Forugh Farrokhzad

itzulpena: MIREN AGUR MEABE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Forugh Farrokhzad

© itzulpenarena: Miren Agur Meabe

© edizio honena: Susa

2020ko maiatza

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Forugh Farrokhzad Irango XX. mende erdialdeko berpizkunde kulturalaren ama pontekoetako bat dugu, eta bertako poesia modernoaren erreferentzia nagusienetakotzat hartzen da. 1935. urtean jaio zen Teheranen, Reza Pahlaviren diktaduraren garaian, eta aita autoritario baten —armadako koronela zen— manupeko familia batean.

      Gazterik hasi zen poesia idazten, hamahiru urterekin, eta gazterik ezkondu, hamasei urtekoa baino ez zela, eta bere aitaren borondatearen kontra —eta harengandik ihesi, biografoek diotenez—. Ordea, luze gabe dibortziatu zen, ezkondu eta bost urtera, bere lehen editore eta senarraren lagun Naser Khodayar-ekin maitemindu ondoren, besteak beste. Garai hartako lehen poemek kritikarien asaldura ekarri zuten, poeta emakumezko bat sexuaz eta desioaz gordinki eta lehen pertsonan idazten ikustearen arbuioagatik. Bost poema liburu argitaratu zituen (Gatibu, Horma, Matxinada, Beste jaiotza bat, Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran), eta 1962an Etxea beltza da film dokumentala zuzendu zuen, Irango zinemagintzan aski goraipatua dena. Bizitza samin hori azkarregi joan zitzaion, hogeita hamabi urte zela hil baitzen auto istripu baten ondorioz.

      Farrokhzadek, bere poesiarekin, banatzearen, erbestearen eta oinazearen esperientzia muturrekoa hitz bihurtzeko gaitasun berdingabea erakutsi zuen. Abandonua eta bakardadea dira ale durduzagarri askotako protagonista, baina esperantzarako tarterik ere bada, kaiereko azkeneko bi lerroek esaten diguten bezala: “Leihoaren babespean nago / eguzkiari loturik”. Orobat, erresistentzia keinuak aurkitzen ahal dira giro latz horren erdian, Ahotsak besterik ez du irauten poeman bezala, non mintzoa goratzearen aldarria egiten duen. Bestela, poesia bera izan daiteke hutsune sentimenduaren aurreko kontsolamendua (Utzitako etxea).

      Dibortzioaren ondotik semearen (orduan hiru urtekoa) zaintza kendu zioten, eta apenas izan zuen gerora harekin egoteko aukerarik. Bizitza osoan eraman behar izan zuen bere askatasuna familiaren aurretik jartzearen zama. Bere poemetan ere ageri da Kamy semea, hura galtzearen lantua, eta gizartearen egitura patriarkalarekiko erantzun matxinoa. Itzulinguru gabe idatzi zuen bertso-lerro batean zer izan zen kalbario hura: “Nire bizitza osoa da bertso-lerro ilun bat”.

      Lehen lerroetatik ohartuko da irakurlea lengoaia poetiko zaindua darabilela, irudi sinboliko indartsuak (“lurraren sorbalda biluzia”) erabiliz eta adjektibazio ugari eta zehatza baliatuz, munduari kolore berezia ematen diona. Horretaz gain, erritmo zainduko poemak ditugu, deklamatzeko propio sortuak diruditenak.

      Jakina, Farrokhzaden euskarazko finezia poetikoaren erantzule dugu, halaber, Miren Agur Meabe itzultzailea, zeinak frantsesezko eta espainierazko itzulpenak baliatu dituen. Arestian aipatutako zenbait ezaugarri ere aurki ditzakegu, nolazpait, Meaberen beraren poesian, eta baita orain arte aipatu gabeko beste bat ere, bi poetengan nabarmena dena: (emakume) gorputzaren kontzientzia.

      Literatur zubiak gehigarriak izaten direnez, hala zubiaren mutur baterako nola bestalderako, ziur kaier honetan Farrokhzad berri bat topatuko dutela Farrokhzad-zaleek, baina baita Meabe berri bat ere Meabezaleek. Eta bi bider poesiazale izateko urdin uherra.

Itzalen mundua

Gauean estrata umelean,

gure itzalek ihes egiten digute.

Baina maldan, gugandik urruti,

berriz hurbiltzen dira poliki

mahatsondoaren adarretan

hotz eta astun pausaturiko

ilargite zital hautsez betean.

Gauean estrata umelean,

lur usaintsu isilean,

gure itzal artegek elkar besarkatzen dute

bezperako ihintzez mozkorturiko loreen antzera.

Ahapeka kantatuko balituzte bezala, pozik,

gurekiko mesfidantzaz,

guk sekula kantatu ez genituen kantak,

gure bihotzen isileran

amorruz itotako kantuak.

Baina itzaletatik urrun,

haien maite-kontuekiko ezjakin,

haien batze-banatzeez ezaxola,

gure gorputz nekatuek, beren geldoan,

bizitza berregiten dute.

Gauean estrata umelean,

galdetzen diot neure buruari:

“Bizitzak gure itzaletatik hartzen ote du kolorea?

Edota gu geu ote gara geure itzalen itzal?”.

Oi, milaka arima herrari,

ilundegian inguratu nauzuenok,

esan, non da nire itzala?

“Izuaren argiak diz-diz egiten du

nire oihu mutuaren kristalean”.

Non da nire itzala?

Non da nire itzala?

Nik ez dut nahi

nire itzaletik aldendu istant batean ere.

Nik ez dut nahi

nire itzala nigandik urrun bideetan erortzerik,

edota abailtzerik, bidaztien oinazpietan,

astun eta nekaturik.

Zergatik topatu behar ditu ateak itxita,

bere izatearen bila dabilenean?

Zergatik igurtzi behar du nire itzalak

etxe bakoitzeko ate-hormen kontra?

Zergatik zapaldu behar ditu

etsi-etsian, lur hotz eta arrotzak?

Oi... oi, eguzkia, zergatik kentzen didazu albotik itzala?

Zeuri ari natzaizu galdez: zer da iluna, mina ala poza?

Gorputza zer da, kartzela edo lur askea?

Zer da gauaren beltza?

Zer arima ilunen itzala da gaua bera?

Zer dio berak? Zer dio berak?

Akituta, galduta, txundituta,

galdera amaigabeen bidean aurrera noa.

Horma

Une izoztuak arin zeharkatzean,

zure begi basatiek, beren isilean,

hormak legez inguratzen naute.

Ihesi noa zugandik okerreko zidorretatik

ilargi-hautsetan bildutako lautadak ikusteko,

urruneko iturrietan gorputza garbitzeko

eta udako goiz bero baten lainotan

argiaren bideetan egurasteko,

sasililiz gona betetzeko

eta kukurrukua entzuteko

nekazarien txaboletan.

Zugandik ihesi noa ordokiko belarra mailatu

eta landareen ihintz freskoa edateko.

Ihesi noa zugandik hodei beltz batean,

kosta mortuan galdutako harkaitz batetik

ekaitzen biribilketari so egiteko;

ilundi urrun batean,

uso bakartien gisa

bailara, mendi, zeruetan hegaldatzeko;

sastraka iharren artetik

basatxorien doinu pozkorrak aditzeko.

Zugandik ihesi noa desiren hirira doan bidea

zugandik aparte urratzeko,

ametsen jauregiko urrezko sarraila astuna zabaltzeko.

Baina zure begien garrasi isilek

histu egiten dituzte nire bideak

eta beren misterioaren beltzean

hormak altxatzen nire inguruan.

Egunen batean atzean utziko dut dudaren begizkoa.

Amets-loreen lurrinaren pare barreiatuko naiz.

Gaueko haize leunaren izurretan irristatuko.

Eguzkiaren ertzeraino iritsiko.

Betiereko baretasunean lokarturiko munduan,

hodei urrekara batean etzango naiz guriki

eta argiaren eskuak zeru alaian

mila doinu sakabanatuko ditu parrastan.

Handik goitik, zoriontsu eta libre,

ikusiko dut mundu bat non

zure begi zorakorrek nire bideak iluntzen dituzten.

Ikusiko dut mundu bat eta haren inguruan

zure begi zorakorrak, beren misterioaren beltzean,

hormak altxatu eta altxatzen.

Itzulera

Azkenean, bideak jo zuen amaia

eta hauts artean iritsi nintzen ni.

Nire begiak nire aurretik galapan,

salam bero baten zama ezpainetan.

Hiria borborka zen eguerdiko labean,

kalea dardaraz eguzkiaren sukarrean.

Galtzada isilean nire oinek

durduzaz luzatzen zuten pausoa.

Beste kolore batzuk zituzten etxeek:

ilunak, hautsarenak, hitsak.

Txadorretan batutako aurpegiek,

katez loturiko mamuen antza.

Errekastoa lehor, begi itsu baten antzeko,

urez eta ur arrastoz husturik.

Gizon bat pasatu zen kantuan,

kantuak belarriak bete zizkidan.

Meskita zaharreko kupula ezagunak

katilu hautsia ematen zuen.

Minaretean, muezzina

ahots goibelez, otoitzerako deika.

Umeak ortozik, harria eskuan,

lasterka txakurren atzetik.

Andre batek irri egin zuen beloaren atzean.

Haizeak leiho bat itxi zuen bat-batean.

Igarobideetako aho beltzetatik

hilobi sunda umela zetorren.

Itsu bat makilari helduta pasatzen.

Ezaguna zen norbait hurbiltzen.

Ate bat ireki zen isil-gordeka,

esku batzuek onartu ninduten.

Malkoak jausi ziren begien lainotik,

esku batzuek egotzi ninduten.

Horman gora huntzorri zaharra

iturri kordokatuaren gisa igotzen.

Urteen berdea eta denboraren hautsa

orritza oparoa tindatzen.

Nire begiak jakin-minez galdezka:

“Non dira haren zantzuak?”.

Nire logela txikian ez zen aditzen

haren ume ahotsaren izpirik.

Bet-betan, haren gorputza loratu zen

ispiluaren lursail hotzean

eta hantxe izurtu belusezko begirada.

Ai ene, bera ere neuri so ameskeria hartan.

Horman bermatu nintzen

eta ahapeka esan: “Zeu zara, Kamy?!”.

Atoan ohartu nintzen iragan mingotsetik

ez zegoela ezer izen hori baizik.

Azkenean, bideak jo zuen amaia

eta hauts artean iritsi nintzen ni.

Egarri nintzen, baina iturria zen helezina.

Neure hiriak izan behar nire nahiaren hilobi.

