Ederra benetan. Hi bezainbat, Rubia. Ederretan ederrena.

(AITAri melodiaren buelta bat zintzilik geratu zaio. Eten egingo du bere jarduna une batez. Ez daki nola jarraitu. Segundo erdiz ematen du desorientatuta dagoela, eta ondoren, berriz bere onera itzuli dela, baina ez da hori. Bere melodiari ze jarraipen eman asmatu ezinik dago. Saiatuko da behin eta berriz. Ez du etsiko, ordea. Segituan itzuliko zaio irribarrea eta berriro ekingo dio melodiari hasieratik.)

AITA: Gutxi falta zait, dedio! Ia-ia daukat!

(Trenaren hotsa, trenaren bozinak eta melodia nahastu egingo dira.

PATXI lan-aulkitik altxatuko da eta deiadar egingo du.)

PATXI: Aita!!!!!!!

2. eszena

(PATXI eta AITA etxera sartzen, isilik. PATXI ezin da geldirik egon eta gauzak antolatzeari ekingo dio.)

PATXI: Nolaz bururatu zaizu, aita? Nolaz bururatu zaizu, atzera berriz ere, trenbidean... Zer pentsatzen ari zinen oraingoan?

AITA: Gose nauk.

PATXI: Zergatik irten zara etxetik? Ez al dizut esan etxean egoteko? Kieto, hementxe, eserita, telebista ikusten!

(PATXIk eserarazi egingo du AITA. Gero bere inguruan ibiltzen hasiko da, pauso azkarrez. Antzematen da haserre dagoela, oso haserre. PATXIk ez dio AITAri begiratu ere egiten. AITAk ere ez PATXIri.)

AITA: Gose nauk! Zer zagok afaltzeko?

PATXI: Ez berriro horrelakorik egin, aita. Ez dakit zer egingo dizudan bestela. Ez berriz egin; bestela, erremedio bakarra geratuko zaigu.

AITA (tripa seinalatuz): Tripak! Ez al dituk entzuten?

PATXI: Entzuten al didazu zuk?

AITA: Makarroiak nahi ditiat. Eta postretarako...

MUSIKARIA: Soufflea.

AITA: Soufflea.

PATXI: Aita. Serio ari naiz.

AITA: Baita ni ere! Gure etxean afalorduan afaldu egiten diagu. (Ingurura begiratuz) Non sartu da ama!?

PATXI: Aita! Hau ez da bizimodua!

(Bat-batean telefono hotsak aterako du bakoitza bere mundutik. PATXI telefonoa hartzera doa, baina AITA aurreratu egin zaio. PATXIk modu txarrez kenduko dio telefonoa eskutatik.)

PATXI: Bai???

AITA: Bai?

PATXI: Bai, barkatu, ez da berriz gertatuko.

(AITA bat-batean haserretu eta oihuka hasiko da.)

AITA: Juan! Ez al haiz oraindik joan?

(PATXIk akabatzeko moduko begirada zuzenduko dio AITAri eta telefonoz bestaldekoarekin hizketan jarraituko du. AITA ez da kikilduko.)

PATXI: Bihar goizean lehen ordurako mahai gainean izango duzu txostena, bai, jauna.

AITA: Bai, jaun Juan, Juan jaun.

PATXI (ahopeka): Aita!!! (Telefonoz bestaldekoari) Ez kezkatu. Zortziak baino lehen, bai. Osoa, bai. Etxean amaituko dut. Nire kontu. (AITAri begiratzen dio) Ondo dago, bai, eskerrik asko. Susto txiki bat, besterik ez, jauna, bai. Sustoan geratu da oraingoan ere.

AITA: Aire, Juan! Eta ez gehiago itzuli!

PATXI: Bai, milesker. (Telefonoa esekiz) Ez zen Juan, aita. Juan ere joan zen. Aspaldi.

(Badirudi AITA lasaitu egin dela PATXIk emandako azalpenarekin.)

AITA (galduta erabat): Juan? Ze Juan? (Pausa) Etxe honetan ez al da afaltzen, edo zer arraio?

(PATXIk telefonoa utzi eta makarroi platerkada eskainiko dio AITAri modu zakarrean.

AITA, platera hartu eta jaten hasiko da. Arnasa hartzeko betarik gabe ari da platera irensten. PATXI ondoan eseri eta gogogabeturik makarroiak jaten hasiko da bera ere.)

AITA (ahoa beteta, ilusionatuta): Rubiak jakiten duenean piezaren buelta erdi falta zaidala, airean etorriko da! Ipurdia galdu beharrean! (Gorantz begira, bat-bateko susmoz) Jakingo ote du? (PATXIri begira) Hik zer uste duk? Hire amak ba ote zakik?

(PATXIren aurpegian tristura nabarmen.)

AITA: Hik ez al duk jan behar, seme? Herorren kalte! Puntu-puntuan zaudek!

(PATXIk bere platera luzatuko dio. AITAk, erreparorik gabe hartu, eta handik ere jaten jarraituko du.)

AITA: Bazakik. Ziur nagok. (Amari) Zuk ez dakizunik ez dago, ezta, ama? (Pausa) Eta ura?

(PATXI ur bila altxatuko da.)

AITA: Beste honi zer gertatzen zaion ere badakizu honezkero. A ze aurpegia daukan aspaldian! Zu ez zaudenetik ahaztu egin zaio irribarre egiten. Seko ahaztu!

(Telefonoak joko du berriro.

PATXIk AITAri begiratuko dio. AITAk PATXIri. PATXI telefonoa hartzera doa, baina AITA aurreratu egingo zaio. AITAk, ordea, nahastuta, ez du asmatuko zertarako erabili telefonoa. PATXIk, telefonoa kentzeko ahaleginak egingo ditu.)

AITA: Bai?

PATXI: Emadazu, aita. Emateko esan dizut!

AITA: Ez, utzi! Nik bazakiat nor den...

PATXI: Aita...

AITA (telefonoa belarrian jarrita): Bai? Zu zara?

(PATXIk azkenean kendu egingo dio telefonoa. Belarrian jartzerako, ordea, bestaldekoak moztu egin du.)

PATXI: Ikusten? Azkenean moztu egin dute! Zure erruz moztu dute! Dei garrantzitsua izan zitekeen! (Ahapeka ia-ia) Beharbada Maite.

AITA (buruarekin ezezkoa eginez): Nire Rubia zuan. Hire ama.

(PATXI seko geldi geratuko da, zer egin edo esan ez dakiela.

PATXI eszenatokitik irtengo da eta berehala itzuliko da agenda eskuetan duela. Bertan begiratu ondoren, telefono zenbaki bat markatuko du.)

AITA (tristura handiz): Esaiok etortzeko, mesedez. Esaiok, esaiok...

PATXI: Migel Arruti zuzendaria, mesedez?

AITA (jarrera aldaketa du eta loritoaren pare hasiko da): Bai, Juan, mesedez?

