JULE GOIKOETXEA

Politeismo bastarta

lau egun Angela Davisekin

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2024 Jule Goiekoetxea Mentxaka

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2024ko azaroa

Edizio hau: 2024ko azaroa

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Egitate erreal eta irrealetan oinarritua,

merkatu askea eta kontratu soziala bezala.

2024ko maiatzaren 24a

Cassandrak lau egunez hura parapetatu eta harengana inor gehiegi ez hurbiltzeko agindu dit. Cassandra Angela Davisen idazkaria da. Kontua da, azkenean, ez dela idazkari hutsa. Zuzenbide estatuaren antzera. Ez argazkirik, ez sinadurarik, ezta adostu gabeko ekitaldirik ere, errepikatu dit. Dena debekatuta. Barregura sartu zait. Mediterraneoan gaude, Cassandra. Bartzelona ez da Far Westa edo Madril, gauzek funtzionatu egiten dute, baina jendeari inprobisatzea, ukitzea, emozioz oihukatzea eta bizitzea gustatzen zaio. Hau ez da Brusela edo Kopenhage, eta eskerrak. Uste dut nahiago nukeela Angelaren bisita Madrilen egin, Almeida haren inguruan saltoka ari den bitartean Angelak goitik ikus dezan, Oslon, Vienan edo Munichen egin baino. Eta hau da Espainiari buruz esango dudan gauzarik atseginena. Eta kamareroak arretatsuak direla. Ez hemengoak bezala. Eta Bartzelona diot, baina Girona edo Lleida esan nezakeen. Hemen zerbitzariek eskola ostean zigortutako nerabeak dirudite, gogoz kontra zerbitzatzen dizute, moteeeel, berandu, gaizki. Euskal Herrian, oin bat tabernan jarri bezain laster, sei begik zelatatzen zaituzte, hiru sudurrek usaintzen, sukaldea isildu egiten da zure arnasa entzuteko eta zerbitzari hurbilenak zer nahi duzun galdetzen dizu barra ukitu baino lehen. Eskumuturra barran pausatu duzunerako, ardoa zerbitzatuta daukazu eta zerbitzaria zain, berriro diot, hark zuri itxoiten dizu, zuk nahi duzun pintxoa aukeratu arte. Han ez dago ondo ikusita pintxoaren aukeraketan gehiegi luzatzea, are gutxiago edariaren aukeraketan, zerbitzu katea hausten duzulako, gauzaren arintasuna, herrialde osoaren erritmoa. Petrokapitalismoaren aroan, plazeraren fabrika fordista da taberna. Dena berdea eta garbia denean, ez da tabernarik ezta obrerorik ere egongo, familia ilehori birziklagarriak eta pinypon kafetegiak besterik ez. Zerbaitek arima zapaltzen dit. Urduritasuna al da? Kohl makilatxo galduaren bila nabil berriro, tapoi eta kotoi sorta amaigabeen artean. Kojak txupatxus batek burua atera du. Zer egiten duzu nezeserrean? Ate joka ari dira. Ez didate sekula atea jo hotel batean. Gelak garbitzen dituen langilea da, esan diot ez nagoela prest oraindik, ordu erdian banoala eta eskuoihalak ez aldatzeko. Ondo da. Eskerrik asko. Nola duzu izena? Ana Maria. Eskerrik asko, Ana Maria. Eguzki-krema pixka bat eman dut. Orain alkandora. Ai, alkandora. Koloretsua eta distiratsua. Eta Angela osoki beltzez jantzita badator? Nerbioen matxinada bat dut urdailean. Ekitaldi baterako alkandora bat erosten dudan lehen aldia da (bigarrena agian, baina jar diezaiogun epika). Duela egun batzuk, Donostiako erdiguneko dendatxo batean ikusi nuen zintzilik. Bi alkandora 25 euroren truke, jartzen zuen kartel batean, hurbildu, besteen artetik atera, eta zoragarria iruditu zitzaidan. Baina kolore asko ditu eta diskretua izan behar duzu, Jule, protagonista Davis da. Azkenean erosi egin nuen, eta hemen nago, Bartzelonako Fira Literaleko ekitaldi handiaren egunerako janzten. Lotu egiten dut. Askatu. Gaizki lotu dut. Berriro lotu. Galtzetan sartu dut. Atera egingo dut. Barrutik hobeto. Ispiluan begiratu naiz. Angela osoki beltzez jantzita baldin badator, Teruelerako errepideko neon batean txertatutako barraketako piruleta bat emango dut. Atea jo dute berriro, benetan? Tutoretzen ordua dirudi. Ireki eta zerbitzari bat agertu da zurezko erretilu handi batekin, frutaz, zerealez, jogurtez, zukuz, kafez, ahuakatez, tomatez, oliba-olioz gainezka, eta gama altuko probiotikoen iragarki batean sentitu naiz. Hasieran haserretu egin naiz. Zenbat janari! Gero konturatu naiz birentzako gosaria ekarri didatela. Gelak bikoitzak dira, ez dirua duten exekutiboek gauzak egiten dituztenean ohea partekatzen dutelako, ezpada unibertsaltasuna konkistatua duen ezkontza erregimen totalitarioagatik. Eta erregimen horretaz baliatuko naiz hil arte. Gosariaren erdia baino gehiago gorde dut afaritarako. Klase jakin batzuentzat birziklapena ez da inoiz ekologia izan, biziraupena baizik, baina orain ekologia biziraupena denez, ekologikoenak pobreak dira. Jainkosei eskerrak ematen dizkiet, orain pobrezia ez delako estankoa. Deszentralizatuta dabil gizarteko ia geruza guztietan, eta une honetan ni naiz jendeak kalean kartoizko kaxekin lo egitearen erruduna, norbaitek haien oheak lapurtu, zatitu eta urtu dituelako logelan daukadan ohe ikaragarri hau sortzeko, non hoteleko garbiketa staff osoak lo egin zezakeen. Eta nire kuadrilla osoak. Bi alfonbra daude, atseginez eta hutsaltasunez jarriak jurisdikzioaren eskuinaldean, hau ez baita logela bat, konderri turbokapitalista bat baizik, kutxa gotorra eta etxeko zapatilak dituena, bi koadro eta hiru estatuatxo, etengabe begiratzen didatenak eta itxuraz budistak direnak; gosarian ahuakatea badago, Buda ez baita gutxiago. Estatuatxoak, egiatan, Buladak dira, jainko monoteistak jaio aurrekoak, nahiz eta jainkosa bat ez den jaiotzen, egin egiten den, eta beste jainkosa batzuekin aliatzen da monoteistak izorratzeko.

      Zein goxoa dagoen marmelada.

      Monoteismoa bizitzaz nekatua dagoen jendearentzat da, bizitzari beldurra izatetik sortzen baita, bizitzaren aniztasunari izua izatetik, horregatik murriztu behar du den-dena bakar batera, beste jainko guztiak hiltzen ditu, eta fase historiko bakoitzerako gaizto bakarra aurkitu, lehenik Satanas, gero erregea, gero estatua, gero dirua. Ongiaren kausak ere bakarra izan behar du: arima, arrazoia, legea edo ekonomia; subjektu salbatzaile bakarra, egiazko maitasun bakarra eta moral unibertsal bakarra. Pixka bat hazkatuz gero beti agertzen da jaun burusoil berbera atzean. Eta guk, politeistok, ez dugu astirik ezagutza gisa zertifikatutako depresio honetarako. Herrixka osoak ditugu lagunez beteak eta etxe osoak etsaiez lepo. Europa bera elizaz eta jende tristez betetako herria da, gure alde doktrinatzeko prest. Eta horretarako ari dira antolatzen Buladak. Uruako mendekoak dira, baina ez begiratu Wikipedian, ez dituzue Buladak hor aurkituko, oraindik. Nireak dira, eta hemendik aurrera zuenak ere izango dira; izan ere, teismo oro botere egituratua da, botere egituratua dira jainkosak, familia, estatua eta kapitala. Hortaz, kontrajainkosak behar ditugu, gure jainkosak, gure botere egituratuak.

      Buladak jainkosen eta gizakien alabak dira. Akiles marikita bezalaxe. Transespezieak. Argitu dezagun, Xi Wang Mu, bizitzaren jainkosa, lehen belaunaldikoa da; Rikba, aldiz, bigarren belaunaldikoa, eta hauek botere txikiagoa dute. Guztiak dira anitzak, denetariko hierarkiak daude. Kosmogonia mono-anarkista batean ez bezala, guk hierarkiak eta autoritatea nahi ditugu. Zergatik? Organismoa ezin baita organorik gabe bizi, ezta organoak ehunik gabe ere, eta ehunak ezin dira zelularik gabe sortu. Bakterioak zu gabe bizi daitezke, baina zu ezin zara bakteriorik gabe bizi, oso immorala iruditzen bazaizu ere. Horrek esan nahi du zure bizia berdin emango duzula bakterio batengatik edo zure alabagatik? Ez. Tira, alaba nolakoa den. Baina zure existentzia ahalbidetzen duena babesten ez baduzu, hil egiten zara. Horri hierarkia organikoa esaten zaio, eta esan nahi du ezin zarela bizi urdailik eta birikarik gabe. Piruletak deusezta ditzakezu, osasun sistema ez. Horri hierarkia politikoa esaten zaio. Eta ez dago bakarra, asko daude, besteak beste, osasun publikoa deuseztatu eta piruletak oparitu nahi dituen jendea dagoelako. Gatazka politikoa esaten zaio, eta betierekoa da. Beraz, hau ez da hierarkiarik gabeko ontologia bigun eta samur baten istorioa, Eagletonen segizio monoteistak esango lukeen bezala. Horregatik, hierarkiaren hirugarren mailan, askoz botere gutxiagorekin, Buladak ditugu, hirugarren belaunaldikoak, esan dudan bezala jainkosen eta gizakien alabak direnak eta milizia bolivartarrak bezala armatuta jaiotzen direnak. Rikbak, arkitekturaren, erritmoaren eta eraikuntzaren jainkosak, bere berezko Buladak ditu, txabolako Buladak, etxetzarrekoak, pisu eta hotelekoak, zeintzuek aldi berean euren egongelako, sukaldeko, komuneko, komunontziko eta komunzuloko Buladak dituzten. Eztabaida burutsu bat dago, duela pare bat mendetik, jarrera korapilatsuekin, hodien Buladek ez dituztelako onartzen, inolaz ere, komunontziko Buladak, ez behintzat orain antolatuta dauden bezala. Oraingoz, nahikoa da jakitea nire hoteleko gelako komunontziko Buladek gerra irekia dutela bideteko Buladekin, iraungitzear dagoen azpiespezie bat baitira, baina ez dira iraungitzen, Xi Wang Mu lehen belaunaldiko jainkosak babesten dituelako, atsoen babeslea baita eta atsoek bideta nahi dute. Kontua da toki guztietan ari direla bideteko Buladak ezeztatzen, alferrikakoak bilakatu direlako. Eta Angela Davis bakarrik jaiki badaiteke, taxietatik bakarrik irten, bakarrik ibili, bakarrik igo eta jaitsi, ez du nire bizkartzain zerbitzuen beharrik izango, bideta bezain alferrikakoa bilakatuko naiz, eta mundu guztiak jakingo du. Bai txarra kafea. Ilea besterik ez zait geratzen. Ondo lotu, ez ikaratzeko. Argi gera dadila, ez dut inoiz diskriminaziorik jasan nire ileagatik. Nire azala zuria delako. Irain batzuk bai, baina misoginia ziren. Gehiegikeria ez dago ondo ikusia emakumezkoa zarela uste badute. Feminitatea txikitasunaren sinonimoa da, eta txikikeria hutsalarena eta hau, berriz, ezgauzarena. Horregatik, ahotsa, begirada, eskuak, pisua, hankak igotzeak emakumetasuna murrizten dizu. Eta zuritasuna. Zuritasuna ere feminitate legitimoa egiaztatzeko mekanismoa delako, dirua bezala. Sei kako ekarri ditut. Bi falta dira. Aireportuko komunean ahaztu zaizkit? Arrengan bikaintasuna dena emeengan gehiegikeria da. Zer ziren arrak? Fifeak esaten diete nire herriko neskatxek (FIFA dela eta) eta seiak eta zortziak bitarte gimnasiora doan tribu hiritarra dira. Jule, zentratu. Lau minutu ditut hallera jaisteko Angelaren bila. Hemen daude! Bost kako jarri ditut azkenean. Gehiegikeria oro da antifemeninoa. Eta gauza bera gertatzen da ilearekin, ile liso, ordenatu eta orraztuarekiko maitasuna menderakuntza eta segurtasunarekiko maitasuna da. Ilepolitika. Zeren eta baimenik eta ordenarik gabeko ile kizkur horiek ausarkeria hutsa baitira. Hainbeste forma, hainbeste kurba. Kaosa. Arriskua. Segurtasunik eza. Ile lisodunek ilekizkurrek baino gutxiago ordainduko lukete ile aseguruak egongo balira. Zenbat presidente zuri ilekizkur daude munduan? Bat bera ere ez. Zaharrak eta burusoilak direlako denak? Baliteke.

      Gelako atea itxi eta atondora jaitsi naiz barruko patio eskuzabaleko igogailuetan behera. Ai, alkandora. Ez da galtzetan sartuta geratzen. Aspaldi ez nuen sentitzen esku bat ipurditik sartuta umetokiari heltzen. Arriskurik ez badago, nerbioak identifikatzea kostatzen zait. Hotel erraldoiko hall handira iritsi naiz, jainkosa hartzeko prest. Ez naiz monoteista, baina berak eskatuko balit... Igogailuek gora eta behera egiten dute arnasa hartu gabe, hiru daude, hiru harreragile eta hiru atezain. Bi gehi bat, barrutik kanpora dabilena. Bedeletako batek irribarre egin dit, bere lana da, irribarre egin diot, nire lana da. Berriro sartu dut alkandora praken barruan, kuleroek harrapatu arte, ehunen arteko mehatxua. Kalera ematen duen erakusleihora itzuli naiz, duela hogei segundo aurrez aurre zegoen zuhaitza ez dela mugitu baieztatu dut. Gerriaren biraketaren ondorioz, alkandora berriro atera da, eskuinetik. Grabitatea bidezkoa balitz bezala. Igogailutik, argi izpi bat, zango luze baten azpian sandalia joniko handi bat agerian utziz. Zergatik pentsatu dut Jonian? Kaixo? Sandaliarik ere ez darama. Angela handia da, maiestatikoa Xi Wang Mu bezala, Atena edo Mari nahi baduzue. Eskerrak ez den beltzez jantzita etorri. Koadro zuri eta beltzeko traje bat darama. Ale-eee-luia. Xake-taula handi bat dirudi. Bere irisak nire hezur muina zeharkatu du. Beste dimentsio batera ari naiz bidaiatzen. Eskua hurbildu diot nire mundutik eta hark bere kosmosaren eskuak zabaldu dizkit, besoak osorik ireki, eta iragan gabonetatik ikusi ez duen bere alabaren laguna banintz bezala besarkatu nau. Alabak lagunak balitu eta berak alaba balu. Baina ez du. Eta hura besarkatzean, alkandora osoa atera zait berriz praketatik.

      “Ondo egin al duzu lo?”. “Ez oso ondo”, esan dit, “jetlaga”. Fira Literalerako taxia atean dugu zain, hotelak sarreran erreserbatuta duen triangelu birtual horretan. “Zer moduz bidaia?”. “Hori ondo”. Nekatu samar sumatzen dut. Hurrengo orduan gertatuko dena azaldu diot. Bi komunikabiderekin du hitzordua: Ara eta Kataluniako telebista publikoa. Arratsaldean dugun elkarrizketaren azken bertsioa zuzenduta daukala esan diot gero, eta ea hau den galdetu dit, eta mugikorra erakutsi, “bai, hori da, baina hori ez da azken bertsioa”. Cassandrak bidali dio, hori ikusi dut, baina gure email-hari amaigabearen bukaeran dago. “Hau da”, eta bere mugikorrean erakutsi diot azken bertsioa, “zuri berdin zaizu”, esan diot, “galderak berdinak dira, baina hobeto formulatuak, aste ero samarra izan dut”. Barre egin du, eta tximeleta talde bat atera da haren hortz artetik taxi osoa jasmin eta erregaliz usainarekin inbadituz. Goian eta ilusioz hasten ez banaiz, ez naiz asteartera iritsiko. Aste honetan ebakuntza egin diote nire amari tumore batengatik. Nik ez nuen gure harremana errausketa tonuarekin hasi nahi, baina kontua da galderen aurreko bertsioa korapilatsua zela, eta orain ezin hobeto daudela ozenki irakurtzeko eta publikotik norbaitek ni iraintzeko. Ez du aldea nabaritzen. Amari buruz galdetu dit. Amak ez zuen nahi inork minbizia zuela jakiterik, baina ebakuntza ondo atera da, ilusioa egin dio kronika honetan agertzeak eta nik eskakizun etikoz eta trikimailu politikoz betetako bizitza soziala dut, ikasturtearen garai honetan nire fikzionatzeko gaitasuna mugatzen dutenak. Iritsi gara.

      Fira Literaleko koordinatzaileak, prentsa eta komunikazio arduradunak, Tigre de Paper argitaletxeko editoreak eta Bellaterrakoak jaso gaituzte. Europako liburu-azoka erradikal handiena omen da eta Sant Adria kalean egiten da, Fabra y Coatsen, Sant Andreuko ehun-fabrika zahar honetan. Duela hamar urte etorri nintzen azkenekoz nire Gunes maitearekin. Fabrika 1903an sortu zen eta lekua beti iruditu zait ederra. Segur aski ez nuelako inoiz hemen lan egin Sant Andreuko bizilagunekin, non, hari bihurrituez gain, hil arte birikak intoxikatuko zizkieten zuriketa eta tindaketa prozesuak burutzen ziren. Ederra den guztia bortxaz sortzen delako.

      Baita langile borroka ere.

      Firaren barruti ia hutsean sartu gara hura zeharkatzeko asmoz. Arantxa Tiradorekin gurutzatu naiz, oso azkar komentatu ditugu gure bizitzako azken gertakariak eta Angelaren ipurdiari lotu natzaio berriro, hainbat editore agurtzera gelditu nahi baitu. Arineketan doa kontaketa, kontatu beharrekoa bizkorra izaten ari delako. “Bide batez, arratsaldeko elkarrizketan galdetzen didazun liburu hori, ez dut ezagutzen. Nik idatzi al dut?”. Zoragarria izan behar du bizitzan une horretara iristea, non jakin gabe argitaratzen dituzun liburuak. “¿Democracia para quién?”. “Bai”. Bira egin eta liburu hori argitaratu duen argitaletxearen standera hurbildu gara. Editoreak azaldu moduan, liburuak Hill Collinsekin eta Federicirekin batera Brasilen eman zuen hitzaldia jasotzen omen du. Liburua eman dio, bat gaztelaniaz eta bestea katalanez. Liburuak begiztatu ditu, niri begiratu dit gero, liburuei berriro. “Beno, agian ez dizut liburu honi buruz galdetuko”, esan diot. Barre egin du. Eskertu dit.

      Bigarren pisuko eraikin nagusira sartu eta, Ara-ko kazetariarekin utzi bezain laster, begiak astiro ireki eta bekainak igo dizkit, “zatoz” esanez bezala. Hurbildu eta poltsa, iep, eta mugikorra eman dizkit. Armazoi gardeneko betaurrekoak daramatza. Aurpegiko semiotika argia eta zehatza izaten laguntzen du. Horrela izan behar du nirekin komunikatzeko lengoaietako bat begiak eta bekainak izango direnean. Orain bai, komunera joan naiteke. Nire ingurura begiratu dut, ez dago inor espazio erraldoian, nodo artistiko, kooperatibo, sortzaile, existentzialista, irudimentsu honetan, pertsona bizi bakarra dago hamabost mahai huts harago. Harengana hurbildu ahala, tinko begiratu dit, ezagutuko banindu bezala. “Ze alkandora ederra!”. Oihu egin du ezagutzen ez nauen lautadako biztanle bakartiak. Ze ondo Bartzelona, beti hor behar zaitudanean, joder. Alkandoraren inguruan izan ditudan zalantzak komentatu dizkiot, eta emandako errefortzu positiboa eskertu diot. Bainugela? Hortik.

      Lehen elkarrizketa amaitu da, besteak beste, angelu itsu batetik mimika egin dudalako beste elkarrizketa bat dugula jakinaraziz. Hirugarren solairuan igogailutik irten bezain laster, tximino zelatari haragijale gisa atera dira TV3ko kamerak alegiazko zuhaitzetatik, eta etengabe gogorarazten dizute molestatu egiten duzula, ez zaudela egon behar duzun lekuan, ezin zaizula ikusi, protagonista bera dela, iraultzaren erregina, eta Boticelliren Venusa balitz bezala grabatu nahi dutela, naturalean, brisa adatsean, lotsatua eta apala aldi berean, udaberriko ilunabar polit batean Sant Adria kaleko loreak biltzen ustekabean aurkitu izan balute bezala, naturalean. Ba ez. Venus halako bi neurtzen du, eta bizkartzainekin ibiltzen da, beno, bizkartzaintxoekin, inork ez dezan naturalean grabatu. Eta bizkartzain hitzak dioen bezala, bere atzean joan behar dugu, bere gotorlekua baikara, bere makulua, euskarria, zutabe doriarra, jo eta ke greziarrekin, bere alfonbra, bere zapatila, bere koltxoia. Beraz, naturalarena ez da natural ateratzen, eta ni agertu behar ez nintzen tokietan agertu naiz. Nire amak gobernatzeko hezi ninduelako, eta ez ikusezina izateko.

      Baina badakit bigarren mailan egoten, distantziaz eta dotoreziaz.

      Gobernatu ahal izateko zerbitzatzen jakin behar da,

      gobernatzea herria burua gora zerbitzatzea baita.

      Zein polita geratu zaidan lelokeria hau.

      Hemen, beharrezkoa denean ezkutatzen, fokutik irteten, zaratarik egin gabe desagertzen eta soilik behar denean nabarmentzen dakiten bakarrak castratiak dira. Malkartsuki irten naiz fokutik, minutu bat itxaron dut, kamera itxi duten arte, eta TV3k esperientzia postextil erraldoi honen erdialdean muntatu duen plato inprobisatuan esertzen lagundu diot, argiz betetako eszenatoki baten erdian jarri dute eta soinu-probak hasi dira. Baso bat ur atera dut aigua minikontainerretik eta, plastikoz plastiko, eser naitekeela esan duten sofa txiki horretara itzultzen saiatu naiz, beldurrez zapalduz, egurrezko zoruak zaratarik egin ez dezan. Eseri eta begira jarri naiz. Pentsatzen. Ile aseguruak egongo balira eta ile leunekoek gutxiago ordainduko balute, ilea lisatuko genuke guztiok. Jakina. Edo agian ez. Nola bereiziko zituzten orduan castratiak eta basapiztiak. Gaur egun erraza da. Castratiak adeitsuak dira, beti, leunak eta lausotuak, normalean ez dira eszenatokira ateratzen. Eszenatokiari eusten diotenak dira. Euskaltzaindiaren arabera gaizki ari naiz erabiltzen terminoa, castratoak baita plurala, bat eta bakarra, baina orduan castrati maskulinoa emakumeak deskribatzeko erabiltzearen operazioa zapuzten da. Espainiako Errege Akademiaren arabera ere, gaizki erabiltzen ari naiz espainolari ostutako castrati terminoa, castrati plural maskulinoa delako. Horrek esan nahi du ez dutela Monique Wittig irakurri eta ez direla ezertaz jabetzen ari, gutxienez, duela berrogei urtetik. Castratiak gizaki argiak eta indartsuak dira, kastrazio masiboko plan batetik igaro direnak, senarrekin alderatuta, zalantzatiak, errudunak eta alferrikakoak direla barneratu dezaten. Oinarrizko alfabetatze plan masibo baten emaitza dira senarrak ere, mundua eta emakumeak beraiek sortu izan balituzte bezala jokatzen irakasten dien alfabetatze planaren emaitza. Dibortzioen ehunekoak argi eta garbi uzten duenez, diziplina plan hauek ez dira guztiz arrakastatsuak, baina ondo legoke Grasseten TV3ko telebista programak noizean behin norbait gonbidatzea gauzatxo hauek azaltzeko. Castratiek panpinekin jolastera kondenatuta igarotzen dituzte bizitzako lehen urteak, jolasaren eta jolastokiaren inguruan erabakitzeko ahalmenik izan gabe, helburua tentela eta periferikoa zarela irudikatzea baita, senar izateko programatuta daudenak baino tentelagoa eta periferikoagoa. Castratiek zalantzatiak eta errudunak izan behar dute beti, egiten dutena egiten dutela, edozer gertatzen dela ere. Horrela iritsiko da egun bat benetan inutilak, zalantzatiak eta errudunak sentituko direna. Autoestimuz esterilizatu ondoren, ezingo dute segurtasunik, baliorik eta aberastasunik sortu. Inutilak baino ezingo dituzte sortu, baina sekula ez castratiak eurak baino inutilagoak. Ene bada! 40 minutuko atzerapena daramagu, eta oso berandu iritsiko gara Sara Ahmeden hitzaldira.

      Batzuetan Alemania izateko gogoa pizten zait.

      Baina arnasa hartu bezain pronto pasatzen zait.

      Lehen lerroan gorde digute tokia, beraz, mundu guztiak ikusi gaitu berandu iristen. Salima Jirari eta Bel Olid dira elkarrizketatzaileak. Shhhh, Ahmed hizketan ari da.

      “Lantokian feminista izorrante bat izatea, lehenik eta behin, izorrantea izatera kondenatu gaituzten erakunde horiek desegiten saiatzea da. Eta lan nekagarria izan daiteke, kolpeka jarraitu behar delako eta zentzua aurkitu behar zaiolako garenak izaten uzten ez diguten erakundeak desegiteari”. Ados, bere azken liburuaz ari da: The Feminist Killjoy Handbook. Familia bazkari batean norbere ahizparen senarrari eta ahizpari berari castratiak zer diren azaltzen diona izango litzateke feminista izorrantea. “Behin, adibidez, koloreko emakume bat topatu nuen unibertsitateko aniztasun batzordean. Eta esan nion, litekeena da aniztasun batzordeak ez zarenarengatik etiketatzea, zarenarengatik bainoago. Ez zara gizona. Ez zara zuria. Ez zara... Hau da, zenbat eta gauza gehiago ez izan, orduan eta batzorde gehiagotan amaitzen duzu. Bera batzorde horretan zegoen eta arraza desagerrarazteaz ari zen. [...] Garai hartan, Complaint! izeneko proiektu bat egin nuen, eta erakundeei eta unibertsitateei buruzko salaketak jaso nituen. Erakundeetan, normalean, banaka baino ezin gara kexatu. Eta horrek atomizazioa elikatzen du. [...] Arazoa indibidualizatzeko prozesu batean jartzen gaitu instituzioak”. Bel Olid: “Identitate politiken ideiarekin lotu nahiko nuke hori, nola identitate disidenteak inposatzen zaizkigun egokitu beharko ginatekeen paperera egokitzen ez garen heinean. Kanpotik ezarri dizkiguten etiketa horiek gure gain hartzen ditugunean, identifikatu egiten ditugu eta haietaz jabetzen gara, borroka politikorako tresna gisa erabiltzeko”. Spivaken esentzialismo estrategikoa. “Eta borrokarako tresna gisa erabiltzen ditugunean, orduan atomizatu egiten gaituzte berriro eta esaten digute, hori identitate politika da, hori ez da kolektiboa, hori ez da borroka eraldatzailea”. Ahmed berriro: “[...] Hitzaldi bateko mahaian gizon zuriak baino ez daudela esaten badut, hori ez da identitatea, egitura da, egiturez ari naiz; izan ere, nork du hitz egiteko eskubidea, publikoki hitz egiten dugunean? Hori egiturez hitz egitea da. Eta zergatik ez dago beltzik, emakumerik eta abar? Hori egitura da, hori ez da identitatea. [...] Baina badirudi koloreko pertsona bat baduzu, beti zaudela identitate politikan”. Jakina, zu, egiten duzuna egiten duzula, berezitasun kultural eta sinbolikoa zarelako, gizon zuriaren ekina, kaka eta lerde jarioa materiala den bitartean, kosmosa egiteko erabili zen materia unibertsala, eta mundu guztiak daki nire kosmosa zure sukalde identitarioa baino esanguratsuagoa dela, na, na, nana, na (irakur bedi tonutxoarekin), eta horrela daramatzagu bost hamarkada identitate politika kulturalen eta birbanatze politika materialen arteko gorotz dikotomiko honetan arrautzeztatuak. “Badirudi gu beti gaudela identitate politikan eta hori dela zerbaitetan parte hartzeko gure motibazio bakarra. [...] Egia esan, ikusten ari garena unibertsaltasunaren muga bat da. Konturatuko ez balira bezala da. Menderatze egitura hautemango ez balute bezala”. Zein edukatua den Ahmed. Horixe ikusten dutela. Botere egituratuaz ari gara eta ez dute boterea ezta egitura galdu nahi ere; hau ez da kantu, folklore eta identitarismo kontua, horregatik daude hain haserre, eta hori gaur bertan ospatu beharra dago. “Dena argi ez izatea oso feminista da. Ziurtasun osoaren jabe ez izatea oso feminista da. Azkenean, gauzak zalantzan jartzea da gure betebehar morala. Onartzen al dut kanpotik esatea nolakoa den nire bizitza, zer esan nahi duen arrakastak, noiz sentitu behar dudan arrakastatsua edo ez, noiz ezkondu behar dudan, eta ezkontza izango dela nire bizitzako egunik zoriontsuena? Hau antifeminismoa da, ezta? Emakume hark esan zidan ikaragarria bezain zoragarria dela gertatzen ari dena argi ikustea”. Hala da. Argitasuna baino beldurgarriagoa den gauza bakarra argitasunik eza baita. “Zalantza onartzeko beharrezkoa den argitasuna daukagula uste dut, indarkeria askok argitasunik eza, kontzientziarik eza erreproduzitzen dutelako, eta horrek mugimendurik eza dakar”.