Denboragarrenera

Edozein egunetan helduko zait heriotza,

argi-olatuz beteriko udaberrian,

kez eta hautsez jositako neguan,

algaraz husturiko udagoienean.

Edozein egunetan helduko zait heriotza,

edozein egun samin nahiz gozotan,

besteak bezain egun zentzubako batean,

gaurko egunen errainu, atzoko egunen itzal.

Nire begiak igarobide beltz bihurtuko dira;

nire masailak, marmol zati hotzak.

Bat-batean eramango nau logaleak.

Minaren garrasi gorrez gabetuko naiz.

Nire eskuak, poesiaren liluratik aske,

koadernoan labainduko dira leunki.

Oroituko naiz eskuotan, lehenago,

poesiaren odolak egiten zuela irakin.

Lurrak bere altzora deituko nau etengabe.

Jendea helduko da ni lurrari emateko.

A, baliteke nire amoranteek gauerdian

loreren bat uztea nire harlauza tristean.

Ni eta gero, zabaldu egingo dira

nire munduko errezel beltzak eta

begi ezezagun batzuk

jiratu egingo dira nire idazkietarantz.

Ni eta gero, nire oroimenari arrotza zaion norbait

nire gelan sartuko da

eta ispiluan bere buruari so eginda,

nire zer edo zer izango da bertan,

ile bat, esku-marka bat, orrazia.

Nigandik askatuko naiz, utzi egingo naiz.

Nire aztarnak ezereztuko dituzte.

Nire arima, belaontzi bat bezala,

ortzimugan aienatuko da.

[...]

Denboragarrenera, haize-euriek

nire izena ezabatuko dute hilarritik.

Nire hilobia, izenik gabe orduan,

desondraren ele-meletik geratuko libre.

Berandu

Egun nekatuaren begietara

logura ilun mutua atxiki da.

Etxerako ordua duzu orain,

etorritako bidetik, bakarrik.

Zure itzal gaiztoa itsatsirik duzun artean,

ez itxaron han inoren abegirik.

Zure etxea hor da, hilobi bat bezala

zuhaitzen hauts-aroaren erdian.

Hor ageri du, arestian bezala,

euriaren zilar-harizko koroa.

Atea ireki eta batera,

ehunka diosal jalgiko dira

sutondoaren txoko itzalietatik

zuri ongi-etorria egiteko, akiturik.

Ematen du ilunaren bihotza ari dela taupaka

zure gela txiki ziztrin horretan.

Gaua tarraz dator suge beltz baten antzera

errezel mehe koloretsuen artera.

Erlojua horman, bere tiki-taka geldituta,

konplizea da isiltasun krimenean.

Marko zaharretan, denboraren joanak

marguldutako irudiak,

aurpegi alai igarokorrak,

inoiz-edo bizi izandakoak.

Ispilua, begi erraldoi bat bezala,

ernai da bazter batean.

Gauaren izpiritu zurkaitza

islatzen du ninietan.

Zu, txori zahar bat legez, hebainduta,

ohearen beroan babestu zara

eta, betazal itxiak dardaraka,

koadernoan pausatu duzu burua.

Arima hilak, hemen lehenago lo eginak,

inguruan dituzu lantuka.

Mila keinu uzkur egiten dabiltza,

mila hasperen ahul,

burbuila iheskorren pareko

zingiraren betarte zimurrean.

Pinua bele-karranka zitalez gainezka.

Euriaren zeta lurrintsua dantzan berriz leihoetan.

Damutuko zara

zure oinazeari kontra eginez gero.

Tristuraren lorea usaintzen ari zara,

beste poema bat idazten hastear.

Poema bat zuretzat

Poema hau idatzi dut zuretzat

udako ilunabar egarti batean,

beti ere laiotza den bidearen erdian,

hondorik ez duen samin-zulo zahar honetan.

Hauxe duzu nire azken lo-kanta

zure kumaren oinetan.

Garrasi basati urratu honek

egin dezala durundi zure gauen zeruan.

Utz iezaiozu nire itzal alderraiari

zure itzaletik urruntzen, urruntzen!

Nahi nuke, elkartzen garen egunean

Jainkoa ez beste inor izatea bion artean.

Ate ilun batean bermatu dut

nire bekoki minak zapaldua.

Hatz hotz meheok igurtzi ditut

itxaropenez, ate horren kontra.

Desondraren burdinak markaturiko hau,

burla taxugabeei barre egin ziena, neu naiz.

Nire-neure bizitzaren oihua izan nahi nuen,

baina “emakume” bat nintzen, ez besterik, atx!

Zure begi xaloak irristatuko balira

liburu nahasi hasierabako honetara,

matxinada sakona ikusiko lukete

bertso-lerro guztietan lehertzen.

Hemen, itzalita daude izarrak.

Hemen, aingeru denak negarrez.

Hemen, Maryam lorearen kimuek

desertuko arantzek baino gutxiago balio dute.

Hemen, bidegurutze orotan daude jesarrita

gezurraren, lotsaren, faltsukeriaren deabruak.

Zeru itxi honetan ezin dut ikusi

esnaeraren albako argi-printzarik batere.

Utzi nire begiei berriz

ihintz anpuluz betetzen.

Maria Birjinen maskarak

kentzeagatik alde egin nuen.

Atzean utzi nituen izen onaren ibarrak.

Bularrean gordeta dut ekaitzaren izarra.

Nire furiaren sugarra haizatzen den tokia

kartzela itsua da, ai ene bada!

Ate ilun batean bermatu dut

nire bekoki minak zapaldua.

Hatz hotz meheok igurtzi ditut

itxaropenez, ate horren kontra.

Badakit farisau-jende horrekin lehiatzea

ez dela ataza erraza.

Zoritxarrez, neure haurtxo maitea,

gure herria aspaldian da Satanen habia!

Egunen batean, zure begirada tristea

minezko kantu honetara jiratuko da.

Nire hitzetan bilatuko nauzu

eta esango zeure artean: “Hauxe, hau nuen ama!”.

Korapiloa

Biharko egunik ez balego

zure alboan iraungo nuke,

nire samurdura beti kantatuz

zure amodioaren eguzkipean.

Gauak begirakune hotza zeukan

zure gelako kristaletatik hara.

Zure begiradaren korridoreak

arimara jotzen zuen ilunpean.

Ispiluaren lanbrora limurtu zen

gure irudi hautsi zabarra:

zure gari koloreko ilea,

kizkurra eta alkitrana nirea.

Sekretu batek erretzen zidan bularra.

Nahi nizun aditzera eman, baina

nire boz korapilotua ez zen aditzen:

gerizpean ez da landarerik hazten.

Nire begirada nekatua hegaldatu

eta biraka ibili zen, turditurik, nire gorputzean.

Jesusek barretxoa egiten zion

nire minari, marko urrekara batetik.

Hankaz gora zegoen logela,

zure liburua jausita nire oinetan,

nire ile-orratzak solte ohean.

Ez zen ur soinurik entzuten

beirazko arrainontzian.

Zer zerabilen zure kateme zaharrak

loak bera ez eramateko?

Nire begirada nahasia

zuregana bihurtu zen, mutu:

zurekin mintza zedila nahi nuen,

baina itzali egin zen isiltegian.

Orduan, nire malkoetako izar zuriek

lir-lar egin zuten betileen gauean.

Zure eskuak ikusi nituen, hodeien gisa

etortzen nire betarte harriturantz.

Zure hatsaren beroa igarri nuen

nire lepo hotzean hegaka,

brisa galdu bat lerratu balitz legez

nire oinazearen sasi artera.

Esku batek paparrean zabaldu zizkidan

isilaren beruna, itomenaren haziak.

Borroka hilgarri horrekin lur jota,

egin nuen ahanzturaren herrira.

Biharko egunaren larrimina ahaztu

eta esan nuen nire baitarako:

“Mito uherra da bidaia”.

Supituki, une lurrintsu hura bizitzara zen hedatu!

Gau hartan, zure ezpainetatik,

izadiaren abesti alaiak edan nituen.

Gau hartan, zure musuekin nire larrean,

eternitatearen hazia erein zenuen.

Egun haiek

Joan ziren egun haiek,

egun ederrak,

egun arnasgarri oparoak,

lentejuelaz jositako zeruak,

gereziz zamaturiko adarrak,

huntzorriaren babesean atxikitako etxeak,

kometa alaien azpiko teilatuak

eta akazien lurrinez turdituriko kaleak.

Joan ziren egun haiek,

nire kantak, oxigenoz beteriko purrustilen antzera

betazalen zirriztutik lerratzen ziren egunak.

Esne berria balitz bezala,

nire begiek dena irensten zuten egunak.

Nire begietan untxi bizkor bat bizi zen egunak,

goizero zelaietara eguzki zaharrarekin abiatzen zena, bila,

eta gauero baso ilunetan murgiltzen.

Joan ziren egun haiek,

egun elurtsu isilak.

Nire gela epeletik kanpora aditzen nuenean,

elur garbia ikusten nuen bare pausatzen,

manta leun bat

zurezko eskaileran,

arropak zabaltzeko soka laxoan,

pinu zaharren kalparrean.

Eta pentsatzen nuen: “Bihar!”.

“Bihar”,

espazio zuri labaina.

Amumaren txadorraren zurmurruarekin hasten zen,

haren itzal lausoa atondoan azaldu

—atondoa argiaren hotzari errenditua bat-batean—

eta usoen hegada koloretako kristaletan islatzearekin batera.

“Bihar”...

Korsiaren beroak logaletu egiten gintuen.

Azkar eta ausart,

amaren soadatik urrun,

maistraren oharrak ezabatzen nituen koadernoan.

Elurra ateri zenean,

murri ibiltzen nintzen lorategian:

hildako txolarreak lurperatzen nituen

jasmin maspilduen ontzien oinetan.

Joan ziren egun haiek,

zoraldi gozoaren eta ezustearen egunak,

loaren eta esnaeraren egunak,

itzal bakoitzak bere sekretua zeukan egunak,

kaxa bakoitzak bere altxorra,

gelaosteko zokoak eguerdiko bakean

beste mundu bat ziren egunak.

Ilunak ez zigun beldurrik eragiten guztioi:

ausardiak diz-diz egiten zuen nire begietan.

[...]

Bazarra, usain noragabeen artean,

kafearen eta arrainaren sundan bilduta, egonean.

Bazarra gure oinpean zabaltzen zen, hedatzen, nahasten

eta panpinen begien sakonean islatzen.

Bazarra zera zen, ama agudo joaten

fardel mardul koloretsuetarantz

eta otzarak opariz beterik itzultzen.