PATXI: Bai? Ez. Bai. Olazaguti hemen. Patxi Olazaguti naiz.

AITA: Bai, bai, hirekin ari nauk! Satanas nauk!

PATXI: Bai, erabaki dut. Bai. Ez, ez, ez da azkarregi: bihar bertan ondo legoke.

(PATXIk telefonoa emango dio AITAri. AITAk izugarrizko ilusioarekin hartuko du telefonoa eskuetan. Bere melodia tarareatzen hasiko zaio telefonoz bestaldekoari.

Bitartean PATXIk AITAren etxeko arropak atera ditu eta AITA aldatzen hasiko da. Ez da lan erraza izango, izan ere AITA gero eta urduriago dago telefonoz bestaldean ez duelako amaren ahotsa entzuten.)

AITA (telefonoari aldrebes helduta): Ama!!! (Telefonoari buelta emanez) Ama? (Telefonoari begira) Ama? Maitea! Noiz zatoz? Bihar bertan? Ez!!! Ez da azkarregi!!! Ondo legoke... Entzun, entzun...

(AITA melodia ahapeka kantatzen hasiko da. PATXI etxeko oinetakoekin sartu eta aldatzen hasiko zaio orain. Ikusten da oso ohitua dagoela eginkizun horretara. Eta baita AITAren hitzetara ere.)

AITA: Ama! Ama?! (PATXIri, minduta) Ez dit erantzuten! Zergatik ez dit erantzuten? (Kasketa harrapatuta, zapatilak kendu nahian) Utzi! Zertan ari zara?

PATXI (pazientzia handiz): Aita, zapatilak jantzi behar ditugu.

(AITAri une batez buruak huts egingo dio.)

AITA: Zer? Ze zapatila...

PATXI (konturatuz): Etxeko zapatilak!

AITA (gogor): Kendu paretik! Ospa! Ospa hemendik!

(AITAk zutitzeko ahaleginak egiten ditu, baina PATXIk ez dio utziko.)

PATXI (erakutsiz): Aita, hauek zure zapatilak dira eta jantzi egin behar ditugu.

AITA: Ez! Ez ditut jantziko ama etorri arte!

(AITAk zapatilak kentzeko imintzioa egingo du. PATXIk, bortitz jantzi egingo dizkio.)

PATXI: Aita, mesedez! Ez zaildu gehiago lehendik erraza ez dena!

AITA: Ama! Ama etortzea nahi dut. Orain. (Oraindik eskuetan duen telefonoari batetik eta bestetik hitz eginez) Ama... ama? Ama, bihar ez... beranduegi da bihar. Zatoz orain. Ama??? Ama, zu etortzea nahi dut! Ama!

PATXI: Aita, isildu behingoz!

AITA (zapatilak kenduko ditu): Ez, nik amarekin nahi dut. Nik ez dut nahi zurekin.

PATXI (pazientzia bildu ezinean): Aita, mesedez, egon zaitez geldi eta jantzi zapatilak.

(AITAk zapatilak kendu eta jaurti egingo ditu.)

PATXI (haserre): Aita!!! Baina zertan ari zara?!!

AITA: Ama etortzea nahi dut!

PATXI (krudelki): Amak aspaldi utzi gintuen, aita. Ama ez da gehiago etorriko! Entzun? Sekula gehiago ez! Inoiz ez!!!

AITA: Zergatik ez?!!

(MUSIKARIA aurreratuko da, hurrengo eszenaren aurkezpena egitera.)

MUSIKARIA: Bigarren geltokia: Esekitokia. Ama! Zer jantziko dut?

3. eszena

(AITA etsita, negar txikian ari da. PATXIk lanak amaitzeko aprobetxatuko du. AITA gero eta etsiago dago.)

AITA: Zergatik ez? Etortzea nahi dut. Rubia! Jakin behar du piezaren buelta erdi bat falta zaidala. Zatoz, Rubia! Kontutxo bat daukat zuretzat... Beldurtuta nago, ama. Bai, ni beldurrez. Zu joan eta beldurra etorri! Ez dut berarekin bakarrik egon nahi. Ixo, ixo... ez du ezer esaten baina nik badakit hortxe dagoela. Argia itzaltzen dit; badaki beldurra diodala iluntasunari... (Txistu egiten dio, goxo) Fiuuu! Rubia? Zugan pentsatzen dudanean, orduantxe bakarrik ihes egiten dit beldurrak. Zergatik joan zara? Zuk badakizu zure eskuak behar ditudala beldurra uxatzeko; zure ezpainak nik irribarre egiteko; zure ile beltzarana nik Rubia deitzeko. Rubia... (PATXIri begira, etsita bezala) Bera hor dago, bai. Beti hor, zelatan... irririk egin gabe... Badakit nik nor den. (Pausa) “Aita” esaten dit. Ja! Aita! Niri sartuko dit ziria! (Isilpeka) Hori ez da nire semea. Hori Juan da. Juan alua!!!... Ez. Ez naiz hasiko zure nebaz gaizki esaka! Hitz eman nizun eta ni hitzeko gizona naiz. Baina orain ere ez naiz ni hasi xaxatzen, “alproja” gora eta “alproja” behera! Zergatik begiratu behar dit goitik behera nire umearen aurrean? Jaun eta jabe bera balitz bezala? Esker txarrekoa, gizona! Familia honetan tokia egin diogu, zer demontre!!! Erraza da ba don-perfektorekin bizitzea! (...) Zer? (Urduri) Barkatu, maitea, barkatu. Ez nuen hori esan behar. (...) Badakit bere dirua behar dugula aurrera egiteko. Mesedez, ez jarri triste. Esadazu zerbait... Ezin zaitut triste ikusi. Zu ez. Ez alde egin. Nora zoaz! Nora zoaz, Rubia! Nora zoaz!!!!... Ez joan ama...!!! Ama! Zurekin nahi dut! Zurekin!

(PATXI sartuko da eta ezingo du AITAren negarrekin.)

PATXI: Aita, ixo... Aita, ixo! Ama hilda dago... ama...

(PATXI aldendu egin da. Esekitokiari argi zuzena, begirada guztiak harantz bideratzeko. PATXIk bertan zintzilika dauden arropak hartu eta mekanikoki jantzi egingo ditu, egunero gauza bera egiten duenaren zeremoniarekin. Amarena eginez hurbilduko da AITArengana. PATXIk badaki ez dagoela AITA lasaitzeko beste modurik. AITAri begitartea alaituko zaio.)

AITA: Maitea! Etorri zara, beti etortzen zara... Eskerrik asko! Uste nuen... uste nuen... (Lasaitua hartuz) Ezer ez. Bai apaina zaudela, nik oparitutako soinekoarekin...(Eskua hartzen dio goxoki) Plazako begi guztiak zugan biltzeko moduan! Ederrenetan ederrena. Eta zuk nirekin nahi! Kabenzotz! Ez da erraza ulertzen, ezta? Eta zu bitartean barre goxoan. Zenbat barre egin dugun elkarrekin! Ze demontre! Mundu honek barrezka hartzea baino ez du merezi. Eskerrik asko. (Muxu ematen dio eskuan) Zatoz, mademoiselle. (Konplizitatez) Oraindik gustatzen zaizu, ezta?