      Txalo hunkituak, irribarreak eta txalo gehiago. Hitzaldia amaitzean, atzealdetik atera gaituzte, eta Aramek, prentsaburuak, esparruaren barruko beste eraikin batera eraman gaitu, eskola arrunt eta bakuna dirudienera. Azkenik. Normala eta arrunta den zerbait. Segundo bat iraun du. Ahmed, bere bikotekide Sarah Franklin, Rita Segato eta Laura Arau, Azokako koordinatzailea, datoz segituan. Badirudi gelditu gabe ibiliko garela gaur arratsaldeko ekitaldi nagusia igaro arte. Gela arrunteko mahaitxoa libre utzi dugu, Ahmed, bikotekidea eta Angela eser daitezen eta bazkaltzen duten bitartean hitz egin dezaten. Gainerako hizlari eta langileak zutik, luntx bat da. Taldetxo batetik bestera nabil. Pixka batean hitz egin dut Ritarekin nazioz gaindiko politikei buruz, eta esan dit Bilbora doala egun gutxi barru. Han antipunitibismoarena ez da hemen, Katalunian, bezala, Rita. Jakinarazi egin diot, badaezpada. Ritak baietz, badakiela. Bihar, igandea, antipunitibismoaz eta abolizionismoaz hitz egingo du Firan; kapitalismoaren abolizioaz, ez puten abolizioaz. Gelatxotik irten naiz tarte batez, komunera joan behar dut nire hatzak bahituak dituen glass azukrea kentzera. Eta genero femeninoaren eta maskulinoaren abolizioa eskatu baina gizon eta emakumeen desagerpena nahi ez duten horiez, zer diozue? Uste dute emakume egiten zaituena umetokiak direla, baina emakume guztiek ez dugu umetokirik, orduan bularrek, baina gizonek ere bularrak dituzte, nireak baino askoz handiagoak, orduan XX kromosomek, baina emakume askok XY dugu, XXY gara, edo X bat bidean saldu genuen; askoz hobeto, beraz, Borgesen txinatar entziklopedia eguneratua gizakiak sailkatzeko: (a) enperadorearenak, (b) putre funtsenak, (d) ile luze bat dutenak titian, (e) senar erdia eta bi belarritako dituztenak, (f) txerrikumeak, (g) klasifikazio honetan ez dauden urdangak, (h) gamelu ilezko eskuila oso fin batekin marraztutakoak, (i) kromosomak eskolako jolasgaraian galdu dituztenak, (j) castratiak… Bai, badakit Borges oso eskuindarra zela. Eta hainbeste maite ditudan poema horien egile ia guztiak pederastak, misoginoak eta arrazistak. Horregatik ez dut inoiz artea etikara murriztuko edo politika moralera, telenobela monoteista txar batean bezala. Horrek Mantis religiosa bilakatzen nau? Baliteke. Arantxa Tiradorekin topatu naiz berriro komunetik ateratzean, Olga Rodriguezekin dago; komunismoa maitasun erromantikoarekin zein gaizki ezkontzen den komentatu dugu. Lehen aldia da Olgarekin nagoela, tuiterretik bakarrik ezagutzen genuen elkar. Ez pentsa nire bizitza horren interesgarria denik beti. Legegintzaldi batean gauzatu behar nuen zerbait lau egunetan estutu zait. Davisek hotelera itzultzeko eskatu dit berehala. Atseden hartu nahi du arratsaldeko ekitaldia baino lehen. Biodramina erdia hartu dut, berriz ere, hogei minutuko bidaia dugulako hotelera kotxez. Gero beste hogei bueltan. Lau egun emango ditut antihistaminikoz goraino.

Laurak eta laurden dira, beste biodramina erdia hartu, eta Angelari telefonoz abisatu diot hallean itxarongo diodala. Ordua baino lehen jaitsi naiz eta hoteleko harrerara hurbildu. “Gauza bat bidali dut inprimatzeko”. “Ez, hemen ez dago ezer”, bekadunak. “Bai, hemen dago”, bekadun ez denak, dei diezaiogun bekadun ohi, lanean hiru hilabete daramatzan arratsaldeko txandako proto-harreragileak; gutun-azal bat eman dit. Nire elkarrizketa inprimatua gorde, eta igogailuko atetik ateratzen ikusi dut Angela. Berandu gabiltza. “Atseden hartu duzu?”. “Um, apurra”. Firako segurtasun dispositiboari deitu diot bagoazela jakinarazteko. Sarrerara iritsi eta prentsaburua gure zain dago jendearen artetik gidatzeko, ilara handi bat dago, ikusmin itzela, oso berandu goaz, jendeak buelta ematen du Angelari erne begiratzeko, bere ondoan hobbitak gara denak, bottom up begiratzen diote, berari eta nire “debekatua hurbiltzea, zakurra” aurpegiari. Laster, mila eta hirurehun lagun baino gehiagok beteko dituzte gela hau eta ondoko biak. Eszenografia ederra da. Nirekin elkarrizketa egingo duen Bea Duodu Owusu kazetari eta telebistako aurkezleak esan dit arrazakeriaren aurkako talde batzuen adierazpena irakurriko duela lehenik, Ahmeden solasaldian egin duten bezala. Soinu probak egin ditugu, nik nirea eta Angelarena. Dena prest. Tira. Gora. Hasiko gara. Angela igo denean, magiak bere tokia berreskuratu du, jendeak txistu, txalo, barre, oihu egiten du. Txalo artean eseri gara. Segundo batzuen buruan isiltasuna da nagusi, lehenengo lerroetan eseritako arrazakeriaren aurkako kolektiboak “erradikalak ez dizu arrazista kentzen” dioten kartelekin altxatu dira. Bea mintzo da:

      BEA DUODU OWUSU: Gaurko egunean, 2024an, autoantolatutako kolektibo antiarrazista eta antikolonialak feminista izorranteak izaten ari gara eta berriro ere Kataluniako industria kulturalaren politikak seinalatzen ditugu, 2020an eta 2017an egin genuen bezala, eta lehenago beste hainbatetan egin izan dugun bezala. Hegoalde Globaleko erresistentzia borrokak eta Iparraldeko periferietako komunitate baztertuak eta haien jakintzak ezinbestekoak dira gorputz Beltz eta Marroi gisa bizirauteko, ikusten ez gaituen, nahi ez gaituen eta guk bizirik irautea espero ez duen mundu batean. Liburu kritikoen azoka hau bezalako gertaerek aukera bat izan beharko lukete gure antzinako erresistentzietatik, liburuetatik eta gure ekintza politikotik datorren ezagutzak topo egin dezan lurralde kolonial honetan gizartea eraldatzeko apustua egiten duten beste ikuspegi erradikalekin. Izan ere, tristuraz ikusten dugu argitalpen eta kultura mundua oraindik ere borrokatu beharreko lurraldea dela zuriak ez diren pertsonentzat. Eta hala da Angela Davis, Sara Ahmed edo James Baldwinen lana fetitxetzat tratatzen jarraitzen duen industria kultural baten errezeloagatik, kosta ahala kosta saihesten baitu egile horiek lotzea gorputz Beltzek eta Marroiek egunero hemen aurre egin behar ditugun errealitate arrazistekin: Europa hegoaldeko mugetako heriotzak, eskola segregazioa, egoitza bazterketa, polizia indarkeria eta beste hainbat. Angela Davis ez da zuen kamiseten kontsumorako produktu bat. Sara Ahmedek ez du zuen katiluetarako aipurik idazten. Haiek, Anzalduak, Lordek edo hooksek bezala, zeharkatzen gaituen indarkeriaz idazten dute, eta mundu antiBeltz honetan erresistitzera garamatzan itxaropenaz. Gu bezain feminista izorranteak dira. Horregatik jarraituko dugu hitz egiten, gu isilarazteko ahaleginak egin arren, lurralde honetako bazterretan gure ahotsak eta jarrera politikoak gutxietsi arren. Gaur areto honetan eta eszenatoki honetan bagaude, berriro ere gure sarrera behartu behar izan dugulako eta espazioa gupidagabe eskatu dugulako izan da. Gu antolatuta eta elkartuta gaudelako. Elkarrekin gaude leku guztietan.

      Txaloak, txistuak eta txalo gehiago. Arrazakeriaren aurkako kolektiboak eseri egin dira eta elkarrizketa hasi da:

      BEA DUODU OWUSU: Uste dut areto honetan gauden gehienak, bereziki emakume beltz eta arrazializatuak, bat etorriko direla nirekin esaten dudanean Emakumea, arraza eta klasea mugarri bat izan zela gure autokontzientzia eta ahalduntze bideetan, emakume beltz gisa. Argitaratu eta 43 urtera, zure ustez, zer bilakaera izan dute hiru termino horien inguruko borrokek?

      ANGELA DAVIS: Lehenik eta behin, arratsalde on guztioi. Eskerrik asko azoka zoragarri honetan parte hartzera gonbidatzeagatik. Oso galdera konplikatua egin didazu, liburu hori 1981ean argitaratu nuelako ingelesez. Eta hori duela zenbat da? 43 urte. Beraz, ur asko igaro da zubi azpitik ordutik. Gaur egun badira analisi interesgarriagoak, konplexuagoak, premiazkoagoak, nire ustez. Generoa ez ezik, arraza eta klasea ere nola landu zitezkeen ulertzen saiatu nintzen, une hartako feminismo beltzaren tradizioak hiru termino horiei aldi berean arreta jartzea eskatzen zuela aitortuz. Orain termino gehiago daude. Orain Kimberle Crenshawk sortutako intersekzionalitatea bezalako nozioak ditugu, noski. Eta utzidazue esaten oso garrantzitsua dela kontzeptu eta nozio horiek erabiltzea. Garai hartan, argudiatzen saiatu nintzen elkarrekin pentsatu behar genituela bereizita eskaintzen zitzaizkigun gauzak. Eta akademikoek, askotan, miope moduan tratatzen dituzte kontzeptuak. Batzuetan hori beharrezkoa da analisia egin behar baduzu. Baina ezin da ahaztu mundu errealean, mundu sozialean kontzeptuek kontzeptu izateari uzten diotela eta errealitate desordenatuei dagozkiela. Uste dut normalean bereizita pentsatzen diren gauzak elkarrekin nola pentsa ditzakegun jakiteko ahalegin hori denbora luzez egin dela intersekzionalitate terminoa sortu aurretik. Eta batzuetan terminoetan trabatzen gara. Uste dugu borroka terminoaren inguruan datzala. Eta borroka horrek jarraitu egiten du. Errealitate sozialean esperimentatzen dugunera hurbiltzen saiatzen jarraitzen dugu, sortzen ditugun kontzeptuen eta terminoen bidez. Beraz, uste dut borrokak aurrera jarraitzen duela esan beharko genukeela. Eta, jakina, edozein borroka sozial da etengabeko borroka bat, jarraitu eta jarraitu egiten duena.

      JULE GOIKOETXEA: Zuretzat oso garrantzitsua da borroka sozial guztiak erlazionatzea. Esan ohi duzu ezinbestekoa dela Ferguson Missouriko jendeari (Michael Brownen hilketa, 2014) edo Minneapoliseko jendeari (George Floyden hilketa, 2020) azaltzea Palestinan gertatzen ari denak haiei ere eragiten diela. Palestinarren bizitzak ere industria-konplexu kapitalistaren parte den espetxe sistema batek menderatzen dituela. G4S, munduko hirugarren segurtasun korporazio pribaturik handienaren adibidea jarri ohi duzu. Diozunez, G4S “palestinar preso politikoen kartzelaldiaren baldintzen erruduna da, bete-betean, baita beste errealitate batzuena ere: apartheidaren harresia, Hegoafrikako kartzelatzeak, Estatu Batuetako kartzela itxurako eskolak, eta Londresko sexu-erasoak artatzeko etxeak”. Lotura horiek ulertzea intersekzionalitatea litzateke zuretzat?

      ANGELA DAVIS: Bai horixe, intersekzionalitatearen nozioaren erabilera garrantzitsua dela uste dut, gure borroken arteko harremana aitortzea, alegia. Eta une honetan, azkenik, Estatu Batuetan behintzat, Palestinarekiko elkartasuna justizia sozialeko agenda guztien parte da. Uste dut garrantzitsua dela gogoratzea Palestinaren inguruko borroka horiek 1948. urteaz geroztik egon direla martxan. Ideologia sionistaren botereagatik, kapitalismoaren botereagatik, Israel kapitalismoaren postu aurreratua delako munduaren zati horretan, ez dezagun ahaztu. Eta ez dezagun ahaztu zergatik diren eta jarraitzen duten izaten Estatu Batuek, gaur egun ere, Israelen aliaturik hurbilenak. Jende askok parte hartu du, noski, mundu osoan, Palestinarekiko elkartasunaren aldeko borroketan, hamarkada askotan. Eta gogoan dut, agian 2010 inguruan, justizia sozialaren aldeko mugimenduaren zirkuluetan gero eta eztabaida handiagoa egon zela Palestina justizia sozialaren agenda zabalean elementu garrantzitsu bilakatzeko. Izan ere, lehen, mugimendu feminista, arrazakeriaren aurkako mugimendua, baita mugimendu ekologista ere, guztiak justizia sozialaren aldeko mugimenduaren agendaren parte ziren, eta Palestina aparte zegoen, bakarrik. Horregatik, oso garrantzitsua da oraingoa, 40, 50 urteren ondoren, gero eta jende gehiagok onartzen duelako zein garrantzitsua den Palestina, ez bakarrik Palestinaren askatasunaren aldeko borrokari dagokionez, baita justizia sozialaren aldeko gure borroka guztiei dagokienez ere. Palestinarrentzat mundu berri bat eratzeko prozesuan eraginkorra izango den elkartasun mugimendu bat eraikitzea lortzen ez badugu, nola helduko diegu etxean aurre egin behar diegun arazoei? Nola egin dezakegu aurrera arrazakeriaren aurkako borrokan? Nola abolitu ditzakegu espetxeak? Nola abolitu dezakegu polizia? Beraz, bai, intersekzionalitate terminoaren erabilera hori ona dela uste dut.

      JULE GOIKOETXEA: #BizitzaGuztiekInportaDute, #GizonGuztiekEz #AllLivesMatter, #NotAllMen bizi dugun erreakzio neofaxista edo ultraeskuindarraren esloganak dira. Hemen, Katalunian, prozesu independentista hasi zenean, Espainiatik esaten zen independentistek faxismoa piztu zutela. Orain esaten digute erreakzio patriarkal eta arrazista feministen errua dela, migratzaileena... Inkesten arabera, erreakzio horrek demokrazia liberalaren legitimazioaren galerarekin du zerikusia, ez baita gai kapitalismoak sortzen duen pobreziaren hedapena geldiarazteko, baina mundu guztia ez da faxista egiten pobretzean: zer ezaugarri eta arrazoi ditu zuretzat erreakzio horrek, oro har, eta zehazki AEBetan? Eta, bide batez, zer deritzozu zenbait hedabidek Trumpek hauteskundeak irabazten (edo galtzen) baditu gerra zibila gertatzeko aukeraz diotenari?

      ANGELA DAVIS: Lehenik eta behin, onartu beharko genuke gure aurka altxatzen diren indarrak ahaltsuak direla eta, garaipenik txikiena lortzen badugu, deuseztatzen saiatuko direla. Beraz, zentzu batean, erreakzio hori kapitalismoaren aurka, arraza-kapitalismoaren aurka, kolonialismoaren aurka, heteropatriarkatuaren aurka garatu diren borroken boterearen neurria da. Ez genuen uste izango ateak ireki eta ongietorria egingo zigutenik, ezta? Ez. Ohiko arazoetako bat izaten da pentsatzea borroka batean konprometitzen garela behin, irabazten dugula eta garaipen hori harrian grabatuta geratzen dela. Baina badakigu erne egon behar dugula etengabe. Garaipena defendatu behar dugu. Sara Ahmedek adierazi duen bezala, hamaiketakoa baino lehen eszenatoki honetan izandako elkarrizketa bikainean, askotan errepikatu behar ditugu gauzak. Gure borrokak errepikatu behar ditugu, bestela, irabazitakoa kenduko baitigute. Uste dut horrek azaltzen duela faxismoaren eta ultraeskuinaren gorakada herrialde osoan. Ez da ezerezetik sortu gutako askok hamarkadetan borrokatutakoari erantzuteko. Beti egon dira hor. Esaten saiatzen ari naizena da askotan ez dugula ikusten haien iruzkinak, haien esku-hartzeak eta ekintzak gure boterearen neurria direla. Indar aurrerakoi eta erradikal batzuek historiaren alde egokian egoteari erantzuten diote. Eta haiek historia atzerarazi nahi dute. Beraz, aldaketarako estrategiak pentsatzen ditugun bakoitzean, gogoratu behar dugu borroka hori ez dela garatuko ingurune abstraktu batean. Borroka historian atzera egin nahi dutenen, kontrairaultzaileen, kontserbadoreen aurkako borroka da beti. Kontserbadore hitzaren esanahia gauzak diren bezala mantentzea da, alda daitezen eragoztea. Beraz, egin behar zutena egiten ari dira. Gure ardura da haiek baino botere, erakargarritasun, mugimendu eta jende gehiago lortzea.

      Eta Trumpi buruz galde diezadakezu, noski. Egia esan, sentitzen dut, ez nuke bere izena publikoki aipatu behar, baina bai, galde diezadakezu “aipatu behar ez dena”ri buruz. (Barreak)

      BEA DUODU OWUSU: Zure teoriak bizirik irauteko eskuliburu bat dira beltzentzat, marroientzat eta mundu osoko “gutxiengo” guztientzat, baita hemen, Espainian, eta, zehatzago, Katalunian ere. Gure eskubideak sistematikoki urratzen jarraitzen dute: Mediterraneoan, 2014tik hona 29.600 pertsona baino gehiago hil dira Europako kostetara iritsi nahian. Atzerritarrentzako Zentro Itxietan egoera erregularizaturik ez izateagatik giltzapetzen dituzte pertsonak. Poliziaren indarkeria, eskola segregazioa... Aldi berean, gauza apartak gertatzen ari dira: azken udal hauteskundeetan, Bartzelonako alkatetzarako lehen hautagai beltza izan genuen, Basha Changue; MACBA kultur erakundea lehen aldiz zuzendu du emakume beltz batek, eta nire kasua, Kataluniako telebista publikoan albistegi bat aurkezten duen lehen kazetari beltza naiz, 40 urte igaro ondoren. Nola azaltzen da hainbeste kontraesan gertatzea batera? Batetik, faxismoaren gorakada, militarizazio gero eta handiagoa, poliziak gero eta baliabide gehiago edukitzea indarkeria arrazista eta kolonialarekin jarraitzeko, eta, era berean, aipatu ditudan berri onak.

      ANGELA DAVIS: Kontua da Europak bere burua zuritzat irudikatzen jarraitzen duela, nahiz eta hemen, Europan, jatorri afrikar, asiar eta latinoamerikarreko pertsona asko bizi diren. Gogoan dut behin kultur etxe batean hitz egiten ari nintzela, emakume beltz batek galdera bat egin zuela eta katalana bere lehen hizkuntza zela adierazi. Hala ere, atzerritar gisa ikusten zuten. Eta uste dut ospatzekoa dela zu izatea Kataluniako telebistako lehen emakume beltza. Baina tentuz ibili beharko genuke lehenengoaren kontu horrekin. Eta aitortu beharko genuke ezin garela lehenengoarekin konformatu, ez bigarrenarekin, ez hirugarrenarekin, ez laugarrenarekin. Garaipenek gutxitan lortzen dute nahi duguna garaipen isolatu modura ulertzen baditugu. Esan nahi dut, oso pozik nago Kataluniako telebistan zaudelako (eta eskua jarri du Bearen eskuaren gainean), baina lehenengoa ospatzeko joera dugu, lehenengoak gehiago lortzeko eta borrokatzeko gonbita izan beharko lukeenean. Asko gustatzen zait antolatzaile feminista beltzek bere garaian hartu zuten leloa: “Eskalatzen dugun bitartean ondokoa altxatu”. Beraz, ez lehena izan. Ez zaitez bakarra izan. Eta borrokan jarraitu gero eta jende gehiagori atea irekitzeko. Eta gero eraldaketaren kontua dago. Lehenengoa izateak, askotan, egiturek berberak izaten jarraitzen dutela adierazten du. Benetako kontua zera da, nola eraldatu hori posible egin duten egiturak, hau da, ez diot egurrik eman nahi Kataluniako telebistari, baina adibide honek erakusten du hainbat urtetan zehar, arraza beltzeko pertsona kopuru esanguratsua egon ondoren ere, borrokak jarraitu behar duela, borrokak etengabea izan behar duela. (Txaloak)

      BEA DUODU OWUSU: Hitz egin dezagun mundu osoan zuriak ez diren gorputzei eragiten dien polizia indarkeriaz. Kataluniako SOS Arrazakeriaren azken txostenaren arabera, populazio zuria baino zortzi aldiz gehiago atxilotzen dituzte atzerritar ez-zuriak, edo fenotipikoki hala irakurriak. Zuk asko landu dituzu kartzela sistemak eta nola dauden diseinatuta komunitate minorizatuak desagerrarazteko, baita kartzelak abolitzeko beharra ere. Gaur egungo testuinguruan, segurtasun indarrak aurrekontu publiko handiagoarekin ari dira armatzen eta adimen artifiziala erabiltzen dute aurpegiak ezagutzeko. Haien alde erabiltzen dute teknologia, are gehiago erreprimitu ahal izateko. Nola artikulatu beharko lirateke poliziaren indarkeriaren aurkako erresistentzia sozialeko mugimenduak? (Txaloak)

      ANGELA DAVIS: Badakigu batzuetan poliziaren aurka garaipenak lortzen ditugula dirudien arren, amorru handiagoz itzultzen direla beti. 2020ko udan puntu gorenera iritsi zen arrazakeriaren aurkako mugimendua, eta diskurtso publikoan termino batzuk erabiltzen hasi ziren, hala nola abolizioa edo polizia desfinantzatzea, eta denbora batez bazirudien estatus kontra-hegemoniko moduko bat lortuko zutela, botere erreal pixka batekin, baina polizia amorru itzelarekin itzuli da, eta horregatik ikusten dugu orain Atlantan (Georgia) Cop City deitzen dutena, poliziarentzako entrenamendu eremuak sortzeko saiakera. Gure herriaren historian inoiz baino eremu handiagoak hartzen ari dira. Polizia benetan erasoaldi betean dago, eta ez dira soilik “polizia hiria” bezalako egitura berriak sortzen ari. Bide batez, Atlantako eremu horretan, pobreak eta beltzak diren bazterreko komunitateei agindu zitzaien gune berde bat izango zutela, baina parkeen ordez, mendi-ibilietarako espazioen ordez, orain polizia entrenatzeko eremu zabala izango dute.

      Polizia erasotzeko iniziatiba berreskuratzen ari den beste hainbat adibide ere badaude eta, nire ustez, garrantzitsua da adieraztea etorkinentzat erabiltzen dituzten atxilotze-zentroak ere oso lotuta daudela mugimendu abolizionistarekin, kontua ez baita soilik espetxeak eta kartzelak abolitzea; ez dugu soilik polizia abolitu nahi, baizik eta mundu osoan etorkinen aurkako erasoarekin lotuta sortu diren instalazio guztiak. Izatez, mugimendua beste mugimendu askorekin lotuta dago. Abolizionismoa miopea izango litzateke erakunde pare batean bakarrik zentratuko balitz; ez, haurren ongizatearen egitura deiturikoan eta etorkinen polizian zentratzen da, baita kontrol sozialeko erakunde gisa etorkinen aurka gero eta gehiago erabiltzen diren instalazioetan ere. Beraz, lan handia dago egiteko, eta egoera honetan intersekzionalitate terminoa erabil dezakegu: erakundeen intersekzionalitateak borroken intersekzionalitatea eskatzen du. (Txalo zaparrada) Eskerrik asko.

      JULE GOIKOETXEA: Hurrengo galderan apur bat luzatuko naiz, eztabaidatu nahi dudanaren sarrera egokia egiteko. Elkarrizketa honen izenburua Amaitzen ez den borroka da, hain zuzen ere, zurekin batera uste baitugu emantzipazioa etengabeko borroka dela. Baina borrokak gatazka dakar, eta gatazkak erresistentzia, indarkeria eta hertsapena. Graduko lehen mailako nire ikasleei indarkeriari buruz galdetzen dizuten bideo historiko hori jartzen diet beti, non kaleko protestak buruan, indarkeria gaitzets dezazun saiatzen den elkarrizketatzailea, eta zuk erantzuten diozu zein indarkeriaz ari ote den, Ku Klux Klanena, poliziarena, espetxeena edo afroamerikarren desjabetzea legitimatzen duten erakundeena. Indarkeria desberdinak daudela ikusarazten duzu. Aldiz, indarkeriari eta antipunitibismoaren eztabaidari dagokionez, bada ezkerrean oso hedatuta dagoen korronte bat, non antipunitibismoa esparru filosofiko zehatz batetik ulertzen den, zeinaren arabera indarkeria oro, zigor oro eta hertsapen oro gaitzesten diren berez txarrak direla argudiatuz, eta baieztatuz posible dela herria gobernatzea eta komunitate politikoak sortzea inolako derrigortzerik gabe eta, beraz, inolako indarkeriarik gabe, demokrazia deliberatibo habermastarraren bidez bakarrik. Eta oso bitxia da dena, Habermas Israel defendatzen ari baita egunotan, hain zuzen ere, eta, ezkerraren zati handi batekin batera, indarkeria erabiltzen dutenak primitiboak eta terroristak direlako ideiari eusten diotelako, primitiboak euskal herritarrak atzo arte izan garen bezala, eta gaur, atzo eta beti palestinarrak diren bezala. Judith Butlerrek eta Jodi Deanek ere esparru filosofiko horri buruzko eztabaidan parte hartu dute azken asteotan, eta Dean unibertsitatetik kaleratu dute Palestinaren aldeko jarreragatik. Nik uste dut ez hiltzeko, ez zigortzeko eta indarkeria ez erabiltzeko mandamentua indarkeria hutsa dela (eta txalo zaparrada bat munduratu da, irakurtzeari utzi behar al diot? Jarraitu behar al dut? Jarraituko dut), batez ere diskurtso hori zuzeneko indarkeria erabili gabe bizirik iraun dezaketen gorputzek adierazten baitute, zeharkako indarkeria-egitura normalizatu oso bat dutelako, beren posizio pribilegiatuari eusten diona. Galdera: (txaloak berriro, lasai hil naiteke) uste duzu deliberazio habermastarra esplotazioarekin, aberatsekin eta korporazioekin amaitzeko bidea dela, edo uste duzu ezkerrak serioski planteatu behar duela zer nolako hertsapen eta indarkeriak behar dituen emantzipazio prozesu batek? (Txaloak, uste dut Kataluniako belaunaldi berriak oso haserre daudela deliberazio mahaiekin)

      ANGELA DAVIS: Hainbeste gai lotu dituzu! (Barrez) Lehenengo eta behin, denok dakigu mundu hobea sortzeko borrokan ari direnak akusatzen dituztela beti indarkeria arma gisa erabiltzeaz, eta hori da, egia esan, duela 50 urte aipatu elkarrizketa horretan eman nuen argudioa, 28 urte nituela, eta kazetaria indarkeriari buruz galdetzen ari zitzaidanean. Atxilotu nindutenetik egin nuen lehen elkarrizketa izan zen. Ni kartzelan nengoen une horretan. Erakunde bortitz batean nengoen preso. Galdetu zidan ea zer pentsatzen nuen aldaketa sozialaren alde borrokatzen ziren mugimenduek indarkeria erabiltzeari buruz. Eta orduan oso haserre nengoen. Ezin dut gogoratu zehazki esan nuena, baina badakit hazi nintzen Birminghameko indarkeriaz hitz egin niola. Alabaman hazi nintzen, Ku Klux Klaneko jendearen indarkeriarekin, elizak, sinagogak eta etxeak bonbardatu eta jendea hiltzen zuten. Horrez gainera, indarkeria gorroto zuen familia eta komunitate batean hazi nintzen, indarkeria handia ikusi zutelako. Baina, era berean, bere burua defendatzeko beldurrik ez zuen komunitate bat zen. Aitak armak zituen etxean, eta batzuetan begiratu ezin genuen tiraderatik pistola bat ateratzen ikusten genuen, bizilagunen aurkako mehatxuak zeudenean, komunitate horretan bonba-atentatuak egiten baitzituzten. Ku Klux Klaneko zuriek komunitate horretako etxeak bonbardatzen zituzten behin eta berriro. Baina pertsona taldeak ere bazeuden, egun haietan komunitateko gizonak, gauero patruila gisa gidatzen zutenak inguru haietan, patruila armatu gisa, komunitatea defendatzeko modu bakarra zelako. Autodefentsaren garrantziari buruzko kontakizun oso bat idatz nezake, batez ere erabat normaltzat jotzen diren indarkeria modu instituzionalizatu horiekin amaitzeko borrokan ari baikara. Aipatu dudan bezala, kontu zaila da, eta indarkeriaren zereginari buruzko nahi beste elkarrizketa izan genitzake. Fanoni errepara diezaiokegu, adibidez, Les damnés de la terre-n indarkeria deskribatzeko duen moduari. Baina ez dakit hain modu miopean jarri beharko genukeen arreta indarkerian, kontua ez baita indarkeria benetan. Kontua borrokak irabazteko eta norberaren garaipenak defendatzeko gaitasuna da. Eta batzuetan indarkeria beharrezkoa da. Eta, jakina, Habermasek mundu idealizatu bat dauka, mundu idealizatu baten nozio bat, non diskurtsoa erabat libre dagoen era guztietako indar kausaletatik. Baina ez gara mundu horretan bizi. Mundu errealean bizi gara. Eta nahiz eta uste dudan indarkeriak eragin izugarria duela bere objektibo direnengan, baina baita erabiltzen dutenengan ere, gure borrokak eta garaipenak defendatzeko eskubidea dugula berresten jarraitzen dut. Baina horrek ez du esan nahi denok armak hartzera irten behar dugunik, kontua ez baita hori. Arma nuklearren auzia hor dago. Izan ere, zilegi bekit hona ekartzea Israelen adibidea, eta nola irudikatzen den indarkeria gisa palestinarren indarkeria, askotan harriak botatzean datzana; aldiz, arma nuklearren indarkeria eta eskualde horretako gobernua, beste edozein gobernu baino militarizatuago dagoena, ez da indarkeria gisa irudikatzen. Beraz, pentsatzeko gaitasuna ere garatu dezagun. Eta Habermas irakasleari esango nioke, aspaldi nire irakaslea izan zenari, gogoan dudala 1967an bera ez zela ikasleen aurka poliziari deitzearen kontra agertu, Frankfurten eta Berlinen ikasle mugimenduak izan zirenean. Ulertzen duzue zertaz ari naizen, ezta? Gure defentsa nagusia ez da inoiz hausnarketarik gabe egiten den indarkeria. Badakigu gure mugimenduak defendatzeko, gero eta pertsona gehiago erakarri behar dugula mugimendu horien lerroetara. Horixe da gure defentsa modu nagusia. Baina tematzen denik baldin badago, altxatu eta borrokatu egiten gara. (Txaloak eta txalo gehiago)

      JULE GOIKOETXEA: Askatasuna, etengabeko borroka bat liburuan horrela diozu: “Ikasi behar dugu nola pentsatu, ekin eta borrokatu ideologikoki normaltzat harturiko horren aurka. [...] Eta geure buruari galdetzen diogu testuinguru horretan ea zergatik emakume transak, eta bereziki emakume beltz transak —oharkabean aise pasatzerik ez baitaukate—, zergatik jartzen dituzten normatik hain urrun. Feminismoak [...] lagundu digu estrategia epistemologiko eta antolakuntzazkoak garatzen, zeinek emakume eta genero kategoriez haraindi eraman baikaituzte. [...] Oraindik ere aurrez aurre dugu erronka hori; alegia, ulertzea nolako lotura konplexuak eratzen diren arrazaren, klasearen, generoaren, sexualitatearen, nazioaren eta gaitasunaren artean, bai eta nola jo ere halako kategoriez harago, itxuraz bereiziak eta loturarik gabeak diren ideia eta prozesuen arteko harremanak ulertzeko. Alde horretatik, prozesu feminista bat da lotzea, batetik, AEBetako borrokak eta arrazakeria eta, bestetik, Israelek Palestinaren aurka darabilen errepresioaren aurkako borrokak”. Zergatik da hori prozesu feminista bat?