Bazarra zen euria jausten, jausten, jausten.

Joan ziren egun haiek,

gorputzaren misterioei emandako egunak,

horma baten atzetik

esku batek, lorea eskuan,

beste esku bati dei egitekoak,

zain urdinen edertasunarekin

topaldi zuhurrak izateko egunak,

esku urduri izutu honetan

tinta orbantxoak ageri ziren egunak,

eta salam herabeti batean

adierazten zen guraizanarenak.

Eguerdi bero zikinetan

gure maitasuna abesten genuen

kaleko hautsaren artean.

Ezagun genuen lore mezularien hizkera xumea.

Samurdura lañoen lorategira eramaten genituen bihotzak

eta maileguan uzten zuhaitzei,

eta pilota zen, eskutik eskura, musuen garraiolari.

Eta maitasuna zera zen,

bat-batean korridoreko ilunpean batu

eta arnasa, taupada eta irrien abiada sutuan

xurgatzen gintuen sentsazio nahaspilatsu hura.

Joan ziren egun haiek.

Ihartu egin ziren

eguzkipean landareak ihartzen diren bezala.

Eta akazien lurrinez zorabiaturiko kaleak

galdu egin ziren itzulerarik gabeko etorbideen iskanbilan.

Eta masailak geranioen petaloz

margotzen zituen neska-koxkorra

emakume bakarti bat da orain,

emakume bakarti bat.

Lurreko bertsetak

Eta orduan eguzkia hoztu egin zen

eta joritasunak abandonatu egin zituen larreak,

eta belarra idortu egin zen ordokietan,

eta arrainak hil itsasoan

eta lurrak ez zituen bere hildakoak onartu.

Gauak, leiho zurpaildu guztietan,

fantasia zalantzazko bat bezala,

dar-dar egiten zuen uneoro, zalapartaz,

eta bideek iluntasunari

errenditu zioten taxua.

Inork ez zuen maitasunean pentsatzen.

inork ez zuen garaipenean pentsatzen.

Inork ez zuen ezertan pentsatzen.

Bakardadearen leizeetan banitatea jaio zen.

Odolak opio usaina zeukan.

Emakume haurdunek burubako umeak egin zituzten

eta sehaskak, lotsaren lotsaz,

hilobietan babestu ziren.

Hura aro mingots beltza!

Ogiak azkenik aurrea hartu zion

profeziaren indar miresgarriari.

Profeta goseti zorigaiztokoek

hitzordu jainkotiarren tokietatik desertatu

eta Jesusen ardi galduek

ez zuten artzainaren txisturik entzun

lautada goibeletan.

Ispiluen begietan,

higidurak, koloreak eta irudiak

islatzen ziren molderik gabe,

eta pailazo txiroen buruetan

eta nasaikeriara emandakoen aurpegi herratsuetan

argi-koroa sakratuak ahitu ziren

guardasol sugartuen antzera.

Alkoholezko zingirek,

haien lurrun garratz pozoitsuek,

intelektualen aldra sorgorra irentsi zuten

eta arratoi lizunek

liburuen orri urrekarak karrakatu zituzten

armairu zaharkituetan.

Eguzkia hilik zegoen.

Eguzkia hilik zegoen eta biharko egunak

umeen gogoan

ez zeukan zentzu galdu eta lausoa baizik.

Hitz higatu horren arroztasuna

orbantzar beltz baten bidez

pintatzen zuten koadernoetan.

Jendea, aldra abaildu, makaldu, turditua,

erbestetik erbestera zihoan

beren hondarkien pisu zitalarekin leher eginik

eta krimen gose zorrotzak

puzten zizkien eskuak.

Aldizka, txinparta batek,

txinparta ezdeus batek

barrenetik suntsitzen zuen bat-batean

jendarte isil bizigabe hura.

Eta gero jendea oldartu egiten zen,

gizonek zintzurrak mozten zituzten

eta odolezko oheetan

etzaten ziren neskatxa nerabeekin.

Lazturan murgilduta zeuden

eta erruaren sentiera izugarriak

elbarriturik zituen haien gogo itsu kamutsak.

Urkamendietan, sokaren indarrez

kondenatuaren begiek

kanpora salto egiten zutenean,

jendea bere baitara kukutzen zen

eta nerbio higatu akituak tenkatu egiten ziren

fantasia erotikoak saiatu eta saiatu.

Baina plaza inguruetan

beti ageri ziren kriminal txiki horiek

iturrietako ur-txirrio etengabeari begira.

Agian bazen oraindik ere

begi triskatu haien atzean,

begi izoztu haien sakonean,

bizi-izpi nahasiren bat

fedea izan nahi zuena

uraren abesti garbian.

Agian. Baina zein hustasun azkengabea!

Eguzkia hilik zegoen eta inork ez zekien

bihotzetik ihes egindako uso tristeak

fedea zuela izena.

O, oi, presoaren ahotsa!

Zure etsipenaren aintzak

ez ote du urratuko bideren bat argirantz

gau tamalgarri honetatik?

Oi, presoaren ahotsa!

Oi, ahotsen arteko azken ahotsa...

Ai, herrialde miresgarria...

Lortu dut!

Badaukat izena.

Izen batekin apaindu nau jaiotza-agiri batek

eta zenbaki batek mugatzen du nire existentzia.

Beraz, gora 678, Teherango 5. barrutian erregistratua.

Ufa! Orain lasai nago benetan.

Ama aberriaren bular samurra,

iragan aintzazkoaren titi-punta gomazkoa,

zibilizazioaren eta kulturaren sehaska

eta legearen txintxirrin-hotsa.

Ufa! Orain lasai nago benetan.

Pozez gainezka,

leihora hurreratu

eta gogotsu arnastu dut

seiehun eta hirurogeita hamazortzi aldiz

gorotzek, zaborrak eta pixak

kuzkurturiko airea.

Eta seiehun eta hirurogeita hamazortzi faktura

eta seiehun eta hirurogeita hamazortzi lan eskaeratan

idatzi dut: Forugh Farrokhzad.

Poesiaren, arrosen eta urretxindorren

herrialdean bizitzea bedeinkazioa da

batez ere hainbeste urteren ondoren

izan bazarela aitortzen dizutenean.

Herrialde honetan, errezeletik hara

ikusi ditut, nire lehen begirada ofizialari esker,

seiehun eta hirurogeita hamazortzi poeta,

denak ahoberoak, eskale bitxikiro mozorrotuak,

zaborrontzietan erritmo eta errima bila.

[...]

Eta nire lehen arnasketa ofiziala

Plasco fabriketan ekoiztutako

seiehun eta hirurogeita hamazortzi arrosaren usainarekin nahastu da.

“Bost-axola-niri” filosofiaren sorterrian,

adimenaren joko olinpikoen aberrian.

O! Herrialde honetan,

soinu edo irudi aparaturen bat ukitu orduko,

jeinu jaioberri baten bozina entzuten duzu.

Eta nazioko elite intelektualak

arratsaldeko klasera doazenero

seiehun eta hirurogeita hamazortzi barbakoa elektriko

eramaten dituzte besoetan

eta seiehun eta hirurogeita hamazortzi Navzers erloju eskumuturretan.

Eta badakite ezintasuna pobreziaren ezaugarria dela,

ez ezjakintasunarena.

Bai, irabazi dut, irabazi dut!

Orain, garaipen hau ospatzeko,

ispiluaren aurrean

kredituan erositako seiehun eta hirurogeita hamazortzi kandela

pizteko ohorea daukat

eta tximiniaren apalean

saltoka ari naiz

zuei zuzentzearren

bizitzaren abantaila legalei buruzko hitz batzuk

eta neure bizitza eraikitze aldera

lehen pikatxoi-kolpea neure buruari jotzeko,

txalo beroak lagun.

[...]

Bihartik aurrera, badut

bedeinkazio nazionalez beteriko kaletxoetan

eta telegrafo posteen gerizpean paseatzerik

baita esaldi hau ere harrotasunez idazterik

komun publikoetako hormetan,

seiehun eta hirurogeita hamazortzi aldiz:

“Lerdoei barre eragiteko idazten dut!”.

Bihartik aurrera, badut,

edozein patriota zangarrek bezala,

asteazken arratsaldero nazioak jarraitzen duen ideal itzela

bihotz-buruetan konpartitzerik,

baita mila rialeko billete tirriatuen parte bat ere,

hozkailuak eta altzariak erosteko

eta badut seiehun eta hirurogeita hamazortzi boto natural

seiehun eta hirurogeita hamazortzi gizon aberkoiri oparitzerik.

[...]

Lortu dut. Bai, lortu dut!

Beraz, gora nire 678 zenbakidun jaiotza-agiria

Teherango 5. barrutian erregistratua.

Nire ekinari eta erabakiari esker,

postu jasoa jadetsi dut

leiho batean

seiehun eta hirurogeita hamazortzi metroko altueran,

eta leiho horretatik —eskaileratik ez—

neure burua zoroki botatzeko ohorea daukat

nire ama aberriaren altzo samurrera,

nire azken hitza honako hau izanik:

idatz beza Berorren Gorentasun Abraham Sahba Maisuak

seiehun eta hirurogeita hamazortzi txanponen truke

requiem bat neure omenez,

kachk hitzarekin errima eginez.

Egun on esango diot eguzkiari

Egun on esango diot eguzkiari berriro,

nire baitan ibili zebilen ibaiari,

nire betibateko pentsamenduek eratzen zituzten hodeiei,

urtaro lehorrak nirekin batera zeharkatzen zituzten

lorategiko makalen haziera nekosoari,

gaueko zelaien usaina opatzen zidan beleen hegaldiari,

neure amari, ispiluan bizi

eta neure zahartzaroaren geroa zenari,

eta lurrari, atsegin-goseak betetzen baitzion

hazi berdez sabel dardartia.

Etorriko naiz, etorriko naiz, etorriko naiz

lurpeko lurrinez mela ile-adatsa,

hormaz bestaldeko basoan batutako zuhaixkekin

izandako iluntasunaren eskarmentu zolia begietan.

Etorriko naiz, etorriko naiz, etorriko naiz

eta maitasunak blaituko du ataria

eta egun on esango diet maitaleei berriro

eta artean ere hor den neskatxari,

maitasunak blaitutako atarian,

egun on esango diot berriro.

Beste jaiotza bat

Nire bizitza osoa da bertso-lerro ilun bat,

behin eta berriz esanda

betiereko loratzearen egunsentira gidatuko zaituena.

Bertso-lerro honetan hasperen egin dut zugatik, ai ene!

