Fast Fatum

LIBE GOITIA ARTETXE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2023 Libe Goitia Artetxe

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2023ko apirila

Edizio hau: 2023ko apirila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Zuei,

ametsak hostoz hosto kendu zenituzten horiei,

zeinak uneren batean petalo bakar batekin

gelditu zareten, petalorik gabe, baina

amets guztiekin.

Zuek, gu,

erleak gara eta gure artean ez dago erreginarik.

Gu guztion artean lore berri bati

petaloak batzeko adina polen bildu dugu.

Bizitza lore bat da, eta zuek

lore horren petaloak.

Zuentzat:

Bohemia porrot egitea da.

Kendu kokospeko hori, zupatu podium bat,

edan izotz bat, bekain bat. Ikertu

zure lagunik onenaren hankartea,

egin negar zergatirik gabe.

[…]

masail sugarrak. Inspiratu

jainkosa burusoil batean: poeta

petoa zara dagoeneko.

Orain saia zaitez gosez ez hiltzen.

Washington Square-ko pintorea

BERTA GARCIA FAET

AITZINSOLASA: NAFARROA

Amaieratik hasi dena aldatzeko.

IZAKI GARDENAK

Big Banga neu nintzen.

Bai, txiki-txiki bang-banga.

Iban, Vienako balseko neskatila:

horrela deitzen ninduten.

Ezagutzen duzu Freddie Mercury ala?

Sometimes the king is a queen,

aldiz, zuk ez dakizu akaso berri hauek

zaharrak direla jadanik.

It filmean estoldara hurbiltzen zen neska naiz ni,

zeren otakuak eta gameplayerrak

gustatzen zaizkigu neskoi orain,

etxe-zuloan gelditzen diren mutilak, horiexek, bai.

Beno, ez, gezurra diot:

neskoi neskak gustatzen zaizkigu eta

gizon sasi intelektualak, T.S. Elioten tankerakoak,

baina bakarrik esan ahal badiegu:

“Ei, tssss! Ez zaitez pasatu!”.

Baina tira, badakizu zer diotsudan?

Bizitza zaldiko-maldiko bat omen da

akaburaino / bang-bang txiki-txiki bang /

zaldiko-maldiko bat, bai,

poney bat,

Franz Marc bat.

Ba al zenekien poneyak Peter Panen anaiak direla?

Bazenekien?

Esan: bai edo ez?

Tiobiboak Peter Panek bihotzean zuen zaurian

hatza sartzen eraikitzen dira.

Baina,

bang-bang txiki-txiki bang

akaburaino

EZ!

       Ni

           Ez

               Naiz

                       Bihurtuko

                                        Izarren

                                                    Hauts

Ez.

Ni irin bihurtuko naiz ama orean egon ahal izateko

            eta bere eskuak sentitu ahal izateko berriz.

TRAUMAK: BALANZATEGI

Zenbat gauza kabitzen diren

zu bezalako hutsune batean.

ANARI

Hari gorriaren kondairak

lotzen gintuen, baina

biluztea larru gorritan

egotea da eta nola

negua ere gorria den

Ez dut esatekorik

hitz denak eraman dituzulako

gorputzari galdetzen diot

ea gorputzeko zein atalek sostengatzen duen

isiltasuna

erortzerakoan eskuak libre eduki, badaezpada

esaten zuen amak

eta arren eskatzen dut

ez diezaiotela eskuek eutsi isiltasun honi.

Lanean den ama nekatuari

Arestiko kantuak / suak

eta zu hain airos / hain kaskarin

begiak igokundean bezala

histura marrazten duzu zure dantzaldiarekin

zure “s” itxurako pauso pausatuekin

eta zu hain airos / hain kaskarin / hain lurrunezko

kakalardoak destilatzen dituzu hitz goxoak

dirdiratuaz

arrotza zaitudan arren ezagun dut zure izena

zuri, aingeru neskatila,

nire deiadarra egilesten dizut,

noizbait zure ahots kordak nahikoak ez balira

zeure buruaz beste egiteko.

Kalatxoriak hegan

Limoiondorik gabeko itsasoan,

ez dute non pausatu.