      ANGELA DAVIS: Zergatik da prozesu feminista? (Galdetu dit, galdetu digu. Zuri geratu naiz) Intersekzionalitatea! (Oihukatzen dute ikusleek. Oso ondo, tentela ematen dut eta zuzenean ematen ari dira. Gutxienez ondo jantzita noa) Noski, badira feministak eta feminismoarekin lotutako pertsonak eta mugimendu feminista batzuk behin eta berriz esaten dutenak feminismoa kristalezko sabaia apurtzean datzala. Baina, jakina, urrun iritsi diren emakumeak dira horiek, piramidearen pinakuluaren, edo egituraren, beste aldera iritsi direnak. Sabaia apurtu besterik ez dute egin behar, eta lortuko zuten. Michael Bennettek, Seattle Seahawks futbol amerikarreko jokalari ohiak, beti esaten du ez dutela hainbeste kezkatzen gailurrean daudenek, ezpada zorupean daudenek. Orduan, feminismoaren kezka nagusia askatasun gutxien sentitu dutenak izan beharko lirateke. Esango nuke feminismoa, nik besarkatzen dudan feminismo mota, ez dela inoiz feminismo abstraktua. Ez da askatasuna emakume abstraktu batentzat. Izan ere, feminismoak ez du soilik generoa jorratzen, uste dugun bezala. Ontzat jotzen dugu feminismoaren metodologia erabiliz gero, generoa sakonago ulertzea dela kontua. Baina uste dut feminismoa, bereziki koloreko emakumeek hasitako borroketatik sortutako feminismoa, eta feminismo dekoloniala besarkatzen dutenek, feminismo antikapitalista eta arrazakeriaren aurkakoa besarkatzen dutenek, guztiontzat mundu hobea sortzeari lotuta egon dela beti. Historian atzera eginarazi nahi diguten indarren aurkako erasoa izan da beti. Beraz, feminismoa ahaltsua izan daitekeela esango nuke. Eta ez da genero bat, bi, hiru edo laura mugatzen. Zabalago pentsatzeko gonbita da. Elkarrekin pentsatu ez ditugun gauzak aztertzeko gonbidapena da. Kontzeptu horiek artikulatzeko gonbidapena da. Gauzak desegiteko gonbidapena. Hortaz, nik esango nuke feminismoa, bere formarik eraginkorrenean, metodologia bat dela, pentsatzeko modu bat. Antolaketa estrategia bat da. Errotik eraldatutako mundu baten ikuspegia da, ez bakarrik gizakientzat, baita Lur honetako gure bizikide ez gizatiarrentzat ere. (Txaloak eta txaloak)

      BEA DUODU OWUSU: Denbora gutxi geratzen zaigu. Beraz, azken galdera bat egingo dut. Galdera tranpa bat da, bi direlako. Baina oso sinpleak eta laburrak. Alde batetik, uste dut nolabaiteko borroka sozialean inplikatuta gauden pertsona guztien izenean hitz egiten dudala, hau da, gu guztiontzat eskubide gehiago eta bizitza berdinzaleagoa lortzeko borrokan inplikatutako guztien izenean. Askotan mingarria da nekatzea, gorputza, arima eta borondatea ipintzea, eta indarkeria bolada bat, kritika bolada bat jasotzea, deseroso zaudela ohartzea, kritikatzen duena izatea beti, gure kasuan gertatu den bezala, gaur hemen azoka honetan egon ahal izateko. Galdera da, nola egin duzu hainbeste denboran? Zein da sekretua? Eta, barkatu, amaitzeko egin nahi nuen beste galdera oso laburra da. Baietz erantzuten baduzu, munduko pertsonarik zoriontsuenak izango garela uste dut, zu baitzara sinetsiko dugun pertsona bakarra. Ba al dago itxaropenik gure borroketarako?

      ANGELA DAVIS: Mariame Kabak esaten du itxaropena ez dela munduan lor daitekeenak eragindako emozioa, diziplina bat baizik. Eta asko gustatzen zait itxaropena diziplina gisa pentsatzea, gure borroka erradikal eta iraultzaileen funtsezko elementu bat itxaropena sortzea izan behar dela ulertzen laguntzen baitigu. Bestela, ez du zentzurik arrazakeriaren, heteropatriarkatuaren eta kapitalismoaren aurkako borroketan parte hartzeak. Beraz, esan duzun bezala kontu hauekin denbora asko daraman norbait naizenez, etsipenezko aldiak izan ditut. Baina ikusi dut nire lanaren parte dela itxaropena sortzen laguntzea. Eta mugimenduek oso esplizituki hartu behar dute beren gain itxaropena sortzen laguntzeko zeregina; hurrengo belaunaldira eta hurrengora transmiti daitekeen itxaropena. Eta ez nuen zorte hau espero, lortu ditugun aurrerapen batzuk bizirik esperimentatzea, alegia. Gutako askok onartu behar izan dugu gure lanaren fruituak ez dugula zertan guk bizi. Imajinatzen dugu gaur egiten dugunak hamarkadak beharko dituela, eta agian baita ehunka urte ere. Baina teknologiaren arloan, komunikazioaren arloan gertatu diren eraldaketekin, denbora historikoa bizkortu egin dela ematen du. Zalantzarik gabe, 2020ko udan arrazakeriaren aurkako kausen alde inoiz izan diren manifestazio handienen lekuko izan ginen, eta nire irudipenik burugabeenetan ere ez nuen aurreikusi 2020an inoiz baino jende zuri gehiago egongo zenik kaleetan arrazakeriaren aurka. Une historiko zehatz hau azpimarratzen dut, memoria historikoa funtsezkoa baita egiten dugun lanerako. Denborazkotasun kapitalisten eraginpean gauden bitartean, uste dugu gertatu zena gertatu zela eta kito, baina historiaren parte da, eta historia, jakina, liburuetan irakurtzen den zerbait ei da. Ez omen da gurekin eta gure baitan bizi den indarra, eta jazartzen eta bultzatzen gaituena. Beraz, bai, uste dut denok saiatu beharko genukeela itxaropena sortzen eta modu zabalagoan pentsatzen eta denborazkotasun zabalagoak besarkatzen. Pentsatu behar dugu egiten ari zaren lanak norbaiti eragingo diola hemendik hamarkada askotara, zuk jada Lur honetan forma fisikorik ez duzunean. Horrela jarraitzen dugu bizirik. Horrela berma dezakegu gure izpirituek biziraungo digutela eta askapenaren aldeko lanak jarraituko duela. Ez nuen neure burua inoiz imajinatu 80 urteko pertsona gisa, baina benetan zoragarria da parte izan zaren lanaren fruituak ikusi ahal izatea. Palestinarekin hasi gara eta uste dut Palestinarekin amaitu beharko genukeela. Artikulu bat idatzi berri dut. Keeanga-Yamahtta Taylor etxe honetan dago, hortxe, lehen lerroan. Hammer and Hope izeneko aldizkari berri baten editorea da. Nire historiari buruz idazteko eskatu zidan, Palestinarekiko elkartasun mugimenduarekin lotuta. Eta hasieran esan nuen, jainkoa, hau gehiegi da. Nola destila dezaket hau? Baina unibertsitateko ikasle urteak gogoratzeak eta atzera egiteak nire inplikazioa arakatzen lagundu zidan. Europan izan nintzen 1967an, eta borroka batzuen elkargunea izan zen urte hura, Berlinen poliziak ikasle alemaniar bat hil izana barne. Beraz, gai horiek guztiak elkarrekin nola lotzen ziren hausnartzeko aukera izan nuen, garai hartan borroka horien arteko harremanari buruz sakon pentsatzeko gaitasunik ez genuen arren. Palestinarekiko Elkartasuneko aktibistak ginenez, ohituta geunden bakarrik egoten, ohituta antisemitismoari buruz beti itaunduak izaten. Ez genuen imajinatzen Palestinaren askatasunaren aldeko deia mundu osoan entzungo zenik, eta ikasleek kanpamentu ikaragarriak sortu eta altxatuko zituztenik, honakoa oihukatuz: “Ez du axola zer egiten diguzuen, ez du axola zenbat aldiz atxilotzen gaituzuen, hemen egongo gara eta herri palestinarraren askatasuna eskatuko dugu”. June Jordan nire lagun handiak, poeta feminista beltzak, askotan esan zuena ulertzera eraman ninduen horrek; aitzindari honek zioen jende beltza Palestinarekiko elkartasunaren aldeko borrokara batu behar zela, Palestina su moralaren froga zelako. Askotan esaten zuen, eta askotan hitz egin genuen horri buruz, baina inoiz ez nuen imajinatu halako momentu bat biziko nuenik, non munduko jende gehienak uste duen Palestinak askea izan behar duela. Zure lehen galderari ere erantzun al diot?

      BEA DUODU OWUSU: Bai, zalantzarik gabe. Mila esker.

      ANGELA DAVIS: Eta horregatik jarraitzen dugu borrokan. Nire heroia Dorothy Burnham da, Margaret Burnham lagun eta abokatu ohiaren ama. 109 urte ditu. Hara, hara. Nire amaren lagunik onena zen. Berak eraman zuen nire ama aktibismo erradikalera. Denbora luzez, Alderdi Komunistako kide izan zen, eta Alderdi Komunista utzi zuen eta, begira, “aipatu behar ez dena”ren ondoren itzuli zen. (Barreak) Nolanahi ere, belaunaldiz belaunaldi transmiti daitekeen itxaropen mota sortzea da helburua. Uste dut zahartzearen balioa benetan horren lekuko izateko eta adineko pertsona gisa dugun zeregina aitortzeko gaitasunean datzala. Izan ere, jakina, gazteak dira lehen lerroan daudenak. Gazteek beti gidatzen dute borroka. Horregatik hartzen dut nire buruzagitza gaurko ekintzaile gazteengandik. Baina adinekoak garenok, geure buruarentzat une berri hauek esperimentatzeaz gain, hemen ez daudenen lekuko ere bagara, eta nire garaian beren bizitza mugimenduei eskaini zieten pertsona gehienak ez daude gaur gurekin Lur honetan; beraz, hemen nago gu une honetara ailega gintezen egin zuten lanaren lekuko gisa, etorkizunera hegan eraman gaitzazuen”.

      Txaloak, barreak, oihuak, txistuak, itxaropena. Israel genozida, oihu egiten dute atzetik. Palestinako bandera zabaldu dute, Palestina askea! Txaloak, oihuak. Israel genozida. Altxatu egin gara, txaloak eta txistuak eta zirrara gehiago. Pixka batean jendearekin egotea eskatu du. Eszenatokitik jaitsi eta gauzak sinatzen hasi da. Cassandrak ikusiko banindu, hil egingo ninduke. Etorkizunak banatzen dituen Moira handi bat balitz bezala inguratzen dute; nerbioak, irribarre asko eta begien irekialdi amaigabea. Moirak Aisak dira testu homerikoetan, Parkak erromatarretan. Zoriaren gudariak. Grekoentzat Moirak Nix (Gaua), eta Kaos edo Ananke (Beharra) bezalako jainkosa nagusien alabak ziren. Eta horixe da Davis, gautik eta beharretik datorren biharamunarekiko konpromisoa, bizitzarekiko konpromisoa. Calvino, Felipe Gonzalez eta Convergenciako koldar horiek izan ez ziren guztia. Nik, Uruaren jainkosek emandako botereen izenean, Angela Davis etorkizunaren jainkosa izendatzen dut une honetan bertan!

      Ez da enteratu, niri bizkarra emanda dagoelako, behar duen bezala.

      Babestuta, seguru eta pozik dagoela ziurtatu dut, gazteriari etorkizuna banatzen, eta backstagetik ateratzeko aprobetxatu dut, teknikariekin eta kazetariekin batera erretzeko. Horietako bati sua eskatu eta “A ze alkandora polita!” esan dit, irribarre egin diot berarekin ezkontzekotan banintz bezala. “Maite dut munduko parte honetan argiak, koloreak eta bizitzak ematen dizueten alaitasuna!”, diot pozarren. Gipuzkoan, nire jaioterrian, berdin du Gucciko alkandora edo Gabonetako zuhaitz piztua eraman, inork ez lidake ezer esango. Jende gehiago hasi da ateratzen, taldetxoak egiten dira, Mediterraneoko biri gehiegizkoa iruditu zaie arrazakeriaren aurkako kolektiboen protesta. Barre algara egin dut. Sentitzen dut. Niri Katalunian egiten duten guztia oso zibilizatua iruditzen zait. Arrazismoaren aurkako taldeen komunikatua, urriaren 1eko independentziari buruzko erreferenduma, urriaren 3ko greba orokorra. Jende zibilizatua da. Kanten Zer da ilustrazioa? liburua besapean hartuta jaio edo hezten dira hemen.

      Handik hogei minutura, jende artetik atera dut, dugu, da, eta Keeanga-Yamahtta Taylorrekin hitz egin nahi duela esan dit. Backstagean du zain laguna. Arnasa hartzen utziko diot. Baina ez asko. Hamar minutu geroago, zer asmo duen galdetu diot, bere desioak bete ahal izateko bere desioak aurreikusi behar baititut. Desira bi ezpataren artean jausten den txinparta bezalakoa da, une batez bakarrik irauten duen inklinazio txiki bat izan daiteke, baina une hori existitzeko ezpatak behar dituzu eta horretarako errementari bat. Baliteke azkenean desirak ere diziplina behar izatea, itxaropenak bezala.

      “Keeangarekin zerbait hartzera joan nahi dut”. “Ados”. Muguruzari galdetu diot toki baten inguruan. “La Kalada”, esan dit. “Angela, begira, hemen, La Kalada”. Helbidea erakutsi diot, laguntzarik behar ote duten galdetuz. “Bakarrik joan nahi duzu Keeangarekin?”. “Ez, zatoz zu ere”. “Noski”. Etorkizunaren jainkosa da. Bada, goazen elkarrekin etorkizunera!

      Baina bi taxitan, ez baikara batean sartzen. Prentsaburuari esan diot, segurtasun dispositiboko burua ere badena, mesedez bi taxi eskatzeko. Bat Fermin Muguruza eta Jone Unanuarentzat. Beste bat Angela, Keeanga, Roisin eta laurontzat. Unanua eta Muguruza La Kaladara datoz, ez bakarrik Angela ezagutzen dutelako, ezpada beren seme Unai DJ dabilelako bertan. Irtetean kaosa. Jendetza argazki eske. Ilea platinoz tindatutako emakume argentinar batek lortu du; Angelak onartu egin du, baina Firaren esparrutik kanpo, beste inor etor ez dadin. Platino andrearekin atera gara. Beste bikote batek ikusi eta egoera aprobetxatu nahi izan du, gogor jarri naiz, inorekin ez, taxia berehala agertu delako.

      Sant Andreutik Poble Sec-erako ibilbidea oso interesgarria izan da, azkenean “aipatu behar ez dena” aipatu dute. Laranjito hiltzailea. Trump. Roisinek, Keeangaren lagun irlandarrak, egoera uste bezain ikaragarria dela esan dit, alderdi demokratarekin eta bere barne zatiketekin zer gertatzen den galdetu diodanean. Zergatik ez dira mamitzen? Ez al zen alderdi sozialista berregiten ari? Angelak esan du ez dela ezer aurrera atera. Ez komunistak, ez sozialistak, ez ezer. “Arrautzetaraino nago” tonuarekin, urteak baitaramatzate alderdi alternatiboak sortzeko ahaleginak egiten, eta ezinezkoa da, azaldu duenez. Eta urteak esaten duenean hamarkadak dio, jada belaunaldiak diren hamarkadak. Esaldia nire keinu gogokoenarekin itxi du: nazka-keinua, mehatxu-keinutik eratorria eta espazio-eskala berean bizi diren ugaztun askok partekatua: txakurrak, katuak, azeriak, gizakiak. Ezpainaren goiko eta ezkerreko aldea pixka bat altxatzean datza, gainerakoa posizio estatikoan mantenduz. Ezpainaren ezkerraldea altxatzean, zer agertzen da? Letagina. Nahikoa da ezpainaren ezkerraldea igotzea, ilerik mugitu gabe, mehatxatzeko. Energia aurrezte gorena adierazkortasun handienarekin. Gerora labana eta sardexka asmatu genituenez, orain nazka-keinuarekin identifikatzen da. Baina ez edozein nazka, baizik eta nazka politikoa, bizitza galtzeko mehatxu politikotik baitator. Zerbaitek usain txarra duenean, nazka-keinua beste bat da, goiko ezpaina eta sudurra batera igotzen ditugu pixka bat, eta zapore txarra duenean, ahoa horizontalki irekitzen dugu beherantz, erdi irekitako ezpainak belarrietako lobuluetara atzeratuz, batez ere beheko ezpainak. Nazka politikoaren keinua desberdina da, keinu guztien artean zuzenena, zorrotzena eta dotoreena. Oso ondo ari zait erortzen Angela. Bere aurpegiko semiotika zehatza, argia eta adierazkorra gustatzen zait, hitzik gabeko enpatiaren oinarria da. Eta Angelak zerbait badu, enpatia politikoa da. Agian horregatik izendatu zuten etorkizunaren jainkosa.

      Bai, badakit nik izendatu dudala. Neure alienazio propioan ari nintzen lokazten. La Kaladara iritsi gara. Legez kanpokoa dirudien garaje-ate baten aurrean gaude. Atea jo dugu. Zerbait entzun eta ireki egin da. Sartu bezain laster, gelatxo batera pasarazi gaituzte, denbora arteko ziega baten antzekoa da, kartzelara bisitan zoazenean pasatu behar dituzun ziega horietakoa. Ziega iragankor batean sartzen zaituzte, aurreko ziega ixten den bitartean; dena zarratuta eta zu ondo diziplinatuta zaudenean, hurrengo ziega irekitzen dute, gutxi gorabehera hamar urte dituzunean. Orain ez zaituzte zaldiekin lautan zatitzen, eskubideekin baizik; izan ere, XVIII. mendeko espetxeratzeak XIX. eta XX. mendeko bazterkeria bidezko inklusioaren aurka egiten du, eta esango nuke XXI. mendean oraindik ere bahiketa sare instituzional batean sartzen gaituztela, eskolek, lantegiek, heziketa moduluek, supermerkatuek eta unibertsitateek osatua, bata bestearen atzetik ordenatutako ziegekin (gelak, logelak, kutxazainak, bulegoak, biltegiak), ohiko erdiko patioarekin, ohiko zaintzaileekin, betiko funtzionario, guraso eta irakasleekin, betiko preso politikoekin eta preso sozial… politikoekin. Hori guztia egiten dute anormal moldakaitzak izateari utz diezaiogun eta ezkontzen diren eta espeziea ugaltzen duten pertsona zintzoak izan gaitezen; beraz, ez kexatu. Kasu honetan, NANa ere eskatu digute, baina presoak tontotzeko ematen duten ketaminaren ordez, hemen belarra zerbitzatzen dute. Beganoak denok gara, eta pobretze prozesu honek horrela jarraitzen badu, jonkiak eta pobreak ere izango gara guztiok. Jonki edo pobre ere ez zarelako jaiotzen, egin egiten zaituzte. Espetxe politika subjektu zehatzak sortzeko baitago, espetxeratu beharreko subjektuak, hala nola, jonkiak eta pobreak. Horregatik, Davisek esan duen bezala, kartzelen abolizionismoak ez ditu kartzelak kenduko arraza-kapitalismoa, heteropatriarkatua eta kolonialismoa ezabatu arte.

      Berehala azaldu da Teo delako bat, aka RudeTeo, dio Muguruzak, eta inbaditzear gauden marihuana elkarteko burua omen da. Eskerrak eman dizkiet tugurioen Buladei, zeren eta Teok denbora pixka bat gehiago behar izan balu gu ziegatik erreskatatzeko, pasatzen uzten ez zigun marihuana-aduana honetako porrero nerabea etorkizunaren jainkosaren pasaporte nazionala ikuskatzen hasiko baitzen haren ile guztia ke-laino alegal batean bilduz. Barruko ataka handiari bultza eginez sartu gara, ezkerrean izugarrizko sofak daude, zera entzuten da… musika, eskuinean marihuana erosteko barra, aurrerago pegatinaz eta aldarrikapenez betetako mahai erraldoia. Mahai hori etorkizunaren jainkosarentzat, bere Buladentzat eta bere bizkartzainentzat gordeta dago. Paradisu ez-kristau baten usaina dario.

      Mahai zabalaren inguruan jarri gara denak. Lautada huts bat da, ilustratuak etorri, kaka egin eta eskubide naturalaren izenean euren jabetzatzat hartzeko prest, ostean armadaz, esklaboz eta inperatibo kategorikoz betetzeko. Baina gu iritsi garenez lehenago, dena hartu dugu, garagardoak kokatu ditugu iparraldeko lurraldeetan, ura barnealdekoetan, ardo zuriekin eta izendatu-ezin-daitezkeen-kolekin batera, eskuin hegalean izotz soldadu errakitikoak eta haien lagunak, glutenik gabeko garagardoa eta light patatak ezker hegalean. Muguruzak dieta zorrotza darama urdail arazoak dituelako. Bere anaia hil ondoren gaixotu zen. Gaizki pasatu du. Nire aita hil zenean ere bihotza atera zidaten, eta Kale Nagusiaren erdian sakabanatuta utzi zuten, nire erailtzeko gogoa berarekin eramanez. Zer zentzu du bizitzak erailtzeko gogorik gabe? Badakit batzuek hiltzea nahiago dutela erailtzea baino. Heriotza estatistiketan oinarrituta, esango nuke herritar gehienek hiltzen uztea nahiago dugula erailtzea baino. Edo komunikatuak irakurri erail baino. Eboluzio urrats handia omen da. Ez dakit, urratsa egiten duenaren arabera izango da ba. Kontua da hemen izotz iharrak baino ez dituztela, gaizki elikatuak. Goizean esandakoaren harira, Bartzelona bezalako hiri globaletan izotz handienak Txinara esportatzen ari dira, han kapitalismo industrialak etorkizuna du eta, beraz, tabernek ere bai. Eta hainbat hobe, izan ere, hemen dituzten kamareroekin... Badator berriro Teo, heresia paradisiako honen burua. “Zu, zer zara?”. “Ni? Materialista”. Irribarre zabala atera da RudeTeoren sudur zuloetatik. “Ez, sativakoa edo indikokoa zaren esan nahi dut”. “A, ba orain nahiago dut sativa, lanean bainago”. “Kar-kar”, barre egin dugu elkarrekin eta marihuanazko poltsatxo bat, grinder bat eta paper erraldoiak oparitu dizkit. RudeTeok Apoloko Canibal Sound System-en pintxatzen du eta Luv Messenger kolektiboko DJa ere bada. Besarkatu dut. Fitxatu dut. Maite dut. Nire alkandorak ederra izaten jarraitzen du, elkarrizketa ondo atera da eta Angela Davis pozik dagoela dirudi, kanabis hodeiz eta ardo zuriz inguratuta.

      Lautadak erdigunea artikulatzen jarraitzen du, eta gero eta beteago dago. Mendebaldeko mokadu geroratuek hegoaldeko haragi beganoekin nahastuta jarraitzen dute nire talde bartzelonarra taberna-zuloan sartu denean, ezagutzen ez dudan baina etsai komunen bati esker lagun bihurtuko den beste kuadrilla batekin batera. Taldetxoak sortzen dira, lautadaren iparraldearen eta hegoaldearen arteko komunikazioa zaila delako, distantziak eta musika altuak ezinezko egiten dute. Alderdi aniztasun handiagoa dago taberna-zulo honetan Estatu Batuen lurralde osoan baino. Kongresuko pare bat diputatu daude, ministroak eta kabinete-buruak, unionistak, independentistak, antikapitalistak, terroristak, alkateordeak, bake-negoziatzaileak, prozesistak, preso ohiak, ama ohiak, legebiltzarkideak, desegituratuak eta bizitzeaz nekatuak egonik Historia partekatu honen une hau eskertzen didatenak.

      “Zein lasaia izan den protesta”, esan du euskaldun batek ni ikusi bezain laster, eta buruarekin berretsi dute katalanek. “Zer nahi duzue?”. “Haiek ere gerran jaio ziren”, esan dit kurduetako batek arrazakeriaren aurkako kolektiboen protestaz, garagardo batzuk hartzera laguntzen didan bitartean. “Zer egiten duzu euskal zuritxo honekin”, galdetu dio Fanik Jihani, kurduari, neure burua bere bularren artean zapaltzen duen bitartean. “Eskerrik asko hemen zeundetela abisatzeagatik, laztana”, esan dit Fanik, aspaldiko laguna da. “Feminista zuriei buruz ezer jakin nahi ez duten baina gizonekin oheratzen direnek, potota jan diezadakete”, esan dio Jihanek Faniri. Badirudi iskanbila izan zutela atzo arrazismoaren aurkako kooperatiba eta kolektiboen bilera batean. Kolektibo feministen, ekologisten, sozialisten, antiespezisten artean gertatzen ez den bezala... Zazpi garagardo lata merke eman dizkigute. Oximorona errepikatuko dut. Merkea. Bartzelona. Merkea. Bartzelona. Pegatinaz beztitutako lautadaren behe-eskuinaldera itzuli gara. “Protesta oso ondo, zeinen lasaia”, hirugarren euskalduna zur eta lur, gainerako euskaldunak bezala, tokiko borroka errepertorio baketsuekin. “Ba niri ez zait batere gustatu, ez zelako ulertzen”, dio beste kurduak. Kurdu guztiek ere ez dutelako berdin pentsatzen. “Nik ez dut ulertu goizekoa, nola zen?”. “Ahmed”, erantzun du bere alabak. “Ez da hain zaila, ama”. “Ama ez deitzeko”. “Ai, neska”, alabak berriro. “Ahmedek esan du aitak beti esaten duena, izorrante batzuk garela”. “A, beno”. Ama ohiak, txikitan zerbitzari lanera etorri, Aljeriara bueltatu eta gerora berriro hona itzuli zenak, etsipen eta axolagabetasun aurpegia jarri du. Ez dio uzten alabari “ama” deitzen. Ama aspaldi izan baitzen. Orain beste zerbaitetan dabil. “Ni oso ados nago protestarekin”, alaba aljeriarrak. “Niri atzoko pija horiek ez diezadatela ‘gure anaia senegaldarrez’ hitz egin”, beste katalan batek, beltza, Manresan jaioa. Bere anaia zaharrenak pateran etorri ziren. “Zer nolako harremana dute ba Txileko eta Argentinako unibertsitarioek senegaldarrekin! Gero kalean txistua botatzen digute eta”. Uste dut atzo kooperatiba eta kolektibo antiarrazisten arteko bilera horretan izan zuten liskarrarekin jarraitzen dutela. “Baina zuk ere larrua jotzen duzu gizonekin”, argi dago bollera kurduak Manresakoarekin ligatu nahi duela. “Nire nobioak esan dit erasotua sentitzen dela arnesarekin penetratzen dudanean”, esaldi hau aldameneko elkarrizketakoa da. “Kar-kar-kar-kar”, marikitaren baten algara, “ui, gaixoa, emakume sentitzen da penetratzen dutenean, eta orain klase disforia dauka nobioak”. Ez bitarra, Akiles baino marikoiagoa, algaraka. “Hauek denak etsaiarekin ezkonduta daude”. “Zer etsai?”, mexikarra galduta dago. “Zer klase?”, gaur arte marihuanarik inoiz erre ez duen turkiar mozkortuak. “Heteroa izatea ez da identitate sexual bat, botere egitura patriarkal bat baizik, Ahmedek esan du ba goizean”. Maria eta Jose, hogeita hamar urte berdina errepikatzen eta ezer ez. “Hau da politeismoa!”, dio nire maitasunetako batek. “Horretaz hitz egiten du honek, ezta?”. “Honek” uste dut ni naizela. “Berak eta guk”, turkiarrak, euskaldunekin batera. “Intersekzionalitatea!”, dio ama ohiak. Ez da berdina, baina zaldizko intersekzionalitatearen bizkartzaina naizela gogorarazi dit horrek. Burua ziztu bizian biratu eta ingurura begiratu dut. Identifikatuta. Keeanga lagunarekin ari da Angela edaten eta hizketan. Muguruzak eta Unanuak zaintzen dute. Gorka Elejabarrieta ere hortxe dago, hirurak dira ni baino askoz ere anfitrioi hobeak, eta horrek areagotu egin du haienganako nire maitasuna. “Intersekzionalitate pila, baina gaztelaniaz hitz egiten dute”, esan du mexikarrak, katalana ere badenak, “katalana hizkuntza koloniala dela diote, eta espainolez mintzatzen zaizkizu”. Algarak, ez dakit elkarrizketa honetakoak edo ondokokoak diren. “Niri espainieraz hitz egiten badidate, birrindu egiten ditut”, Manresako senegaldarrak. “Aizue, zein lasaia gaurko protesta, ezta?”, iritsi berri den laugarren euskaldunak. Zein gustura, azkenean, bakean sinesten ez duten amazona iletsu eta itsutuz inguratua, nahiago dutenak sua izan suaren beldur izan baino. Nahiago sutzarrean hil, sutzarra mantentzen duen txingor etsia izan baino. Baina castratiak maite ditugu, su-metan bizirik irautea lortu duten gizaki ez-legitimo horiek. Haiei esker gaude hemen. Izan ere, ez zara zilegi jaiotzen, egin egiten zaituzte, etsipenez puztuz, eta badakizue nola deitzen dieten itxaropenez beterik dauden etsituei? Emakume onak. Horregatik izan behar du borrokak diziplinatua, itxaropena etsipen bihur ez dadin, hori da Davisen nire interpretazioa. Bizinahiak ezartzen digun diziplinari esker irauten dugu bizirik hemen. Eta bizitzea erreproduzitzearen guztiz kontrakoa da. Horixe da egia bakarra, baina egia interpretatu ezin dena izan beharko litzateke, interpretatuz gero, orduan ez baitago egia absoluturik. Eta ilerik gabeko hankabikoen mundu hilgarrian dena interpretagarria denez, ez dago egiarik, ondo diziplinatutako kontakizunak eta txorradak bakarrik. Ondo diziplinatutako kontakizunei zientzia, umorea eta artea esaten zaie, eta kontakizun sakabanatu, lerden eta aldakorrei txorradak. Badira bizitza osoan txorradan instalatuta bizi direnak, baina bat-batean, ostiral arratsalde batean, egia nahi dute. Eta ez dute aurkitzen. Ez dutelako diziplinarik. Ez dute diziplinarik nahi. Maite dituen norbait nahi dute. “Maitea, lagunduko komunera?”, xuxurlatu dit Gunesek belarrira. Ozgur Gunes Ozturk nire bizitzako, eta komuneko, burkideetako bat da. “Zemuz monoteistaz inguratu…a?”. “Pozarren. Hau komun ederra!”. Komunak sekretuz eginiko espazio enigmatikoak dira. Bertan gertatzen dira munduko gauzarik dramatikoenak, intimoenak, drastikoenak, misteriotsuenak, bizitzak janarazi dizkigun zentzugabekeria guztiak bizitzari itzultzen dizkiogulako, gorotz bilakaturik. Magia da. Mendekuaren kankarro sakratua. “Hartzu…heltu…besoa”, xuxurlatzen du mozkortuta, eta nire besoari heltzen dio komunzuloak irentsi nahi izango balu bezala. “Komuontzien atal sindikalean gaude, kar-kar-kar”. Gunes ere politeista da. “Komuontzi”, “kar-kar-kar”. “Ko-mun-on-tzi”, ene bada!, eta oraindik hamarrak besterik ez dira. Esan dizuet jada ostiak daudela komunontziko Buladen, usainik gabeko komunen, hots, inodoroen Buladen eta hodien Buladen artean. Kontua da, Bulada batzuen arabera, usainik gabeko komunaren, komunontziaren eta hodien arteko banaketa arbitrarioa dela, zeren eta non hasten da komuna, non komunontzia eta non hodiak. Non hasten da gizabanakoa eta non komunitatea, non hasten da langile klasea eta non amaitu. Hodirik gabeko komunontzia plastikozko edo portzelanazko aulki soil bat da, erdian zulo bat duena. Beraz, komunari garrantzia ematen diona hodiak dira, baina zer gertatzen da komun gisa erabiltzen diren hodirik gabeko komunekin, zer gertatzen da heskai batzuen atzean muino baten erdian komun gisa markatutako zuloekin, norenak dira, nork du haien gaineko eskumena, hodien Buladek ez, ezta usainik gabeko komunen Buladek ere, komunzulo horietan ez baitago ez komunontzirik ez hodirik baina bai kirats handia. Eta hori hainbat laidoren kausa da. Horiei gehitu behar zaie komunontzi modernoa asmatu aurreko zurezko zulo eta euskarriak dituzten zurezko komunen Buladek sentitzen duten ondoeza. Sindikatu moduko bat antolatu dute komunontziko Buladek eta hodien Buladek duten babesa jaso ahal izateko, hauek baitira orain hegemonikoak, baldintza eta babes onena dutenak. Osasun langileak ere etxeko langileak baino hobeto antolatuta daude, baina ez da hau zergatia aztertzeko tokia. Gainera, hodirik eta komunontzirik gabeko komunei dagokienez, intsektuen eta zomorroen Buladen kalapita gehitu behar da, protesta sutsua egin baitute, haiek arduratzen baitira kanalizatu gabeko eta ordenarik eta dotoretasunik gabeko kaka sakabanatu hori guztia konpostatzeaz. Osakidetzako garbiketa langileen antzera. Edo lehen mailako arretako medikuen antzera? Ez da ezer berria, baina Xi Wang Muk, bizitzaren jainkosak, ez du liskar honetan sartu nahi, eta intsektuen eta zomorroen Buladek energia ekoizteko eta eraldatzeko prozesu guztietan zeresan handia duten arren, ez dira ados jartzeko gai, beraz, ez dute antolaketa sektorialik. Gunesek ulertzen ez dudan zerbait xuxurlatu du berriro. “Usainik gabeko komu..ontziko Buladak Comisiones Ob..eras bezalakoak dira”, eta barre egin du, “pileku sektoreko”, marmarrean, “pixalekuen sektorekoak”. Gunes mozkor baina adi. “Bidetak bezala amaituko dute”. “Komunontziko Buladek?”. “Ez, Comisiones Obrerasek”. “Garbitu zaitez”, kleenexa, “aaaaaag”. Porrua komunzulotik behera erori da.