Bertso-lerro honen bidez zuhaitzetan, uretan, suan txertatu zaitut.

Bizitza, agian, kale luze bat da

eta bertan emakume bat egunero bere saskiarekin.

Bizitza, agian, soka bat da

gizon batek bere burua adarretik urkatzeko.

Bizitza, agian, ume da bat eskolatik bueltan.

Bizitza, agian, zigarro bat piztea da

bi besarkadaren arteko baregunean

edota, agian, oinezko baten adikune galdua

kapela kendu eta, irriño txepela eginda, kaixo esaten duenean.

Bizitza, agian, une itxi hori da,

nire begiak zure ninietan ezerezten direna

eta nik ilargia hautematearekin lotzen dudana.

Bakardadea bezain handia den gela batean,

nire bihotza, maitasuna bezain handi, adi dago

bere zorionaren aitzakia sinpleei,

ontzian hirotuz doazen loreei,

gure lorategian landatu zenuen zuhaitzari,

leihoaren neurriko kanarioen kantei.

Hauxe da nire patua.

Hauxe da nire patua.

Nire patua da

errezelak ikusten uzten ez didan zeru puska.

Nire patua da

eskailera huts bat jaitsi

eta amaieran edozein zer ustel topatzea.

Nire patua da

paseo triste bat oroitzapenen lorategian.

Nire patua da

“zure eskuak maite ditut” esaten duen

ahots baten penan hiltzea.

Eskuak hondoratuko ditut lorategian

eta erne egingo dira, badakit, badakit

eta enarek arrautzak errungo dituzte

tintaz zikindutako atzamarron artean.

Belarritakoak jantziko ditut,

gerezi gorri biki bi,

eta dalia hostoak itsatsiko azazkaletan.

Bada kalezulo bat non aspaldi maitatu ninduten mutikoek,

zapazto, lepoluze, hankamehe haiek,

haizeak gau batean eramandako neskatila baten

irribarre xaloaz pentsatzen diharduten.

Bada kalezulo bat nire bihotzak umezaroko auzoei ostutakoa.

Gorputzaren bidaia denboraren lerroan

denboraren lerroa ernaltzen duen gorputz batekin,

ispiluan izandako jai batetik bueltan datorrelakoan

dagoen gorputz baten irudiarekin.

Horrelaxe hiltzen da bat

eta horrelaxe irauten du bestek.

Ezein arrantzalek ezin du perlarik topatu

zulora isurtzen den erreka apalean.

Nik ezagutzen dut

hada betilun txiki bat

itsasoan bizi

eta bihotza putz egiten duena

ney magiko batean, astiro,

hada betilun txiki bat

gauero musu batekin hil

eta berriz alban jaiotzen dena

beste musu batekin.

Panpina mekanikoa

Egia, are isilkoiagoa izan zaitezke.

Orduetan egon zaitezke,

hildakoak legez, finko begira

zigarroaren keari,

kafe-kikarari,

tapizeko lore margulduari,

hormako balizko marra bati.

Errezelari tira egin diezaiokezu

zure hatz zurrunekin, eta ikusi

euria truxuan kalera jausten,

arkupean babestu den umea,

kometa koloretsuak eskuan,

plaza hutsetik zaratotsez eta presaz

joan doan gurdi korkoxa.

Geldirik gera zaitezke errezelaren ondoan,

baina gor eta itsu.

Garrasi egin dezakezu, ahots zalantzati

eta arraroz: “Maite zaitut”.

Eme osasuntsu ederra izan zaitezke

ar baten beso ahaltsuetan,

gorputza larru onduzko zapia,

bularrak gogor-gogor.

Maitasun bat lohitu dezakezu

mozkor baten, zoro baten, eskale baten ohean.

Enigma harrigarri oro argitu dezakezu.

Hitz gurutzatuekin entreteni zaitezke.

Emaitza zirtzila topatzearekin kontentatu,

bospasei letratan.

Bizitza osoa eman dezakezu belauniko,

burua makur mausoleo baten oinetan,

baita Jainkoa ikusi ere hilobi izengabe batean.

Zure fedea berrerosi txanpon baten truke.

Moja zahar bat legez usteldu meskitako gelan.

Emaitza bera lor dezakezu beti,

zero lau eragiketetan.

Zure begiak, beren amorruzko kukuluan,

zapata zahar bateko botoitzat har ditzakezu.

Ura urmaeletik bezala lurrundu zaitezke.

Lotsaz gorde dezakezu une baten edertasuna

kofre baten barruan, argazki zuri-beltz

bat-bateko eta barregarria.

Marko huts batean sartu kondenatu baten irudia,

azpiratu batena, gurutzean jositako nor edo norena.

Hormako zuloa maskaraz estal dezakezu.

Irudi are ilogikoekin egin dezakezu tratua.

Panpina mekaniko baten moduan bizi zaitezke

eta zure kristalezko begiz ikusi mundua.

Urte mordoan har dezakezu atseden

gorputza bete lasto, parpaila eta lentejuela artean

feltroz jantzitako katabut batean.

Motiborik gabe has zaitezke uluka:

“A! Zein zoriontsua naizen!”,

esku lizun batek zu ukitzerakoan.

Lorategiaren konkista

Hodei alderrai baten pentsamendu lausoa zeharkatuz

pasatu zen belea.

Haren karrankak, ezpata baten antzo, zerumuga zulatu zuen:

gure albisteak eramango ditu hirira.

Mundu guztiak daki.

Mundu guztiak daki

zuk eta biok lorategia erdikusi dugula

arrakala hotz tristetik

eta sagarra hartu

adar jostari eskuraezinetik.

Mundu guztia da beldur.

Mundu guztia da beldur,

baina zu eta biok

argiarekin, urarekin eta ispiluarekin batu

eta ez ginen ikaratu.

Ez naiz ari izen biren arteko lotura ahulaz,

ezta ere koaderno baten orri horituetan zertutako besarkadaz.

Nire ile-adatsaren zorionaz ari naiz,

zure musuen mitxoleta kiskaliez,

gure gorputzen egiaz

eta arrainen ezkaten antzeko

gure biluziaren distiraz.

Ari naiz iturri txikiak goizaldean

xuxurlatzen duen zilarrezko biziaz.

Oihan berde arin honetan

galdetu genien behinola gau batean erbiei;

itsaso larri baina bare honetan

galdetu genien perlaz beteriko maskorrei;

mendi bakarti egundainoko horretan

galdetu genien arrano gazteei:

“Zer egin behar da?”.

Mundu guztiak daki.

Mundu guztiak daki

Simurgaren amets hotz mutuan sartu garela.

Egia aurkitu dugu lorategian,

lore izengabe baten begirada lotsatian.

Eternitatea aurkitu dugu

eguzki bik elkar begiztatu duten une infinituan.

Ez naiz ari izu-murmurio batez ilunpean.

Ari naiz egunaz, leiho irekiez eta aire garbiaz,

alferriko gauzak erretzen diren labeaz

eta lurraz, berriz jorratu eta berriz emankor,

jaiotzaz, perfekzioaz, harrotasunaz.

Gure esku maitatiez ari naiz,

zubi bat hedatu baitute gure gauez haraindi

usain gozoz, argiz eta brisaz.

Zatoz belazera, belaze handira,

eta dei iezadazu zeta-lorearen hatsetik

gazelak bere lagunari deitzen dion moduan.

Errezelak zotin apalez mukuru daude

eta uso xaloak

lurrari begira

beren dorre zurietatik.

Oparia

Gauaren mugatik

mintzo natzaizu,

ilunbeltzaren mugatik.

Nire etxera etortzen bazara, laztana,

ekarri kriseilu bat

eta leiho bat,

ikus dezadan jendetza

kalexka zoriontsuan.

Eldarnio berdea

Egun osoan

egin nuen negar ispiluan.

Udaberriak zuhaitzen eldarnio berdearen

peskizan utzia zuen nire leihoa.

Nire bakardadearen kukuluan

ez zen nire gorputza kabitzen

eta nire paperezko koroaren usainak

kutsaturik zeukan eguzkirik gabeko erresuma hartako airea.

Ezin nuen gehiago. Ezin nuen gehiago.

Kaleko zaratak,

txorien zaratak,

trapuzko piloten zaratak,

umeen zarata iheskorrak

eta xaboi-punpuilak legez

kotoizko hari batetik goratzen ziren kometen dantzak,

eta haizeak,

besarkadaren une sakon beltzenetako arnasestua zirudien haizeak,

horrek guzti horrek

nire fedearen dorrea zamatu zuen

eta zauri zaharretan zehar

egin zion dei nire bihotzari bere izenetik.

Egun osoan

aritu nintzen biziari begira begiotan,

nire begirada egoskorrari ihes egin

eta gezurtien antzera

betazalen bakartegi seguruan babestutako

begi urduri izutuoi.

Zer gailur?

Zer igoera?

Bide makur hauek guztiok

ez ote dute jotzen ahotzar hotz jatun batera?

Zer eman didazue zuok,

ai, desengainuaren hitz xingleok,

ai, gorputz-desiren sufrimenduok?

Ilea lore batekin apainduko banu,

ez ote litzateke txanbelinago faltsukeria hau baino

edo buruan zimeldu zaidan paperezko koroa hau baino?

Ez dakit

nola jabetu zen nitaz basamortuaren espiritua,

nola urrundu ninduen artaldearen fedetik

ilargiaren magiak,

nola hazi zen nire bihotzaren inperfekzioa

beste ezein erdik beste erdia osatu gabe,

nola jaiki nintzen eta lurra ikusi nire oinpean irristaka

eta maite-lagunaren gorputzaren beroak

nire gorputzaren itxarote inozoari erantzuten ez ziola.

Zer gailur?

Zer igoera?

Emadazue aterpe,

ai, argi irritsuok,

ai, etxe argitsu menturazkook!

Zuen terraza eguzkitsuetan kulunka ari da

intsentsu artean garbitutako arropa!

Emadazue aterpe zuok,

ai, emakume mazal bikainok,

zuen hatz finekin

fetuen zirkin gozatsuak sentitzen dituzuenok!

Zuon bularretako zaurian

esne usainarekin nahasten da airea.

Zer gailur?

Zer igoera?

Emadazue aterpe,

ai, zuok, su-meta biziok,

ai, zoriaren ferrak,

ai, kobrezko ontzien kantak supazter beltzean,

ai, josteko makinaren murmur malenkoniatsuak,

ai, eskuilen eta tapizen gau-eguneko borrokak!