(Eseri egingo dira biak.)

AITA: Nahi al duzu entzun? Oso gutxi falta zait. (Behin eta berriro entsaiatzen ari den melodia berriaren airea ahapeka kantatuko dio) Itzela! Ederretan ederrena! Zu bezala...

PATXI-AMA: Zer moduz zaude?

AITA: Ondo. Orain oso ondo. Eta zu?

(PATXI-AMAk ez dio ezer esango. Begira-begira jarriko zaio.)

AITA: Ei, ei, ei... begi horiek triste daude... zer duzu?

(Akordeoi soinuarekin batera AITAk besoa luzatuko dio PATXI-AMAri, dantzarako gonbita eginez.

Bat-batean urteetan atzera egin dutela ematen du. AITA indartsuago ageri da. Gazteago. AMAri hizketan ari zaio.

PATXIk ere, urteetan atzera egin du. Ume bezala hitz egingo dio AMA ikusezinari.)

AITA: Zatoz... ilargira eramango zaitut. Ilargira! Ahaztu orain Juanek esan dizuna! Utzi diru kontuak... Ikusiko duzu akordeoia eskuratzen dudanean, mundua lortuko dut zuretzat! Eta ilargia ere bai haren bueltan...! Ez dira oso garestiak, maitea. Kia! Ohe azpian gordetzen duzun diru horrekin nahikoa izango dut. Honezkero iritsiko zaizu umeari oinetako berriak erosteko ere...

PATXI-UMEA: Ez, ama. Aitak ez daki, baina osaba Juan joan denetik diru hori lortzeko lo ordu asko galdu dituzu!

AITA: Segi dantzan, Rubia! Segi dantzan!

PATXI-UMEA: Ez, ama! Ezin diozu horrenbeste kostatako diru hori berari eman. Guretzat da! Gu bizitzeko da! Nire oinetako berriak, ama... Eskolan barre egiten didate galtzerdiak ikusten zaizkidalako. Ama...

AITA: Rubia... Rubia!!!

PATXI-UMEA: Ez!!!!

AITA: Eskerrik asko! Zoragarria zara, Rubia! Akordeoi honekin bai! Honekin jarriko dizut, bai, nik mundua zure hanka puntetan!...

PATXI-UMEA: Ez, ama. Ez entzun! (Pausa) Aitak ez daki zer den zapatak urratuta ibiltzea! Nola jakingo du? Osaba Juanek esaten duen bezala oinak lurrean jartzen ez daki-eta!

AITA (dantzarekin jarraituz): Segi hegan! Segi hegan, Rubia!

PATXI-UMEA (negarrez): Ez ama, aitak ez daki...

(Argi aldaketak gaur egungo errealitatera ekarri ditu AITA eta PATXI. AITAk musu emango dio bere maiteari: PATXI-AMAri. PATXI kolpetik apartatu egingo da.)

PATXI: Aita!

AITA (lizun, jostalari): Non da gure etxeko ipurdirik politena?

(PATXI, haserre, amaren arropak gainetik modu zakarrez kendu eta aldendu egingo da.)

PATXI: Nahikoa da! Nahikoa da! Nazkatuta naukazu! Baina zertan ari naiz? Zergatik onartzen dizut hau guztia? Ni ez naiz ama bezalakoa. Nik ez zaitut berak bezala maite... Nik... nik... (Larrialdien telefono zerrenda) SOS Deiak 944667788, Gurutze Gorria 666554433, DYA... Emakunde 696696. Emaus...

(MUSIKARIAk hurrengo eszena iragarriko du.)

MUSIKARIA: Hirugarren geltokia: Maleta bat. Nork bere bidaia.

4. eszena

(Maleta bat eszenatokian argiztatuta. Alboan, PATXI.)

PATXI: Ama.... ama, ez nekien bidaia hau hain bakartia izango zenik. Hain bakartia eta hain... (Ezin du hitz egokia topatu) hain krudela.

(Horretan, AITA sartuko da kantari. Telebistako mandoa hartu eta piztu egingo du.)

AITA: Ondo jan behar da osasuntsu egoteko. Den-dena jan behar da. Platera garbitu arte!

PATXI (amari): Hitz eman nizun elkarrekin egingo genuela, ez nuela bakarrik utziko, baina...

AITA: Etxe honetan ze ordutan afaltzen da?

PATXI: Afaldu dugu. (Kontzentratzeko ahaleginak eginez) Bidean bakarrik geratzen ari naiz, ama. Zu joan zinen lehendabizi. Gero, Maite. “Zure aita edo ni” esan zidan. Ni saiatu nintzen biak zoriontsu egiten, baina gure aitak... orain ere oinutsik utzi nau, galtzerdiak bistan. Ez dizut esango non amaitu zuen Maiteren portatilak. Zu gabe, Maite gabe, eta gure aitari bost. Osaba Juan...

AITA: Esatea huen!

PATXI: ...joan zenean bezala! Galdetu ere ez zuen egin! Neronek esan behar izan nion: osaba Juan ere...

AITA: Ez al da Juan?

PATXI: ...joan egin da. Gure aitari bost! Nire oinetakoak, zure nekeak edo Maiteren malkoak! Bost! (Lasaitze aldera) Albania Tirana, Alemania Berlín, Austria Viena, Bélgica Bruselas, Bielorrusia Minsk, Bosnia-Herzegovina Sarajevo, Dinamarca Copenhague, España Madrid, Finlandia Helsinki, Francia París, Grecia Atenas, Hungría Budapest, Irlanda Dublín, Italia Roma... Ikusten, ama? Ez naiz behin ere nahasten.

AITA: Zergatik hiltzen duk jendea gosez, afaltzen badu?

PATXI: Nik jakingo banu!

(AITA telebistako mandoa jaten hasiko da, bi eskuen artean hartuta, ogitartekoa balitz bezala.)

AITA: Emaiek jaten! Ni konformatuko nauk ogi koskor honekin, baina...

PATXI: Aita! Zertan ari zara mandoarekin!?

(PATXIk mandoa kenduko dio ahotik AITA hantxe utzita.)

PATXI: Ikusten, ama? Ezin dugu horrela jarraitu. Beldurra diot berak bezala amaitzeari. Osaba Juanek esaten zuen... ez dudala aitaren antzik. Hobe horrela, bestela ez nioke barkatuko.

(PATXIk mahai gaineko paper mordoa hartu eta lan egiten saiatuko da. AITAk bitartean, berriz ere mandoa hartu eta telebista piztuko du.)

PATXI: Kefren etxea... 2.300 euro...

AITA: Ze ordutan afaltzen da etxe honetan?