      Komunetik irtetean, goi-lautadatik urruntzen ikusi dut Angela, eta despistatu egin naizela konturatu naiz, irteerako uhaterantz doalako. Ez da erraza norberaren holobiontea maneiatzea, ordu hauetan eta toxikoz blaituta. Pausoa bizkortu dut. Bere ondoan jarri naiz eta ea bagoazen galdetu diot. Esan dit Keeangaren hotelera doala afaltzera eta gero gure hotelera itzuliko dela taxian. Nahi duzu zurekin joatea? Ez. Lasai, geratu. Tugurioan geratzen utzi dit. Agur esan diot, Roisin eta Keeangari ere adeu, eta nire talde gogokoenera itzuli naiz, aldez aurretik sakabanatuta zeuden bi taldez osatua. “Altra aigua. Gràcies”. “Aigua?”. Eta nazka aurpegia. Nazka politikoa. “Bai, aigua”. “Pelusok dioen bezala, ahal dudalako egiten dut topa urarekin”. “Asko gustatzen zait Peluso”, gobernari katalanak. “Nahiago dut Diana Pornoterrorista”, aljeriarrak, graduondokoa amaitu berri du kamarero gisa lanean, komatxo artean, zeren hemen kamareroak... “Gogoratzen al duzue gizon haurdun batek abortatu eta bere fetua baratxuriarekin frijitu zueneko espektakulua?”. “Nik ez dut ikusi, baina kontatu egin didate”. “Gizon haurduna?”, ama ohiak. “Fuertea da gero jendeak haragia jatea”, beganaren batek. “Hipokrita galantak”, aljeriarrak. “Fetua baratxuriarekin jan zuten?”, Perpignaneko ilustratuak, izututa.

2024ko maiatzaren 25a

Konturatu dira ez daramadala bikotekide bat besapean eta zigortu egin naute. Izan ere, zigorrik eta erregulartasunik gabe erregimen politiko bat ez da ez erregimen ez politiko. Horregatik ekarri didate gaur gosari erdia. Mugikorrak jo du. EITBren elkarrizketa etorkizunaren jainkosari buruz. Bai, dena primeran joan da. Ekitaldia bikaina. Gaua oso dibertigarria. Itxaropena esan zuen. Bai, eta diziplina ere bai. Berriro diot. Diziplina. Jendea esperantzaren kontuarekin geratuko delako, eta ez diziplinarekin. Ezagutzen dugu elkar. Mila esker, zuei, agur, agur.

      Orain, bakarrik eta esna egoteko hogei minutu ditudanez, bankariek egiten dutena egingo dut: ezer produktiborik ez. Bitxia da, espekulatu-k teorizatu eta hausnartu nahiz aberastu eta trafikatu esan nahi du. Hortik kartel epistemologikora pauso bat besterik ez dago, eta trafiko artistikora koadro bat, megazelaigune bigungarri honen parean daukadana. Eta hementxe ari naiz, espekulatzen, ea koadroa osatzen duten irudi lauso horiek Xi Wang Mu jainkosarenak ote diren bere alabak jotzen edo negazionisten manifestazio bat. Anabasaren krokisa al da? Izurrite bat da. Nahasmena, diot. Nahasmenaren Buladak betierekoak dira, gainerako Buladak ez bezala. Eta igartzen da. Jaiotzen garenetik daramagu konfusioa gibelean eta bihotzean sartuta, ze nahasiak jaiotzen baikara. Eta gero, jaten dituzun ahuakateen eta jasaten duzun esplotazio mailaren arabera, bihotzeko gehiago edo gutxiago izango dituzu, zirrosi handiagoa edo txikiagoa. Baina nahasmena beti izan da nagusi, baita garai autarkikoetan ere, Kronos, Saturno ezizenez ezaguna eta maisuki irudikatua Saturno bere semea jaten margolanean, Goyarena, ez Rubensena, bere semeak jaten hasi zenean nahasmen neurrigabea sortu baitzen, zeinaren aurrean, Xi Wang Mu jainkosak, Ixtar ezizenez, Inanna edo Astarteko Anahit gisa ere ezaguna, Biblian Jeremias profetaren 44. kapituluan aipatua “zeruko erregina” bezala, lehen sumertar testuetan “jakinduriaren ama”, Urartuko enperadore izendatua egungo Armeniaren inguruan, ekialdeko subiranoa, kosmoseko dama edo saltsa guztien buruzagia, Kronosekin amaitzea erabaki zuen. Gogoan izan Xi Wang Mu eta Demporis, denboraren jainkosa, kreazio unibertsalaren jainkosak direla, baina ez “begira zein eskubide unibertsal ederrak ditudan zuk ez dituzunak” esaldiko unibertsal hori, ezpada “kosmoseko jainkosak gara eta ile bat astintzen badiguzu hauts bihurtuko zaitugu” motakoak. Eta horixe gertatu zen, Xi Wang Muk Kronos birrindu zuela honek Demporis jainkosa bahitu zuenean, Tizianoren Zeus Europa bahitzen margolanean bezalaxe, edo Pluton Proserpina bahitzen Rubensena, primeran ilustratua ere edozein ezkontza garaikidetako argazki albumetan, non, demagun, Patxik emaztegaia besoetan hartzen duen eta biek kamerari irribarre egiten dioten, nahasturik, gizonek emakumeak besoetan hartzeko ohitura atsegin horrek emakumeen bortxa eta bahiketa adierazten duela jakin gabe. Kontua da Kronosek, Demporis jainkosaren semeak, nahasia bera ere baina kabroia, bere ama bahitu zuela, Berniniren Hades Pertsefone bahitzen eskulturan bezala, mendeku gisa, hura hilkor bilakatzeko asmoz, amak ilargi berri bakoitzean erailtzen baitzuen Kronos, etorkizunean Edipo Erregerik egon ez zedin, europar errebisionismo pasteleroan Ediporen tragedia gisa ezagutzen dena, zeren, gertatzen dena gertatzen dela, biktima beti baita Edipo. Edo Patxi. Zeinarekin monoteistek, nire politeismoari barre egiten diotenek, ezkonduta amaitzen duten. Nahasmenaren biktimak.

      Lo egiteko erabili dudan nikia kendu eta axolagabe begiratu dut albornoza, ez baita inoiz langile klasekoa izan, bideta ez bezala, putek asmatu baitzuten nobleziak lapurtu baino lehen, erreginek, Maria Karolina Habsburgo-Lorenakoak kasu, nahi zutenarekin larrua jo eta gero meretriz tresna horrekin garbitu ahal izateko. Ez ditut galtzerdi beltzak aurkitzen. Motxilan bilatu dut, ikasleen lanen artean. Eskerrak aireportuan pare bat lan zuzendu ahal izan nituen. Bost egun falta zaizkit ikasturte amaierako notak jartzeko. Garaiz jartzen ez baditugu, idazkaritzatik errieta egiten digute, ezin dituztelako aktak itxi. Ez ezazue pentsa nire bizitzan dena parranda eta artea denik.

      Dutxako txorrota poliki ireki eta tenperatura haztatu dut, ura nire besoetatik irregularki labaintzen da, bizkarretik arin irristatu, eta gustura pirritan backstagetik izterrak jantzi eta behatzetatik xukatu arte. Plazer une hau gertatzen ari da eta ez inork ez ezerk ez dute desagerraraziko kosmosaren historiatik. Ogia erostera joateko janzten zarenean bezala atondu naiz. Baina alkandora jantzita, Bartzelonan nagoelako. Eta Angela Muguruzarekin eta Unanuarekin bazkaltzera eraman behar dudalako. Bazkari horretara joan beharko nuke, baina ez naiz joango, Cassandraren arabera igandea libre utzi behar baikenion Davisi, atseden har zezan. Beraz, egun honetarako hasieran planifikatutako guztia kendu nion eta bazkaria antolatu nuen nire lagunekin, orain beste honekin gainjartzen dena, eta egin ahal izan dudan gauza bakarra bi bazkariak ahalik eta hurbilen jartzea izan da, bata Gotikoan eta bestea Ravalen; Carrer de Sant Pautik sartu eta Broadwayko edozein hoteletan agertzen zaren Bermudako Hiruki elitista honetatik urrun. Hiri global guztiek hiri berbera diruditelako. Angelari ere gertatzen zaio, ile askorik gabeko jatun onak diren gizon zuri guztiak berdinak iruditzen zaizkiola. Horrelaxe ezagutu ditu Kataluniako gizonen erdiak, Jordi eta Pau bakarrik ezagututa.

      Pakistandarrek kudeatzen dituzten janari turkiarreko tugurioetan zerbitzatzen dizkizuten izotzik gabeko kubatak ikusi nahi ditut paretetatik irristatzen, parkea eta akazia horiak, eta Raval eta Poble Sec bereizten dituen etorbide txikiko katu potoloaren eta Filmotecaren artean txertatutako hipsterrak. Badakit horrek gorrotatzen ditugun turista arrunt horietako bat bihurtzen nauela, baina oraintxe bertan izkinarik onena lortzeko elkar txistukatzen duten mozkorrak nahi ditut. Ez baita gauza bera munipaz, putaz eta tabernaz beteriko errepidedun, semaforodun eta zaborrontzidun izkina bateko xarma, edo Louis Vuitton eta Chanelen arteko izkina batena, goi-mailako ikasketak dituzten ile lisoz betea. Tok, tok. Ana Maria da. “Egun on, Ana Maria”. Eta haserre egin dit irribarre. “Oraindik pixka bat behar dut irteteko”. “Lasai, laster nator, gaur lan asko daukat eta”. “Egun gogorra gaurkoa, orduan”. “Bai, eta nagusia urduri dago. Eguerdian talde handi bat dator eta guri inork ez digu ezer esan”, eta lankideari begiratu dio. “Horrela ezin da”, esan dit. Bigarren eguna dugu jada inpresioak, eskuoihalak eta komuneko papera trukatzen. “Ez dago eskubiderik. Hori abisatu egin behar da”, bere lankideak, Mariñak, ileapaindegiko Buladek babestua, serio eta nazkatuta. “Gure orduak ditugu, eta kito”, azpimarratu du Ana Mariak. “Nahi dituzten orduak”, Mariñak, harridurazko adierazpen larri batekin. “Antolaketa, antolatu egin behar gara”, xuxurlatu dit galiziarrak. “Bu”, Ana Maria uzkur. “Begira”, eta Mariñak Esther Salinasen Youtubeko bideo bat erakutsi dit. “Hau borrokalari bat da, Angela Davis bezala”, esan dit irribarrez. Ana Maria baino puskaz zaharragoa da Mariña, eta ondo daki nor den Angela Davis, berari buruzko dokumental bat ikusi zuen duela urte batzuk, eta badaki hotelean dagoela eta ni haren bizkartzaina naizela, “harreragile batek txibatu digulako”, esan zidan atzo, gainezka zeraman orgarekin pasilloetatik desagertu aurretik. “Mariña, orain bideoekin ez”, Ana Mariak pareko gelatik. Youtubeko helbidea ondo erakusteko esan diot Mariñari. Nire mugikorrean kopiatu dut. “Horrela gero ikus dezaket”. “Duela hilabete batzuk pasatu ziguten hemengo lagunek”, esan dit baxu-baxu. “Nik ez dut istilurik nahi”, xuxurlatu dit Ana Mariak pareko logelatik irtetean. “Senarrak dioen bezala, gauza hauek badakizu nola hasten diren, baina ez nola amaitzen”. Ana Maria eta Mariña dira errealitatearekin dudan kontaktu bakarra handizkako marmeladaz eginiko urrezko kaiola honetan. Errealitatearen jainkosak izendatuko ditut. Errealitatearekin kontaktu punturik ezartzen ez baduzu, Rubiales el Hermosok bezala amai dezakezu, edota, kasurik onenean, Llarena epaileak bezala, Espainiako magistraturan. Mariña pareko gelaren batetik desagertu da eta Ana Mariak eta biok bihar arte agurtu dugu elkar. Aldamio kapilarrak jarri ditut, kako izenez ezagunak, eta hallera jaitsi naiz Angelaren bila. “Prest?”, galdetu diot erretorikoki. “Oh, yeah”. Taxi bat hartu dugu Sant Jaume plazara joateko. Errealitatearekin konektatuta dagoen taxilari bat egokitu zaigu. “Osasun sistema kakaztuta, baina Via Laietana obretan. Begira”, eta eskuinetara seinalatu dit buruarekin. “Ikusten arratoi horiek? Begira nola gelditzen den horko hori, guk ezin dugu gelditu, isuna jartzen digute, haiek nahi duten lekuan geldi daitezke, auto bat erosi eta hala! Lizentziarik eta ezer gabe. Ez dago eskubiderik. Rates, més que rates”. Uberrez ari da. Ratuberrak, hemendik aurrera. “Colauk lege bat egin zuen, ez dute aplikatu eta, bera ez dagoenez, ez dute aplikatuko. Bihar greba egingo dugu berriro”. “Ez da bidezkoa”, esan diot Ceutatik banentor bezala, eta ez Donostiatik, non taxi bidaiek hipoteka laurdena balio baitute, eta hipotekek Vatikanoko barne produktu gordinaren laurdena. Beraz, taxi lizentzia bat Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuaren bestekoa izango litzateke finantza krisiaren urtean. Sant Jaume plazaraino sartzea lortu du, nahiz eta Laietana obretan egon. Jaitsi egin gara. Gràcies. Eta adeu buruarekin.

      Angelari plaza erakutsi diot eta gainetik azaldu prozesu independentistan udalaren eta gobernuaren artean gertatu zen borroka lanbrotsua. “Hemen?”. “Bai, AEBetako galleta pakete batek neurtuko lukeena neurtzen duen plaza honetan”. Nekatu samar sumatzen dut, atentzioan nabaritzen zaio. Jetlaga dela esan dit. Plazatik irten eta ezkerrera egin dugu. Davis Santa Cruzeko, Kaliforniako Unibertsitateko, irakaslea izan da, eta esan dit bere campusean bi txakurri bakarrik uzten dietela sartzen. “Harawayrena eta itsu batena. Harawayren txakurra ikerketa animalia delako”, esan du solemne, begirune handia die Harawayri eta haren txakurrari. “Unibertsitate horretan Sistema Konplexuen saila ere badago”, esan diot, “sistema ideologiko konplexu eta neoliberal batek inguratuta”. “Pena da, ederra den guztia kolonizatzen dute”. “Bai, baina materia semiotikoa gero eta leku handiagoa hartzen ari da, holobionteak bezala, eta hori, besteak beste, Harawayri esker da”. Angelak harrituta biratu du burua. Kalea pasatu dut, pauso batzuk atzera egin behar dugu. Beherantz egin dugu, eta berak temati. “Zer da hori?”. “Materia semiotikoa?”. “Bai”. “Materiaren eta kulturaren arteko banaketa idealista desarmatzeko kontzeptua. Harawayk horretaz hitz egiten du bere azken liburuan”. “Staying with the trouble, irakurri dut, baina ez naiz horrekin gogoratzen”. “Ez du garatzen. Hori hurrengo belaunaldikoek egin behar dugu”. Irribarre egin du eta buruarekin baieztatu. “Kontatu pixka bat gehiago”. “Noski!”, ni pozarren. “Materiak esanahia duela azaltzeko teoria semiotiko eta materialista eguneratu bat behar dugula uste dut, hau da, esanahia sortzeko ez dela behar arima edo arrazionaltasun immaterial eta unibertsalik. Ez esanahia sortzeko, ezta, beraz, justizia eta komunitatea sortzeko ere, monoteista modernoek defendatzen duten bezala, izan Rousseauren edo Rawlsen kuadrillakoak, munduan inork erditu eta hazi gabe agertzen direnak, txanpiñoiak balira bezala Hobbesek kimatutako baso baten erdian, erditu eta hazi dituztenei hazkuntza, justizia eta komunitatea zer den azaltzeko prest”, eta hain algara ederra bota du, ezen Sant Andreura besoetan eramatea eskatuko balit, egingo bainuke. Orain ni ere gai naiz barre egiteko, baina ez dut inoiz ahaztuko nire herrikideek defendatu izan dutela ilerik eta umorerik gabeko inutil batek sortu zituela orain bi mila urte. Ez dut ahaztuko, ezta ere, kirtenkeria arbuiagarri hori konpondu beharrean, handik pixka batera sofistikatu egin zutela esanez Inutilak Lurra galaxiaren erdian kokatu zuela eta Lurraren erdian bere sorkuntzarik bikainena: gizaki ona, alegia, gizona, izaki arimadun bakarra. Eta unibertso osoan arima zuen izaki bakarra zenez, ondorioztatu zen bakea eta egia sor zezakeen bakarra ilerik gabeko baina gogo biziko ergel hori zela. Handik gutxira, argien garaian, gizona Lurreko izakirik argiena ez baizik eta unibertso osoko izakirik adimentsuena zela erabaki zuten. Gerora, kosmoseko gauzarik argiena ez ezik, adimendun bakarra ere bazen. Ez zelulek, ez tximinoek, ez emakumeek ez zuten adimenik. Handik ehunka urtera konturatu ziren agian ez zirela unibertsoaren erdigunea. Akaso galaxiaren erdigunea ere ez. Horren ostean konturatu ziren Lurraren erdigunean beste zerbait zegoela. Handik tarte batera, ez zirela inguruko adimendun bakarrak. Ondoren, ez zirela, akaso, adimendunak. Segidan, haien arima organismo biziek taxutua zela. Geroago, ez zituela Jainkoak sortu, emakumeek baizik. Hori hirurehun bat urte kostatu zaie onartzea. Handik gutxira konturatu ziren ezin direla landarerik, onddorik edo bakteriorik gabe bizi. Eta bi menderen buruan, landareak, onddoak eta bakterioak lasai bizi daitezkeela haiek gabe. Gero Jainkoa hiltzen zaie eta botata uzten ditu maionesa, patata eta apaiz pedofiloen artean. Orduan, hirugarren milurtekoa iristen da eta zeruertzera begiratzen dute berriro, baina oraingoan indartsuago. Gantz txorrotadak ikusten dituzte beren begi-ninietatik irristatzen. Eta orduan beldurra sartzen zaie. Eta bat-batean hutsalak sentitzen dira. Eta orduan depresioa. Eta orain populazio erdia dugu medikatuta. Desengainua hemen. Desengainua han. Izan ere, esplotazio maila honekin eta kontakizun hauekin... Akaso erlazioan daude biak. Nork daki.

      Angelak ase begiratzen dio zeruertzari, ondorengo asko ditu. Atzo argi geratu zen. Gaur garaipena dastatu besterik ez du egingo. Eta ardoa. Edo hala espero dut. Rasoterra jatetxe beganoan utzi dut bazkaltzen Muguruzarekin eta Unanuarekin, ni Monroera noa. Plazara iritsi bezain laster, “Maite dut nire izkina delako!” oihukatu du Segui anarkistaren eta Oriol apaizaren kaleen izkinako natiboak. “Seme-alabak bezalaxe!”, erantzun dio bertako horzgabe batek barrez. Izkinen gaineko sinposioak iaz bezala jarraitzen du. Zein tenperatura atsegina. Bazkariaren zatirik interesgarrienak azaltzera nindoan, baina, interesgarria den guztia bezalaxe, sekretua da. Nahiz eta Umberto Ecoren arabera, zerbait interesgarri bihurtzen duena sekretu izatea den, horregatik, ez duzue inoiz jakingo politikaz aritu ote ginen, edo txorradez.

      Pare bat ordutara, Muguruzak deitu dit, Angelak Azokara joan nahi duela Vandana Shiva ikustera. Cassandrak torturapean agindu zidan igandean Angelari atseden hartzen utziko geniola, baina argi dago Angelak ez duela atsedenik nahi. Postrea azkar amaitu eta atzo La Kaladan gurekin izan ziren lagunekin joan naiz bere bila. Taxi-behatza egin, bi taxi gelditu, eta Literalera goaz, ni biodraminaz goraino, berriro ere. “Zer da hori?”, galdetu dit taxian. “Familia Santua. Antoni Gaudi arkitektoarena da. Basilika modernista”. “Ze ederra. Zer estilo da?”. “Neogotikoa, modernismo katalana. XIX. mendearen amaieran hasi ziren eraikitzen”. “Zergatik dago obretan?”. “Amaitu gabe dagoelako”. “Eta hori?”, izututa. “Mila gau eta bat gehiago-n bezala da, amaitzen badute, Madrilek bahitu dezake”.

      Presaka heldu gara berriro, batzuetan besotik eta gerritik edo eskutik eramaten dut. Nabarmen geratu gara berriz ere, berandu sartu, eta lehen lerroan jarri garelako. Marina Garces ikusi eta, ekitaldia hasi baino segundo batzuk lehenago, Angela aurkeztu diot. Gazte batzuk eszenatokira sartu dira, ekofeminismoari buruz apur bat hitz egin, eta irten egin dira. Yayo Herrerok sarrera egin du eta Vandana Shivaren ikuskizuna hasi da.

      “Eskerrik asko azken urte gutxiotan izan den pauso bakoitzaren deskribapen argi horrengatik. Urte gutxi esaten dudanean, kolonialismoaren 500 urteez ari naiz, eta hamarkada batzuk lehenagoko sorgin ehizaz eta Inkisizioaz ere bai, barne kolonialismoa izan baitziren biak ala biak. Izan ere, uste dut lehenik Europa izan zela kolonizatua eta gero abiatu zirela hor zehar. Colonen bidaia justifikatzeko bulda baino lehen, aita santuaren beste bulda bat egon zen, sorgin ehiza bultzatzeko. Eta nor ziren sorginak? Bederatzi milioi pertsona erail zituzten, gehienak emakumeak, beren garaian sendatzen, landareak ezagutzen, erditze segurua ematen adituak ziren emakumeak. Bizitzaren ezagutza hori guztia mehatxutzat hartu zuten. Eta, jakina, Baconek muturrera eraman zuen. […] Bera zen kantzilerra Ekialdeko Indietako Konpainiaren estatutuak idatzi zituztenean. Hirurehun gizon bildu eta 'mundua konkistatu dezagun' esan zuten eta hitzez hitz kopiatu zuten aita santuaren 1493ko bulda. Bulda horretan Jainkoaren papera murriztu zuten eta zuzenean armadekin ordezkatu, eta hor Francis Bacon zegoen tartean, zientzia modernoaren aita deitzen duten hori, baina egin zuen guztia denboraren jaiotza maskulinoari buruzko liburu bat idaztea izan zen”. Eman egurra, Shiva, eman! “Liburu horrek natura zure esklabo nola egin irakasten zuen, funtsean, heriotzaren kultura bat sortzeko zientzia. […] Eta hori guztia ez zen gertatu herrialde batean, Europa osoan baizik. Datu gisa, momentu horretan, kanalaren beste aldean, Descartes izeneko ero bat dago, honakoa dioena: gorputzik gabeko gauza pentsatzaile bat naiz”. Kar-kar-kar, gurtu nahi dut, maite dut, miazkatuko dut. “Bere gorputza bere pentsamendutik erauzten du eta esaten du: nire gogamenean ez zarela existitzen esan dezaket. […] Eta hori izan zen gauzarik harrigarriena, gorputzik gabeko gauza pentsatzailea izan zaitezkeela eta hor kanpoan bizitzarik ez dagoela esatea!”. Idealismo lotsagarri monoteista. “Eta gero, jaun horrek berak, zerbait neurgarrira murriztu zuen mundua. […] Orduan, berriro, bizia erauzi, eta makinak balira bezala hitz egin zuen bizidunei, animaliei buruz. […] Eta gero ekonomia modernoaren aita daukagu... Gizon horiek guztiak irakurri ditut nire zahartzaroan, eta ezin dut ulertu nola bihurtu zen idatzi zuten zaborra...”. Shiva airean eraman nahi dut Azokatik! “Haiek definitu zuten ekonomia politikoa zer den, jabetza zer den, zientzia zer den, zientzia mekanizista… Adam Smithen liburua, funtsean, merkataritza kolonialaren deskribapen bat da, hori baino ez da, eta berak, ekonomia modernoaren aita den aldetik, kapitalismoa deritzonaren oinarriei forma ematen die, baina kolonialismo estraktibista besterik ez da, eta uste dut gauza horiek guztiak ez zirela halabeharrez batu. […] Europako beste mentalitate bat zegoen desberdin pentsatzen zuena, sorgin gisa erailtzen zituzten emakumeen mentalitatea, Europa ekologikoaren mentalitatea, beste ekonomia batzuk zeuden. Zergatik erresistituko zuten Ingalaterrako nekazariek 200 urtez lur komunalen itxitura? 200 urtez borrokatu ziren horren aurka eta, hala ere, narratiba zabalduenak dio Ingalaterra zientifikoa zela, industria iraultza sortu zuela, horrek Ingalaterra aberats egin zuela eta aberastasun horri esker gobernatu zuela mundua. Hau historia faltsua da. Industrialismoa baino 200 urte lehenago, kolonialismoak lurra bereganatu zuen, kotoia bereganatu zuen, esklaboak bereganatu zituen. Hori da aberastasunaren transferentziaren oinarria, ez lantegiak. Eta 200 urte horietan, kotoiaren inperioa esplotazio erabat basatian oinarritu zen. Ipar Amerika bereganatu zuten eta indigenen % 90 erail zituzten, baina hain lur handia landu nahi baduzu, afrikarrak esklabo gisa harrapatzen dituzu eta gero denak lantegietara bidali itsasontziz. Hori gabe, fabrika horiek ezin izango zuten ezer sortu. Garai hartan ehungintzaren kalitaterik handiena Indian zegoen eta lantegi hura suntsitu egin behar izan zuten. Orduan, hazia aipatu duzu”, esan dio Yayo Herrerori, “garai kolonialean gertatu zenari erreparatzean ulertu dut orain haziekin gertatzen ari dena. Gure ehuleen hatz lodiak moztu egin zituzten etorkizuneko ehuleak treba ez zitzaten”. Tabet antropologo italiarraren arabera, gizonek emakumeen hatzak mozten dituzte armak eskuratu ez ditzaten. Ezagutza eskuratu ez dezaten. Ondo ikertu beharko litzateke patriarkatu feudaletik kolonialerako bidea, baina ikerketa hori finantzatu dezaketenak hatzak mozten dituzten berberak dira...