Emadazue aterpe,

ai, amodio grinatsu guztiok,

zuen bizirauteko gogo minak

konkistaz apaintzen baitu zuen ohea

ur magikoz eta odol tanta gordinez!

Egun osoan, egun osoan

botata, botata hilotza uretan bezala,

flotean joan nintzen haitz izugarrienerantz,

itsas leize sakonenetarantz

eta arrain haragijale gosetienen habiarantz.

Eta nire bizkarreko orno hauskorrek

heriotzaren kutsua igarri zuten.

Ezin nuen gehiago. Ezin nuen gehiago.

Nire oinotsa aditzen nuen bidea ukatzen

eta nire etsipena bizkorrago hazten zen

nire arimaren eroapena baino.

Eta udaberri hartan

nire leihoan arnaska ari zen eldarnio berdeak

esan zion nire bihotzari:

“Hara! Ez duzu sekula aurrera egin!

Itota zaude zu-eta, itota!”.

Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran

Hona hemen

emakume bakarti bat

urtaro hotz baten atarian,

lurraren izate kutsatua,

zeruaren desengainu inozo eskasa

eta harri eginiko eskuon ezgaitasuna

ulertzeko bezperetan.

Denbora igaro zen.

Denbora igaro zen

eta erlojuak lau bider jo zuen.

Jo zuen lau bider.

Dey hileko lehen eguna da gaur.

Nik badakit urtaroen sekretua

eta ulertzen dut uneen hizkera.

Salbatzailea etzanda dago lurpean

eta lurrak, lur txeratsuak,

atsedena iradokitzen du.

Denbora igaro zen

eta erlojuak lau bider jo zuen.

Kalean haizea dabil.

Kalean haizea dabil

eta ni loreen kopulan pentsatzen ari naiz,

zurtoin mehar makaldun kimuetan,

garai agortu muxintsu honetan.

Eta gizon bat dator zuhaitz bustien artean.

Haren zainetako hari urdinak

hildako suge baten antzera egiten dio gora lepoan

eta silaba odoltsu hauek esaten dizkio loki aztoratuetan:

Salam!

Salam!

eta ni loreen kopulan pentsatzen ari naiz.

Urtaro hotz baten atarian,

doluzko ispiluen erdian,

bizipen maskalduen bilkura doluminezkoan

eta isiltasunaren zientziak janaritutako ilunabarrean,

zelan esango diozu

hain eroapentsu, hain astun oinez etorri

eta nora doan ez dakien gizon horri: stop!

Zelan esan gizonari

ez dagoela bizirik, inoiz ez dela bizi izan?

Kalean haizea dabil.

Itxialdiko bele bakartiak

bueltaka dabiltza asperduraren lorategi zaharretan

eta eskailera, horrena bai altuera arbuiagarria!

Ipuinen jauregira eraman zuten

bihotz baten zintzotasun osoa

eta orain zelan ausartuko zara dantza egiten,

umetako ile-adatsa ur-lasterretara jaurtitzen,

eta azkenik batu eta usaindu duzun sagarra zapaltzen?

Ai, laguna! Ai, lagun bakar bakana!

Zein ilunak diren eguzkiaren ongi-etorriaren zain dauden hodeiak!

Hegaldia irudikatzean txoria azaldu balitz bezala.

Brisaren atsegina arnasten zuten hosto samur haiek

irudimenaren marra berdeetan idatzita egon balira bezala.

Leihoen gogo garbian erretzen zen sugar morea

kriseilu baten isla lañoa besterik ez balitz bezala.

Kalean haizea dabil.

Suntsipenaren hasiera da.

Zure eskuak hautsi ziren egunean ere haizea zebilen.

Izar maiteok! Izar maite kartoizkoak!

Zeruan gezurra dabilenean,

zelan sinistu profeta lotsagarrien bertsetak?

Orain milaka urteko hildakoak legez elkartuko gara

eta gero eguzkiak emango du epaia

gure gorputzen gainbeheraz.

Hotz naiz.

Hotz naiz eta uste dut ez naizela inoiz berotuko.

Ai, laguna! Ai, lagun bakar bakana!

“Zenbat urte zituen ardo hark?”.

Ikusi zein astuna den denbora hemen

eta zelan mamurtzen duten arrainek nire haragia.

Zergatik gordetzen nauzu beti itsas hondoan?

Hotz naiz eta gorroto ditut txirlaz eginiko arrakadak.

Hotz naiz eta badakit mitxoleta basati baten

fantasia gorri guztietatik

ez dela ezer geratuko hiru odol tanta baizik.

[...]

Biluzik nago, biluzik, biluzik,

hitz samurren arteko isiluneen antzeko

eta nire zauri denak dira amodioarenak.

amodioarenak, amodioarenak, amodioarenak.

Uharte noragabetu hau garraiatu dut

ozeanoaren burrunba

eta mendiaren eztanden artean,

eta izaki batu honen sekretua urradura zen

eta urratutako zatirik ñimiñoetatik eguzkia jaio zen.

Salam! Oi, gau xaloa!

Salam! Oi, gaua,

otsoen begiak fedearen eta konfiantzaren

zulo hezurtsu bihurtzen dituzun hori!

Zure errekastoen ertzetan

sahatsen gogoa

aizkoren gogo adeitsua arnasten ari da.

Pentsamendu axolagabeen mundutik nator,

hitzen eta ahotsen mundutik,

eta mundu horrek suge-habien antza dauka,

zuri musu eman bitartean

zu urkatzeko soka kordatzen duen

jendearen pauso-hotsez beteriko munduak.

Salam! Oi, gau xaloa!

Beti egon ohi da tarte bat

leihoaren eta ikusmiraren artean.

Zergatik ez nuen begiratu

zuhaitz bustien artetik gizona zetorrenean?

Uste dut amak negar egin zuela

nik mina ezagutu eta umekia ernaldu zen gau hartan,

akazien emaztegaia bihurtu nintzen gau hartan

Isfahanen azuleju urdinek durundaka jardun zuten gau hartan,

nire beste erdia zen hura nire umekira itzuli zen gau hartan.

Eta ispiluan

garbi eta garden ikusi nuen

eta bat-batean deitu egin zidan

eta akazien emaztegaia bihurtu nintzen...

Uste dut amak negar egin zuela gau hartan.

Zer argi ezdeus piztu da leiho itxi honetan!

Zergatik ez nuen begiratu?

Zorion-une guztiek zekiten

zure eskuak hautsi egingo zirela

eta nik ez nuen begiratu

erlojuaren atea ireki

eta kuku tristeak lau bider kantatu orduko,

eta nik emakume txiki hau topatu nuen,

haren begiek Simurgaren habia hutsen antza zutela

eta mantso zebilen,

nire amets loriazkoaren birjintasuna

gauaren ohatzera eramango balu bezala.

Orraztuko al dut berriz ilea haizetan,

landatuko al ditut liliak lorategian,

sartuko al ditut geranioak leihopean,

dantzatuko al naiz godalet gainean?

Ateko txirrinak eramango al nau ahotsa itxarotera?

Esan nion amari:

“Kito”.

Esan nion: “Beti gertatzen da uste baino lehen.

Dolumin-oharra bidali beharko dugu egunkarietara”.

Gizon harroa,

gizon harro uste onez betea!

Begira! Haren hortzek kantatu egiten dute hozka egiten duenean,

haren begiek triskildu egiten zaituzte so egiten dizutenean.

Eta zelan datorren bera zuhaitz bustien artetik,

eroapentsu, astun eta nora ezean.

Lauretan

haren zainetako hari urdinak

hildako suge baten antzera lepoan gora egiten dionean

eta silaba odoltsuak errepikatzen dizkionean loki aztoratuetan:

Salam!

Salam!

Usaindu al dituzu inoiz lau tulipa urdin hauek?

Denbora igaro zen.

Denbora igaro zen eta gaua abaildu

akaziaren adar biluzien gainera.

Gaua leihoetako kristaletatik hara labaindu zen

eta joandako egunaren hondarrak irentsi zituen

bere mihi hotzarekin.

Nondik nator?

Nondik nator,

gaueko lurrinak blaiturikoa?

Hilobiko lurra heze dago oraindik,

esku berde bi haien hilobia...

Ai, laguna! Ai, lagun bakar bakana!

Zein atsegina zinen gezurrak esatean!

Zein atsegina ispiluen betazalak ixten zenituenean

eta armiarma-lanparei erluza ateratzen zenienean

eta ilunpe itogarrian

amodioaren belazeetara eramaten ninduzunean

sutearen ondoko zorabioaren lurruna

loaren soropilean pausatzen zenean!

[...]

Zer da isiltasuna?

Zer da, isiltasuna, ai, lagun bakar bakana?

Zer da isiltasuna esan gabeko hitzak besterik?

Ni mutu nago,

baina txolarreen hizkera da

esaldi arrunten eta izadiaren jaiaren

hizkera bizia.

Txolarreen hizkera

haize leuna da, lurrina, haize leuna.

Txolarreen hizkera fabriketan hiltzen da.

Nor da eternitatearen bidean

batasunaren unerantz oinez doan hau,

erlojua doitzen duena

batuketen, kenketen eta zatiketen logika matematikoaren arabera?

Nor da oilarraren kukurrukua

egunaren taupadatzat hartzen ez duen hau

baina bai onartzen gosariaren usaintzat?

Nor da amodioaren koroa eraman

eta ezkonjantzien barruan iharturiko hau?

[...]

Gorpu zoriontsuak, gorpu aspertuak,

gorpu isil pentsakorrak,

gorpu jator, dotore, litxarreroak

une zehatzen etenetan,

argi igarokorrak gibelean

eta banitateak lorrindutako fruituak erosteko grina hori...

[...]

Salam, bakardadea!

Neure logela ematen dizut,

hodei ilunak baitira oraindik

bertset araztu berrien profetak

eta kandelaren martirioan

bada sekretu argizko bat

azken sugar iraunkorra

ondo ezagutzen duena.

Izan dezagun fedea!

Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran.

Sinis dezagun irudimenaren lorategietako aiurrietan,

erabili barik lagatako igitaietan

eta garau kartzelatuetan.

Begira! Elurra ari du...

Agian, esku gazte bi hauek ziren egia,

elurraren mara-mara atergabean

lurperatutako esku gazteok

eta datorren urtean, udaberriak

zerua besarka dezanean leihoaz bestaldean

eta zurtoin arinek gorputzean kimeztu,

birloratuko dira agian.

Ai, laguna! Ai, lagun bakar bakana!

Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran...

Zazpi urte eta gero

Nire zazpi urteak,

ai ene, abiatzearen une paregabea!