Batzuentzat ura da

lur tinko bakarra.

Galde iezaiezu beraiei:

bizitza ez da biribil bat,

espiral bat baizik.

Larruak zure bizkarrean

bi maitaleren fereka beharra

sendatu ahalko balu bezala.

Trauma sexualekin harreman sexualak edukitzea:

pentsatzea gatazka generazionalik gabe

amamak ez lukeela hainbeste otoitz egingo.

Amildegi ertzean

jolas gaitezen konfiantzaren jokora:

zuk besoetan hartu beharko nauzu,

emeki-emeki pausatzen den luma bezala,

eta nik ez ohartuarena egingo dut.

Orduan plasta! itsasora eroriko naiz

eta zuk jakin gabe hilarena egingo dut

eta zoriontsu izango naiz

zerurantz luzaroan begira,

zuk oihuka diharduzun bitartean.

Jausitako orbelak,

sustraiekiko samurtasunari emanak,

elkarri bizkarra erakusten:

hil baino lehen ausart izan nahi

ez zutenaren adierazle,

norbaitek

—agian—

hatz batekin letraren bat edo beste,

izenen bat, hitzen bat edo beste

marraztuko duen esperantzarekin,

haizeak birpasatuko duela zoruan,

bizitza honetatik at dagoen adorearekin:

erdi txistuka…

erdi abeslari…

erdi barrurantz…

urrunetik zaintzen

oraindik arrotz zaiguna,

zaiona.

Auzoan

haurrek soilik jaten

diote ogiari kurruskua, apurrak

ateetako markoetan iltzatuak daude eta

plazan andre zaharrak kontu

kontari bart gaueko iskanbilari

buruz eta gauza baten eta

bestearen artean Peneloperen senarra nondik ote

dabilen galdetzen du batek, besteak bizirik

al dagoen erantzun

eta momentu batez lasai dago auzoa,

ahaztuta uda bukatu dela, udazkena

hasi arteko tarte horretan bizi direla beti

zorriak iraungi dira eta, nola

denboraren bertikaltasunari beldurra dioten,

dutxako ileak ez ditu kendu inork oraindik.

Aitaren aurpegian

lehen eguzki printzekin batera

dingilizka azaltzen da gizontasunaren

aski errauts

eta

aski iheskortasun

den izaera hori.

So! diotsot aitari

baina aita asto bihurtzen da

eta berriz ere so! diotsot

eta hamabigarrenean

bai…

hamabigarrenean bai

hamabigarrenean

altxatzen dio burua Itzaltzuko tristurak

eta ulertzen du:

hizkuntza abaniko bat da

eta orduan geure buruari

isilean galdetzen diogu nola

ez diegun deitzen mendi tontorrei magal

/ kezkatiak dezepzionatzen

zerua eta ortzi-muga

hautsi ditzaketen bakarrak direla ohartzean

/ kezkatiak dezepzionatzen

ohartuz izotzaren eta

elurraren ertzak ezartzen goazela

/ kezkatiak dezepzionatzen

ohartuz momentua

eta

istant bat

zein ezberdinak diren.

PARTITZEA: TERNUA

Heriotzaren oinetakoak jantzi aurretik,

izkribatu egingo dizkinagu

gure borrokaren arrazoiak.

BERNARDO ATXAGA

Mamuek azala balute

zein pareta onak liratekeen.

Baina, orduan, gaur naizen katua

izango nintzateke?

Eskerrak ematen dizkiot zuhaitz,

landare erasotzaile bakoitzari.

Tristezia ez da pertsonalitate bat.

.

.

.

Baina ondo dakit…

beldurrak edonor bihurtzen du profeta.

Esku kirurgikoa

emadazu, arren.

Laztanen ukimenari uko egiten diot.

Ez dago hatzik beirazko logelarik ez badago.

Ez naiz kexatuko itotzen banaiz,

sakonean murgiltzeagatik izan bada.

Zeruari begiratzen dioten haurren

masakre bat egon dadila. Mesedez.

Zin dagit inozentzia

ez dudala gehiago faltan botako.

Aingeru baino ez dut izan nahi,

eta plastikoaren bizi luzea besarkatu.