      “Jendeak esango dit beti egon direla korporazioak eta gobernu korporatiboa. Nik ezetz diot, negozioak existitu dira, jarduera ekonomikoa existitu da, baina korporazioak 1600. urtean hasi ziren Ekialdeko Indietako Konpainiarekin, britainiarrak eta holandarrak tartean. Jendeak uste du jabetza pribatua beti existitu izan dela, eta ez, ondasun komunei esker eutsi genion orduan ere. 1781ean, britainiarrek adierazi zuten urrun-urrun zegoen Indiako azpikontinenteko lur guztia haien uharte txikiaren jabetzakoa zela, eta, beraz, nekazariek errenta ordaindu behar zietela britainiarrei, lehenengo Ekialdeko Indietako Konpainiari eta gero Britainiar Inperioari. 45 bilioi dolar transferitu ziren, horrela aberastu zen Ingalaterra eta horrela hil ziren gure nekazariak, gosetean, 60 milioi hildako gosetean, eta horrek beste narratiba bat eraiki zuen: primitiboak dira, nola elikatu ere ez dakite”. 60 milioiren hilketaren aurrean, onena, deliberazioa.

      “Hitlerren Alemaniako kontzentrazio-esparruetan jendea hiltzeko pozoiak sortu genituenez, eraman ditzagun pozoi horiek nekazaritzara eta nekazaritza gobernatzen duten enpresa taldeetara. Pozoiaren kartela deitzen diet, pozoiaren kartela direlako. Bost dira eta nahastu eta fusionatu egiten dira heriotzaren mahai musikal baten gisan. Heriotzaren aulki musikalak: Bayerrek eta Monsantok elkarrekin egiten zuten lan, gero independizatu egin ziren eta orain Bayerrek Monsanto erosi du berriro. […] Standard Oil Rockefeller zen, munduko petrolioa kontrolatzen eta monopolizatzen. Nekazaritza industrialean erabiltzen den agrokimiko bakoitza, a, pozoi bat da eta, b, pozoiaren kartelak ekoitzia da. Hitlerrentzat lehergailuak eta munizioak egiten zituzten fabrika berberak. […] Horrela hasi zen nekazaritza industriala, iraultza berdea, produktu kimikorik gabe elikagairik ezin dela hazi dioena, pozoirik gabe gosez hilko garena... Narratiba oso bat eraiki zuten eta, sakonean, ez dago soilik bulkada kolonial bat, baizik eta beldur batetik datorren bulkada koloniala, gauzei izaten uzteko beldur batetik, bizitzari dioten beldurretik. Beldurra diote askatasun bulkada autoantolatu horri”. Halakoxeak dira ilustratu kolonialak, marisko sardexka erabiltzen dakiten kakati unibertsalak.

      “Eta horregatik eman diet nire bizitza haziei. […] Bost enpresa baino ez daude hazi guztiak, elikagaiak eta osasuna kontrolatzen, eta nekazariek beren haziak izatea eragotzi behar dute. Nekazariek ehunka mila urtetan gorde dituzte haziak; begira artoa eman ziguten Mexikoko nekazariei, begira arroza eman ziguten Indiako nekazariei, eta hori ilegala izatea nahi dute. Lurrarekiko dugun betebeharra dira haziak, sorkuntzarekiko dugun betebeharra, gure betebeharrik handiena etorkizuneko belaunaldiekin, hori guztia kriminalizatu nahi al duzue? Ez, ez dizuegu utziko”. Ez dizuegu utziko. “Bizitzaren forma sortzaile sinestezina murriztu nahi dute haiek asmatu duten eta jabetza intelektuala duen makina huts bihurtzeko. […] Eta horregatik hasi nintzen haziak gordetzen eta hasi nuen Navdanya, Bederatzi hazi esan nahi duena, eta, behintzat, pozik nago zeren, pozoiaren kartelak munduko hazi komertzialen % 60 kontrolatzen duen arren, hazi-banku komunitarioak sortu baitira nonahi munduan, hazien askatasuna eta nekazariek hainbat hazi erabiltzeko duten askatasuna defendatzeko”.

      Txaloak eta txalo gehiago. Txistuak. Handia, entzuten da atzealdetik. Txalo zaparradak. Irribarretsu atera dira biak, eta backstagera doaz. Yayorenganako nire kariñoa esponentzialki areagotu da atzotik, Angelaren elkarrizketa amaitzean hunkituta besarkatzera etorri zitzaidanetik. Orduan ezin izan nituen aurkeztu, baina Davisi kaixo esateko aprobetxatzeko esan diot orain. Angelak besarkatu egin du. Etorkizuna da. Beste etorkizun bat besarkatzen. Shivak eta Davisek ere ez zuten elkar ezagutzen. Elkar besarkatu dute. Langileek biekin argazkiak ateratzeko aprobetxatu dute. Angelak konprometituta jarraitzen du amaierara arte. “Shivarekin afaltzeko geratu gara”, esan dit bakarrik geratu garenean, “baina lehertuta nago”. “Afaria bertan behera utzi nahi duzu?”. “Ez, ez, Shivari ilusioa egiten dio-eta”. Beraz, ez dugu afaria kentzen. “Baina bederatzi eta erdietan, bagoaz”. “Ados”. Beste biodramina erdi bat hartu dut eta taxi bati deitu diote afaldu aurretik atseden hartzera joateko. Hotelerantz goazela, Palestinaren aldeko kanpaldien antolatzaileek bidali dioten posta elektronikoa erakutsi dit. Kasu honetan, Bartzelonako Unibertsitatean batu dira guztiak. Galdetu dit ea bihar, Pompeu Fabrako Monica Terribasen elkarrizketan, kanpaldikoek hitz egin dezaketen. “Akaso”, esan diot, ni ere ari bainaiz hizkuntza diplomatiko lauso eta nahasia ikasten, alegia, ez ez dela inoiz ez baizik eta, agian, ikusiko dugu, saiatuko naiz, begiratuko dut, esango diet, arduratuko naiz. Beraz, nire gobernu artekariari deitu diot, Pompeu Fabra Unibertsitatekoa bezain Gobernukoa baita, nik ondo dakidalako aukeratzen nire alkandorak eta nire bitartekariak. Artekariak esan dit saiatuko dela. Angelak ez du imajinatzen bihar, honoris causa doktore egiteko ekitaldian, mikrofono bat hartuko duen orok esango duela zerbait Palestinaren alde, eta ez du halakorik imajinatzen, Estatu Batuetan Palestinaren alde hitz egiten duten irakasleak kaleratzen ari direlako. “Zer da hori?”. “Familia Santua. Bai, toki guztietatik ikusten da, baina inoiz ez da berdina”. Lasaitu egiten dut, eta aditzera eman ez dela bera, zaila dela denboraz eta hareaz osatutako konposatu horri identitate trinko bat ematea, gutxienez hamabost aldiz inguratzea eskatzen duelako. “Ba al dakizu Gaudik ez zituela inoiz otorduak bukatzen?”. “Hori zergatik?”. “Burua ez tontotzeko”. “Nik gauza bera egiten dut”, esan dit. Zer jaten duzun, hala pentsatzen duzulako. Eta zure posta kodearen arabera gauza bat edo bestea jaten duzu. Materialismoa. Ez duzu gauza bera pentsatzen otarrainxkak jaten hazten bazara edo mcdonaldsak. Eta seguruenik ez duzu ezertxo ere pentsatuko entsalada misto baten, bakailao-nahaski baten eta urdaiazpiko kroketa batzuen ondoren txuleta bat patatekin jaten baduzu. Horregatik dute haiek Familia Santua hemen eta guk han Sanferminak.

Fat Veggies jatetxera oinez iritsi gara hoteletik. Shivaz gain, Literaleko koordinatzaile Laura Arau eta Literal Proko arduradun Meritxell Joan egon dira gurekin afarian. “Bihar Donostiara noa”, esan dit Shivak, “talde batekin egiten dut lan han aspaldidanik, proiektu batzuetan kolaboratzen dugu”. “Hau da hau kasualitatea”, esan diot bizitzaren jainkosa honi, Xi Wang Muren arrebari. “Eta, gero, Holandara noa; gero, Bruselara”. Ui, Brusela, zoramena, parranda tzarra eta alaitasuna. “Gero Bartzelonara itzuliko naiz, honoris causa doktore egingo nautelako Pompeun”. “Bera bezala”, eta Davis seinalatu dut. “Bihar ekitaldia dugu Pompeu Fabran”, gogo bizia erakusten saiatzen naiz. Angela ere bai. “A zer bira egingo duzun”, esan dio Firako buruak Shivari. “Nire lagun indiarrak”, dudan bakarrak, “dio Europa osoa berdina iruditzen zaiola”. “Ba Europa dena berdina iruditzen bazaio, pentsa Estatu Batuak”. Barreak. Europan estatu bakoitzeko berrehun tribu daude eta Indian bainu publiko bakoitzeko daude berrehun; Estatu Batuetan, berriz, ez dago bainu publikorik, ezta estaturik ere. “Argi dago Espainian asko maite zaituztela”, esan diot Shivari, “Espainia”, horrela, lehor. Honekin itxitzat ematen dut diplomaziako graduazioa, baina haren industrializazioa, Espainiarena, oso desberdina dela azpimarratu dut. “Eta hori gaizki. Edo ez”. “Edo ez”, errepikatu du Shivak. “Madrilek Andaluzia hondoratu du”. Esaldi hau ez da nirea, baizik eta izendatuko ez dudan norbaitena. “Madrilek?”, Angelak. “Bueno, Madril Espainia da eta Espainia Madril, zioen ezagun jakintsu batek”. Buruzuriek ere batzuetan egia absolutuak esaten dituztelako, baina ez dut altuan esango. “Industriarik gabe, pozoiaren karteletik ihes egin dezakete”. “Ez, nekazaritza sektore osoa haren eskuetan dagoelako”. “Heriotzaren kartelaren alde ona da hain zentralizatua dagoela, ezen errazki erail baititzakegu”. Shivak barre egin du eskuzabal eta aurpegia laztandu dit. Kataluniarrei ez die hainbeste graziarik egin, indarkeriak gainerako gizateria baino apur bat gehiago sumintzen ditu. Gogora dezagun independentzia erreferendumean eskuak altxatu zituztela bake giroan, poliziak, armadak eta Espainiako epaile guztiek kolpeak ematen zizkieten bitartean. Zuzena dena ederra dela eta ederra dena egia dela uste zuten, eta egia beti gailentzen dela. Espainiako historian, edozein mendetan, arreta pixka bat jarri izan balute, agian ezetz ikusiko zuketen, baina orduan ez zuketen lortuko gatazkaren nazioartekotzean Espainia munduko prentsa osoan alderdi errepresore gisa agertzea, eta haiek, berriz, egiatan diren bakezale ilustratu gisa. Egia da 2017an orain baino alaiago eta ilustratuago zeudela, ezin baita alai eta ilustratua egon denbora puta guztian. “Kamareroa” etorri eta xehetasun guztiekin kantatu digu karta. Davisek eta Shivak kasu egin diote tarte batez, baina azkenean erabakia eskuordetu dute, Shivak hitz egiteko gogoa duelako. “Pozoiaren kartela hilik eta ekonomia bizirik. Hori nahi dugu, ekonomia bizia. Zein motatako mentalitateak ahalbidetzen du baso bizi bat egur hil gisa ikustea?”. “Monoteistenak”, erantzun dut arin. “Descartesek eta Baconek eta heriotzaren egitura epistemologiko guztiak; estraktibismoak natura bizia heriotza bihurtzen du dirua irabazteko, eta hori kolonialismoa da”. “Astakeria da saltzen digutena”, dio katalanak. “Ongarri sintetikoen industriak sinetsarazi nahi digu haiek gabe ezin dugula jan, baina lurzorua da sistema bizidunik aberatsena, eta ongarri horiekin zizareak hiltzen dituzu, onddoak hiltzen dituzu, bakterio onuragarriak hiltzen dituzu”. Dena hiltzen duzu, mamoiak izan ezik. “Eta lurzoru hila sortzen duzu”, eta begiak infernuko fokuen gisan ireki ditu. “Emakume gutxi batzuk biltzen hasi gara”, gogotsu jarraitu du Shivak, “Aniztasunaren Urpekariak dugu izena. Mentalitate maskulinoaren monopolio eta monokulturei desafio egiten diegu. Dena hobeto hiltzeko diseinatzen du mentalitate horrek, gure bizitzarako beharrezkoak diren intsektuak nola hil pentsatzen du mentalitate horrek”, eta bekaina altxatu du, “elikagaien herena polinizatzen duten intsektuak ere bai”. “Herbizidena da...”. “Herbizidak planeta honetako berde guztia hiltzeko diseinatuta daude”. Jainkoak egin eta eurak elkartu, gu hiltzeko. “Ongarri sintetiko gehienek hildako eremu osoak sortzen dituzte uretan eta ozeanoetan, eta klima aldaketa eragiten duten berotegi efektuko gasen artean hilgarriena isurtzen dute”. Baina ez dadila parranda erori, bigarren platerarekin datoz. Zerbitzariak ahotsa igo du, zalaparta dago, jatetxea betetzen hasia da. Postreak aukeratzeko eskatu digu, prestatzeko denbora behar dutelako. Hautatu ditugu eta joan egin da. Norbaitek zerbait esan du ontzidiari buruz, ez omen dietela Gaza aldera irteten utzi. “Ni 2010eko ontzidian egon nintzen, itsasontzia eraso zigutenean eta hamar pertsona hil zizkigutenean”. Bai ba, alaitasuna, bizitza bi egun direla. “Han zeunden?”, galdetu du Angelak Firako nagusiari begira. “Bai, esperientzia gogorra izan zen. Oraingoan Turkiak ez dio flotillari irteten utzi segurtasunagatik”. Orain bai, ardo gehiago dakarte. Zalaparta, txin-txin. “Zein ondo atera zen atzokoa, Angela”, esan dio beste katalanak. “Indarkeriari buruzko galdera”, eta pixka batean gelditu da, niri begira, “hobeto prestatu behar nuen”. “Baina bikain erantzun zenuen-eta”. “Erantzun behar nuen dena ez dela indarkeria, harriak botatzea ez dela indarkeria”. “Hori jada iradoki zenuen”, Literal Proko buruak. “Baina esan behar nuen indarkeria iraultzaileak baldintza zehatz batzuk behar dituela. Eta orain zaila da”, Angela sutsuki. “Baina ni ez nintzen indarkeria iraultzaileaz soilik ari nire kritikarekin, baizik eta indarkeria estrukturalaz, biopolitikoaz”. “Hori konplikatuagoa da”. “Baina konplexutasuna gustatzen zaigu”, Shiva distiratsu, bere bindi gorri itzelarekin jakituriaren txakran, eta bere sari fuksia eta argitsuarekin, nire mamarratxak bezain lotsagabea da. “Habermasekin sartzea da niri balio didana”. Barreak, eta begiak gorantz biratu ditu, erdi hutsik utzi segundo batez, eta berriro jaitsiz erantzun dit, “ai, Habermas, ez dakit lurrik zapaltzen duen”. Etorkizunaren jainkosak nire doktore tesiaren hipotesi nagusia berretsi berri du, nahiz eta Bartzelonan bizi den jaun ospetsu batek esan zidan oso “sui generisa” zela obra, nirea, ez Habermasena, zeinaren arabera komunikatu ahal izateko intentzioari kasu egin behar zaion, zintzoak izan beti eta bertutetsuak. Hau da, giza espeziean jende ona bakarrik komunikatzen dela, bera eta bere ilustratuen kartelekoak bezalakoxeak. Postreak datoz azkenean! Banatu, partekatu, bai, ez, pixka bat, koilaratxoak han-hemen, gozamena eta zoriontasuna. Ez dut orain Habermas kritikatzeko asmorik, ezin didalako erantzun, baina diskurtsoaren Buladak kokoteraino daude harekin. Semantikan beti izan dute kaoserako gerria, baina pragmatikan kontrolik eza erabatekoa da: ia mende bat daramate eztabaidatzen ea intentzioak arima edo sinapsi estatusa izan beharko lukeen. Hizkuntzaren Buladak zatituta daude hemen. Niri intentzioarena ke-laino bat iruditzen zait. Ez dut esaten ez dagoenik komunikatzeko asmorik, joerarik, borondaterik, bale, baina hori ez da diskurtsoaren teoria bat, eta batek diskurtsoaren teoria bat behar du komunikazio… diskurtsiboaz hitz egiteko. Diskurtsoaren eskola frantsesaren eta argentinarraren zati bat nirekin dago. Kontsistentzia logikoarenak, hizkuntza aztertzen duen sailetako bat, ez daude ados. Fenomenologia ere ez. Gerra irekia dago ironiaren inguruan. Eskola pragmatikokoek diote intentzioa funtsezkoa dela ironia sortzeko; ados, baina askoz ere funtsezkoagoak dira umorea eta bizitzeko gogoa. Niri intentzioaren Buladak alferrikakoak iruditzen zaizkit, bidetarenak bezalaxe. Ulertzen dut intentzioa dela jende zintzo honi geratzen zaion izpiritu zati bakarra. Gainerako guztia materia baita jada, eta izpirituaren Buladek, intentzioarenak baino estatus handiagoa baitute, ez diote existitzeari utzi nahi. Oraingoz nahikoa Angela afariaren amaierara bizirik iristearekin, jaki gisa zerbitzatu dizkioten sustrai gozoen artean kiribilduta hil gabe. Beganismoak bere burua berrasmatu beharko du, animaliak hilko ez balituzte bezala haiek jaten bizirauten duten psikopata deprimituen gizarte batean arrakasta lortu nahi badu. Beganismoa hedatzeko aukera bat Harawayren humusarekin eta errizoma postmodernoarekin korapilatzea da, nahiz eta, aipatu moduan, nik beti sinetsi dudan beharrezkoak eta kontingenteak diren egituretan. Zutabeetan sinesten dut, boterean, anizkoitza eta egituratua, horregatik naiz politeista, bizitza baldin badago boterea egongo delako, eta boterea baldin badago, hierarkiak, egiturak, oinarriak egongo direlako, nahiz eta ontasun likido handia ahoratu, nahiz eta “be water my friend” asko argitaratu. Horregatik, gaur eta orain, fokuen azpian dagoena Angela Davis da, ez bere unibertsitatea garbitzen duen filipinar jatorriko langilea, eta bere ondoan dagoena ni naiz, ez Valeria, nire Extremadurako dendaria, erretirorik gabea eta urtetan senarraren sexu erasoak jasan dituena, munduko emakumeen % 85ak momenturen batean jasan dituen bezalaxe. Eta ba al dakizue nork ezin duen pot-pourri hau azaldu? Monoteismoak. Baina onena da postreak amaitu ditugula eta denok gaudela bizirik. Eskailera oso malkartsu eta estuetan behera jaitsi, eta bizirik iritsi gara irteerako atera ere. “Ordu perfektua da”, dio Angelak. “Ordubete besterik ez gara pasatu”, xuxurlatu dit. Banan-banan besarkatu dugu elkar, Firako buruak taxi bati deitu dio, Firara itzuli behar dute dena jasotzera, eta bide batez Shiva hotelean utziko dute. “Eskerrik asko”. Besarkada gehiago. “Gràcies per tot”. “Gràcies a tu”. “Ha estat meravellós”. “Adeu”. “Adeu”. “Bye”. “Adeu”. “Bye, bye”.

      Angela eta biok oinez goaz hotelera. Ehun metro egin bezain laster, honek hemen nola funtzionatzen duen galdetu dit, eta birziklatzeko edukiontziak seinalatu dizkit. Ez da esplorazio galdera bat, galdera erretorikoa baizik. Birziklatzea txorrada bat delako, “gero dena elkartzen dute eta berdin erretzen dute”, dio etorkizunaren jainkosak, esanez bezala, baboak dirudizue kontainer guztiak lerratuz eta ordenatuz, gero eduki guztia errekuntza ekozida berean murgilduko denean. Eskerrak ekologistak eta beganoak oro har ondo konpontzen diren. “Ea, konpostajea oso ondo dago”, dio, “baina gainerakoak...”, eta iruzur aurpegia jarri du. Arrazoia eman diot, eta bere erritmoan jarri naiz. Paseoan. Ibilaldi lasaia Bartzelona erdialdeko kale hutsetatik. Gauari malenkoniaz begira harrapatu dut neure burua. Ez dakit nola begiratu bestela. Bartzelona hiri atsegina izateari uzten ari zaio, ez autoentzat bakarrik, arratoi batek baino gehiago neurtzen duen organismo autoktono ororentzat ere. Erdiguneak ugaritu egin dira, eta erdiguneak ugaritzean, periferiak biderkatu. 70 urte baino gehiago eta 10 urte baino gutxiago dituen gizaki oro kanporatzen ari dira erdigune guztietatik, hiri globala ez baita hegoaldeko pagotxa, ezpada azkartasunez, potentziaz eta konbustioz egindako kaiola nekrofilikoa. Hain zuzen ere, gure bizitzako lehen eta azken urteetan ez daukagunaz. Londres are krudelagoa da kanporatze horretan, hango erdiko kaleetan ez duzue inoiz ikusiko ez erretiraturik, ez hamar urtetik beherako haurrik, zerbaitegatik da segidako hiru inperioren sorlekua, baina dena esan behar da, eta gizarte larrialdietarako laguntzak hemengoak baino handiagoak ziren, duela gutxi arte, eta, gainera, han lanean jarrai zenezakeen kobratzen zenituen bitartean. Nola ez. Jakitun naiz, nire haragian bizi izan dudalako haien gizarte ongizateko sistemaren hondoratzea. Londresen bizi izan nintzen lehen aldian, duela urte asko, erraz eskuratu nituen gizarte larrialdietarako laguntzak, aurretik landazabal ingeleseko hotel galdu batean lan egin nuelako, eta gizarte segurantzako neure zenbakia eskuratu. Astero 60 libra eskas. Bai, astean ordaintzen zuten. Badakizue orain dela gutxi arte, Londresen eta haren kolonietan, dena asterokoa edo bi asterokoa zela; lana, soldata, alokairuak, mailegu eta zor jakin batzuen ordainketa. Hori garrantzitsua da, soldata hilaren hasieran kobratu beharrean astean kobratzen baduzu, English eta non-English working class-ak ezin baitu soldata osoa garagardo, puta eta pixoihaletan gastatu lehen astean. Beraz, alokairuak, zorrak eta maileguak ordain ditzake, zeren “gorde zaitez daukazun guztia zure jabetzakotzat hartzetik eta horren arabera bizitzetik”, Munduko Lehen Estatubatuar Benjamin Franklinek zioenez, “xehetasunei jaramon egiten saiatuz gero”, zigarroak, garagardoak eta esnea “bezalako gastu txiki-txikiak nola handitzen diren ikusiko duzu, harik eta dirutza eta zor handi bihurtu arte, eta ikusiko duzu zer aurreztu zitekeen, eta zer aurreztu daitekeen etorkizunean; izan ere, zure lanarekin egunean hamar txelin irabaz baditzakezu, baina, aldiz, egun erdia paseatzera joaten bazara”, Shivak proposatzen duen bezala bizitzaz gozatzeko, “eta sei penike gastatzen badituzu, ez da kalkulatu behar zure dibertsioetan soilik sei penike gastatu dituzula; horiez gainera, beste bost txelin gehiago gastatu dituzula kalkulatu behar da, edo, are hobeto, xahutu dituzula”. Izan ere, utilitarismo protestante angloamerikarrak zerbait utzi badigu ziklikoki argi eta garbi, “diruak diru gehiago eta gehiago sor dezakeela da”, eta miseria usteldu gehiago, lehenak bigarrenarekin zerikusirik ez balu bezala, eta miseria usteldu horretatik salbatzeko modu bakarra produkzio lana denez, gora burtsa!, “inbertitutako bost txelin sei baitira, berriro inbertituta zazpi txelin eta hiru penike, ehun libera esterlinara iritsi arte. Zenbat eta diru gehiago egon, orduan eta gehiago sortzen da inbertitzen dugunean, eta erabilgarritasuna gero eta azkarrago hazten da”, harik eta, bum, 1600eko Amsterdameko kanalean etxe eder bat eros dezakezun arte erraboil edo tulipa baten prezioan, edota gerta dakizuke 29ko edo bimiletako finantza-burbuila aurpegian lehertzea ere, itsu eta ilerik gabe utziz, eta, orduan, Jainkoak ere ezin du salbazioa ziurtatu, beraz, handiagoa, zaharragoa eta potoloagoa den desohoratutako estatuari deitzen diote. Estatuak, orduan, langile industrializatuei lapurtuz salbatzen ditu finantzatutako utilitaristak, eta hominidoei asko gustatzen zaigunez errepikapena, zikloa errepikatzen dugu, lehenik mende eta erditik behin, gero laurogei urtetik behin, eta orain hogeita hamar urtetik behin, eta krisi bakoitzaren ondoren, berriro hasten gara, batzuk hankarik, enborrik eta begirik gabe, eta beste batzuk Porscheekin; eta orduan mundu guztia hasten da berriz ezagutzen ez dituen gauzetan ez duena inbertitzen, Benjamin Franklin hainbeste beldurtzen zuen kreditua handituz, Paulo III.ak eta Luterok ziotena kontrajarriz eta berretsiz aldi berean; izan ere, “zerrama bat hiltzen duenak haren ondorengo guztiak suntsitzen ditu mila zenbakiraino, bost txelineko txanpon bat hiltzen duenak bost txelin horiekin sor zezakeen guztia hiltzen du, libera esterlinazko dorre osoak” eta, jakina, Jesukristo mediterraneoa, Inutila ezizenez, ez zegoen prest eraginkortasunaren logika horri jarraitzeko, horregatik bihurtu behar izan zuten Inutila utila zen zerbait, eta katolizismoak Jainkoa judaismoak maite duen depresibo hori baino tipo zoriontsuago bat bihurtu bazuen ere, inproduktiboagoa eta bigunagoa ere bihurtu zuen, harik eta protestanteak iritsi eta lanean jarri zuten arte, Mayfairreko beren Porsche eta jatetxeetarako txelinak metatuz han, beren Lamborghini eta Ferrarientzako txelinak hemen, dena Sarria eta Les Corts-eko italiarrekin bikainki elkartuta. Hemen ere, gehiago bizi dira Les Tres Torres eta Pedralbesekoak, Ciutat Vellako pakistandarrak eta orain txinatarren altzoa bilakatu den Trinitat Vellako white trash-a baino. Gainbalio zaharrek taxutzen baitituzte periferia berriak. Degradatutako eta zatikatutako pertsonak sortzeko, espazio degradatuak eta zatikatuak sortu behar baitira. Tolerantzia ilustratu postnazionala da, gure bainugeletatik etxeko zapatiletan paseatzen dena, listu pozoitzailea jariatuz gure umetokiaren sakonenean, non legalki lurreratzen dituen etorkizuneko termiten arrautzak, zeinak handitan putreak izango baitira eta Ciutat Meridiana osoko solairu guztietako leiho guztietako gortinak irentsiz joango dira, laranja ongarritu bakoitza, hanburgesa prozesatu bakoitza, latako garagardo bakoitza. Eta nik zera galdetzen diot neure buruari, Angela, non dago hau ekiditeko diziplina? Eta gure hotelerantz biratu aurretik, Catalunya plaza, Apple Store eta El Corte Inglés seinalatu dizkiot izkinatik. Angelak mesfidantzaz begiratu dio argi eta turuten iruzur horri. “Dena iritsiko da, gauza onak ere bai”, dio solemne, ziur eta itxaropentsu, etorkizunaren jainkosa da. “Baina irits dadin lan egin behar da, temati”. “Bai, diziplinaren bidez”, ikus dezala arreta jartzen diodala. “Horra arazoa”, azpimarratzen dut. Badakit protestanteak, gehiengo absolutua direnak bera bizi den tokian, Kalifornian, diziplinatuagoak direla; izan ere, kristau guztiak errudunak diren arren, katolikoak, guztiak, barkagarriak dira, eta horrek, azkenean, alferrikakotasunik handienean hondoratzen du infernu jainkotiarra, eta herrialde katolikoak pobrezian, esango luke Benjamin Franklinek, zeren zertarako egingo duzu lan, edo borrokatu, diziplinaz, egiten duzuna egiten duzula barkatuko badizute. Horregatik, Erreformako tristeek Kristo merkantzia bihurtu zuten, merkantzia kapital eta kapitala psikopatia, horixe gertatzen baita diru ekoizpena balio sorkuntzatik dibortziatzen denean behartutako ezkontza tortuoso baten ondoren, non balioak hegan egiten duen, hegan, eta espora bihurritu eta deabrutu batek bezala bipolaritatea eta hiri globalak ereiten dituen edonon. Eta ezkontza krisi horren erdian, dolar saudiarabiarrezko dorretzarrez inguraturik aurkitzen zara diru beltzeko makrogarbitegi bat besterik ez den city baten citya erosten, eta halaxe ari da Bartzelona ere diru beltzeko makrogarbitegi bat bihurtzen, baina hemen parranda eta eguzkiarekin.