PATXI: Aita, afaldu dugu... Lejarreta okindegia...

(AITA telebistara inguratuko da.)

AITA: Entzun diozue etxeko nagusiari. Ogia ere bere kontu. Sartu lasai. Bik jaten duten tokian jango dute hamabik. Ongi etorri denok!

(PATXIk telebista itzaliko dio berriz.)

PATXI: Aita! Horrela ezin naiz kontzentratu.

AITA: Bisitariak horrela tratatzea ere...

(AITAk telebista piztuko du berriz.)

PATXI: Aita, mesedez. (Telebista itzaltzen dio) Ez dira bisitariak. Telebista ikusten ari zara. Telebistan daude.

AITA: Non dago telebista?

PATXI (seinalatuz): Hor.

AITA: Urruti?

PATXI: Hortxe.

AITA: Joango al gaituk?

(AITAk telebista piztuko du.)

PATXI: Joder, nora joan nahi duzu? Telebistara?

AITA: Toki polita ematen dik.

(AITAk bolumena igoko du bat-batean. Biek sustoa hartuko dute.)

PATXI: Aita!

(AITAk konpondu nahian teklei eman eta zapping egingo du kanal batetik bestera eromena sortuz.)

PATXI: Aita!!!

(PATXI barrezka hasiko da. Saminak sortutako barrea. AITAk PATXI semea barrezka ikusterakoan, berau ere barrez hasiko da. Pozez.)

AITA (barrezka): Ama, ama... gure umea barrez ari da! Ikusten al duzu, ama? Gure umeak badaki barre egiten! Nahi al duk txiste bat kontatzea? Bazoak Juanito kaletik eta bat-batean kakagura sartu zaiok. Ezin aguantatu eta kalearen erdian jarri duk lasai asko. Horretan, trena pasatu eta bozina jo ziok: “pi-pi!”. Eta orduan Juanitok: “Bai, bai! Itxointzak! Hik pi-pi, baina nik ka-ka!!!”.

MUSIKARIA: Pipi, kakakaka... Pipiiii, kakakakaaaa...

(PATXIk harrituta begiratuko dio.)

PATXI (amari): Pi-pi, ka-ka... Zuk barre egingo zenuke berarekin, txiste txar horrekin ere bai! Nik ezin, ordea. Ezin dut barrerik egin, ama. Nik bizi egin behar dut. (Pausa) Bai, badakit, hitz eman nizun, baina ez da bera, ez da zuk ezagutu zenuena. Hura zurekin batera joan zen! (Pausa) Zergatik, ama? Zergatik zu eta ez bera???

(Bat-batean AITAk barre egiteari utzi dio. Maleta ikusi du eta zeharo emozionatuta gazte garaiak gogoan PATXIrengana hurbilduko da.)

AITA: Utzi maletak goiko aldean, eta eseri lasai, abiatzen garen bitartean. Behin bidean, ez dago eragozpenik trenean aurrera eta atzera ibiltzeko. Egun on, andrea! Eguraldi polita gaur ere! Baita zuri ere, jauna! Paper honetan aurkituko dituzue argibide guztiak! Trenean bezain eroso inon ez!

PATXI: Oraindik ez diot ezer esan berari...

(PATXI AITArengana hurbildu eta eskuetan dauzkan paperak kentzen saiatuko da. Lurrera eroritakoak ere biltzen hasiko da.)

PATXI: Aita! Aita! Nahikoa da! Emazkidazu paper horiek.

AITA (aginduz): Mesedez, itzuli zure eserlekura! Abiatzear gaude! Billeteak...

(PATXIk desesperatuta, AITAri paperak kendu eta berarekin eramaten saiatuko da.)

PATXI: Aita! Nagusiak esan dit ez baditut zerrenda guztiak biharko ordenatzen, hartzeko oporrak denboraldi baterako! Gogoan al daukazu zer esan zuen Maitek ere joan aurretik? Oporraldia behar zuela. Ulertzen al duzu? Oporraldia!

AITA: Hurrengo geltokia: oporraldia!!!

PATXI: Aita!!! Normala ni bezalako gizajo bat haize hartzera bidaltzea hemengo panorama ikusita! Nork nahiko du ni bezalako bat bere alboan? Daukadan albo-kargarekin! Merkealdiak! Ordaindu bat eta eraman bi! Eta a ze bi! Zein baino zein umeago.

AITA: Nik...

PATXI: Zuk, aita, ez dakizu, baina nik maite nuen Maite. Maite dut. Neure erara. Ez naiz zu bezalakoa. Osaba Juanek...

AITA: Kasuen Juan!!!

PATXI: Osaba Juanek esaten zuen bezala, maitasuna ez da muxutan neurtzen! Maitasuna egunez egun erakusten da. “Maite zaitut” gutxiago eta ardura gehiago. Horixe esaten zuen osaba...

AITA: Juan kabroia!!!

PATXI: Nahikoa da! Hemen kabroi bakarra inor kabroi izatekotan... (Moztu egingo da) Denok ez gara zu bezalakoak, aita! Nik sekula ez nion ilargi beterik agindu Maiteri. Bizimodu normal bat: lan egin eta iluntzerako etxera. Elkarrekin afaldu, telebista pixka bat ikusi eta ohera! Tarteka zinera edo egun-pasa kosta aldera. Zer gehiago, aita? Zer gehiago behar du pertsonak zoriontsu izateko, elkarri begiratu eta ulertu, besterik ez. Maitek ere maite ninduen, aita, bere erara, baina maite ninduen. Naizen bezalakoa. Lehertu zen arte. “Zure aita edo ni” esan zidan arte... Ulertzen? Zera ulertuko duzu! Zuretzat egun bakoitzak bere festa behar du! Beti ilargiari begira! Ilargia han dago, entzun??? Eta gu hemen!

(AITAk isil-isilik entzungo du bakarrizketa guztia. Baina ez dago adi. Beldurrak jota dago. Beste mundu batean.)

AITA: Nik, nik... Zergatik egiten dit errieta? Ni zintzo portatu naiz gaur, ama. Ez dakit zer nahi duen. Non zaude, ama? Zatoz...

(Lurrera begira geratuko da. Ume txikia ematen du. Lurrean ur-putzua egin du. Denak ihes egin dio. PATXI jabetu da. Mututu egingo da bat-batean. Errukituta. Damututa. Eta AITAri gozo-gozo helduko dio bizkarretik.)

PATXI: Zatoz, aita. (Lasaitzearren, goxo) Aita... Patxi naiz...

AITA (irribarrez): Patxi.

PATXI: Freskatu batek on egingo digu, konforme?

(AITA bainuontzian. PATXIk bainatzen duen bitartean, amarekin hitz egingo du.)