Dantzan ikusten zituztenak zorotzat

jotzen zituzten musika entzun ezin zutenek.

FRIEDRICH NIETZSCHE

Begira:

negar-zotinek mozturiko belarra,

zeinari buruz Whitmanek hitz egingo lukeen,

jada lehorturik ukuiluan, non

bi bildots jaio berri dauden.

Begira:

Itsaso eta Eguzki nahasketaren galera,

alaitasun itzali bat bihurtuta.

Begira:

Eguzki-lore dantzariak, orain gurpildun aulkietan.

Beti izan dira zure begirale,

gor batek dantzan ikusi eta

Psikiatriko batean sartzea agindu zuen arte.

Begira:

ateak irteeran eta sarreran.

Begira:

Eguzki-lore disekatuak ateen gorenean.

Beti egongo da edertasuna:

bai irtetean bai sartzean.

Begira:

Victoria’s Secreteko modeloak bezala

Lore erailak liburuetan hildako gehiagoren ondoan.

Begira:

begira ezazue Heriotza eta

bide batez egiozue irribarre.

Herio gure atzetik dator,

zerbait garrantzitsua du esateko,

zerbait du emateko:

Biziaren inportantzia,

berak ere ez dakielako

bere burua baloratzen.

Sekula ez zaitut

begietara begiratu, beraz, esadazu:

zer ziurtasun izan ahalko nituzke?

Zer ziurtasun gehiago

nire lerro zuzenenganako maitasuna baino?

Esadazu, zer gehiago maitatu ahalko nuke

ez badut besarkadaren lerro makurra ezagutu?

Ikusi

           nola

             distiratzen

                            duen

                                      Izan

                                                 ez

                                                    garen

                                                          guztiak,

                                                                      ikusi

                                                                             nola

                                                                      argi

                                                             hori

                                                      den

                                            bidean

                                   gidatzen

                            nauena.

“Aitzina, beti aitzina!”

—erraten zioten—.

Baina bekoz beko

Balbe zegoen.

Baina berak

gauzak literalki hartzen zituen.

Baina bera,

bera olerkaria zen...

BIZIA ZIUTATEAN: HOLTZARTE

Inoiz pantailetan ikusiko ez dituzun hirietan bizi gara.

LORDE

Garrantzitsuena bidea al da?

—bidaian begiak ixten zaizkit—

               bihotza itsas fauna bat da

                                                          urpean zerbait ikusi ahalko dut?

trazuan erortzen gara

Begi gandutu batzuek

zer ikus ahalko lukete gorputz batengan

harrobi bat baino haratago.

Eztiz igurtziriko kaleetan

Poliziak esan du debekatuta dago neguan turista piurak

egitea eta moral baxua badoa “s”ak eginez,

Business manen zapata prusiarren lokarrietan

Boulevardeko champagnea berriz edateko bidean

kale kantoietako trapuzko

etxeetan sitsek obraturiko

zirrikitu pitzatuetan

andreek lisatu egiten dute lurrun artean eta

zenbat fruitu zementu artean!

Zenbat Txiribiten magalean!

Zenbat Intxaurrondo!

Zenbat azal!

Zenbat Talko hauts!

Soundtrackaren hymnoa

entzuten da

eta ondotik Fast Fatum gurutzatzen da

eta dagoeneko joan da bidetik

                                                    [Business man:

baina gogoa ez bidetik

eta kapital, bai, jauna! Herriko Tabernan,

komuneko baldosan irakurtzen da

“ziutate honen grisak

bizikleten kateetako

koipetik dirdira bertsua

daduka”

orain lababoko ispiluko

malko formen espermari

ari zaio petit poet herdoilaren edertasunaz,

aurrean Boulevardeko champagnea.

Nire bizitza

zenbatena izan da nirea izan baino lehenago?

Ezetzaren sinonimoak bilatu

egun bakartiak aurkitzen ditugun erara.

Hiri izateko ahaleginak gara.

Sustraiak alferrik galtzen ditugu,

indarrak, dortokak izaten saiatzen.