2024ko maiatzaren 26a

Gaur Pompeu Fabra Unibertsitateko honoris causa doktore titulua emango diote. Aspaldi izendatu zuten doktore, baina covidak diploma jan zuen eta orain berriro emango diote. Kotxe ofizialean joango gara gaur Pompeura, unibertsitateko txofer ofizialarekin, lehen begiratuan Momoren gizon grisa dirudienarekin. Nire unibertsitateko txofer ofizialak Bizkaibus du izena, eta bere langileek greba egiten dute hiru hilean behin. Pompeura iristen ari garenean, bizkortu, prestatu, eta lehena atera naiz autotik, atzetik doan Angelari atea irekitzen saiatu naiz, baina berak lehenago ireki du, atera egin da eta poltsa eskulekuan lotu zaio, askatzen dudanaren plantak egin ditut, baina ez dut askatu, bakarrik askatu delako ni lanik gabe utziz. Inutila bilakatuko al naiz? Ez, Davisek poltsa eramateko eskatu dit. Kamerak eta kamera gehiago, prentsa taldea inguratu zait, kabineteren bateko burua, baztertu egin gara errektorearekin argazkiak atera diezazkioten, aldendu egin gara berriro eta unibertsitatean naturalean sartzen grabatu dituzte kamerek Angela eta errektorea. Ekitaldia egingo den auditoriumera iritsi aurretik, tour bat egin digute fakultatean zehar. Lehenengo, barruko patioa, gero Tapies aretoa, “materiaren eta espirituaren arteko muga lausotzen saiatzen den espazioa da, gizonaren eta naturaren artekoa”. Garai hartan emakumeak oraindik ez zirelako existitzen. Espazio artistikoa da, azaldu digutenez, margo ederrez inguratua eta mausoleoa amaieran, sokaz eginiko aulkiak daude hormatik zintzilik eta solemnitatea lideratzen, koadro erraldoia. Espazio lasaia da. Purua. Mistikoa. Unibertsitateko gela bat simulatzen saiatzen da. Jendeak uste du unibertsitatean gauza sublimeak egiten direla eta, egia esan, egun osoa ematen dugu trafiko epistemologikoa eta sexu erasoak kudeatzen. Baina errektoretza talde osoa emakumeak dira, eta hori pauso bat da. Orain gainontzeko emakume guztiak falta dira, lodiak, mairuak eta transak, gobernu taldeko ez-zuri bakarra ez baitute ikusten oraindik, eta hori gonatzat bandera palestinar bat daramala. Belarrira esan dit, behi bat begitik zintzilik jarri arren, ez dutela ikusten. Zuria izan gabe ikus zaitzaten, erailketagatik akusatu behar zaituztelako, bat laurogei neurtu, Black Panthers-ak liluratu, terrorista izan, estatubatuarra eta, hiltzear zaudenean, munduko manifestazio masiboei esker salbatu. Orduan jakina ikusiko zaituztela. Herrialde osoko kamera guztietako foku guztiak jarriko dizkizute munduari erakusteko zein handia zaren, nola munduak terroristatzat jo zintuen eta nola munduak orain txalotzen zaituen, munduak berriro ere terroristatzat jo aurretik. Arauak eta sen ona jarraitu behar omen dituzu maitatua izateko, baina munduak inoiz arauak bete ez dituztenak baino ez ditu txalotzen. Eta sen onari jarraitu izan bagenio, inoiz ez litzateke egongo emakumeen errektoretza talderik, ezta doktoregai beltzik ere zientzia ekoizten. Bulego batean sartu gara, ez, bulegoko harrera-gelatxoaren aurre-gelatxoa da, aurrera egiten dugu harrera-gelatxotik, errektorearen benetako bulegora daramana. Izan ere, hirutan banatu, Fibonacciren segida osoarekin biderkatu eta panderoan suzko isats batekin amaitzen diren bulego fraktalek zirrara eragiten didate. Panderotik komunera iristen zara, errektoretzako aldagelara eramaten zaituen beste ate batetik igarota; bertan dutxatu daitezke funtzionarioen, irakasle atxikien, kolaboratzaileen eta ikerketako errektoreordetzak botatako kreditu hiltzaileen arteko zelai beteko batailaren ostean, non borroka etengabean dauden polizia eta tasa gutxiago eskatzen dituen ikasleria. Kalejira gutxiago (talde proiektu deituak) eta diru gehiago, erantsiko nuke, izan ere, “zertarako hainbeste utopia hausturarik gabe, jakituriarik gabeko hainbeste erudizio”.

      Eta zertarako hainbeste takilla izerdirik ez badago?

      Ze komunera daramaten takilla mordoa dute hemen, komunontzi eta konketa zerrendaz gainera, Athletic errektoretza taldearentzat. Egiazki, takillen eta konketen Buladentzako elizbarruti bat da hau. Komunontzien Buladek jakinarazi didate, harreman luze eta estua dut haiekin, urteak eman nituelako komunak garbitzen ostegunetik igandera, bekak lortu eta goi hezkuntzako erakunde diziplinarioek ondo orraztutako bastarta bilakatu ninduten arte. Prakak jaitsi ahala, komunean itxita geratzen naizela imajinatu dut, baina nire Buladek sabaiaren eta horma bereizlearen arteko tartetik irteten lagundu didate, eta aldameneko komuneko zuloan erori naiz, ito egin naute, eta pixaz blai berragertu naiz takilla batean, zeinak txistu jarioan Kataluniako Mirarien Herrialdera bidali nauen, non beste sei konketa, Tapiesen hamaika koadro eta katalanaren hiztegi orokorra agertu diren Pompeu Fabra autorearen ondoan. “Zer moduz, Fabra jauna?”. “Bai, beno, normala da Pere Aragones triste egotea hauteskundeak galdu dituztelako”. “Oso gaztea da, errektorea bezala”, esan dit. “Orain ez zara gerra-beteranoa izan behar gobernatzeko”, esan diot. “Zer ikasten da orain unibertsitatean?”, galdetu dit Fabrak axolagabe. Eta aireportuan zuzendu nuen zientzia politikoko hirugarren mailako talde lana pasatu diot. “Greska deitzen da taldea, ohartarazten dizut”.

      “Hurrengo lanean, estatu utopiko feminista berria nola garatu behar den azalduko dugu. Subjektua ardatz hartuta hasiko dugu lana, gizon eta emakume klase sozialekin amaitzeko beharra justifikatzeko. Maskulinitatearen abolizio prozesu horren deskribapenarekin jarraituko dugu, diktadura iraultzaile militar feminista ezartzen hasteko, non klase sozial feministak indarkeriaren monopolioa lortuko duen”.

      “Baina hezkuntza da eraldaketa guztien oinarria, Jule”. “Badakit, Pompeu, badakit. Eta ikasleek ere badakite hori”:

      “Jarraian, ikastetxeak deituko ditugun diziplinatze erakundeak deskribatuko ditugu, non pedagogia feministaren bidez, neurri biopolitiko gisa, subjektua feminitatetik eta maskulinitatetik askatuko dugun. Subjektua berrasmatzeko helburuarekin. Foucaulti zor dizkiogun hainbat kontzepziotatik abiatzen gara, batez ere subjektua denbora eta gorputza kontrolatzeko mekanismoen bidez sortzen dela, azken helburua hura gizarte-bizitza ‘normalean’ txertatzea izanik. Boterea errepresiboa dela uste dugu, baina, aldi berean, subjektu eta errealitate politikoak sortzen dituela, Wittigek azaltzen duen bezala, subjektuen ekoizpena erregimen politiko totalitario eta totalizatzaile batek inplementatzen duela, berak pentsamendu heterosexuala deitzen duena. Horregatik, femeninotzat hartzen diren gorputz horiek beren zapaltzailearen ‘hilketaren’ bidez emantzipatu beharko dira. Hori da Valerie Solanasek eskaintzen digun ikuspegi utopikoa. Hark zentzu literalagoan teorizatzen du nola izango litzatekeen emakumeen (SCUM) eta Gizonezkoen Kidego Laguntzaileen (CAM) arteko antolamendu ordena bat Gizona (guk maskulinotasun hegemonikotzat hartzen duguna) hiltzeko. Solanasek, gizonaren desagertze hutsaz hitz egiteaz gain, adierazten du nola boikotatu behar dituen SCUM emakumeak haren asmakizun guztiak, lan-moneta sistema suntsitu, arpilatu, desantolatu eta hiltzeko deia eginez. Leviathan feminista bat sortuko dugu”. “Ongi, ongi, ikusten dut klasikoak irakurtzen dituztela”, esan dit. “Bai horixe. Hobbes irakurtzeaz gain, Garcia Marquez ere irakurtzen dute”:

      “Gabriel Garcia Marquez jaunak esan zuen, kakak balioa lortuko balu, pobreak ipurdirik gabe jaioko liratekeela. Hala ere, huts egin zuen hori pentsatzean. Izan ere, behartsuak ez lirateke ipurdirik gabe jaioko, baizik eta beren gorputzaren nagusitasuna galduko lukete, eta beste batzuentzat egin beharko lukete kaka. Emakumeak bere gorputzarekin sufritu baitu hori, mozkinaren ideia bizitzaren beraren motor gisa ezarri zenetik. Balmasedatik saiatuko gara esplotazio jarraitua abolitzen”. “Baina dena ez da genozidioa, Fabra jauna”: “Balmasedan utopia sendotutakoan, leku gehiagotan babestu eta sustatu nahi dugu iraultza feminista. Horrela, amaieraren hasiera sortuko dugu, non SCUM berriek munduan zehar eramango duten iraultza, iraultza iraunkorraren ideia eraikiz, non SCUM balmasedarrak beste talde feminista batzuekin aliatuko diren, sistema patriarkal kapitalistarekin amaituko duen mundu iraultza bultzatuz”.

      “Ez zait ondo iruditzen SCUM erabiltzea”, dio Fabra jaunak, “ezin al da katalanez esan?”.

      Fabra jaunaren irudipen atsegin batekin irten naiz komunetik. Benetako bulegora itzulitakoan, harrera-gelatxotik igaro gara berriro, eta handik erdiko korridoreetara irten, eta auditorioan sartu gara. Gainezka dago. Rock star bat izango balitz bezala inguratzen dute Angela. Argazkiak, besoak luzatuta, erreklamoak, eskuak gora zabalik, liburuak airean, agurrak, begi irtenak, irribarreak, zirrara. Behingoz nire eskolta lana egin dezaket distira osoz! Eszenatokira iritsi eta banandu egin gaituzte. Tragedia. Baina bi minutura deitu dit. Hurbildu eta bere mugikorra eman dit, zeinarekin harreman anbiguoa duen, utilitarismo anglo-analitiko apatikoaren eta amets amerikarrarekiko mespretxu etsituaren artean dantzatzen dena. Azkenean, honoris causa doktore egiteko ekitaldia hasi da, errektoreak ongietorria eman dio Angela Davisi, Palestinari buruzko zerbait esan du, kanpaldikoak konbentzitu ez dituena, eta elkarrizketa hasi da Monica Terribasekin. Galdera batzuk larunbatean erantzun zituenez, ez ditut hemen errepikatuko, zeren, Angelak mila aldiz errepikatu badu ere errepikapena oso garrantzitsua dela, nik ez daukat Davisek duen pazientzia. Eta zuek ere ez. Lehenengo galderak intersekzionalitateari eta akademiari buruzkoak dira eta zorrotz hasi da Angela:

      “Hitz egin dezagun unibertsitatearen eginkizunaz, bereziki unibertsitate publikoez, intersekzionalitatea presente dagoen gune bat delako. Beti esan izan dut horixe dela borroka sozial guztien gakoa. Zer eginkizun izan beharko lukete unibertsitateek borroka sozialen alde, unibertsitateak interes ekonomikoek baldintzatzen badituzte? Ezagutza alferrikakoa da, ez baditu bizitza hobeak sortzen gero eta jende gehiagorentzat. Zergatik da unibertsitateko errektorearen zeregina dirua biltzea eta dirua ekarriko dutenak erakartzea? Jakina, lan honetan dirua behar da, baina ez dugu ahaztu behar zein den ezagutza ekoizpenaren benetako zeregina. Beraz, eskerrak eman nahi dizkiot unibertsitate honetako errektoreari, lotsa eta tristura handia eman didalako Palestinari dagokionez Estatu Batuetako unibertsitateetako errektore eta lehendakari askok izan duten rolak”. Izan ere, Estatu Batuetan sozialdemokrazia estalinismoa da, eta Palestinari buruzko erreferentziarik txikiena sedizioa, baina hau Europa da, hemen estalinistak gazte brilli-brillien aitona-amona kontserbadoreak dira, eta Europan liberala ez da kontserbadorearen kontrakoa, faxismoaren aita absentea baizik. Baietz, ilustratu liberalek gauza zoragarriak ekarri zizkigutela, eta Frantziako Iraultzaren hastapenetan jaio izan banintz, artzapezpiku eta eskolastikoen hiltzaile ilustratua izango nintzatekeen. Baina hirugarren milurtekoan gaude. Gaur egun ez gaituzte, plaza erdian, zaldi bidez zatikatzen, Inkisizioak banketxe digitalak dauzka. Nahikoa da. “Nire ustez, unibertsitatearen ahalegin nagusietako bat indibidualismo hori indargabetzea izan beharko litzateke, eta jendea modu zabalagoan pentsatzera bultzatzea. Horregatik, hain da mugatzailea gizabanakoa, indibiduoa, gure gizartearen batasun nagusia dela pentsatzea, eta ez onartzea indibiduoak kolektiboki sortzen direla, eta indibidualtasuna dela baloratzen duguna”.

      Indibidualismoaren aurkako kritika hainbat aldiz egin da egunotan, Ahmedek ere hitz egin du horretaz, baina gaineratu nahi nuke emakumea ganadu izatetik kuota izatera igaro dela, indibiduotik pasatu gabe; izan ere, Almudena Hernandok dioen bezala, gizabanakoa gizonezkoa da. Eta zuria bada, are gehiago. Eta indibidualista izateko, lehenik indibiduoa izan behar zara. Saltatu ezin ditugun faseak daude hemen, ea Japoniak bezala amaituko dugun, Erdi Arotik neoliberalismora igaro baitzen sindikalismotik pasatu gabe, kapitalismo feudala deritzona sortuz. Indibidualista izan al daiteke indibiduo izan gabe? Ez dakit, baina badakit indibiduo izateko munduko ordaindu gabeko lan guztia egiten duen neskame hori izateari utzi behar zaiola. Lan hori familian egiten da, klase borroka sartzea ezinezkoa den horretan, ez gorputza, ez umetokia, ez bularrak ez baitira desjabetu zaizkigun bizitza sortzeko produkzio baliabideak. Ez, zera! Badirudi eskuekin eta arimarekin egiten dena bakarrik dela produkzioa, eta produkzioak bakarrik du balioa, eta horregatik pasatzen ditut nik balioaren teoria batzuen interpretazio batzuk bularren artetik, eta emeki-emeki sartzen ditut umetokiraino, produktiboki urkatu arte, Maria Miesek egin moduan. “Indibidualtasuna lantzera adoretu beharko genuke herria, baina indibidualtasuna ez da posible indibidualismoaren hedapen ideologikoaren baldintzapean; izan ere, indibidualismoak indibidualtasunaren aurka egiten du beti. Eta interesgarria da indibidualtasuna indibidualismoaren emaitza dela onartzea, baina indibidualismoak ez du berdintasunik sortzen”. Eta ezin da berdintasunik egon gizartea familia izeneko ekoizpen gune eta desjabetze polit horren inguruan antolatzen bada, Adriana Guzman feminista aimarak dioen bezala, “familian ikasten baita lehendabizi gorputz guztiek ez dutela balio bera”, etxean gertatzen da balioaren lehen zatiketa. Lehen lan zatiketa. Menderatze materialaren lehen banaketa produktiboa. Horregatik ez dago ezer politikoagorik komuneko zikinkeria ikustea baino. Beno, bai, badago, komuneko zikinkeria ikusten ez duten izakiak ekoiztea. Zeren, ikusten ez dutenez, ezin baitute garbitu. “Indibidualismoak ez du irudimena sustatzen, eta behar duguna, batez ere honelako aldi batean, pentsalariak eta artistak dira, intelektualak, irudimenaren prozesu kolektiboan parte hartzen duten langileak”. Jainkosak, Buladak eta giza holobionteak sortzeko irudimena (orain bai, Wikipedian begiratu beharko duzue). Sarrera gisa, jakin, neodarwinistek eta familiaren foroak berdin gorrotatzen dutela holobiontea. Honek zantzu asko ematen dizkizue. Bizitzaren jainkosa, Xi Wang Mu, Lurrean bizi diren organismo bizien holobiontea da, eta etengabeko iskanbila du materia ez-organikoarekin, zeren, ea, nork erabakitzen du zer den bizitza? Monsantoz gain, esan nahi dut. Birusak bizirik daude ala materia ez-organikoa dira? Ba, segun, holobiontea tentsio dialektiko bat baita, orain azaltzeko astirik ez dudan kuir dialektika bat, baina inoiz ez dago bakerik, zeren eta, zer da egiazki bizitza? Nirea, betiereko gatazka. Eta zuen immunitate sistemari galdetzen badiozue, zuena ere bai. Eta nor da bizitza, gatazka, bakea eta gerra batzen dituen jainkosa? Errealitatearen jainkosa, zeina, hemen eta orain, Ana Maria eta Mariña diren, bihar nork daki, bat ez baita jainkosa, edo ama, bat eta berbera, bizitza osorako, hori kontraesanik ezaren eta identitatearen logikara itzultzea litzateke, gizabanako modernoa eta fisika klasikoa sostengatzen dituena, eta gu holobionte kuantikoak gara jada eta, modernoen zoritxarrerako, holobionteak ezin dira erraz katalogatu, muga holobionteak baitaude, liken transak bezalakoxeak, mikrohabitat bat direnak, non onddo, mikroalga eta bakterio espezie anitzek sistema sinbiotiko korapilatsu bat sortzen duten. Eta hori izango litzateke, ladies and drag queens, etorkizuneko gizabanakoa, bastart transholistikoa. “1950eko eta 1960ko hamarkadetan eta lehenago borrokatu zirenak, beren borroka askatasunaren aldeko eta eskubide zibilez haraindiko borrokatzat hartu zutenak, askatasun politiko eta ekonomikoaren eta, bereziki, askatasun sozialaren alde borrokatu ziren, askatasun estetikoaren alde. Borroka horiek pertsona arrunten kopuru handi bati esker bakarrik izan ziren posible, eta pertsona horien izenak ez ditugu ezagutzen, historialariek ez dituztelako erregistratu. Baina haiengatik aldatu ziren baldintzak Estatu Batuetan, ez Abraham Lincolnengatik, esklaboak ez baitzituzten askatu, ezta Kennedyrengatik edo Johnsonengatik edo irudi ezagun horietakoren batengatik, jende arruntarengatik baizik. Beti gustatzen zait adieraztea eskubide zibilen aldeko mugimendu gisa ezagutzen dugunaren ekitaldi nagusia 1955eko Montgomeryko boikota izan zela, autobusen aurkako boikota. Eta nortzuek parte hartu zuten boikot horretan? Beltzak izan ziren, emakume beltzak, etxeko langile ziren emakume beltzak, eta inoiz ez dira aitortzen arraza bereizketaren erregimena desegitearen sustatzaile gisa”. Noski, inoiz ez zirelako indibiduotzat hartuak izan, eta “izaki anonimoen oroimena ohoratzea pertsona ospetsuena ohoratzea baino nekezagoa delako”, zioen Walter Benjaminek, Angela Davisen erreferentzietako batek, Frankfurteko Eskolan hasi baitzituen bere ikerketa filosofikoak, Adornorekin eta Marcuserekin. Nik kontatzen dizuet, ez baitut uste Monica Terribasek Marcuseri buruz galdetuko dionik apur bat randoma den baina disfrutatzen ari naizen elkarrizketa honetan. Orain Terribasek kapitalismo digitalari buruz galdetu dio, datuen erauzketaz, aizu, hau beldurgarria, hau kontrola. “Enpresa handi horiek gure datuen jabe dira, bai, eta beren helburuetarako erabiltzen dituzte, eta horrek eragina izan dezake gizarte mugimenduek antolatzeko duten gaitasunean. Beraz, noski, oso kezkatuta nago, baina, aldi berean, gogoan dut oso kezkatuta nengoela FBIk gure telefonoetan esku hartzen zuenean. Esan nahi dudana da gaur egun bizi garen mundua oso desberdina dela, eta komunikazio teknologia berriek baldintza berriak sortu dituztela, eta askotan esaten dugu egin behar duguna teknologia horiek alde batera uztea dela, baina teknologia horiek dira gure bizitzako baldintzak gaur egun. Jakina, batzuetan urrun sentitzen naiz, ez bainaiz asko egokitu sare sozial berrietara, baina onartzen dut mobilizatzeko baliagarriak direla”. Bada, biotatik ez naiz ni azken belaunaldiko super iPhone bat daukana, Apple iPhoneren super hodeian argazkiak partekatzeko asmoa zuena, eta ezin izan duena, norbaitek, gazte eta mardula, patata mediokre bat duelako mugikor gisa. “Lan asko egiten dut espetxeetan, eta 1970ean espetxean sartu nindutenean, ez nintzen konturatu hori nire bizitzako lana izango zela, baina orain oso eskertuta nago esperientzia hori izan nuelako, oso gogorra izan bazen ere. Orain oparitzat jotzen dut, bizitza intelektual eta politiko oso ona izateko aukera eman didan ibilbide baten hasiera izan zelako. Gutako askok kartzelak, atxilotze zentroak eta polizia indargabetzeko eskatzen dugu, baina, aldi berean, ez gara zerbait abstraktuaz ari, kapitalismoari amaiera emateko deia egiten baizik, ezin dugulako imajinatu erakunde errepresibo, arrazista eta heteropatriarkal horien mende ez dagoen mundu bat kapitalismoaren baldintzapean”. Eta horregatik dago nire bandoan, heteropatriarkatua esaten duelako, eta ez sexu/genero sistema hain lerden, erredundante, izukor eta despolitizatua. “Beti esaten dudan bezala, ez dut nahitaez ikusten feminismoa generoan soilik oinarritzen denik”. Horregatik ez dugu erabiltzen sexu/genero termino ganorabakoa, ongiaz-eta-gaizkiaz-haratagokoa, pretentziosoki neutroa eta distantziakidea. “Mugimendu transen eragina izugarria izan da, eta beti gustatzen zait adieraztea haren inplikazioak genero gaietatik harago doazela, zerikusia dutela normaltzat jotzen dena zalantzan jartzeko moduarekin, askotan gure ezagutzaren funstzat hartzen denarekin” eta, horregatik, XIX. mendearen amaierako bigarren olatu feministan geratu ziren andreak ez dira transfoboak zaharrak direlako, ezpada eskuinekoak direlako. “Toni Morrison nire lagun oso hurbila zen; berak zioen askatasunaren funtzioa besteen askatasunaren alde borrokatzea dela, ezin dugu guk geuk askatasuna esperimentatu besteen askatasunaren aldeko borrokan parte hartu gabe. Palestinar herriak pertsona asko bultzatzen ditu altxatu eta borrokatzera mundu osoan, eta horrek, jakina, askatasuna zabaltzen du guztiontzat. [...] Premia eta pazientzia kontraesan baten aurkia eta ifrentzua direla pentsa genezake, baina premia eta pazientzia behar ditugu. Eta bietara jotzeko aukera izan behar dugu, presarik ez bagenu, aukerarik ere ez legoke-eta ideia hauek hemendik 30, 40, 50, 60, 70 urtera entzungo liratekeela imajinatzen hasteko. Justizia sozialaren ikuspegitik, une honetan bertan atzeratu ezin den zerbait zera da… tira, ezin du ezerk itxaron. (Barreak) Oraintxe bertan borrokatzeko premiarik ez bagenu, ez legoke aukerarik etorkizunean nahi ditugun aldaketa erradikalak irudikatzeko ere”.

      Txalo zaparrada batek zeharkatu du entzuleria, batzuk altxatu egin dira, txaloak eta txalo gehiago, dena Fira Literalean baino apur bat eratsuago, neurtuago eta normatiboago. Horretarako gaude eroapena, neurritasuna eta normalitatea sortzen dituen hezkuntza erakunde batean. Prestatu duten jangelara joateko, salbu irten behar dugu auditoriumetik, nire eskolta papera berreskuratu dut, eta bidean piloa eskoltatzen dut, jende asko dagoelako gauzak eskatzen, Cassandrak ez emateko esan didan gauza horiek guztiak eskatzen: argazkiak, sinadurak, sarbidea. Bartzelona katalan eta independentistatik espainolez mintzatzen den Bartzelona globalera igaro gara, globala armada nazionalak dituena delako eta ez nahi duena. Dena fakultate beretik irten gabe. Bigarren solairura igo eta jantokia izango den ikasgelan sartu gara, eta han berriro agertu naiz Bartzelona katalan eta partikularrean. Cassandraren manamenduak desobeditu ditut eta bi ikasle palestinar sartu dira gelara, Davisekin elkartzeko eta unibertsitateko kanpaldietan Israelgo genozidioaren aurka egiten ari direna kontatzeko. Kanpaina bat abiarazi dute, munduak ez dezan ahaztu segundo batez ere han gertatzen ari dena, eta Davisi sinatzeko eskatu diote. Ni ere Bartzelona bezala nago pixka bat, korridore batean Kevin Costner naiz, Whitney Houstonen bizkartzain, eta hurrengo korridorean euskal filosofoa (partikularra, euskaldunok ere ez baitugu armadarik), edo La Kaladan zeharo integratutako ameba porreta.

      Mediterraneoan egonik, kostaldean, munduko eminentzia batekin Tapiesen “aula boreala” ez den ikasgela arrunt batean egitea otordua, eskola arrunt bateko aulkiekin, mintegi akademikoko mahaiekin, arbel aseptikoarekin eta psikiatrikoko argi fluoreszenteekin, ohitura mainstream bilakatzen hasi da, nahiz eta nik Pompeu Fabrari bakarrik otu zekiokeela uste nuen. Beno, eta ingelesei. Egia da Pompeu Fabra Unibertsitateak zenbait gauza partekatzen dituela izpiritu anglo-yanki-saxoiarekin, adibidez, pragmatismo estetikoa. Horregatik, ez da kasualitatea gela aseptiko eta fluoreszente batean jan nuen lehen aldia Ingalaterran izatea. Inoiz ez nuen lehenago katedradunik ikusi barazki plater baten aurretik pepinotxo sandwich bat aukeratzen. Hura lehen aldiz ikusi nuenean hogei urte inguru nituen, orain ohitu egin naiz eta arnasa ez zait mozten, oso tolerantea naizelako. Ez da Ingalaterrako estratifikazio sozialaren sisteman oso gora egin behar duzula, katedradunen gainetik, jaten duzun sandwich kopurua murrizteko, ez, logika hori Europa kontinentalarena da. Ingalaterran, eskala sozialean zenbat eta gorago igo, orduan eta gehiago zatitzen dituzte sandwichak. Cambridgeko King's College-n, britainiar inperioko errege familia guztiek ikasten duten tokian, Elizabeth erreginaren ondorengo guztiek barne, sandwichak jainkosen kabiarrak balira bezala zatitu eta apaintzen dituzte. Ez dizute zerbitzatzen izokin freskorik edo eskualdeko barazki menestrarik (Eguberriak ez badira). Ez. Inperio britainiarraren unibertsitatean sandwichak jaten dituzte eta zatitu egiten dituzte erregearekin hitz egiten duzun bitartean trabatu ez zaitezen. Munduko finantza inperioa dira, eta beren erregetzak sandwich zatituak jaten ditu, eta txundigarriena ez da sandwichari letxuga hosto bat jartzean barazkia jan dutela esaten dutela, baizik eta, frantsesek bezala, gurinarekin kozinatzen dutela nahiz eta dirua izan. Ez denek. Ez dezagun orokortu. Gauzak konplikatuak dira, baina sinplifikaziorik gabe ez genuke zuhaitzik izango, ez baitago zuhaitz bat beste baten parekoa. Beraz, sinplifikaziorik gabe ez genuke izango ingelesik edo espainiarrik, are gutxiago galiziarrik; aldiz, ingelesek, denek, uste dute frantsesek ilustratuki jaten dutela eta haiek imitatzen saiatzen dira, baina, errealitatea imitatzeari dagokionez, izan gosariak edo izan gerrak, aspaldi irabazi zien haien koloniarik oparoenak, yankiak, gastronomiarik ez duenak, toki eta kasu arraro batzuk kenduta. Beraz, ez dago zer esanik, han jaio ez garelako jainkosei eskerrak ematea besterik ez, eta eskerrak Pompeuko talde zoragarriari ere, Angela bereziki ondo tratatzen ari baitira, ikasgela batera bazkaltzera eraman gaituzten arren, segur aski, gure erruz, agenda estua dugulako. Ordubete besterik igaro ez denean, Davisengana hurbildu naiz, aulkiaren eskuineko aldera makurtu, hitz egiteari utzi arte itxaron, eta hotelera joan behar dugula esan diot. Okey erantzun du. Jaiki egin naiz, gainerako mahaikideek bazekiten bere eskuinean kamuflatuta nengoela, nahiz eta ile mataza bat bakarrik ikusi, eta joan egin behar dugula azaldu dut, atseden hartu behar duelako. Denek baietz. Hori protokoloan aurreikusita zegoen, eta jende honek protokoloak errespetatzen ditu, bizitza erdia eman baitute protokoloak egiten ez-unibertsalek unibertsitatean ikasteko aukera izan dezaten, indarkeriarik jasan gabe. Egiatan, gero Generalitatean dugun bilera ordu erdi atzeratu behar izan nuen, orain ordu eta erdi izan zezan atseden hartzeko. Dena ondo kalkulatuta. Benjamin Franklin ematen dut. Inoiz ez nuke jendaurrean esango, baina denbora gehiago diraut protestanteen artean bizitzen budisten artean baino.

      Unibertsitatetik irtetean, Momoren gizon grisa zain dugu hotelera eramateko. Bidean, Angelari esan diot arratsaldean bilera dugula Gobernuarekin, eta triste samar daudela, hauteskundeak galdu dituztelako.

      — Noiz izan ziren?

      — Duela bi aste.

      — Zer gertatu da?

      — Katalanek alderdi independentistak zigortu dituztela eta, beraz, PSCk irabazi duela. Sozialista unionistak.

      — Jada ez dira independentistak?

      — Bai. Bai, noski —isildu eta poliki pentsatu dut—. Beno, ez daukat argi. Badakit zuretzat Espainia osoa antzekoa dela —eta barre egin du, luze eta lasai—. Baina hau beste herrialde bat da, ez du zerikusirik nirearekin, eta batzuetan galdu egiten naiz, han ia berrogeita hamar urte baitaramatzagu berdin bozkatzen, ETArekin edo ETArik gabe, GALekin edo GALik gabe, krisiarekin edo krisirik gabe —eta haren begiak bekain irribarretsuekin batera altxatu dira.

      — Badakizue zer nahi duzuen.

      — Bai zera! Agian, nahi ez duguna. Hemen, uste dut ez dituztela nahi independentzia gauzatu ez zuten alderdi independentistak. Baina sozialismo katalanaren zati batek ere, une jakin batean, independentzia bozka dezake. Oso fluidoak dira.

      — Zer egin zuten gaizki alderdi independentistek? —gida kulturala ere izan naiteke, batez ere kultura politikoa eta gerra tartean badaude.

      — Erreferendumaren ondoren Espainia haiekin independentzia negoziatzera eseriko zela uste zuten, Espainia demokratikoa dela uste baitzuten. Ea, katalanei asko kostatzen zaie ulertzea zibikotasuna zibikoa ez dena kanporatuz eraikitzen dela, baina orain arte euskaldunak ginen ez-zibikoak, orain beraiei egokitu zaie, eta shock egoeran daude.

      Sinplifikatzen dudala esango didate, ez gida turistikoek bezala. Baina pertsona eder hauek uste zuten on Zibikoñolek eta on Zibikolanek tragoxka batzuk hartuko zituztela Zibikoñolek lapurtutako dirua, ostutako lurrak, hizkuntza debekatua, lege bahituak eta beren subiranotasuna itzultzen zizkien independentzia akordioa itxi ondoren, eta, trukean, Zibikolanek arrazoitzeari eta elkarrizketatzeari utziko ziola, Zibikoñoli lasaitasuna emanez. Baina jakobino gaztelar-madrildarrak agertu ziren euren botijo-konplexu diskriminatuarekin, eta espetxeak eta erbesteak dena berenganatu zuten, Edipo konplexua hedatu zen eta katalanak inoiz existitu ez den familia errepublikarrera itzuli ziren.