Zazpi urte eta gero, gertatutako guztia

eromen eta ezjakinezko mataza batean galdu zen.

Zazpi urte eta gero, leihoa,

gu bion eta txoriaren arteko lokarri sendo bizi argizkoa,

gu bion eta haize kirriaren arteko lokarria

hautsi egin zen betiko.

Zazpi urte eta gero, buztinezko panpina,

ezer esaten ez zuena, salbu eta ura, ura, ura,

uretan ito zen.

Zazpi urte eta gero, ito egin genuen kilkerren ahotsa

eta alfabetoko letren gainetik

aireratzen zen kanpaien hotsari

eta arma-fabriketako txilibitu-soinuari atxiki ginen.

Zazpi urte eta gero, mahaipean jolastu ordez

mahaian eseri ginen eta gero mahai gainean

eta gure zazpi urteen kolorea galdurik genuen.

Zazpi urte eta gero, traizio egin genion elkarri.

Zazpi urte eta gero, hormetan kleraz marrazturiko

oroitzapen guztiak ezabatu genituen

berun zatiz eta zart egindako odol tantaz.

Zazpi urte eta gero, plazetara atera ginen

eta oihu egin genuen: “Heriotza! Heriotza!”.

Eta plazako zalapartan, txalo jo genuen

hirira etorritako kale-kantariei botatako sosengatik.

Zazpi urte eta gero, guk, elkar hiltzen genuenok,

maitasuna epaitzea erabaki genuen.

Epaitu egin genuen maitasunaren jokoa

bihotzak poltsikoetan urduritu bitartean.

Zazpi urte eta gero, hilerrietan babestu ginen

eta heriotza arnaska ari zen amumaren txadorraren azpian.

Heriotza zen zuhaitz eskerga hau, adar makala,

eta adarrotan mundu honetako bizidunek

oihal pusketak katigatu zituzten,

eta sustrai fosforeszenteetan

beste munduko hildakoak katigatzen ziren.

Eta heriotza hilobi sakratu horren gainean eserita zegoen

eta hilobiaren ertz banatan bat-batean

lau tulipa urdin piztu ziren.

Haizearen putza entzun nuen.

Ai ene, nire zazpi urteak!

Haizearen putza entzun nuen.

Jaiki nintzen, ura edan nuen

eta tupustean gogora etorri zitzaidan

nola ikaratzen ziren zure zelai berdeak larrapote izurriarekin.

Zenbat ordaindu behar da?

Zenbat, porlanezko kubo hau haz dadin?

Galtzeko genuen guztia galdua genuen jada.

Kriseilurik gabe jarri ginen bidean,

eta ilargia, ilargia, eme samurra, hantxe zen beti,

pezuzko teilatu baten umezaroko oroitzapenetan

eta gaztaroko zelaien gainean

larrapote izurriarekin ikaratutako zelaietan.

Zenbat ordaindu behar da?

Errukia pizten dit lorategiak

Inork ez du loreetan pentsatzen.

Inork ez du arrainetan pentsatzen.

Inork ez du onartu nahi lorategia hiltzen ari dela,

lorategiaren bihotza isiotu egiten dela eguzkipean,

lorategia hustear dela berdetasunaren oroitzaz

eta lorategiaren sentierak

bere bakardadean usteldutako edozein gauza abstraktu dirudiela.

Gure etxeko patioa hutsik dago.

Gure etxeko patioa aharrausika dabil

hodei ezezagun batek euria noiz ekarriko,

eta urmaela agorturik.

Izar txiki hasiberriak

zuhaitzen gainetik jausten ari dira lurrera

eta gauetan eztulak entzuten ditut

arrainen etxeko leiho zarpailduetan barrena.

Gure etxeko patioa bakarrik dago.

Aitak esaten du:

“Kito nik. Kito nik.

Eraman dut nire fardela.

Egin dut neure lana”.

Bere gelan egoten da goizetik gauera

Erregeen Liburua edo Nasikh al-Tawarikh irakurtzen.

Aitak esaten dio amari:

“Madarikatuak arrainak eta txoriak!

Ni falta nadinean, zer axola lorategia!

Konforme naiz jubilazioa kobratuta”.

Nire ama,

bere bizitza osoa da otoitz tapiztxo bat

infernuari dion izuaren atarian zabaldua.

Edonon eta beti ibitzen da bekatu-arrastoen bila

eta uste du belarren batek biraoa bota diola lorategiari

eta gaixoarazi.

Ama egun santu osoan otoitzean.

Bekataria da jaiotzaz

eta putz egiten die loreei,

putz arrainei, putz baita bere buruari ere.

Amak Agerkundea eta barkamen orokorra itxaro ditu.

Nire nebak kanposantu deitzen dio lorategiari.

Nire nebak burla egiten dio sasitzari

eta uraren azal eriaren azpian usteltzen ari diren

hildako arrainak zenbatzen ditu.

Nire neba filosofia-adiktoa da.

Nire nebaren iritziz,

lorategia sendatzea lorategia suntsitzean datza.

Mozkortu egiten da eta ukabilez jotzen du ate eta horma,

eta saiatzen da esaten bera larri, akituta eta etsita bizi dela.

Etsipena aldean darama noranahi,

nortasun agiria, egutegia,

mukizapia, boligrafoa eta txiskeroa daramatzan bezala.

Eta bere etsipena hain da txikia,

gauero desagertzen zaio tabernako algaran.

Nire ahizpa, lorezalea zena

eta amak jotzen zuen aldiro

bere bihotzeko berba bakunak

loreen biltzar samur isilari esaten zizkiona

eta noizean behin arrain familia

gonbidatzen zuena eguzkitara eta merienda jatera,

hiriko beste puntan bizi da.

Bere etxe artifizialean,

bere arraintxo gorri artifizialekin,

bere senar artifizialaren maitasunaren gerizan

eta sagarrondo artifizialen adarren azpian

abesti artifizialak kantatzen ditu

eta seme-alaba naturalak egiten.

Bisitan datorkigun bakoitzean,

gonabarrenak lorategiaren miseriak zikintzen dizkiola,

kolonia-uretan hartzen du bainua.

Gu ikustera datorren aldiro

ume bat dakar sabelean.

Gure etxeko patioa bakarrik dago.

Gure etxeko patioa bakarrik dago.

Egun osoan zehar,

eztandak aditzen ditut ateostetik.

Gure auzokoek obusak eta metrailetak landatzen dituzte

lorategietan, loreen ordez.

Gure auzokoek mantak jartzen dituzte urmaelen gainean

eta zeramikazko urmaelok, nahitaez,

bolborategi sekretuak bihurtzen dira.

Gure auzoko umeek bonba txikiz betetzen dituzte eskolako zorroak.

Gure etxeko patioa zurtz eginda dago.

Beldurra ematen dit bihotza galdu duen garai honek.

Beldurra ematen dit esku hauen guztion ezerezkerian pentsatzeak

eta aurpegi guztion arroztasuna irudikatzeak.

Bakarrik nago geometria-eskolak zoratzeraino maite dituen ikaslearen antzera.

Otu zait ospitalera eraman dezakegula lorategia.

Lorategiaren bihotza puztu egin da eguzkipean

eta bere memoria hustear da berdetasunaren oroitzaz.

Inoren antzik ez duen norbait

Amets egin dut norbait datorrela.

Amets egin dut izar gorri batekin,

eta tik dantzari batek hartu dizkit betazalak

eta nire zapatak pareka batu dira.

Itsutu nadila gezurra badiot.

Izar gorriarekin amets egin dut,

lotan ez nengoela.

Norbait etorriko da.

Norbait etorriko da.

Beste norbait,

hobea den norbait,

inoren antzik ez duen norbait,

ez duena aitaren antzik,

ez Ansiren, ez Yahyaren, ez amaren antzik.

Behar dugunaren antza du

eta handiagoa da etxegilearen etxeko zuhaitzak baino,

eta haren aurpegia argidunagoa da

Denboren Imamarena baino.

Ez dio beldurrik polizia-uniformea janztera eraman zuten

Seyed Javad-en anaiari,

eta ez dio beldurrik ezta Seyed Javad berari ere.

Berorrenak dira gure etxeko gela guztiak.

Baten bat etorriko da eta haren izena da amak

eguneroko bost otoitzak hasi eta amaitzean esaten duena:

Epaileen Epaile edo Sarien Sari.

Eta begiak itxita irakur ditzake

hirugarren mailako liburuko berba zail guztiak.

Eta gai da, erratu barik,

hogei milioiri mila milioi kentzeko.

Eta behar duen guztia

kreditupean eros dezake Seyed Javaden dendan.

Eta kapaz da Alaren kriseilua,

berdea zena, egunsentiko argia bezain berdea,

berriz pizteko meskitaren zeru gainean.

O...!

Zein ederra argitasuna!

Zein ederra argitasuna!

Eta nik zein gogoko nukeen

Yahyak gurdia edukitzea

eta olio-kriseilua

eta ni gurdian jesartzea

angurrien eta meloien artean

eta bueltaka ibiltzea Mohammediye plazan.

O...!

Zein ederra bueltak ematea plazan!

Zein ederra etxeko teilatuan lo egitea!

Zein ederra parke publikoetara joatea!

Zein ederra Pepsiren zaporea!

Zein ederra Fardin-en zinea!

Eta zenbat maite ditudan gauza on guztiak!

Eta zein gustukoa dudan Seyed Javaden alabari

iletik tira egitea!

Zergatik naiz hain txikia

eta kalean galtzen beti?

Zergatik aitak, txikia izan ez

eta kalean galtzen ez denak,

ez du ezer egiten nire ametsean ikusitakoa

lehenago etor dadin?

Eta zergatik ez du ezer egiten Koshtargah auzoko jendeak,

lorategiko lurra odolez zikin

eta etxeko urmaela odolez zikin

eta zapata-zolak ere odolez zikin edukita?

Zein alferra den neguko eguzkia!

Erratza pasatu dut terrazan

eta leihoetako kristalak ere garbitu ditut.

Aitak zergatik egiten du ametsetan

lo dagoenean ez besterik?

Norbait etorriko da.

Norbait etorriko da.

Bere bihotzean gurekin den norbait,

bere arnasan gurekin,

bere ahotsean gurekin.

Norbait ezin dena atxilotu,

eskuburdinaz lotu eta kartzelatu,

Yahyaren zuhaitz zaharraren azpian jaio

eta egunez egun hazten dena.

Norbait etorriko da

euritik, euri tanten hotsetik,

petunien murmuriotik.

Norbait etorriko da su artifizialen gauean

Toupkhânek auzoko zerutik.