Gure bakardadeak gurutzatu dira eta

barrualdeko eraikinek azkenean ez gaituzte

ez

Hiri

ez

dortoka

                    bilakatu.

Antzutu baizik ez gaituzte egin.

Margotu ezazu dena beltzez

argiaren bila zabiltzanean.

LA M.O.D.A.

Nola bilatu argia argi denean?

Margotu ezazu dena beltzez argi bat bilatzeko.

Nola egiten da iluntasuna? Antzerakoa da

iluntasuna eta maitasuna egitea?

Iparrorratzen egia da kiribil infinituak direla.

Ez didazu sinesten?

Itsuaren izana, mamia eta piper eta eztia

jada buruz dakizkidan gauzak dira.

Nola sortu zen iluntasuna?

Hobe da gauza bat lehen aldiz ikustea

ezagutzea baino.

Badakizue zein izan zen San Tomasen duda, e?

Mundurat azeri gisa agertu izana

ez da kasualitate hutsa.

Neure burua izendatzea

galarazten didazun izen maitea: biba!

Lanegunak

hainbeste pertsona sostengatzen.

Norbaitek esan diezadala zer esan nahi duen

bazterretan bizitzeak zer, bazterraren ertzak

ezagutzen ez baditugu.

Ez dut izaerarik ezabatu nahi

[gurasoena

aitita-amamena

gurea

nirea izango dena].

Izan ere,

egun ezberdinen loturak

jazotzen diren denbora tartean

gertatzen da heriotza.

MAITEMINA: AGINAGA

Hau da zapaltzailearen hizkuntza, eta, hala ere,

zuri hitz egiteko beharrezkoa dut.

ADRIENNE RICH

0.I. ARAZOA: BEHARRIZANA

Begiak itxita

maitatu zintudan,

eternitateak

begiak dituelako.

Ikusi ahal izan banitu

begi gorri horiek

ezin izango zintudan

maitatu.

Baina zuk, bala gizona:

gauean amets handiak

estu irensten erakutsi

bazenidan ere,

hodeietan heriotza

etxea dela erakutsi

bazenidan ere, zu

izan zinen heriotza eman

zidan bakarra eta hori zen

nik momentu hartan

nahi nuen guztia.

0.II. ARAZOA: BEHARRIZANA

Luma hau-au!

zure odolean blaitzen da;

zure odolean,

idazten hasi baino lehen

inork ez ninduelako irakurtzen.

I. ARAZOA: GORPUTZAREN PAPERA
MAITASUN HARREMANETAN

Iraunkortasuna maitatzea

ez da hezurretaraino maitatzea,

ezpada haragiraino.

Haragia denborarekin galdu egiten da

eta nork maite ditu [gauza] galduak?

****

Existitzen ez den gorputz bat

janztea txorimalo bati arropa jartzea bezalakoa da.

II. ARAZOA: ZAURGARRITASUNA ARRISKU GISA

Elkartuta dauden bi esku

maitasunaren ikur izatera hel daitezke egunez;

ordea,

ilunabarrean otso izatera irits daitezke

era berdinean

zeren eta ama eta aitita

zeren eta txori ezezagunak

zeren eta zeren eta

haurrak.

III. ARAZOA:
MOISES ETA LAPURRAK EDO
KONFIANTZA GEHIEGI IZATEA

Barruak hustu genituen

eta ahoa haragiz bete.

Nola aterako zen ondo kanibalak baginen?

Baina, odola…

Odolarekin egin zen lehen marrazkia.

IV. ARAZOA: ETSIPENA SOLUZIO BAKAR GISA

Giltza

galtzerdi

bilakatu dira izenak eta

talioiaren legera itzuli gara berriz

begia begi truk

goseak erosketa egin zuen

azkenean bai

azkenean mina balitz bezala

hezkuntza modurik hoberena

eta

orain burutik oinetara miatzen gaituzten begiradak

bilakatu dira gu ere

oraindik bagarela

oraindik bagaudeneko

zantzu bakarra.

V. ARAZOA: ZURE ABANDONUA

Bota duzu: bazoaz

beste inorentzako gizon ona izatera.

LORDE

Eta komuneko papera bailitzan

azala tiraka-tiraka kentzen dut odola edanez,

komuneko paperak bezala, ez diren

malkoak idortuz.