      Ez dakit zergatik ez nauten kontratatzen SEReko analista politiko gisa.

      — Kartzelan sartu zituzten?

      — Pixka bat —espero dut Momotxoferrak ingelesez ez jakitea.

      — Ba al dago inor erbestean?

      — Bai, Puigdemont presidentea —uste dut sumatzen hasia dela zergatik suntsitzen diren haien artean Europako klanak berrogei urtean behin.

      — Non dago?

      — Munduko hiririk gris, txepel, gogaikarri eta dohakabeenean: Europar Batasuneko hiriburuan, Bruselan —aho eskuzabal horrekin egin du barre, badaki ez zaidala Brusela gustatzen, atzo hiru aldiz errepikatu bainuen afarian.

      — Erbestean dagoenaren alderdiak galdu du? —Davisi kosta egiten zaio, Kataluniako gainerako gizarteari bezala, zer ostia gertatu den ulertzea.

      — Bi alderdi independentistek galdu dute. Baina katalanek berdin bozka dezakete orain Espainia, orain independentzia. Pragmatikoak dira —diot temati—. Eskuinekoak liberalagoak dira eta ezkerrekoak anarkistagoak. Oro har. Euskaldunak leninistagoak gara eta ez hain jakobinoak.

      Angela egona da Euskal Herrian bisitan. Bisitan espetxeetan. Badaki gure oinarria komunitatearekiko leialtasun itsu, trakets eta sendoa dela.

      — Han eskuinean kontserbadoreagoak gara, ezkerrean komunistagoak. Ez dugu ia anarkistarik.

      — Zergatik? —galdetu du Angelak jakin-minez.

      — Ez dakit, egia esan.

      — Bai gauza kezkagarria! —dio serio-txantxetan.

      — Uste dut han ez dugula ongi ulertzen errealitate politikoa hierarkiarik eta botere harremanik gabe sortzearen ideia —espero dut gure gidaria anarkista ez izatea—. Hemen, Katalunian, oro har, bakean, zibilizazioan eta arrazoian sinesten dute. Han inork ez —esan diot pedagogikoki—. Euskal Herrian ez da inoiz ondo ulertu ilustrazioaren eta norbanakoaren aukera askearen gaia. Han kuadrilla eta partiduarekin jaiotzen gara. Bizitza osorako. Kuadrilla biologikoa eta kuadrilla politikoa dituzu. Horraino iristen da gure aukeraketa libre eta ilustratua —algara bat bota du aurrera begira.

      Uste dut pozarren dagoela, izan ere, egun protokolario, zuhur eta mokofina aurreikusten genuen, eta vaudeville errebala izaten ari da.

      — Ez dut esaten katalanak frantsesak direnik, jakobinoagoak direla besterik ez, onerako eta txarrerako.

      — Gogoan dut nire askapenagatik mundu osoan egin ziren manifestazio masiboenetako batzuk Frantzian egin zirela, eta arrazakeriaren eta errepresioaren aurkako jende askok babestu ninduela. Baina Frantzian beti egon da arrazakeria. Hegoafrikan edo Estatu Batuetan bezala. Arrazakeriak kultura osoa kutsatu du Frantzian ere, nahiz eta askok oraindik aldarrikatu Frantzia demokraziaren kultura dela; baina jende askori ez diote sartzen uzten, eta Aya Nakamura abeslari herrikoiari ez zioten utzi Olinpiar Jokoetan Frantzia ordezkatzen, zer eta frantsesa deklinatzeko era desberdina zuelako.

      — Ea, hemen ere arrazakeria nabarmena da, baina Espainiako Estatua ez da Frantziakoa bezain eraginkorra. Frantzian 150 hizkuntza komunitate zeuden XX. mendearen hasieran —begiak ilbete gisa irekiak eta bekaina gorantz—, baina Frantzian ondo erailtzen dute, ia alemanek bezain diziplinatuki, ez dituzte uzten herri zatiak bizirik, gero gertatzen dena gertatzen baita, begira Espainiari —interesez begiratzen dit, baina ez daki zer galdetu iruzkin horren ondoren—. Espainiak gutxiago eta gaizki hiltzen duela esan nahi dut, eta orain, iraultza jakobinoa gertatu eta hiru mende geroago, lau nazio daude bizirik, eta itxaron, zeren zazpi ere izan baitaitezke, eta Espainia Madrilera murriztuta geratu, gainerakoek joan nahi dutela esaten duten bitartean, inork ulertzen ez dituen hizkuntzetan. Ba erail ondo hasieratik —Momotxoferrak ingelesez badaki, espero dut sekreta bat ez izatea. Davisen barreak autoa urpetu du berriro, bizitzeko gogoa da.

      Bere begiradak leihatiletako kristalak zeharkatzen ditu, Estatu Batuek ere asko eta gaizki hiltzen dutela baieztatzen didan bitartean. Baina europar postmodernoek baino hobeto. Bi alderdi politiko dituzte 330 milioirentzat eta hizkuntza ofizial bakarra, Europakoek metro koadroko bi alderdi politiko eta barruti bakoitzeko hizkuntza bat dugun bitartean. Izan ere, barkatu, baina aniztasuna eta aukera askea europar asmakizunak dira, nahiz eta euskaldunok ez erabili.

      — Orduan, norekin elkartuko gara?

      — Pere Aragones jarduneko presidentearekin, ERC alderdiarekin, independentistak.

      — Kataluniako independentzia prozesuaren urtean, neska beltz batekin elkartu nintzen, eta hark esan zidan katalana zela bere lehen hizkuntza, baina ez zela inoiz ordezkatuta sentitu independentzia eskarietan. Proiektu independentisten ondorioak edozein direla ere, errealitateak islatu behar dituzte, eta ez dute ideologia arrazistek liluratu ditzaten utzi behar, ezta, badakizu, kapitalismoaren iraupenaren hipotesiek ere.

      — Bai, hori egiten saiatu zen ezker antikapitalista independentista, baina desagertzear egon dira.

      — Independentistak?

      — Ez, antikapitalistak. Beno eta indepen... —Momotxoferra independentista ez izatea espero dut.

      — Gobernukoak zer dira? —eta Momokotxetik atera gara.

      — Ezkertiarrak, baina tradizio liberal errepublikarrekoak.

      — Ilustratuak —zein zoragarria den mundua elkar ulertzen duzunean.

      — Bai, Rousseau eta Lockeren lagun zaharrak —diot hotelean sartzen ari garela.

      — Marxenak bainoago, Habermasenak —dio Angelak, eta barre egin dugu, ni lasaituta, bera harro, Kataluniari buruzko nire aurreiritzi guztiak esaldi batean laburbildu dituelako.

      — Hemen itxarongo dizut lauretan —eta igogailua itxi da.

Ordubeteren buruan dutxatu eta bi kohl marra jarri ditut; ez da droga, baizik eta begiak margotzeko koketok erabiltzen dugun pasta beltza. Euskaltzaindiak JJMg-ren adibidea jartzen zuen orain dela gutxi arte hitza azaltzeko, non koketak “emakume edergura, apaiñdu ta arruak!” omen. Iraintzeko ere, diskretuak gara euskaldunak. Espainiako Errege Akademiaren arabera, aldiz, “friboloa, harroputza, probokatzailea” esan nahi du coqueta hitzak, izan ere, ni ezin naiz coqueto izan, hau da, “atsegina, polit-polita, abegikorra”; gure emakume esentziak “atsegina, polita, abegikorra” den guztia usteltzen baitu, eta gaiztotasun ilun eta heze bihurtzen. Sartrek esan moduan. Freuden ondoren. Kanten ondoren. A, ez, oraintxe esan didate RAEk ere ezberdinkeria hau ezabatu duela eta sexistak ez direla dioen komunikatua atera dutela. Tania Verge Mestrerekin geratua nago, Berdintasun eta Feminismoetako sailburua, aurrerantzean ministroa, hotelaren aurrean dagoen taberna handi batean, non dena baita gastua eta gehiegikeria. Tabernako terrazara hurbildu ahala, ministroa ikusi dut ondoko mahaiko andre batekin solte hizketan. “Zergatik ez zara mahai berean esertzen?”, galdetu dut. “Nire bizkartzaina delako”. “A”. CUPek Madrilen zituen bizkartzain moloien eta James Bonden arteko nahasketa da bere bizkartzaina. Baina melenarekin. “Zer edan nahi duzu?”. “Ura. Lanean nago”. Uste dut hemen maiteminduko dela bizkartzaina nirekin. Bizkartzainetik bizkartzainera. Handik hamar minutura jaiki egin naiz, Angelaren bila joan behar dudalako. Hoteletik irtetean, aurkeztu egin ditut, Ministroa, Eminentzia, Eminentzia, Ministroa, eta, kotxean sartzeko orduan, ministroak protokoloa hautsi du eta Jenni Bondek errieta egin dio behar ez den lekuan esertzeagatik, baina Angela Angela da, eta incel batek Catalan White Housera bidean hiltzen bagaitu, hartuko digute mendekua.

      Taxian sartzean konturatu naiz taxilaria geldiro abiatu dela, zalantzati, atzeko autoari begiratu dio, guri begiratu digu, pentsatzen jarri da, martxan jarri da, atzeko autoari begiratu dio berriro, eta azkenik hitz egin du, eta “emakumeak”, “emakumeak”, bi aldiz errepikatu, eta ez duela ulertzen zergatik ez garen denak auto bakar batean joaten. Bera Ministroa delako, bera Eminentzia, eta atzean, auto horretan, Segurtasuna doalako. Baina emakumeak garenez guztiak, emakumeen kirtenkeriak egiten ari ginela pentsatu duzu.

      Sant Jaume plazara iritsi gara. Irtetean, peoi, zaldi eta dorre segizio oso bat daukagu zain, defentsa posizioan. Angelak galdetu dit ea zer den atzo ere aipatu nion eraikuntza hori; “zure White Housea da, baina Katalunian”. Eta horrek grazia handia egin die kabinetekoei; zure Berdintasun ministroaren kabinetea litzateke Estatu Batuetan, Angela, horrelakorik izango bazenute. Baina White Housea da, eta kolonizatutako pentsamoldea ez da kolonizatutako nazioena bakarrik, mota guztietako subalternitatearen parte da, eta zerez egina dago subalternitatea? Txikitasunez eta automespretxuz. Feminitate koket hori bezalaxe. Beraz, emakume, nola ausartzen zara eskualdeko gobernu bat White Housearekin alderatzen? Zeren #AusartuEdoHil. Horregatik gustatzen zait nire ikasleek iraultza Balmasedako beren komunetik, beren auzotik, bertako jendearengandik irudikatzea. Horrela, aditzera ematen dute haien komuna, auzoa eta jendea ez direla zure ikasgela, zure gaztelua eta zure estatua baino gutxiago, haien jendea zure armada bezain subjektu politikoa dela, haien amak Elizabeth II.a bezain erreginak eta Bartzelona bezalako hiri globaletako arkitektura falozentrikoa ez dela Balmasedako zuhaixka bat baino aberatsagoa, konplexuagoa edo adimentsuagoa.

      White Houseko presidentea irten da Angela Davis etorkizunaren jainkosari harrera egitera. Atzetik, ministroa eta Migrazio, Aterpe eta Antiarrazismoko zuzendari nagusi Eunice Romero Rivera. “Ño, larunbatean indartsu, e, zelako galderak”, esan dit norbaitek, jator eta bizitzeko gogoarekin. “Keinu hori, tonu hori”. “Ahalik eta neutralena izan nintzen”. Oso serio esan dut, baina albo-barreak entzun dira. “Nik argazki bat nahi dut zurekin”, esan dit Jenni Bondek. Badakit nire bizkartzain karguari diodan fideltasunagatik nahi nauela. “Argazki bat nahi duela zurekin”, errepikatu du barrez jator bizizaleak, prentsaburua da; “nik ere bai”, dio, izan ere, ez dago horrenbeste jende bizitzeko gogoarekin, fotoetan elkarrekin agertzeko. White Houseko eskaileretan gora igo, eta gela batera eraman gaituzte lehenik, zeina nanoa den Estatu Batuetako edozein komunekin alderatuta, eta zeharo zirriborratua. Margotua, barkatu. Dena da txikia Angelarentzat, zaharra eta txikia, hori baita Europa: zaharra, txikia eta matoia. Mundu modernoaren bully konplexuduna. Pinturak azaldu dizkigute. Ez dut jaramonik egin, beraz, ezin dizuet ezagutzarik transferitu. Sartu da protokolokoa, mototsa eta begi urdinekin, zu aterako zara aurrena, bera zure atzetik, gero zu, ez, nik argazkirik ez, e, bai, bai, bost izan behar duzue, presidenteak esaten du argazkietan lau baino bost hobeto geratzen dela. Oharkabean pasatzeko nire eginkizuna primeran doa. Estatuko eta nazioarteko prentsa zain dugun galeria gotiko ederrera irten gara. Klik, klik, ez egin irribarre enfasi handiz, flash, gehiegizko poza erokeria baita gure kulturan, klik, klik, eta ez jarri serioegi, klik, klik, klik, orduan emakume izateari uzten diozulako, klik, klik, irribarre estatikoa, klik, klik, flash, hiru mila urteko artea, antzinako Egiptoren estatikotasunera itzultzeko, klik, klik, flash, hierarkiarik ia aldatu gabe, klik, klik, flash, zein motela eta belaxka den progresoa. Klik, klik. Flash. Beste fetitxismo minutu bat eta presidentearen bulegora eraman gaituzte. Prentsarekin sartu gara denok, mukosak karakolarekin nola. Davisek mahai handi batean dagoen Ohorezko liburua izeneko liburu handi batean sinatu behar du. Liburu horretan ohorezko hitz batzuk idatzi behar ditu Generalitateko Jauregiak gonbidatu, eta oraindik ohore pixka bat duen jendeak. Haren eskuinean presidentea dago, eta presidentearen eskuinean, baina atzerago, ministroa, arrazismoaren aurkako zuzendari nagusia eta holobiontea. Liburu handia sinatu bitartean prentsak ezin du galderarik egin, ezer ez. Hala adostu nuen ministroarekin, Cassandrarekin hitz egin ondoren. Prentsa atera da eta laurak bakarrik utzi gaituzte, sofa beix txiki batzuetan eserita, bata bestearen aurrean, eta presidente jauna buru, besaulki txikian. Angelaren esperientziara hurbiltzeko idazten dut “txiki”. Presidentea eraikinaren historia azaltzen hasi zaigu, Angelak oraindik zer den ulertzen ez duen eraikin honena. Izan ere, berriro diot, Kaliforniatik dator, bi alderdi politiko bakarrik izateaz gain, 330 milioi biztanle dituen beste estatu handiago baten zati dira, bi alderdi politiko berberekin. Ez du ulertzen White House bat baino gehiago egotea Kaliforniako populazio ia berbera duen estatu batean, are gutxiago gainontzeko hamasei txiki-White-Housena. Hortaz, ez du ulertuko zergatik gauden denok sofa txiki hauetan eserita 1400eko gaztelu gotiko batean, 1200eko gorteetakoa dena gainera, estatubatuarrak Lur planetara XIX. mendea aspaldi hasia zenean iritsi zirelako; beraz, ez zeuden Espainiako Ondorengotza Gerra amaitu zenean, 1714ko irailaren 11n. Bartzelona Felipe V.aren eskuetan erori zenean, esklaboak, genozidak eta protoyankiak baino ez zeuden. Felipe V.ak historiako lehen 155a ezarri zuen, Kataluniako Gobernua, Kataluniako Gorteak eta Ehunen Kontseilua ezeztatuz. Horregatik ez zait onargarria iruditzen 2017ko 155ak sortu zigun harridura. Presidentea isildu egin da eta zuzendari nagusiari eta ministroari eman die hitza. “Lehentasun politikoak baliabideekin eta aurrekontuen gehikuntzarekin frogatzen dira”, esan du zuzendari nagusiak, ministroak sarrera egin ondoren. “Eta ikuspegi intersekzionala ekimen guztietan txertatuz, jakina”. “Eta nola egin duzue hori sail guztietan?”, galdetu du Angelak. “Sailburu guztiak behartuz”, erantzun du ministroak. “Hori da demokrazia parte-hartzailea, guztiak parte hartzera behartzea”. Zin degizuet ez dudala ezer gehiago esango. “Gainera, sexu eta ugalketa eskubideen aldeko estrategia nazionala garatu dugu lehen aldiz”, eta triptiko koloretsu batean ilustratutako estrategiak erakutsi dizkigute. “Zein interesgarria”, Angelak, formal baina interesatua. Izan ere, normalean, pasioak, bizitzeko gogoak eta politika publikoek ez dute bat egiten gela berean. Gelatxo. “Legegintzaldiaren hasieran, Ebroko, Erdialdeko Kataluniako, Lleidako, Alt Pirineuko eta Arango emakumeek kilometro asko egin behar zituzten metodo kirurgikoarekin abortatzeko. Haurdunaldia borondatez eteteko metodoa aukeratzeko eskubidea bermatu dugu Katalunia osoan eta hilekoa eta klimaterioa lan eskubideekin lotu ditugu”. Ministroak edo zuzendari nagusiak arrazakeria instituzionalaz, hilekoaz eta lan eskubideez hitz egiten duten bakoitzean, faxista multzo bat ateratzen da sareetan, barre eta irain eginez. Horiek dira Estatu Feministan espetxeratuko ditugun lehenak, nahiz eta zenbait antipunitibistak (serioek ez, besteek) ezingo duten inoiz Estatu Feministarik izan, estatua edo familia bezalako hertsapen egituraturik nahi ez dutelako, nahiz eta gero guztiek familiak ereiten bukatu. “Hilekoaren ordutegi malgutasunaren erregimena txertatu dugu, osasunari edo ongizateari eragiten diona”, dio ministroak, eta gogora etorri zait duela urtebete Autonomía Sur-eko Ana Jimenezekin, Sevillako prostituten kolektiboko buru Marijose Barrerarekin, eta haren bizilagun maite Susana Tercerorekin izandako elkarrizketa zoragarria, Irene Monterok hilekoaren minagatik baja hartzeko aukera ezarri zuenean. Bizilaguna ez zegoen konbentzituta. “Ikusten dut, baina ez dut ikusten, ui, ez dakit, Marijose”, eta zalantzati begiratzen zigun guztioi. “Hori nola kontrolatzen den ikusi behar da, gezur asko egon baitaiteke”. “Entzun iezadazu”, erantzun zion Barrerak eskua hartuz eta goitik behera begiratuz. “Gizonek bizkarreko mina dutenean, fosforitoz markatuta ateratzen al da?”. “Ba arrazoi duzu”. “Noski, ikusi ez da ezer ikusten. Ikusi al duzu zalapartarik haiek mina dutenean eta bajak eskatzen dituztenean?”. “Egia da”, esan zuen auzokide suminduak bidegabekeria hautematean. Angelaren interesa handitzen ari da, argi eta garbi. Parte hartzen hasi da, eta galderak egiten. Adibideak nahi ditu. Datuak nahi ditu. Katalana izan nahi du segundo batzuez. Ministroa denboraz hitz egiten hasi da orain. Denborarako eskubideaz. “Eraldaketa feministarako beharrezkoa da zaintzak ez izatea soilik emakumeen ardura, horrek eragina baitu bizi kalitatean, denboraren eskuragarritasunean eta bizitza pertsonala, familiakoa eta lanekoa uztartzeko aukeretan”. Familia heterokapitalistaren eta bizi kalitatearen arteko kontziliazioa ez da inoiz posible izango, eta zaintzak ez dira zeregin edo ardura bat, emakumeek patriarkatuan doan egiten duten guztia baizik, baina ados nago zatitutako denborek pertsona zatikatuak sortzen dituztela. Orain Arrazismoaren Aurkako zuzendari nagusiak, ikertzailea ere badenak, triptiko batzuk erakusten dizkigu, datu eta guzti. Sare sozialetan ahoa irekitzen duen bakoitzean, gizon zurien armada bat ateratzen zaio txistua botatzera. Politika instituzionalean sartzen diren emakumeen aurkako indarkeria politikoa, are gehiago arrazializatuak badira, ez dago idatzita. Txantxa da. Jakina idatzita dagoela. Hamabi mila urteko esklabotza eta menderatze sexuala, hain materiala, ezen aldatzen baita biologia, gorputzen tamaina, garunena, hatzena eta bularrena, eta belaunaldiz belaunaldi transmititzen den. Agian ez da ulertzen gure gorputzekin idazten duguna, arimak idazten duena bakarrik delako arrazionala; beraz, arima dutenek bakarrik hitz egin dezakete legitimoki, arima xaloek, zeinek nahiago duten Franco Berardik aipatzen duen keinu neurtezin horri buruz hitz egin, batzuek baimena edo bortxaketa den ez dakiten keinu horri buruz; zeren hemen baimendutako gauza bakarra pobreen, emakumeen eta zuriak ez diren pertsonen aurkako indarkeria politikoa baita, arraza eta sexu merkantziak sortzen dituzten baimendutako bortxaz eginiko subjektuen kontrakoa. Izan ere, zenbat du kontsentsuak indarkeriatik eta zenbat arautik. Zenbat du adostasunak biziraupenetik. Tolerantzia bezalakoa da. Ahal duenak toleratzen du, eta ahal duenak adosten du, ez nahi duenak. “Zortzi milioi gara Katalunian”, dio zuzendari nagusiak. “Sartu ginenean, guztiz beharrezkoa zen harrera politikak indartzea, biztanleen % 80 iraganeko edo duela gutxiko migrazioetatik baitator herrialde honetan”. A zer erokeria, pentsatuko zuen Angelak, San Frantzisko dirudi honek, baina mikroan. “22 milioitatik 40 milioitara igo genuen aurrekontua”, eta Angelak bizkarra altxatu eta bere gorputz osoa aurreratu du hobeto entzuteko, White House deitzen dioten leize feudal hau gurtzen amaituko du. “Erregularizazioa errazteko programa bat jarri dugu martxan, baina arazorik potoloenetakoa da gizarteak ez duela arrazismoa identifikatzen, ez haren jatorri historikoak, ezta gaur egungo funtzionamendua ere. Horretarako, beharrezkoa da herritarrekin zuzeneko harremana duten langileek arrazismoaren aurkako prestakuntza jasotzea”. Eta zer egingo dugu poliziarekin? Ez dut ozenki galdetu nahi, nire zeregina jauregiko altzariekin konbinatutako Kataluniako gotiko beranteko eskultura bat izatea baita.

      Elkarrizketari amaiera emateko, presidenteak hartu du berriro hitza. Ekitaldiaren hasiera eta amaiera iragartzeko erabiltzen dute. Gustatzen zait. “Gela hau birmoldatu zutenean”, dio, “Ama Birjina bezalako sinbolo erlijiosoak kentzea proposatu nuen”, eta harrizko hormako erdi-erliebeko ama birjina seinalatu du hatzaz, eta barre egin. “Nola kenduko duzu Montserrateko Ama Birjina?”, errieta egin zion zuzendari nagusiak, “daukagun birjina beltz bakarra da-eta!”. Barreak berriro. Orain, aretoaren buruan dagoen koadro handia seinalatu digu. Tapies nire lagun zaharrarena da. Han ere dena dago Txillidaz beteta, (haren emaztea) askoz merkatari hobea zen Oteiza baino, zeina iraultza armatukoa zen gehiago erreforma moderatukoa baino, beraz, isilarazi egin zuten. Elkarrizketa aurpegi triste samarrekin amaitu da. “Apur bat penatuta gaude”, dio presidenteak, kalabazak eman berri dizkioten edozein pisukide dirudi. “Hauteskundeak galdu ditugu eta jada ezin izango dugu honekin guztiarekin jarraitu”. “Jo, ze pena”. Angela Davis pragmatika komunikatiboa indartzen. Energia ekoizteko entitate publiko bat sortu dutela aipatu du presidenteak, baina pribatizazio prozesua geldiezina da, eta White House honek ez du ogasunik, ez armadarik, ez kontrolik Auzitegi Gorenean. Horregatik ditu Venezuelak bost milioiko milizia bolivartar bat eta armada herrikoi bat. Baina herria armatzea debekatuta dago Herrien Europan, zigorrak ezarriko lizkigukete, Venezuelari bezala, eta inork ez luke lagunduko Katalunia, akaso euskal herritarrek, eta guk ere ez dugu ez armadarik ez txertorik. Beraz, guztiok sarraskituko gintuzkete, eta kariñoa hartu diet Montserrateko Ama Birjinari, Jenni Bondi eta prentsaburuari, Manteroen Sindikatuak egindako kamiseta moloiez gainezka agertu direnak, Angelak jantzi eta Laranjondoen patioan argazkiak ateratzeko, hala eskatu baitute manteroek.

      Laranjondoen patiotik, Sant Jordiren aretoa ikustera garamatzate. Obretan dago, “harrotasun kolonialaren trazuak” ezabatzen ari direlako. “Primo de Riverak, aretoko aurreko lanaren ordez, kutsu militarista eta ideologia espainolista zuen pintura multzo bat jartzeko agindu zuen”, Espainiako Wikipediarentzat, falangismoa eta faxismoa “ideologia espainolista” direlako eta Arnaldo Otegi “politikari espainiarra”. Horregatik ez dugu inoiz elkar ulertuko. Zuzendari nagusiak, besteak beste mexikarra denak, margolan horiek ken zitezela esan zuen. “Presidentetzako kontseilariaren aholkularia nintzenean, egunero etortzen nintzen hemendik lanera”, esan dit. “Ikusten nuen lehenengo gauza zen espainiarrak nire herria hiltzen”. Nik zera espero dut, diziplinaz, urte batzuen buruan, telesail, film, iragarki, programa eta ekoizpen zientifiko arrazista eta sexisten % 90 ere kentzea, gaur egun jendeak inolako arazo etiko edo digestiborik gabe kontsumitzen dituen horiek. Sant Jordiren areto nagusitik White Housearen ekialdeko hegalera igaro gara, eta han Pujolen izpiritua besterik ez dago. Badirudi bera zela gobernu boterearen erdigune neuralgikoan dagoen jauregi-komun horretan bere beharrak egitea maite zuen bakarra. Jauregietako Buladak Rikba jainkosarenak dira formalki, arkitekturaren, eraikuntzaren eta erritmoaren jainkosarenak, eraikuntza oro ez baita arkitektura, eta arkitektura orok ez baitu beharrezko erritmoa, hau da, beharrezko proportzioak, nahiz eta alemaniarrek behin eta berriz esan duten arkitektura ikastea alferrikakoa dela, bidetak bezala, eta dena ingeniariek eta aparejadoreek egin dezaketela. Baina artea da eraikuntza eta arkitektura bereizten dituena, beraz, artea garrantzirik gabekoa dela sinetsarazi nahi digute. Orain ulertzen duzue Alemaniarekin dugun arazoa, ezta? “Ze pena hauteskundeak galdu izana, egiten ari ziren politika guztiekin”, esan dit Angelak patio gotikoko eskaileretatik jaistean, ministroa, zuzendari nagusia eta kabineteko gainerakoak, bizkartzaina barne, lagun ditugula. “Bajoiarekin gaude, baina ez du luze iraungo”, esan dio ministroak, eta ados nago. “Espainiak ez du denbora askorik uzten tristura egokitu dadin, laster nobela gisako epaiekin hasiko dira”. Prentsaburuak pilota jaso du baiezkoa emanez. Taldeko norbaitek esan du Angela, berez, ETAk ekarri duela Kataluniara. Gogoan izan nahi ez ditudan beste batzuek barre egin dute. Baxu. Badakizue katalanak baketsuak direla, Gobernu Jauregian gaude, eta nonahi dago prentsa. Esaldi erdi bat iragazten bada, Kataluniako presidenteak euskal jatorriko terrorista afroamerikar gisa kartzelatuta amai dezake.

2024ko maiatzaren 27a

Maindirea bezain botata esnatu naiz. Gaur amaituko da nire luxuzko bizitza sofistikatua. Hozmintzen hasi naiz eta zalantza sortu zait gaur zer izango naizen, izango ote naizen ere, “akaso heldu jaioko naiz / eta ez dut distantzia egokiz / hausnartzeko / zure faboreen beharrik”, zioen nire amari aspaldi idatzi nion poemak, “akaso ilehori eta azeri sortuko naiz / doi eta oharkabe bizirauteko / familiaren itzulera europar honetan / ausaz lelokeriazko une / sortuko naiz / amarrarik / koiunturarik / umorerik gabe”.

      Ez dakit zer ordutan etorriko den gaur errealitatearen jainkosa. Ai, errealitate! Lapa baten gisa niri josita, eman musu burrunbarik gabe eta utzidazu nire hurrengo akatsean lan egiten: ziurtatu hotelak ez duela Angela Davis bere gelatik hamabietan botako. Ezin da aireportura joan ordu bata eta erdiak arte, beraz, ikus dezagun zer egin dezakegun. Eta ikus dezagun gosaldu aurretik. Harrera-gelara deitu dut. Arazoa azaldu diet. Begiratuko dutela esan didate. Ez nau batere konbentzitu erantzun horrek. Pompeuri deitu diot, berak ordaindu du hotela eta zerbait negoziatzeko aginpidea du. Harreratik deitu didate handik gutxira. Bale, gera daiteke. Gaur, hainbat misio eta destino ditut. Bizkartzain gisa, Angela jaitsi arte hall handia okupatzea izango dut helmuga, aireportuko taxira lagundu ahal izateko. Beraz, Davis eguerdian bakarrik ikusiko duzue, agurrean, eta goiz osoan aguantatu beharko nauzue horretarako. Tok-tok. Gogo biziz ireki dut. “Egun on, Diego”. Diego berria da, eta ederra eta gaztea, eta ez du gosariko erretilu handia askatzen, ezta mehatxupean ere. Badirudi konde-logelaren hondoraino sartu eta erretilua beraiek utzi behar dutela. Horrek ez du zentzurik. Logelaraino zuku bat ekartzeko zerbitzuak zentzurik ez duen bezala, Martetik ekarritako laranjekin egindako zuku bat, Lurra pentsutarako soja sailekin kolonizatu baitute, eta berotegi efektuko gasekin apaindu, kutsadura bikain eta deforestatu batekin. Baina ez dadila inor izutu. Abeltzaintza eta nekazaritza berri guztia Latinoamerikan eta Afrikan finkatuta dagoenean, eta Txinak zementuaren, plastikoaren eta energiaren ekoizpen guztia monopolizatu eta bere zetaren ibilbide berria guztiz zabaltzen duenean, gauza normalak mundu osora esportatu eta inportatzeko, orduan Europak, azkenik, balio erantsi handiko gauzak ekoizteari ekin ahal izango dio, hala nola segurtasun alarmak, okupak etxean ez sartzeko eta denok egarriz, gosez eta hotzez superseguru hil ahal izateko.