AITA: Zuk hobeto ezagutzen duzu, ama, baina gure mutiko hau triste ikusten dut. Zure neba Juan etxetik bidali zenuenean bezala. Ez, ez, ez diot nik ezer esan. Hobe du Juanek berak alde egin zuela sinisten jarraitzea! Oraindik akordatzen da! Saiatzen naiz ahalik eta goxoen tratatzen, horretan badaukat abilidadea, baina bere kalterako ez ote den, ez du joateko konturik aitatzen! Zer geratu behar du? Betirako etxean? Ez da normala. Berak ere topatu beharko du dantzarako norbait, ezta? Baneukan nik esperantza etxera ekarri zuen neska harekin. Neska jatorra zen. Triste xamarra, hori bai. Lanetik etorri eta zertan hasiko? Eta traste horrekin lanean. (Irribarre gaiztoz) Erremedioa jarri nion arte! Txiza egin nion trasteari gainera! Gozoa jarri zen ba! Nik esan nion dantzan egitea garrantzitsuagoa zela traste zahar hura baino. Ez zidala entzun uste dut. Kabenzotz! Gizajoa! Bainua hainbeste gustatzen zaio! Ikusten al duzu? Nirekin nahi izaten du! Txikitan ez zuen nahi, eta orain halako mutil puska egin eta ez du ba nirekin bainatu nahi? Eta ez dakizu onena! Bidaia bat egin behar dugu elkarrekin! Berari bakarrik otu zaio. Asko! Azkenean etxetik aterako da! Zenbatetan esango ote zenion nirekin etortzeko. Zuk badakizu, Rubia: nik nahi nuen, baina... gure Patxi hain serioa izan da beti! Zer izango zituen... bi urte bai lehenengoz irribarre egin zidanerako... Zure neba bezalakoxea bihurtuko zela uste nuen. Kabenzotz!) Ikusiko duzu! Bidaia honetan zehar erakutsiko diot bizitza zer den nire semeari.

(AITA eszenatokiaren albo batera erretiratuko da, AKTORE bihurtuz. Berea izango da hurrengo eszenaren izenburua aurreratzeko ardura.)

AITA-AKTOREA: Laugarren geltokia: Bi maleta. Elkarrekin egindako bidaia.

5. eszena

(Bi maleta orain agertokiaren erdian argiztatuak. AITA maleta dagoen tokira hurbildu eta gainean eseriko da. PATXI zutik alboan.)

AITA: Seme...

PATXI: Zer, aita?

AITA: Ipuin bat kontatu nahi diat.

PATXI: Ez zaizkit ipuinak gustatzen, aspertu egiten naute.

AITA: Utzidak. Bazen behin, mutiko bat, txintxoa oso, eta familiarekin oporretara joan zen poz-pozik. Ur putzu handi baten ondora joan ziren.

(PATXI bigarren maleta egiten hasiko da.)

PATXI: Hiru pare alkandora: horia, urdina eta zuria...

AITA: Gustatzen?

PATXI: Ura?

AITA: Ipuina.

PATXI: Bai. (Berera) Lau pare galtza, bi tergalezkoak eta beste bi panazkoak.

AITA: Eta ura?

PATXI: Galtzerdiak: bost pare. Seigarrena, lotarako. Baita... dozena erdi galtzontzillo ere.

AITA: Ur asko, asko!

PATXI: Dozena-erdirekin nahikoa izango duzu.

AITA: Asko! Ur izugarri! (Eskua sabairaino luzatuko du) Honaino bai, gutxienez! Eta ba al dakik zer gertatu zitzaion mutikoari?

PATXI: Ez zekien igeri.

AITA: Nola dakik?

PATXI: Mutiko txikiek ez dute igerian jakiten.

AITA: Gure mutikoak ez zekian, ez. Urak beldurra ematen zioan. Belaunetik gora bustiz gero marruka hasten zuan.

PATXI: Itotzeko beldurrez.

AITA: Horixe bera. Baina haren aitak eta amak, sartzeko, beldurrik gabe! Oina muturraz lurra ukitzen zuen bitartean ez zegoela arriskurik. Azkenean, egin dik mutikoak aurrera, orain pausoa, orain bestea! Eta bat-batean umeak txilio egiten dik: “Ama!!!”. Ama izoztuta geratu zuan. “Ama, ama! Lagundu!”, oihu egiten zian ume gaixoak.

PATXI-UMEA: Ama, lagundu...

AITA: “Lagunduiozu” esan zioan amak osabari. “Itotzen ari da!”, “Atera nire txikia uretatik!!! Zuk badakizu igerian!!!”.

PATXI-UMEA: Lagundu!

AITA: Baina, orduan, oinetakoak kendu eta...

MUSIKARIA: Baina orduan, oinetakoak kendu eta...

AITA: ...berak egin zian salto!

MUSIKARIA: ...berak egin zian salto.

AITA: Itsu-itsuan! Azkenekoz ikusi zian pare hartantxe! Sartu zian eskua barrura, eta ezer ez! Sartu zian berriz ere harago baina han ere ezer ez. Ez zian etsi, eta halako batean. “Bai!” oihu egin zian. “Bai! Hemen!”. Eta tira egin zian, bere indar guztiekin ileetatik helduta! Eta gorpu eraman zian putzu ertzeraino bere txikia. Amaren oinetara... Amak ez zian ezer esaten. Nebaren alboan jarraitzen zian, biak hantxe: mutu, itsu, izoztuta. Eta bitartean nik (Lehendabiziko pertsonara pasatuz) txikia lurrean utzi eta hasi ninduan bularrean eragiten eta arnasa ematen... Hartu arnasa, txiki... hartu arnasa... hartu arnasa! (Arnasa falta zaio, itotzen ari da)

MUSIKARIA: Hartu arnasa, hartu arnasa, hartu arnasa...

PATXI (bat-batean bere onera etorri balitz bezala): Aita... Aita??? Zu... zu izan zinen? Zergatik ez didazu sekula esan?

(Isiltasuna. AITAren arnasotsa bakarrik entzuten da.)

AITA (berera): Aitak beti esaten zion: etzan uretan. Eta mutikoak ez zuen nahi izaten, berriz itotzeko beldurra zeukan. Bi aldiz itotzerik balego bezala! Eta aitak “etzan lasai”, “ni hire ondoan egongo nauk beti”.

MUSIKARIA: Hire ondoan. Beti.

AITA: “Begira... eskua jarriko diat tripa parean”.

PATXI: Bai, aita. (Goxo ipuinean parte hartzeko prest) “Ez askatu, aita!”.

AITA: Fida hadi nitaz. Ez haut askatuko. Beti helduko diat hemen azpitik.

PATXI: Eta eskua kentzen duzunean, zer?

AITA: Hi ez arduratu orain horretaz! Eragin besoei: bati lehendabizi, besteari ondoren. Txandaka. Errota bahintz bezala.

PATXI: Honela?

AITA: Oso ondo, horrelaxe! Eta orain hankei gora eta behera!

PATXI: Begira, aita! Igeri egiten ari naiz! Errota bezala! Errota bezala!!! Ikasi dut, aita!!!