MAITASUNA: ORIO

Bedeinkatua izan dadila maitasunaren misterioa.

SUFJAN STEVENS

Hiltzea

etxe ezezagunean

lanpara bat piztea izango da.

ARNALDO CALVEYRA

Berriz ernalduko dira ipurtargiak

eta, kantu herrikoi bat nola,

ustezko geure etxe bakoitzean

ezezagun berriak agertuko dira

eta nola ba ez diezu harrera egingo!

Nola ez diezu harrera egingo!

Nahiz eta…

hiltzea izango den

etxe ezezagunean

lanpara bat piztea.

Nola ez ba,

gurasorik gabeko haurrari

lotarako muxua ematea bada,

nekatuta etxeratu berri den bikotekideari

manta luzatzea bada.

Argiari begiratu nahi

eta orduan beste norbaiti argia itzaltzea,

baina beti pentsatuaz

agian norbaitek loaren beharra duela.

Nonbaiten.

Txikitan

Aititak keinu bat

egiten zuen masailean hatzarekin,

hustasunaren

onomatopeia perfektua egiten zuen

irribarre baten tokian

hutsune bat baldin banuen aurpegian.

Burua garbitzeko orduan, amama, zuri ikasi nizun:

— hari gorriaren kondairaren esanahi desberdinak

            ezagutzen

— zuriaren gardentasunari delirioak entzuten

— artilearekin eta hariarekin aldi berean josten

Soroan, amama, zuri ikasi nizun:

— haztean okertzen diren landareak entzuten

— Marie Kondo metodoa nire beharren arabera

            moldatzen

Sutean, amama, zuri ikasi nizun:

— Anariren letrak ulertzen

— gaztagin ez profesional gehiagoren beharraz

            konturatzen

— larruberritu daitekeela suge izan gabe

Baina, amama, zuri ikasi nizun:

— Ahuntzek sasiak jaten dituztela, baina aurrez

            zapaldua izan den belarra ez

Ainhizeri

Apatrida naizenean

udazken bat, gaztaina egosiak eskaini.

Haizeak oinak lehertuta dituztenak ere

jartzen ditu dantzan.

                                          Berpiztu zaitzaket horrela?

Zuretzat maisuaren lehen begirada,

zuretzat ehun urte dituen bihotz hau.

Gauza ororen azpitik,

ez-gaiak asmatzeko orduan,

ez dakigu tristeziaren inflexio-puntua

amamari indaba magikoaren ipuina

irakurtzeko eskatzea den

edo lagunekin linbora jolastea.

Umetasunetik zerbait du

tristeziaren inflexio-puntuak.

Denborarekin ikasi dut loreak

atzera ireki daitezen irteera gabeko kalean,

biharamunean ihesbiderik ez bada,

erlojuari eskatu beharko zaiola

uste denak ez daitezela bueltatu

eguzkiarekin batera,

deserosotasunean egokitzen jakin

behar dela.

Batzuetan, ametsik badago,

haziak ere plastikozkoak

egin eta, harrapaturik, milaka

ihes pentsatu behar direla ikasi dut,

nahiz eta ilusioak itxaronean

gogor izan.

Zuk lur jota utzi ninduzun,

baina bizia hareazko bilakatu dut, une

ederrenean soilik harrizko bihurtzeko.

Nola soka batek agerian utzi zuen, gauaren erdian,

denaren eta izan daitekeenaren artekoa.

Baina nola sokatirako korda orekatuen dagoen

tenkatuta dagoenean.

Imanak bezala,

batzen ez gaituenak lotzen gintuen.

****

Nigandik guztiz ezberdinak diren pertsonez

maitemintzen naiz.

Bestela,

neure burua maitatzen jarraitu ahalko nuke?

HERIOA: ITZALTZU

TROY: Gainera, mundu guztia hiltzen da bakarrik.

MICHAEL: Hori benetan sinesten baduzu,

zergatik zaude parking honetan nirekin?