      Gaurko gosaria derridatarra da, eta ni foucaultarra naiz, baina biek diote marrubi marmelada ez dela existitzen den gauza bat, zeinari gero marrubiak, azukrea eta limoi zukua gehitzen zaizkion, ezpada marrubien, azukrearen eta limoi zukuaren arteko erlazio jakin batek sortzen duela marrubi marmelada. Kontua ez da proletarioak existitzen direla eta gero dominazio kapitalista gehitzen zaiela, baizik eta proletarioa harreman kapitalistek sortzen dutela. Honaino denok eskutik helduta. Kontua ez da beltzak eta zuriak existitzen direla eta gero menderatze harreman arrazistak gehitzen zaizkiela, baizik eta harreman horiek sortzen dituztela arrazak. Hemen arrazistak eskutik askatzen hasiko dira. Kontua ez da emakumeak existitzen direla eta gero menderatze harreman patriarkalak gehitzen zaizkiela, ezpada menderatze harreman patriarkal horiek sortzen dituztela emakumeak materialki. Hemen hasten dira eskutik askatzen gizon moderno guztiak; izan ere, emakumeak marmeladaren gisako materia organiko manufakturatuak badira, eta ez Jainkoak gizona sortu zuenean nahi gabe bota zuen puzker txar, kultural eta gaseoso bat, orduan gizonak ere desagertuko dira klase borroka feministarekin. Erotuta daude!, egin du oihu Munilla gotzainak, bera baita zer egin nahi dugun ulertzen duen bakarretakoa. Nik laranja zukua, kafea eta pasta plater bat besterik ez nuen nahi, baina natura hil bat ematen duen paisaia bat daukat, natura ez dena eta hilda ez dagoena, zeren ezti honek sintetikoa baitirudi, baina gauza berde eta ez-moderno hori espinaka likidoa da? Marmeladak zain begiratzen dit; marrubi marmelada orok behar ditu hainbat teknologia eta egiaztapen sistema marrubi marmelada izateko, hau da, limoi zuku baso bat marrubi zati batekin eta azukre koilarakada batekin ez da marrubi marmelada. Horregatik, emakume, zuri edo proletario egiten zaituena ez da gauza bakar bat. Hori monoteismoa litzateke. Proletario, emakume edo beltz egiten zaituena menderatze harreman material egituratuak dira (inbrikatuak, uztartuak, fusionatuak, mihiztatuak), sinbiotikoki eta historikoki ostiaka sortuak. Hori politeismo materialista litzateke. Eta erlazio material horiek esanahia dute. Ez esanahiak ideia edo arima erratu gisa hegan egiten duelako eta bat-batean, danba, materiarekin topo egiten duelako. Baizik eta materia semiotikoa delako. Hori politeismo materialista bastarta litzateke. Eta bastarta da familia zintzoek ez dutelako legitimatzen. Gure lagun osasuntsuek, errukulak, kinoak, tomateak eta ahuakateak, jakin-minez begiratzen didate, esplotatutako ikertzaile onek bezala, eta haien ondoan kafe arrunt bat, laurogeietako kruasanak eta gurin klasiko pixka bat. Ensaimada lotsagabe bat eta sakarina pixka bat baino ez dira falta gramatika eskizofreniko garaikidea osatzeko. “Egun on, Ana Maria!”. “Jasotzera nator, baina goiz dela ikusten dut”. “Bai, gaur hamabiak arte geratuko naiz. Baina etorri, sartu, mesedez”, eta zalantzati geratu da, baina ez naizenez gizona, eta hiru egun daramatzagunez aldaketa klimatikoari eta pobreziari buruz hizketan, sartu egin da. “Begira, ze desastrea, burkoa pixka bat zikindu dut”. “Ez kezkatu”, esan dit erlaxatuta, “jakingo bazenu zer uzten diguten”. “Zerri aristokratiko asko dago, ezta?”. “Bai, asko”, esan dit nazka politikoaren keinu zoragarriarekin, “baina lehengusinak esaten du Ingalaterran okerragoa dela”. “Ingalaterran beti da dena askoz okerragoa”. Adin txikikoa nintzen lur akonplexatu eta inperial hartara lanera joan nintzenean. Aitak mila aldiz errepikatu zidan, Jule, landara zoaz, laaan-da in-ge-le-sa, esaten zidan landaren laaanda hori markatuz. Hamazazpi urterekin iritsi nintzen, dena esperimentatzeko gogoarekin, baina egia da Ingalaterrako landazabala leku desatsegina dela bizitzeko gogoarentzat. “Nire lehengusinak han egiten du lan”, esan dit aske, “Colchesterretik gertu, kostaldeko herri batean”. “Beno, behintzat ez da landazabal hutsa, itsasoa dago”, esan diot ilusioz. Jaywick ez izatea espero dut, lehengusina gaixoa. “Bai, bera pozik dago, itsasoa asko gustatzen zaio, Cadizekoak gara”. “Bai ederra zuen kosta, Ingalaterrako kostaldea ere oso polita da, barrualdean baino hobeto egoten da”. Zin degizuet hori egia dela. Ni barnealdeko herri batean egon nintzen, beno, barnealdekoa... komunitate ingelesa kanpokotasun etengabea da. “Pozik dago, jatetxe batean lan egiten du, nola deitzen diote han? Pub”. “Pub, bai, giro handia egon ohi da”. Imajinatzen dut, ezerezaren erdian jarritako pub bat, farmazia batekin eta orotariko denda batekin, bakoitza ez kale nagusi ez erdigune ez izkina ez den desleku baten muturrean kokatuta. Iparraldeko Europan ez dute plaza kontzeptua ezagutzen. “Biok egin genuen sukaldaritza. Ni gozogilea naiz”, eta argi garden batek distiraz bete dizkio begi-niniak. “Nahiz eta ez dakidan han eutsiko niokeen, euri asko egiten baitu”. “Bai, euri asko egiten du eta goibel samarra da, askoz hobeto hemen”. “Askoz hobeto hemen”, azpimarratu du. Herri ingelesak heriotza dira. Zentrifugagailu bat bezalakoak dira, periferiara hondakin toxikoak eta familiak botatzen dituena, alkoholikoak ahal dela, haur zurbil eta mirrinekin, beren jaka urdin zurbilekin, praka berde zurbilekin, bota marroi zurbilekin eta ile hori zurbilarekin, zigarroak erretzen goizean goizetik, beren hatz eta ezpain argalekin, zelai erdi soildu erdi herrenek sakabanatutako osotasunean townerako hautagai diren playmobil etxe sortak prekarioki batuz, haurdun dauden nerabez beteta, beren mutil-lagun zurbilen zain neonak langabezian eta argi bolak higatuak dituzten diskoteka narras eta zikinen kanpoaldean, duintasun apurra duen edozein herri nordikok dituen diskoteka horietan. “Eta brexit-aren ondoren, ez dakizu ze nahasmen egoitza-baimena lortzeko”, dio eskua astinduz. “Dudarik gabe, hemen askoz hobeto”. Ingalaterra Irlandaren oso antzekoa da, baina Irlandak Europar Batasuna du, eta Ingalaterrak Lordak eta lunpenproletariotza bakarrik. Eta horrek ez dio egiatan villageak diren haien townen paisaia siniestro eta itzaltsuari laguntzen. “Bai, lehengusinak esaten du etxebizitza oso garesti dagoela eta zerga asko daudela”. “Gainera!”. Ez zara bakarrik etengabeko periferia batean bizi, baizik eta, gainera, etxebizitza oso garestia da eta moketatuta daude! Berde zurbilez. Hala ere, ingelesek alemaniarrek baino joera gutxiago dute depresiorako. Ez denok, ez dezagun orokortu. Baina herrialde bat lurretik inbaditu eta okupatzeak eta hamarkada pare batean zibilizazio sorta bat hondatzeak gogoa eskatzen du, jakinduriaz eta diziplinaz gain, beraz, ez dago zalantzarik estatubatuarra inperio labur eta morbidoa izango dela britainiar inperioekin alderatuta. Burko zikindua erakutsi diot. “Ziazerba? zuku berde pixka bat erori zait”, nazka aurpegi nahasia jarri dut. “Ez kezkatu”, hartu eta ondo begiratzen du zer gertatu den. Ana Maria Sant Andreun bizi da, Azokaren esparrutik ez oso urrun, astean sei egunetan etortzen da autobusean zentrora, eta garbitzen duen komun horren tamainako pisu batean bizi da pilatuta. Baina hori, jakina, ez dit berak kontatu, Mariñak baizik. Atzo berriro esan zion Kellyen bilerara joateko, nire aurrean, presioa egiteko bezala, badakielako iraultzaile baten bizkartzaina naizela, baina senarrak ez du nahi Ana Maria “protesta istiluetan” sartzerik, eta hortik dator Mariñak pasatu zidan bideoa. Esther Salinasek, Andaluziako Kellyen Sindikatuko bozeramaileak, hitz egiten du bideoan, eta enpresez gain beste arazo larri bat dagoela aipatzen du: “Pisu zerbitzarien bikotekideak eta gurasoak, zuek antolatzearen aurka daudenak. Beldur al zarete beren interesen alde borrokatzen ikasi eta konturatuko ote diren zuek ere soberan zaudetela beren bizitzetan? Borrokan hasteko erabakimenarekin ikusten zaituztedanean, itxaropenez beteta, jarraitu beharreko bidea zein den dakizuenean, beste dei bat jasotzen dut, ahots itzalikoa, etsipenezkoa, zeuen bikotekideak ez duela etxean arazorik izan nahi. Etengabe medikatuta egotea ez al da arazoa etxean? Planik egin ahal ez izatea zuen atseden egunak ezagutzen ez dituzuelako, ez al da arazo? Antsietatez betetzen zaituen lan jazarpena jasan behar izatea ez al da arazoa etxean? Hozkailu bat epeka eskuratzeko aukerarik ez izatea, kontratu mugagaberik ez duzuelako, ez al da arazoa etxean? Mesedez, partekatu, lan esplotazioaren konplize izaten ari diren kide horiengana irits dadin”. Ba hemen partekatzen dut. “Zer janari prestatzea duzu gogokoen?”. “Mmm”, pentsatzen ari da. “Gehien gustatzen zaidana kremak eta tartak dira, nire alabari asko gustatzen zaizkio”, eta burko guztiak altxatzen ditu espinaka likidoak horietako bakar bat ere zeharkatu ez duela egiaztatzeko. Mariña entzun dut korridorean bezeroren batekin hizketan. Nire gelatik irteten lagundu diot Ana Mariari, lan handia du, eta Mariñak adeitasunez agurtu nau. “Bideoa ikusi dut”, esan diot prestu. “Nik horrela jarraituko dut erretiroa hartu arte”, “horrela” dioenean borrokatzeaz ari dela suposatzen dut, “nahiz eta ez dakidan erretirora iritsiko naizen, zeren martxa honetan”, azpimarratu du, “begira, hirurogei ditut, eta nire lankide gehienak ez dira erretirora iritsi, denak ateratzen dira atzeko atetik”. Hori ere esaten zuen Esther Salinasek bideoan, denak ateratzen direla “epaimahai mediko batekin eta ezintasun batekin. Hori da gure etorkizuna, erretiroa hartzeko adina baino askoz lehenago gaixotzen garelako. Baina hori ez da lan eskubideen arazoa soilik, baizik eta ezagutza eskubidearena, gure eskubideen alde nola borrokatu jakiteko behar dugun ezagutzarena. Harreragileek erretiroa hartzen dutelako, gerenteek, mantentze lanetakoek, zergatik nire lankideek ez dute inoiz erretiroa hartzen?”. Ana Mariak, atetik, nire gela begiekin zeharkatu, irribarre egin, eta esan dit: “Denak horren garbiak balira, ez genuke lanik izango”. “Hau ez da lana, hau esplotazioa da”, dio Mariñak, hasperen batekin, “bizitza hau da egokitu zaiguna, beti aurrera”, eta besoa altxatu du eskuan duen komuneko paper biribilkia astinduz, ezkerreko korridoretik desagertu aurretik, 815etik 830era doazen geletarantz. Telefonoak jo du, telefono gorria, karkasa latz batere diskretu hau jarri nionetik. “Eskerrik asko guztiagatik, Ana Maria”. Hark “zuri” labur bat bota eta alde egin du. Ez dut berriz ikusiko. Telefonoa hartu dut. Begiratu dituzu arratsaldeko galderak? Maria Rodo telefonoaren beste aldean. Ez, baina orain jarriko naiz eta esango dizut. Gaur arratsaldeko Public Policy Center-eko mahai-inguruan izango da bera ere; Johns Hopkins eta Pompeu Fabra unibertsitateen politika publikoen institutua da. Fabrak eta biok istilua izango dugu azkenean influentzia trafikoagatik. “Hitz egin al duzu If-ekin?”, galdetu dit Mariak. “Nor da If?”. “Galderak bidali dizkizuna”. Emaila begiratu dut. Birbegiratu dut. “Ene bada! Aste osoa daramat mahai-inguruko koordinatzailea A E V E deitzen, kar-kar-kar, A E V E!”. Barreak, aste osoa, eta I F ahoskatzen da, ingelesak, konstituziorik ere ez dute, hizkuntzaren errege akademia bat izateko moduan... Ez nekien ingelesa zenik, joder. Non daude araurik gabeko fonetikaren Buladak, behar dituzunean? Astebete daramat erridikulua egiten, nik, Ingalaterran bizitza erdia eman ondoren, Lord izateko ziurtagiri soil bat besterik falta ez zitzaidanean.

      Ifek bidali didan dokumentua ireki dut: “Asko hitz egiten duzu Estatu Feministari buruz”. Hau poza, estatuaz hitz egin nahi duen norbait! Zer pena ingelesa izatea eta ez kosmopolita. “Zer litzateke Estatu Feminista? Zer politika publiko beharko lirateke horra iristeko?”. Pozarren! Politika publikoak eta iraultza dei diezaiokegu mahai-inguruari. Jar gaitezen. “Zer politika publiko behar dira gizateria hiltzen ari diren korporazioak debekatzeko eta aberatsei lapurtu diguten guztia kentzeko? Ba, teoria demokratiko guaien arabera, maila anitzeko gobernantza sistema baten bidez, eztabaida bat ezar dezakegu, biribilean, inplikatuekin, eta ea zer dioen Monsantok. Izan ere, uste dut ez duela nahita egiten, Iberdrolak bezala, eta pedagogikoki azaltzen bazaie, ziur lurrak desjabetzeari eta herria hiltzeari utziko diotela. Behin hori lortuta, eta Estatu Feminista eraikitzeko lehen faseetan oraindik, munduko doako lan ia guztia egiten dutenen klasea desagerrarazteko unea litzateke, eta, horretarako, munduko doako lan hori guztia egiten ez dutenen eta horren onura jasotzen dutenen klasea desagerrarazi beharko litzateke, zeren eta, ziur aski, horiek ere ez baitira konturatu, eta berdin zuriekin, mundu erdia esklabo bihurtzen baitugu asmo txarrik gabe. Eta intentzioa ona bada, dio Habermasek, komunikazioak ez du huts egingo, beraz, nazioarteko komunitatea ados jarriko da, denok pozik egon gaitezen, feminismoa ez baita etsai oso indartsuak dituen borroka politikoa, ez, marketin kanpaina bat da familia osoari ondo etorriko zaion detergente berri baterako. Zeren eta, neska, feminismoa ez bada familia osoarentzat, orduan zertarako nahi ditugu detergenteak. Guk familia ororentzat, hots, komunitate osoarentzat balio duen zerbait nahi dugu, bikaina delako komunitatea, eta onena merezi duelako, txarra den oro, supertxarra den oro, komunitate kanpotik etortzen baita beti, adibidez, estatua, komunitateak sortu ez duena, kapitala, ornitorrinkoek sortua, edo polizia, apoek asmatua. Mundu guztiak daki gauza txarrak Inutilak sortzen dituela. Eta logika horri esker irabaziko du eskuinak eta faxismoa gailendu. Baina, gutxienez, termino negatibo unibertsal bat sozializatuko dugu haientzat: señoro, eta positibo bat guretzat: señorak. Espainiako Errege Akademiaren arabera prostitutak, emagaldu eta urdangak diren golfak (kokinak, lotsagabeak eta alprojak diren golfoak ez bezala) puta señora urdangak izango dira orain, eta ai, alprojak!, ikusiko duzue zer nolako barreak egingo ditugun maskulinitate berriez betetako arima xaloen komunitate horretan gobernatzen hasten direnean, non zuritasun berriak ere erein ahal izango diren, nola ez. Eta arrazakeria berriak, dirudienez. Izan ere, nork izango du indarkeria legitimoaren monopolioa etorkizuneko gizarte berrietan? Indarkeria legitimo apur bat banatu dezakegu auzo-erkidego bakoitzean. Hala ere, agian batzuek bizilagunen komunitatearen barruan ere beharko dute eta, beraz, zerbitzu bat antola dezakegu indarkeria legitimoa atez ate banatzeko. Baita komunez komun ere. Eta gauza bera betearazpen arauemaile eta juridikoaren monopolio autoritatiboarekin. Egongo al da ogasunik? Zer egitura politikok, estatu deituko ez ditugunak, sortuko dituzte masiboki doako abortuak egiten dituzten mediku eta ospitaleak, eta jaiotzen ez diren ingeniari, ama, energia ekoizpen eta zubiak?”. Rikbarengatik! Hamabiak bost gutxi dira eta! Ziztu bizian utzi behar dut gela. Korrika eta presaka jantzi naiz, motxila egina dago, nezeserra sartu, Kojak piruletari haserre begiratu eta hall itzelera jaitsi naiz, non nire lizunkeria neurrigabeko azken minutuak emango ditudan. Igogailutik ateratzean, japoniar talde bat ikusi dut hiri globaletik txangoan irtetera doala, eta flema ingelesdun germaniarren beste taldetxo bat, mozkor? A, ez, ez dira alemaniarrak. Eta bai, pixka bat mozkortuta daude. Diruditena baino gazteagoak dira, baina betaurrekoak eta alkandora daramatzaten europar altu guztiekin gertatzen zait hori, berrogeita hamar urterekin jaio direla ematen du eta. Iparraldekoak direla esango nuke. Atondoaren aurreko larru beltz nabarmeneko sofa luzeetan eseri dira. Jaiki egin dira. Berriro eseri. Harrerako zerbaiten zain daude, tonua pixka bat igo dute, ez gehiegi, altxatu, eta harrerara hurbildu dira berriro, baina batek japoniar taldearekin topo egin du (iraintzeko orduan duten diskrezioagatik dira ezagunak japoniarrak, ia euskaldunak bezain diskretuak, zerikusirik ez katalanekin), barkamena eskatuz pasatu da taldearen erditik, eta besoak trakets mugitu ditu hotelaren aurretik dezibelioak topera pasatzen ari den auto garesti eta turkesa horren erritmoan. Badakizue iparraldeko europarrak ez direla gai garagarrean, lupuluan eta legamian arrautzeztatuta ez dauden esperientzia estetikoak izateko, eta horrek ez dio laguntzen bizitzaz gozatzeko duten erabateko gaitasunik ezari, batez ere suediarren edo norvegiarren kasuan. Angelaren beste bisita baterako utziko dugu suitzarren ezaugarri den depresio organikoa, eta haien azal lodi diruduna. Baina egia da ez ingelesek ez poloniarrek ez dutela iparraldeko muturreko txepelkeria partekatzen, nahiz eta denek duten nolabaiteko zailtasuna Europako hegoaldean eta, oro har, munduan parranda esaten zaiona ulertzeko. Europako iparraldean badakite txilio egiten eta iraintzen, baina parranda esaten dena... gaizki parrandatzen dute eta botaka asko egiten dute. Eta hori egitear dago norvegiarra, beharbada suediarra, daniarra?, bere kideen oinetakoen gainean.

      Orain argazkiak atera behar dizkiet egun hauetako taxi txartelei, Angelaren bisita finantzatu duten erakundeei pasatzeko. Badakit gaur hotel herrikoi, nano eta gris batean amaituko dudala eguna, non ezin izango ditudan bi urrats ere egin gelako atearen eta ohearen artean, eta ez ditut berriro ikusiko bainu-txano polit horiek, bi kizkur ere estaltzen ez dizkidatenak, ezta txanoen ondoan jartzen dituzten exekutibo burusoilentzako orrazi panpoxak. Beraz, hemendik aurrera nire bizitzak okerrera egingo du, baina dena ekologikoagoa eta jasangarriagoa izango da. Beraz, hurra! Igogailutik irteten ikusi dut azkenean. Hau lasaitasuna lehen egunarekin alderatuta. Pena ere sentitzen dut. Pena-lasaitua. Pena amaitu delako. Lasaitua itzel amaitu delako. “Zer moduz egin duzu lo gaur, Angela?”. “Oso ondo”. “Ederki, orduan”. Gurpildun maleta hartu diot, eskertu dit, eta harrerara hurbildu gara. “Dena ondo?”. “Dena primeran”. “Eskerrik asko”. “Eskerrik asko zuei”. Guztiei agur esan eta irteerarantz abiatu gara. “Zer interesgarria iruditu zitzaidan atzokoa, gobernuarena”, dio apur bat harrituta eta lasaituta. Angelak pozik eta ase dirudi egun hauetan gertatu den ezagutza eta enpatia transferentziarekin. “Eta azoka, zirraragarria, eta gaztez betea”. Transferentzia politikoa, izan enpatia izan ezagutza, itxuraz bananduta dauden gauzak erlazionatzean datza, hala nola Xi Wang Mu boterearekin, boterea balioarekin, balioa gaitasun epistemikoarekin. “Zein ondo Shivarekin egon izana”. Shiva, bizitzaren jainkosa, Ana Maria eta Mariña errealitatearen jainkosekin, betiko lotuak, aldi berean, Angela Davisi eta Esther Salinasi, berezko baliorik gabe ez baitago borroka kolektiborik eta borrokarik gabe ez baitago bizitzarik, ezta erretirorik ere. “Asko pozten nau gozatu duzula ikusteak”, eta irteerako atera goaz; Momotxoferra ikustean tristura izugarri eta alai batek urpetu dit toraxa. Alaia, gozo erori zaidalako, eta tristea, ez dudalako berriro ikusiko poliziari eta epaile espainolei deitu ez dien jaun dotore eta atsegin hau. “Begira, autoa hor daukagu, zu aireportura eramateko zain”. “Ze ondo”, erantzun du. Tristura dut oraindik, Etorkizuna badoa. Badoa Etorkizuna. Denok ikasi beharko genuke tristura eta alaitasuna hobeto uztartzen, diote psikologiako eskuliburuek. Baina, egia esan, poztasuna eta ostia txarra uztartu behar dira ondoen. Izan ere, nola iritsi gara honaino? Pozez salteatutako ostia txar tonekin. Eta ez dago gure alaitasun diziplinatuak baino gehiago haserretzen dituen ezer, poza, itxaropena bezala, diziplina bat delako, baina jendea mugimendu feministara joan beharrean psikologo freudianoetara joaten da, alai egoten uzten ez dien trauma bat dutela uste baitute, eta, aldiz, Kentucky fusil bat da ipurditik sartuta daukatena, gobernatzen hasteko atera eta kargatu behar dutena. Eta amets amerikarreko brisa hau? Angela izango da. “Zu ez zatoz?”. Angelak uste zuen berarekin joango nintzela aireportura. “Ez noa, ez. Gaur arratsaldean mahai-inguru bat daukat Pompeu Fabran”. “Atzo izan ginen unibertsitatean?”. Ez daki ze liburu idazten dituen eta zein unibertsitatetan den honoris causa doktorea. “Bai, horretan”. Eta kotxerantz azeleratu beharrean, au revoir noranzkoan, gelditu eta begira geratu zait. “Aizu, liburu hori nahi dut”. Ez dakit zein den “hori” ziurtasunez, baina etenik gabe estutu nahi dut nire heriotzaren egunera arte. “Bastartena?”. “Bai, hori”, eta irribarre eder batek blaitu ditu bere masailak. “Bidal iezadazu”, eta besarkatu egin gaitu. Zeren hemendik aurrera ni ere anizkoitza eta nahaspila bainaiz. Buladez eta holobiontez gainezka dagoen orainaren borroka ikaragarri honen parte. Agur esan du. Etorkizuna badoa, hiru belaunaldik eskoltatua, bihotz hilak hortzez erauzteko, koloreztatzeko eta ostadar parrizida baten antzera astintzeko trebatuta eta prest dauden hiru belaunaldi, prest garrantziaren eta balioaren esfera bularrarekin zabaltzeko, bestelako solaskideak, munstroak eta dragoiak barneratzeko. Bizitza astintzeko. Eta baimenik gabe munduratzeko.

      Hala ere, etorkizuna berriro ikusi nahi badugu, radarra inkonbenienteki zabaldu eta infernutik babesten gaituzten zuhaitzen garrasia entzuten ikasi beharko dugu, baita gogor putz egiten ere, baso-suteek merkataritza-guneak suntsitzeko eta esfera publikoa panda hartzez eta BDSMez buxatzeko. Arnesak banatu beharko zaizkie intentzio oneko habermastarrei, elkarren artean garrasi atsegingarriz penetra daitezen, arau nahasiekin eta neon-tutuekin, inoiz adostasunik izan ez duen zentzu komun viktoriarrak agintzen duenaren kontra. Mikrofisika ahozikin bat asmatu beharko dugu, espezieak beren hizkuntzan irainduko dituena eta beren burua jainkotzat duten leloei koplaz erantzungo diena. Erleak produzitu beharko ditugu senarren ordez, eta transmutazioaz eztabaidatu mikrobionteekin, likena ez baita inoiz bere buruaren berdin-berdina izan, baina beti izan du arrazoiak baino jakituria handiagoa, eta horregatik daude laku gaziak eta gatzik gabeko itsasoak, mundua artikulatzen zuten ziurtasunek jada ezin dutelako mundua azaldu. Horregatik dago gure aroa paradisu espetxeratuez haurdun, zarataz eta ebidentzia hautsiez betetako gortasun hori etenik gabe zulatuz.

      Kontakizuna zaindu behar da. Zentzuan egon baita beti krudeltasuna.

      Zaindu dezagun zentzua biharamuna balitz bezala. Biharamuna materia semiotikoa delako, zeuen lepoetan gauza bururaezinak xuxurlatuko dizkizuen materia, eta ez da berriro ezer pasatuko sekula gurea izan ez den Nitik, ezer ez beti haiena izan den Zeratik, ezta beti menderakuntza izan den SuperNitik ere.

      Oro, gainbalio oro, heriotzaz eta bakez egina da.

      Bake soziala.

      Horregatik izango da beti haien bakea gure gerra baino krudelagoa.

      Entzuten ari zareten behe-maiztasuneko soinu hori, moteltzen zaila dena eta norabide guztietan hedatzen dena, espezie berri baten melodia da; handiago sentitu ahal izateko bizitza txikitzen dutenak irentsiko ditu hainbat hamarkadatan. Benedetti parafraseatuz, ez baitago Bizitza garbitzeko belakirik, eta xaboitu ahalko bazenukete ere, eta gero itsas baldeak eta baldeak bota, eta eguzkitan eseki lehortu dadin,

      beti geratuko lirateke bastartak,

      gure armarri gure errimel gure betile distiratsuekin,

      amorruz eta pozez beterik, eguzkiak oraindik arnasten baitu, eta ez da Apolo, zeina taldean bortxatuko baitugu, emakume izatea zer den jakin dezan,

      dinamitatu arte joko dugu takoiez, bat izateari utzi eta mila eguzki bihur dadin, kosmos osoa argitzeko biraraziko ditugun eguzkiak. Lurralde ulergarri oro geureganatuko dugu, nahasmen bihurtuko, eta, iskanbila horren erdian, irudimenaren jainkosak hedatuko ditugu.

      Eta, orduan, etorkizuna egongo da berriro.

      Ez ginelako bart jaio, gure bizarrek zazpi milioi urte dituzte, eta zeru-hauts jaio baina lirika bilakatu zen kontakizun honek milioika gehiago. Izarrek ez omen dute bizitzarik eta ez omen da existitzen zerumugarik. Baina guk arras ongi dakigu nora goazen. Inoiz ez nora iritsiko garen. Baina bagoaz,

      biharamuna konposatuko duten materia organikoez betetako bagoiak herrestan eramanez. Historiaren trenak eta zalgurdi amaigabeak. Hazien Buladek bultzaturik, hor doaz kontrabandistak eta abeltzainak, aitaren dastarrak hankartean, sariak buruan, ileapaindegiko Buladei gerritik lotuta, beren txirikorda beltz amaigabeekin eusten diete zoriaren gobernariei, oraina laberatzen duten ukiezinak, pisuko eta kaleko zerbitzariak, pitbullak bezala apainduak, beren sutondoa defendatzeko beti prest. Urrutian ikusten duzuena ez dira ipurtargiak, zuziak eta atsoak dira, ilargia eta kometak pizten, Alpeak eta aduanak tiroka zeharkatzen, pausoz pauso, hurrengo belaunaldiari eskobekin eta biberoiekin elkarlotuta.

      Ezkerreko hegalean, putak eta lotsagabeak, maitasunaren Buladek babestuak, eta, erdian, ziurtagiririk gabeko kategoriekin eta kemenarekin bultzaka, amak eta castratiak, migratzaile autoktonoak denak, zeren eta, noren sorterria da subalternitatea?

      Eta nor ez da ba bertakoa, humanitatea esaten dioten gorotzezko txapuza honetan?

      Eskuineko hegalean, segurtasunik, bularrik eta eskubiderik gabe, prekario berriak, zangoez eta altzairu herdoilgaitzezko atzazalez odol fresko eta zahar lerdetsuen istorio hau zanpatuz, pubertaroko Buladek suspertuak, haserretuak eta kaputxadunak, azidozko eskularruekin doaz aztarnarik ez uzteko, familia zintzoek negar egingo dute beren seme-alabak kaskamotz ikustean, tutuekin, hortz xaflekin, barrikada bihurtu ziren begiradekin, mugak eta hesiak eskalatuz, hodeiak erauziz eta haur parkeetan eta banketxeetan odolustuz, dena beteko dute esperantzaz eta diziplinaz,

      ezkontza eta meatzaritza bezalako erauzketa industriekin akabatzean.

      Arrokek bidea azkartuko dute eta ibaiek, itsasoek eta goi-lautadek gurekin bat egin nahiko dute. Hemen Bizitza guztiona delako. Eta Edertasuna tematia.

      Eta guk nahi duguna Etorkizun Eder bat da.