(PATXIk igeri eginez eszenatokia alderik alde zeharkatuko du, alborik albo eta aurretik atzera eta alderantziz.)

PATXI: Ikasi dut! Ikasi dut!

AITA: Bai, seme. Ikasi duk! Txapelduna haiz igeri egiten!

PATXI-UMEA (igeri egiteko modu ezberdinak probatuz): Begira! Begira zein ondo ari naizen!

AITA (bat-bateko nekeaz): Bai. Igeri egiten ari haiz. Bakarrik igeri egiten. Hemendik aurrera ez duk beharko nire eskua tripa azpian. Ikusten?

PATXI: Aita...

AITA: E?

(Biak isilik geratuko dira. Mutu. Bakoitza bere pentsamenduetan.)

PATXI: Aita... Zuk...

AITA: Xxxx... lotarako ordua duk.

PATXI: Aita... zuk ez dakizu igerian. Osaba Juan, berriz...

AITA: Juan, jaun, jun, jan!

PATXI: ...igerilari oso ona zen. Zu ez zaitut sekula ikusi gerritik gorako uretan.

AITA: Zer ez didazu ikusi?

PATXI: Zu. Igeri egiten.

AITA: Bihar igerian joango zara urrutira... ikusiko duzu!

PATXI: Bai.

(PATXIk zutitu eta maletak zabalduko ditu. AITA zutitzen ahaleginduko da.)

AITA: Lagunduko diat, seme.

(PATXIk ilea laztanduko dio, lasaitzeko.)

PATXI: Lasai, aita! Moldatuko naiz.

AITA: Biharko fresko egotea komeni zait.

PATXI: Horixe.

AITA: Bidaia indartsu hastea komeni da. Eta zu bazara nahikoa gizon maletak bakarrik egiteko ere!

PATXI: Egin lo lasai.

(PATXI, alboan, maletan sartu dituen arropen errepasoa egiten hasiko da.)

PATXI: Hiru alkandora, lau galtza pare, bost galtzerdi, gehi lotarakoak, mudak...

(AITA berriro tentetuko da.)

AITA: Ez ahaztu nire bainujantzia!

PATXI: Zaude lasai.

(PATXIk AITAren bainujantzi zaharkitu bat aterako du. Zabaldu eta hari begira geratuko da, hunkituta.

AITA loak hartu du.

PATXI, bainujantzia oraindik eskuetan duela, eseri egingo da berriro AITAren ohe ertzean.)

PATXI: Aita... estutu on bat beharko nuke momentu honetan. Estutu on bat zure besoen artean. Lotsa ematen dit esateak ere. Baina horixe falta zait orain: zure eskua tripan. Ez naiz orain arte jabetu. Nik ez dut zure faltarik antzeman izan urtetan: ama ondoan neukan, eta osaba Juan ere bai.

AITA (mugituz, ametsetan balego bezala).

PATXI: Zu beti kanpoan izaten zinen. Eta osaba Juan, aldiz... Haren antza dudala esaten dute.

AITA: Mmmm...

PATXI: Ixooo, egizu lo. (Pausa) Amak oso gaizki pasatu zuen osabarekin haserretu zenean. Berak ez zizun esan, baina eztabaida hura eta gero amak gauak egin zituen ilunpetan negarrez. Nik entzun nituen eztabaidan. Osabak epelak esan zituen zuri buruz: alproja bat besterik ez zinela. Ez, zaude! (Memoria eginez) Buruarina, txepela eta txokila. Hori da. Buruarina, txepela eta txokila esaten zuen zutaz, eta ama isilik egoten zen hasieran. Eta gau hartan bigarren aldiz segidan esan zuenean haserretu egin zen. Nik entzun nuen ama haserre, aita. Behin. Mahaitik altxatu eta esan zion osaba Juani... “buruarina, txepela eta txokila, kapaz duk maite dituenengatik bizitza arriskuan jartzeko!”. Horixe esan zion. Orduan ez nituen amaren hitzak ulertu. Gaur arte ez ditut ulertu, baina nahikoa izan ziren osaba mutu uzteko. Joan egin zen. Eta atea itxi orduko ama arropak garbitzen hasi zen. Osasuna lapurtu zenion. Horixe da egia, aita. Eta orain, bera falta denetik, nire osasuna zupatzen ari zara. Nire bizitza eskas honek duen osasun apurra lapurtzen ari zara. Eta ez gara gauza elkarri besarkada on bat emateko ere.

(PATXIk eskua luzatu eta laztan txiki bat egingo dio AITAri ilean.)

PATXI: Aita...

AITA: Ama...

(AITAk bere lozorroan PATXIrengana hurbildu eta panpinatxo bat bailitzan PATXI besarkatuko du. PATXIk ezuste galanta hartu hasieran baina gero lotsak eta beldurrak ahaztu eta gustura bilduko du berak ere AITA bere besoetan.)

PATXI: Aita. Egin lo. Egun zaila izango da biharkoa.

MUSIKARIA: Bosgarren geltokia: Telefonoa. Minak barrutik deitzen du.

6. eszena

(Goiza da. PATXI telefonoa eskuetan duela, geldi. Ez daki zer egin. Deitu ez deitu dabil: altxatu, eseri, zenbakia markatu, moztu... Hurbildu, aldendu, eseri, izerdia lehortu, eskuak moropildu...

AITA, metro gutxira eserita, burua urruti duela, bere mundu paraleloan murgilduta dago, akordeoiarekin bere betiko pieza osatu nahian jo eta su.

PATXIk AITAri begiratu eta haren ondoan eseri eta hizketan hasiko zaio.

AITAk akordeoia jotzen jarraitzen du.)

PATXI: Entzuidazu, aita: Zahar-etxe batean gela eskatu dizut.

(AITAk berean, kasurik egin gabe.)

PATXI: Konturatzen al zara horrek zer esan nahi duen? Zahar-etxe batean!

(PATXIk desesperazio puntu batez, zutitu eta AITAri eskuetan daukan akordeoi imajinarioa kendu egingo dio, eta sofa gainean utziko du.)

PATXI: Aita, utzi hori orain... Uztazu soinua pixka batean. Garrantzitsua da hau.

(AITA, ustez akordeoia dagoen tokira begira geratuko da.)

PATXI: Ulertzea nahi dut, ulertuko didazun azkeneko gauza izango bada ere.

AITA: Ezingo al dut soinurik jo?

PATXI: Bai. Oraintxe emango dizut. Baina orain entzuidazu.

AITA: Pieza bukatzeko oso gutxi geratzen zaidak.

PATXI: Badakit. Buelta bat bakarrik. Segituan utziko dizut.

AITA: Bai, mesedez, gure amari zor zioagu. Oraingoan bai, oraingoan, ilargira joango nauk berarekin.

PATXI: Ez daukat zalantzarik.

(PATXI berriz ere AITAren ondoan eseriko da.)