REALITY BITES

Aititari galde egiten diot

ea labezomorroek bihotzik ote duten,

ea umezurtz etxeetan ostiralek irribarre egiten duten

hortzak erakutsi gabe,

ea zergatik ez duten eskuek

katuen forma bertsua,

baina berak hatzarekin

erantzuten dit

galdetuaz ea mendien

izenak ba ote dakizkidan,

eta orduan

katu gosetia

gure bila dator

eta jainko sentitzen gara

abismoa eurek baino lehen

zapaldu izatearren.

Hasi zarete ulertzen zer esan nahi duen uztailak?

ALBERTO CONEJERO

Jota, su eta kantaita

hitzak ahoskatzen ditut,

baina kantu bilakatu ditudanerako

denbora pasatuaren parte dira.

Erabakirik hoberena:

sokatiran jolastea.

Haurtzaroko San Joan partikularrak

oroitzen ditut:

alkohola jaurti erretako lepoan

eta gainean tomatea jarri;

badaezpada ere zalantza erre.

Hasi zarete ulertzen zer esan nahi duen ekainak?

garai honetaz

hitz eginen balu,

zizaka eta zizaka baino

ezingo luke hitz egin

beti-, beti-,

behin eta berriz

PAUL CELAN

Hareazko gazteluak eraiki nituen zeruan,

gaur nire hilobia eraikitzen dut.

Ez dakit ulertzen nauzun.

Nire zikinik gabeko atzazkalak

mutuak dira,

baina asko dute esateko.

Galdetu ezazu eurengatik

nire sabelean,

baina atsegina izan,

sasoi hau-au!-etan

ko-ko-kosta-ta egiten zaie

totelka egin gabe hitz egi-egia-tea.

Gaur nire hilobia aitzurtzen dut

behea jotzean jausteko zulorik gabe

eta behin nire irribarre hotz eta arkaikoak

moldatzeko erabili nuen zizela da

ahanzturan ez galtzeko nire esperantza bakarra.

Bila nazazu irribarre batekin Sisiforen amildegian,

hauts artean bada ere

aztarna bat utzi izanaren poztasunarekin.

Bila nazazu Sisiforen amildegiko harrien artean,

irribarre batekin,

listua bezain gardena,

hain apartsua…

Olatuak bezalakoxea,

uretako ehiztarien sareen artean harrapatuta

geratu zen Venusen ilearen tankerakoa.

(Conejos en la luna, Juchitán, México erretratua,

GRACIELA ITURBIDE, 1987)

Herioa

iloba altzoan hartzen duen

agure-zahar-bero bat da,

zeinak ile-xerlo kizkur bat

kentzen dion belarri ostetik,

bere lekuan jartzeko.

Argiak kontsumitu egiten du.

Penelope, aurpegian bi zauri ditut:

zuk bezala josten ditut egunez,

eta gauez desegin.

Ipurtargi itxura dute

eta nire ilean bi triku daude korapilatuta.

Begiak kliskatzeko modu bakarra da dardara.

Utopia publiko bihurtzen denean,

ihesa nahi gabeko fuga bilakatzen da.

Eliza honetan

ez dago pinguinoen arrastorik,

erlauntza kolpekatuz gero

tximeleten hegaldia entzun dezakezu.

Orein bihotza,

zugandik edaten dute kale katakumeek,

zure erruagatik iltzatzen dira karduak bihotzean

untxien haginetan bezalaxe.

EPILOGOA: BILBO

Zure guda-zelai antzuetatik barna,

hosto samurrean dagoen ihintz tanta batek

bizitzaren xedea ez dela hain arrotza

erakutsi nahi duela dirudi.

Ahotsean genealogia izkiriatu ahala

vibrato batek ihes egiten du,

irrikatzen duten begietatik negar anpuluak nola.

Eta basa lili minberak ere liluratzen doazela,

ulu zoliak hunkitzen ditu, vibrato horrek dardarari

ateratzen distira.

So, begiak itxirik,

itsasoaren harrabotsak kemena ematen du

olatu bakoitzean

eta hurrengo olatuan kendu.

Azkenean, zure masail gorriak zuritu dira,

bakea izango bailiran,

esku ahurra lohi-lohi duzula,

baina hatzak garbi-garbi.