Eta mahai-zapia zabalduko du

eta ogia banatuko du

eta Pepsi banatuko du

eta parke publikoa banatuko du

eta kukutxeztularen kontrako jarabea banatuko du

eta eskolan izena emateko eguna banatuko du

eta ospitalean ingresatzeko txandak banatuko ditu

eta gomazko botak banatuko ditu

eta Fardinen zinea banatuko du

eta Seyed Javaden alabaren zuhaitzak banatuko ditu

eta saldu ez den guztia banatuko du

eta bakoitzari geure partea emango digu.

Amets egin dut...

Leiho bat

Leiho bat ikusteko.

Leiho bat entzuteko.

Leiho bat putzu baten gisa

lurraren bihotzarekin elkartu

eta samurtasun urdin errepikakor honen

luze-zabalerantz irekia.

Leiho bat bakardadearen esku txikiak

izar onberen lurrin gautarrez betea.

Leiho bat eguzkia gonbidatzeko

geranioen bakardadea konpartitzera.

Panpinen lurraldetik nator,

album baten lorategiko

paperezko zuhaitzen itzaletik.

Urtaro lehorretatik nator,

inozentziaren kalexka hautsez beteetan

bizitako adiskidantza eta samurreria antzuetatik.

Eskola penatuko ikasmahaien atzean

alfabetoko letra kolorgeen artean hazitako urteetatik nator.

Umeek arbelean “harri” hitza idatz zezaketen unetik

eta hartxori izutuek zuhaitz zaharretatik ihes egiten zutenetik.

Landare haragijaleen sustraien artetik nator

eta nire burmuinari oraindik ere

koaderno batean orratzez jositako tximeletaren

txilioak egiten dio gainez.

Nire fedea

justiziaren hari laxotik zintzilik egon zenean

eta hiri osoan

nire kriseiluen bihotza sarraskitu zutenean,

nire maitearen ume-begiak

legearen zapi beltzez bendatu zituztenean

eta odol iturriak jaio zirenean

nire desiraren tenplu larrituetatik,

nire bizitza ez zenean erlojuaren tiki-taka besterik,

ulertu nuen beharrezkoa zela eromena kosta ala kosta maitatzea.

Aski dut leiho bat.

Leiho bat kontzientziari,

begiradari eta isiltasunari so.

Orain intxaurrondo gaztea

behar beste hazi da hosto txikiak medio

hormaren zentzua definitzeko.

Galdetu ispiluari

zure salbatzailearen izena!

Oinpean dardaraka duzun lurra

ez ote dago zu baino bakarrikago?

Profetek ekarri dute gure arora

suntsipen eginkizuna,

eta leherketa mordo honek

eta hodei toxiko hauek

ez al dute bertset sakratuen melodia?

Ai laguna, ai neba, ai senidea!

Ilargira iristen zarenean

idatz ezazu loreen masakrearen historia.

Ametsak beti jausten dira

beren inozotasunaren altueratik eta hil.

Kontzeptu zaharkituen hilobian hazitako

hirustaren usaina sumatzen dut.

Itxarote eta garbitasunezko oihalean lurperatutako emakumea

ez ote zen nire gaztetasuna?

Igoko ote naiz nire jakin-minaren mailetatik

Jainko onari kaixo esateko,

teilatuan dabil-eta nora ezean?

Sentitzen dut beranduegi dela niretzat.

Sentitzen dut “unea” dela egutegian tokatzen zaidan partea.

Sentitzen dut mahaia distantzia faltsua dela

nire adatsaren eta atzerritar triste honen eskuen artean.

[...]

Esadazu zer edo zer!

Leihoaren babespean nago

eguzkiari loturik.

Mendekua

Aska ezazu nire ile-matazatik kordela.

Gorde itzazu aholkuak, ez ditut behar eta.

Itxaropen antzu bati bihotza lotu?

Noiz arte ba? Esadazu.

Biluz nazazu eta edan

nire ahotik elixir sukartsua.

Zenbat gau igaro behar ditut

itxarote egarbera honetan bilduta?

Ondo dakit ahanzturara jaurti nauela.

Neuk ere erauziko ditut barrutik haren sustraiak.

Oi, nire berri ez dakizun horrek,

emadazu ardoa hura ahantz dezadan.

Agian beste baten begi ederrek

iltzatu diote honezkero amodiozko oinaztua.

Agian topatu du honezkero beste bat

ni baino gazte eta lirainagoa.

Agian besteren ezpainetan arnastu du

nire hatsaren lurrin bero berbera.

Agian hari eman dio, uste onez, bihotza

eta nire guraizan errebeldea ahaztu.

Hala ez bada, esadazu.

Orduan, zergatik ez gutunik, mezurik?

Badakit ahanzturara jaurti nauela,

egarria nire besoetan ase eta gero.

Ez zaitez hor gelditu, astun, mutu.

Emakume batek gutiziatzen zaitu gaur.

Gizon baten gorputza du desio,

beste haren izena gogoz zapaltzeko.

Atzoko maitasun istilutsua

intzirika dauka erraietan, hil hurren.

Itsasoan galdutakoaren antzera, 

zugana ari da eskuak luzatzen.

Eman eskua, har ezazu besoetan.

Oi, gizona, hona bere ezpain beroak,

hemen da bere bular sutua,

hemen gorputza, gizona, gorputz goxoa!

Nahigabea

Karun, neskatila baten ile endredatua bezala,

izurtu egiten da lurraren sorbalda biluzietan.

Eguzkia badoa eta gauaren bafada beroa

ibaiaren bular pilpiratsua jotzen ari da.

Nire begirada tinkotik urrun, hego ibarra

jausi da, laztanez mozkor, ilargiaren besartera.

Gauaren milaka begi distiratsu odoltsuak 

amorante lañoen oheburuan dabiltza kukuka.

Kanaberadia isil dago lotan. Txori arrotz bat

intzirika tai gabe ilunpe ilunean.

Ilargitea oldartu zaio bidera, jakitearren

zerk jarri duen gaixoa izuaren erpeetan.

Palmondoen itzalak ibarrean dardaraka

gauerdiko haize kirri jolastiarekin.

Igelen korroka itunaren zalaparta

gaueko isiltasun misteriotsuan hoska.

Gauaren ederretik sorturiko gozaldi eroan,

zeu zaren amets urrutikoa ari da hurbiltzen.

Zure usaina, olatuak ibaian,

eta zure begiak pizten, itzaltzen.

Nire bihotz eria, irrika eta itxaropen,

apurtu egin zen, eta zuk nire ziegan lotu.

Zeure ibaian aldendu zinen, hemendik aparte,

oi, nire amodioaren ekaitzean etendako adarra.

Utzitako etxea

Orain badakit bizipozak

utzi egin duela etxe hori.

Orain badakit mutiko bat

negarrez dela amagandik urrun.

Uneoro marrazten zait gogoan

ohe hotz huts baten irudia,

esku bat gorputz baten bila

alferrik, minez, hutsminez.

Ikusten dut sutondoan

gorputz makal baten itzala,

bizibakoak diruditen besoen geriza.

Harantzago, mutiko triste bat

inude zahar nekatuaren altzoan,

katilu-esnea iraulita tapizean.

Leihoa zabalik dago

eta loreak zimel itzalpean.

Atearen sorbaldara jausi da errezela

eta ontzian ura falta da.

Katua, begirada hotz gatzila,

hara-hona dabil mantso, astitsu.

Kandelak, bere azken sugarrean,

ezerezaren bidea hartu du.

Orain badakit bizipozak

utzi egin duela etxe hori.

Orain badakit mutiko bat

negarrez dela amagandik urrun.

Hala ere, nik, goibel eta burutik eginda

badiraut nire ametsaren ildoan.

Nire maite-lagun kutuna, poesia,

zurekin elkartzera noa.

Loa

Gaua astiro pausatu zen

kristal lanbrotuetan,

errauts sukartuak legez.

Haizeak zehatz-mehatz

miatu zituen itzalak

etxeko patioan.

Igebelarra horman zabaltzen,

kearen antzera.

Ilargite sorgindua

pinu artean mantso arrastaka

bere kriseilu motelarekin,

iluntasunaren hobian

bere arima herratuaren bila balebil bezala.

Ohearen magalera lerratu nintzen, 

larriminez eta isilduraz oka, esanez:

“Oi, loa! Zure hatzak, lorategi berdeetako giltzak!

Zure begiak, arrain barez beteriko urmaelak!

Zabaldu zure otzara neskato mainati honen aurrean

eta eraman ahanzturaren ninfen lurralde arrosara!”

Jainkoaren aurrean

Ziega itsu honetatik,

munduko lupetza ilunetik,

entzun nire eskaria den oihua,

oi, Jainko Ahalguztidun Bakarra!

Urratu une batean hijab batek legez

biltzen nauen belztura!

Akaso ikusiko didazu bihotzean

nire bekatu-okerren iturburua.

Eman didazun hau ez da bihotza.

Odoletan itota ari da taupaka. Askatu!

Edota bere gutiziez gabetu ezazu

edota amodioaren zin-hitzari lotu.

Zeuk bakarrik dakizkizu, Zeuk bakarrik ezagun

jatorrizko akats honen sekretuak.

Zeu bakarrik zara nire arimari

zindotasun lehena itzultzeko gauza.

Oi, Jauna! Zelan esan

gogaituta nagoela nire gorputzaz!

Gauero nabil otoizka Zure aldarean:

erregua, gorputz berri batean esnatzea.

Kendu nire begi dirdaitsuetatik

besteengana lasterka joateko nahia!

Arren! Oi, Jainkoa! Irakats iezadazu

begi haien tximistatik ihes egiteko era.

Emadazu amodio bat

Zure paradisuko aingeru bihur nazana.

Topadazu maite-lagun bat

Zure izate garbiaren arrastoz apaindua.

Ezabatu nire oroimenetik

amodioaren eta desengainuaren irudia.

Zera nahi dut, haren saldukeriaz mendekatzeko,

bere lehiakidea gertatzea garaile, hurrengo abenturan.

Oi, oi, Jainko Ahalguztiduna!

Biziaren oinarriak jarri zenituena,

erakutsi Zure aurpegia, kendu nire bihotzetik

bekaturako deiera, harrokeriarako lera.

Ez utzi zerbitzari kaskar honi matxinatzen

ezta Zu ez zaren inori ere zuzentzen.

Ez utzi ardo koparen aurrean

bere malkoen uhada isurtzen.

Ziega itsu honetatik,

munduko lupetza ilunetik,

entzun nire eskaria den oihua,

oi, Jainko Ahalguztidun Bakarra!