PATXI: Oso zahar-etxe polita da, eta erosoa. Zuretzako logela izango zenuke, eta edozer behar izanez gero, tinbre bat beti alboan, nahi duzunean deitzeko: txirrin-txirrin. Mendi kasko baten gainean dago. Handik herri guztia ikusten da. Trenbidea ere bai... Baita gure etxea ere. Gure... (“Gure” hitza trabatuta geratuko zaio) Lehengoan izan nintzen ikusten. Jendeak oso pozik zirudien.

(AITA, automata bat bezala, berriz ere akordeoia jotzen hasi da.)

PATXI: Aita...! (Atentzioa bildu nahian) Aita, txirrin-txirrin! Aita, oraindik ez dizut soinua itzuli!

(AITAk harrituta begiratuko dio. Baina, itxuraz, adi.)

PATXI: Amari hitz eman nion zainduko zintudala. Hitz eman nion elkarrekin egingo genuela bidaia. Baina, hain dira desberdinak gure bideak, aita! Hain desberdinak...

AITA: Ez tristatu, seme. Egingo diat hiri ere pieza polit bat, (Begia keinatuz) Maiterekin dantzatzeko. Zergatik ez diok deitzen? Deituiok. Baina ez esan nik egin dudanik! Nik ere ez zioat esango. Gure sekretua izango duk. Hik heldu gerritik, eta jira alde batera, gero bestera...

PATXI: Maite ez da ama bezalakoa, aita.

AITA: Amak hegan egiten dik dantzan hasitakoan.

PATXI: Badakit. Maitek ez daki dantzan.

AITA: Ez nauk harritzen! Beti traste hori eskutan hartuta!

PATXI: Aita! Zer daukazu ordenagailuen kontra?

AITA: Zer?

PATXI: Ordenagailuak... Maiteri hondatu egin zenion berea. Gogoratzen?

AITA: Pieza polit bat. Horixe duk. Neronek egingo diat.

(AITA berriz ere akordeoi imajinarioa jotzen hasiko da.)

PATXI: Alferrik ari zara, aita! Zure soinua nik daukat.

(PATXIk akordeoi imajinarioa airean altxatuko du eta erakutsi egingo dio.)

AITA: Ekarri hona!

PATXI: Ekarri! Ez, ez... zuk etorri beharko duzu bila!

AITA: Soinua behar diat nire pieza bukatzeko!!!

PATXI: Emango dizut, harrapa ezazu!

(PATXIk akordeoi imajinarioa berriz ere airean altxatuko du.)

AITA: Ez badidak ematen, piezarik gabe geratuko haiz! Hik ikusi!

PATXI (jende imajinarioari, jolasti): Bai! Aizue! Akordeoi zoragarri bat daukat hemen; munduko piezarik politenak egiten ditu! Zenbat ordainduko didazue!?

(AITAk begiak itxiko ditu eta PATXIri bizkar emanda jarriko da.)

AITA: Jolaserako hago, e? Hirura arte kontatuko dut. Eta hiru kontatzerako, hementxe, nire oinetan nahi diat soinua, aditu? Bat...

PATXI: Baaale... konforme...

(PATXIk, barrez, AITAren oinetan jarriko du soinu imajinarioa.

AITAk begiak zabalduko ditu eta makurtu egingo da, emozionatuta, bere soinua hartzera.

PATXIk hunkituta begiratuko dio.)

PATXI: Ni prest nago zure piezak ikasteko, aita!

AITA: Bukatu egin beharko diat lehendabizi! Bestela kosta behar zaik ikastea!

PATXI: Dantza ere egingo dut zure doinutara, zuk hala nahi izanez gero.

AITA: Nirekin ez! Hik hire neska horrekin egin behar duk!

PATXI: Ez dut Maiterekin dantza egin nahi! Maite joan zen, aita. “Edo zu edo bera” esan zidan. Eta nik ulertu egin nuen, ulertzen? Ni orain zurekin nago aita. Zure akordeoia zaintzeko, hala nahi baduzu... Baina lagundu egin behar didazu. Pixka bat lagundu.

AITA: Bai, baina bihar...

PATXI: Bihar biharkoak! Bihar nagusiarengana joan beharko dut eta oso haserre daukat.

AITA: Juan kabroi hori...

PATXI (barre txikia): Haserretzen denean badu osabaren antza, bai... Haserre txarrekoak biak! Burua ere lanera eraman behar dela leporatu zidan atzo! Eta burua etxean uzten banuen, lana ere etxera ekartzeko!

AITA (sinetsita, bene-benetan): Lagunduko dizut burua bilatzen. Zu ez arduratu. Ez du urruti behar. Sofan bertan igual...

(AITA buruaren bila hasi da. PATXIk berriz ere dibertituta begiratuko dio.)

PATXI: Etxe honetan dena sofan ezkutatzen da!

AITA: Ezkutaleku ona da! Buru, burutxo, hor zaude burutxo? (PATXIri, bete-betean) Deituiok heuk, seguruenik hiri kasu gehiago egingo dik niri baino.

PATXI: Jakina. Nirea da-eta! (Lotsa eta gogoa biak nahastuta) Buru, burutxo...

AITA: Tira... beldurrik gabe. Emaiok!

PATXI: Ei, buru, buru handi! Artaburu!

AITA: Hori duk eta! Tinkotasunez, jakin dezala heu haizela nagusia.

PATXI (sinesten hasita): Ei, buru... burutzar zikina!

        Non demontre hago?

(AITA barrezka ari da gustura. Bitartean, PATXIk indarrak bildu nahian arnasa hartuko du birritan sakonetik... Gero orro moduko bat egingo du erasorako prestatzera doan animalien pare.)

PATXI: Aaaa! Burutxo!!! Jolaserako hago, e? Hirura arte kontatuko diat. Eta hiru kontatzerako, hementxe, nire oinetan nahi haut, aditu? Bat...

(Horretan AITAk geldi egoteko keinu egiten dio PATXIri. Ezer esan gabe sofa azpira hurbildu eta bertatik buru imajinarioa eskuetan hartu eta semeari ematen dio aurpegi inozoz.)

AITA: Ezikusia egiten ari zuan! Baina gu bizkorrago ibili gaituk.

PATXI: Batez ere zu, aita.

(PATXIk buru imajinarioa bere buruan jarriko du.)

PATXI: Eskerrak topatu duzun!

AITA: Ez du gozoa izan behar bururik gabe ibiltzeak.

PATXI: Ederra egin behar nuen! Bederatzi mila bostehun eta hogeita hamabost bider bederatzi mila eta bi, laurogeita bost milioi, zortziehun eta hogeita hamalau mila eta hirurogeita hamar!

AITA: Ze gauza politak esaten dituzun!

(PATXIk sorbalda gainetik pasatuko dio eskua, maitekor.)

PATXI: Moldatuko gara elkarrekin. Segi zure piezarekin, aita! Bukatzen duzunean erakutsiko didazu, eta hura bukatutakoan hasiko gara berriarekin! Eta igeri egitera joango gara! Seguru asko ez dugu osaba Juanek bezain ondo sekula egingo!

AITA: Juan kabroia! Alua!

PATXI: Kabroia eta alua!

(AITAk harrituta eta era berean miretsita begiratuko dio. PATXI bera ere harrituta dago. Ezin du ulertu oraindik halakorik esatera ausartu denik.)

AITA: Hori duk eta!

(PATXIk atzera egin beharrean, aurrera egitea erabakiko du. Arnasa sakon hartu ondoren, oraingo honetan intentzio osoz esango ditu hitzak.)

PATXI: Aaaaaa! Kabroia eta alua!

AITA (amari): Oraingoan ez naiz ni izan!

PATXI (lotsagabekeria eroaz): Juanito txoropito!!! Begira, igeri egiten ari nauk!

(PATXI parodia eginez, igeri egiten. AITA bitartean uluka eta bibaka.)

AITA: Aire Juan, eta ez gehiago itzuli!!!

PATXI: Osaba txoropito, Satanas nauk!!!

(AITA eta PATXI barre algaraka.)

AITA: Tu! Tu! Txoropito!!!

PATXI: Txoropito, Juan! Begira, igeri egiten ari nauk, aitak erakutsita! Juan buruarina, txepela eta txokila!!! TXOROPITO!!!

(Mozkorraldia baretzen doan neurrian...)

PATXI: Ez da erraza hark bezain ondo egitea! Baina ito gabe aurrera egitea bada zerbait! Eta gauetan ipuinak kontatuko dizkizut, edo zuk niri! Eta...

(PATXI emozionatuz doa, AITA bere baitan murgilduz.)

PATXI: Eta lanean errieta egiten badidate, etxean aurreratuko ditut lanak! Bederatzi mila bostehun eta hogeita hamabost, bederatzi mila eta hiru aldiz, laurogeita bost milioi zortziehun eta berrogeita hiru mila, seiehun eta bost!!! Kontabilitate triste batek ez nau kikilduko! Buru hau ez da hain erraz herdoilduko! Ez behintzat ariketa hauek egiten jarraitzen badugu. Gauzatxo bat bakarrik: hitz eman behar didazu ez zarela gehiago bakarrik trenbidera joango! Biok joango gara nahi duzunean trenak pasatzen ikustera! Baina estaziotik! Oso ondo ikusten dira handik! Trenbidetik bertatik baino hobeto!

(AITAk ez du begirik itxi ere egiten. Ezezagunari bezala begiratuko dio PATXIri.)

PATXI: Ez al duzu trenak ikustera joan nahi nirekin?

(AITAk mutu begiratuko dio.)

PATXI: Aita, esadazu zerbait: moldatuko gara, baietz? Ez al zaude kontentu? (Albo batera eta bestera begiratuz) Non utzi duzu soinua?

AITA: Ze soinu?

PATXI: Zurea! Munduko piezarik ederrena osatzen ari zara amarentzat! Eta hura bukatutakoan...

(AITAk ez diola ulertzen adieraziko dio begiradarekin.)

AITA: Nolaz dakizu nire piezarena? Nor zara?

(PATXI lur jota.)

PATXI: Zure semea naiz. Patxi.

(PATXI, esekitokira joan eta amaren jantziak janzten hasiko da.)

PATXI: Eta zu nire aita!

MUSIKARIA: Ahazten zaizkizu pastillak, antiojoak, izenak, urtebetetzeak, aurpegiak, bideak. Eta azkenik, ahazten zaizu non zauden eta zergatik, eta nor zaren.

PATXI: Zuk erakutsi zenidan igerian zeuk jakin gabe! Zuk atera ninduzun uretatik itotzear nengoela! Eta gero handia egin nintzen eta lanpostu eder bat lortu nuen. Ama eta hirurok joan ginen afaltzera lehendabiziko soldatarekin, akordatzen?

(PATXI jantzi da erabat amaz eta AITA bere onera ekartzen saiatuko da.)

PATXI: Ama oso harro zegoen gutaz... eta zuk orduko hartan ere dantzan egitera atera zenuen.... Akordatzen, aita?

MUSIKARIA: Ez dago ahanzturarentzat hesirik. Nor izatetik ezer ez izatera eramaten zaitu ahanzturak. Zu, baina ez zu bakarrik: ezereza bihurtzen zarenean, beste guztia zurekin.

(PATXIk, eroen dantzan, arrastaka darama AITA.)

PATXI: Jiratu nirekin, aita. Orain alde batera eta gero bestera... Aita, mesedez! Aita... aita!

MUSIKARIA: Zaharra, gero eta zaharrago. Erremediorik gabe. Atzera-bueltarik gabe.

(AITA joan da bere mundura. Betiko.

PATXI zeharo lur jota. Amaren arropak kentzen hasiko da pixkanaka. Oso pixkanaka.

Telefonora hurbildu eta hartu egingo du.)

PATXI: Etorri nahi duzuenean. Gu prest gaude. Aita!!!

Biografiak

ARANTXA ITURBE

(ALEGIA, 1964)

AGURTZANE INTXAURRAGA

(OROZKO, 1966)

      Denbora zeramaten Agurtzane Intxaurragak antzerkian eta Arantxa Iturbek irratian lehendabizikoz elkartu zirenean. Ama izan berritan, Intxaurragak, Iturbek amatasunaz idatzitako kronika antzezlan bihurtua amestu zuen eta elkarrekin idazteko konbentzitu zuen. Lau eskutara idatzi zutela esatea litzateke logikoena, baina ez da erabat egia. Intxaurragaren begiz eta Iturberen belarriz idatzi zuten. 2002. urtean izan zen. Eta halaxe idatzi dituzte gerora Ixa (2003), Zeta (2005), Aitarekin bidaian (2009) eta Koadernoa zuri (2016).

      Istorio desberdinak, elkarrekin asmatuak eta amestuak batzuk, beste batzuen ametsen gainean eraikiak besteak. Baina beti Iturberen hitzak Intxaurragaren poesia bisuala eta errebeldia eszenikoaren zerbitzura erabiliz.

HIKA TEATROA

      Agurtzane Intxaurragak Hika taldea sortu eta lehendabiziko lana eszenaratu zuenetik hogeita hamaika urte joan dira. Harrezkero hogeita zortzi ikuskizunek daramate Hikaren sinadura. Izaera sozial nabarmenekoak gehienak, ikusleari barne gatazkaren bat eragiteko asmoz sortuak, denak. Oraintxe uztartzen ditu dantza eta kabareta, oraintxe bakarrizketa, zirkua edo irudi poetikoak. Osagai desberdinak, istorioak kontatzeko bide berriak jorratzeko pasioz aldiro.

      Berriena, lehendabiziko konfinamendu ostean estreinatu duten Tonbola kale ikuskizuna.