Bainua

Biluztu egin nintzen eguraldia alde zela,

nire gorputza iturbegian garbitzeko.

Gau isilak ziri egiten zidan

bihotzeko pena iturriari kontatzeko.

Ur freskoak eta olatu lirlartsuek

pozik inguratu ninduten, murmurka.

Tenk egin zien nire gorputz-arimei

beren atzamarren kristalak.

Haize kirriak, asagotik etorrita,

lorezko mantelina zabaldu zidan ilean.

Mendafinaren lurrin atsegina

ekarri zidan haize arinak.

Arima arindurik, begiak itxi

eta gorputza estutu nuen belar samurraren kontra.

Emakume bat amorantearen besoetan nola,

iturriaren esku jarri nuen neure burua.

Uraren ezpain dardartiek

artega, egartsu, parogabe

musukatu zizkidaten hankak.

Eta bet-betan endredatu ziren horditurik

nire gorputza eta iturriaren arima barrabana.

Bakardadearen tristura

Leihotik hara elurra ari du.

Leihotik hara elurra ari du.

Esku batek, nire bihotz isilean,

tristura ereiten dihardu.

Oi, elurra! Ilea urdindu zaizu

nire paraderoa ikusita.

Mara-mara ari zara nire erraietan, ai ene!

Ez, baina, nire hilobian.

Zuhaitz gazte hauskorrak legez,

dar-dar egiten dit arimak hotzez.

Bakardadearen izua etorri dator

nire bihotzaren sakonera.

Oi, eguzki izoztua! Oi, maitasuna!

Orain ez nauzu berotzen!

Bularra dut minaren basamortua.

Nahikotuta nago, amodioz unatua.

Zure pozaren lorea ere ihartu da,

oi, poesia, oi, deabrusa gezurtia,

eta azkenean, nire arima

amets mikatzetik esnatu da.

Bera eta gero, ez dut ezer topatu

txakur-ametsak besterik.

Bera eta gero, bilatu dudan oro

ez da lilura baten lilura baizik.

Jauna… Ireki apur batean

zure infernuko ateak!

Noiz arte gorde beharko dut kolkoan

zure infernuko suaren gosea?

Eguzki asko ikusi dut

bata bestearen atzetik etzaten.

Nire betiereko eguzki izoztua, ordea,

Hegoaldean ezkutatu zen!

Bera eta gero, zeren bila nabil?

Bera eta gero, zer aurki nezake?

Negar-malko hotz bat isurtzeko?

Hilobi epel bat atsedentzeko?

Leihotik hara elurra ari du.

Leihotik hara elurra ari du.

Esku batek, nire bihotz isilean,

tristura ereiten dihardu.

Txoria hiltzear da

Estu daukat bihotza.

Estu daukat bihotza.

Terrazara atera naiz

eta hatzekin laztandu dut

gauaren azal aratza.

Loturaren kriseiluak itzalita daude.

Loturaren kriseiluak itzalita daude.

Inork ez dit eguzkia aurkeztuko.

Inork ez nau txolarre artera gonbidatuko.

Gogora zaitez hegadaz!

Txoria hiltzear da.

Ahotsak besterik ez du irauten

Zergatik isildu behar nuke?

Txoriak itsasertz urdinaren bila hegaldatu ziren.

Zerumuga bertikala da, zerumuga bertikala da

eta mugimendua ur-turrusta baten antzekoa

eta planeta argitsuak biraka dabiltza

gure ikusmen eremuan.

Lurra ugaritu egiten da goienetan

eta aire-putzuak lotune bihurtzen dira

eta paperezko zizareen garunak

atzeman ezin duen hedadura da eguna.

Zergatik isildu behar nuke?

Bidea bizitzako itsasontzien artetik doa.

Ilargiaren umetokiaren zoruak

zelula kutsatuak hilko ditu

eta eguna urratu osteko espazio kimikoan

ahotsak besterik ez du iraungo!

Denboraren partikulek

xurgatu egingo dute ahotsa.

Zergatik isildu behar nuke?

Zer ote da zingira bat,

gainbeheraren zomorroen haztegia ez bada?

Gorputegiko gogoetak

hildakoen buru puztuetatik irten ohi dira.

Koldarrak ilunean ezkutatzen du koldarkeria

eta labezomorroak… a!

Labezomorroek ere hitz egiten badute,

zergatik isildu behar nuke nik?

Berunezko letren elkarlanak ez du ezertarako balio.

Berunezko letren elkarlanak ez du

pentsaera erdipurdikoa salbatuko.

Ni zuhaitzen leinukoa naiz,

aire ustela arnastean gaixotu egiten naiz

eta hiltzear zegoen txoriak aholkatu zidan

gogoratzeko hegadaz.

Indar guztien xedea

eguzkiaren oinarri argira batzea da

eta argiaren adimenean sartzea.

Jakina, haize-errotak usteldu egiten dira.

Zergatik isildu behar nuke?

Nik galburu berdeak eradoskitzen ditut bularrekin.

Ahotsa, ahotsa, ahotsa besterik ez,

ibili dabilen uraren desira garbiaren ahotsa,

izar-euriaren ahotsa lurraren lorezilera jausten,

umekia eratzen deneko ahotsa

eta maitasunaren espiritu komunaren hedapena.

Ahotsak, ahotsak, ahotsak besterik ez du irauten.

Ipotxen lurraldean, neurketa-irizpidea

zero graduaren paraleloan dabil.

Zergatik isildu behar nuke?

Ni lau elementuen esanekoa naiz,

eta nire bihotzeko araudia idaztea

ez da itsuen gobernuaren zeregina.

Zer axola niri animalien marru ekina

haragiz batzen direnean?

Zer axola niri zizarearen higidura ezdeusa

okelaren zuloan?

Loreen leinukide izateak engaiatu nau bizitzarekin.

loreen leinukide izateak. Ba al dakizue zer den hori?

Biktima

Gaur arratsean, Berorren Gorentasunaren aldarean,

inspirazioaren deabruak inarrosirik,

odolustear naiz borrokan,

oi, poesia, oi, banpiro jainkosa!

Aspaldian ez didazu belarrira esan

maitekor, zure ereserki goitarra.

Badakit berriz zaudela odol egarriz,

baina kito biktimak, kito!

Ez dakizu zein krudela izan zaren

zure mirabe honekin, zeurekoi halakoa.

Zuganako maitasuna erein zenionean,

ebatsi egin zenion berea zen oro.

Oi, mina! Irri egiten nuenean,

zuk paramenik ez ni dolorez jarri arte.

Nire malkoak odolez tindatu zirenean,

zure kopa egin zenuen bete-bete.

Nire izena zure oinetara jaurti nuenean,

laidoaren segadara bota ninduzun zuk.

Oi! Oi, jainkosa! Zergatik apurtu behar duzu

nire itxaropenaren ispilua?

Musu errudunen usain gozoan

hauteman nuen zure betarte erregarria.

Pena ezti baten konpasean

dantza egin nuen zure isilaren tenpluan.

Lastima! Atsekabeak baino ez ditut edan.

Lastima! Oi, itxaropen hilgarri,

non da nire izenari dagokion koroa bikaina?

Zer utzi didazu suspertzeko,

malkoz itotako begiok besterik?

Oi, poesia! Oi, banpiro jainkosa!

Kito biktimak, kito!

Eder denaren gorazarrea

Zure sorbaldak,

harkaitz gogor harroak.

Nire adatsa bertan isurika

argi-turrusta baten antzean.

Zure sorbaldak,

gotorleku baten hormak.

Nire ile-korda bertan dantzan

sahatsa legez haizetan.

Zure sorbaldak,

burdinazko dorreak,

odol biziaren isla itsugarri,

txingar-ontzien kobrea.

Desiraren tenplu mutuan

zure alboan natza, artega.

Nire musuen markak sorbaldetan,

suge-xixtada garratzak. 

Zure sorbaldak,

mendi-tontorrak dizdizka

eki-ekaitz kiskalgarrian,

izerdi tanten azpian.

Zure sorbaldak,

begi irrikatsuon miragunea.

Zure sorbaldak,

nire erreguen otoitz-harria.

Bikotea

Gaua dator

eta gauarekin iluna,

eta ilunarekin

begiak, eskuak,

eta arnasotsak,

arnasotsak, arnasotsak…

eta uraren soinua

tantaz tanta jausten

kanilatik…

Segidan,

 zigarro biren puntu gorriak,

erlojuaren tiki-taka.

Eta bihotz bi.

Eta bi bakardade.

Lur gainean

Sekula ez dut nahi izan

izar bihurtu zeruaren ispiluan

ezta ere arima aukeratuen gisa

aingeruen lagun isil bilakatu.

Sekula ez naiz lurretik aldendu.

Zutik nago lur gainean nire gorputzarekin,

landare batek bezala

airea, eguzkia eta ura xurgatuz

bizitzeko.

Emankor desiraz,

emankor minez,

zutik nago lur gainean

izarrek gur nazaten,

haizeek fereka nazaten.

Leihotik begira nago:

ez naiz kantu baten oihartzuna besterik.

Ez naiz hilezkorra.

Ez dut kantu baten oihartzuna bilatzen

plazeraren oihuan, garbiagoa bera

saminaren isiltasun soila baino.

Ez dut habiarik bilatzen

nire gorputza den lilian garo den gorputzean.

Paseko jendeak

oroigarriak marraztu ditu

amodioaren letra beltzekin

nire bizitzaren txabolako hormetan:

geziak jotako bihotza,

kandela iraulia,

puntu mutu kolorgeak

eromenaren letra gurutzatuetan.

Nire ezpainetan musu bat

pausatu zen bakoitzean,

izar bat jaio zen

oroitzapenen ibaira

abaildutako nire gauean.

Zergatik, bada, irrikatu izarrak?

Halakoxea izan da beti nire kanta,

gozoa, barea.

Beti izan da halakoxea.

Txoria

Txoria ez zen txori bat besterik.

Esan zuen txoriak:

“Hau usain gozoa! Hau eguzkia!

Hemen da udaberria.

Banoa lagunaren bila.”

Txoria, mezu bat bezala,

teilatutik hegaldatu zen.

Txikia zen txoria.

Ez zuen pentsatzen.

Ez zuen egunkaririk irakurtzen.

Ez zeukan maleziarik.

Ez zuen jendea ezagutzen.

Hegan egin zuen

arrisku seinaleen gainetik,

axolagabekeriaren goietan,

eta ero gozatu zituen

istant urdinak.

Txoria, ai,

ez zen txori bat besterik.