Sortaldekoak

HEDOI ETXARTE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2021 Hodei Etxarte

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2021eko urria

Edizio hau: 2021eko urria

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

BAT

Dagoeneko zauriak minik ematen ez duenean,

orbainak ematen du min.

BERTOLT BRECHT

MALETA

Badakit hau ez dela momentua.

Baina oroitzapenak maleta batean

sartzen ari naiz, presaka, denak nahastuta,

biharamunean ihes egingo duen

azken trenean joango den

erbesteratuaren bezperan banengo bezala.

Sartu dut

letra zuriko

Hotel Tres Reyesen

afixa zahar urdin erraldoia,

Belatetik jaitsi eta Eltzarrain gurutzatu aurretik

errepidetik larrean ikusten dena.

Sartu dut 92ko uztailean

Arnaoutchotetik Sanferminetara

Frankfurteko eibartarrekin

egindako ihesaldia, gozokiak saltzen

zituen Xabier karrikako

andre zahar txikiari

erosi genizkion zapi gorriak.

Sartu dut maletan

paper satinatuzko koloretako

aldizkarietako iragarki bateko

kolonia muestra bat.

Sartu dut

2019ko Gabonetan

egin zenidan bazterrekoa,

oskola eta harria itsatsita dauzkana.

Sartu dut Toulousen erosi genuen

itsulapikoa, Marxen burua duena,

argazkiak, markagailuak, zure ur margoak,

zurezko pieza batzuk sartu ditut

biharamunean ihes egingo duenak bezala.

USOZALEAK

Natura ez zait batere interesatzen.

Apenas ezberdindu ditzaket hiru lore klase.

INGEBORG BACHMANN

Makila bat hartu eta hiriko uso

urdalde baten kontra jo nuen,

izututa egin zuten alde.

Bost urte neuzkan,

Iruñeko Gaztelu plazan izan zen.

Alde egin ez zuen uso bakarrari beste kolpe

bat eman nion. Kolpatu nuen behin eta berriro.

Bere buruari bueltak ematen hasi

zen usoa. Gero eta azkarrago.

Behea jo zuen. Esan nahi dut hil zela.

Agure batek hartu zuen

hegal batetik eta plastikozko

zakarrontzi berde batean sartu.

Lehoi koroadun baten soslaia zegoen zuriz

zakarrontziaren kanpoaldean.

Batzuetan zalantza izaten dut neuk

ala Adurrek hil zuen usoa.

Badakit elkarrekin geundela

eta makila gu halako bi zela

eta badakit uso hilotza agure batek

bota zuela. Eta baita gizon hura bera zela,

guztiaren aurretik, plazako lurrean

zegoen hodei grisari artoa

ematen ziona.

Ez zigun ezer esan.

11 ASTE ETA 2 EGUN

I see a shadow not a fantasy

It's gaining ground, it's coming back.

JENNIFER RUSH

Astea gaizki hasi zen.

Poeta baten atxiloketa

beti da zantzu txar bat.

Bazkalostean jakin genuen Louise Glück

saritu zutela Nobelekoek.

Eta minutu gutxira etorri zinen

komuneko paperean odolbilduarekin.

Esan zenuen:

— Ez dakit, bitxia da.

Jantzi ginen hirurok, hartu genituen

bi Dino pakete, Azken gutuna ipuina,

margotzeko koadernoa eta plastidecorrak.

Beti aurkitzen dugu toki bat Audi A4arentzat

ospitalearen atzealdean, zebrabidearen aurretik.

Alabari eta bioi ez ziguten Esploratzeak 2

gelara sartzen utzi. Elkartu ginenean zotinka zeunden

eta ez genuen azalpenik behar izan.

Baina ginekologoak eman egin zigun:

ez zuela taupadarik.

Gero ginekologoak eta erizainak

esan zituzten gauza asko,

tartean, “natura jakintsua da”;

ziurrenik ospitale batean

esan daitekeen gauzarik larriena.

Ez dakit ze jakituria dagoen

erditzean zilbor-hesteak ito eta

bizitza osorako elbarritzean.

Ez dakit ze jakituria dagoen

zazpi hilabeteko haurdunaldian

esofagorik ez duen neskatilarengan.

Ez dakit ze jakituria dagoen

berrogei urterekin, azalpen medikorik gabe,

itsu geratzen den gizonaren kasuan.

Irtetean jolas parkera joan ginen.

Alabari esan nion:

— Hemen jaio zinen zu eta hemen jaio nintzen ni.

Galdetu zigun:

— Eta ama ere bai?

— Ez, ama han parean jaio zen.

Gu jaio ginen solairuan

jakin genuen bere ahizpa hilik zegoela.

Etxeratzean Balooren abestia

eskatu zigun alabak:

Si buscas lo más esencial

Sin nada más ambicionar

Mamá naturaleza te lo da.

Alaba eta bikotekidea lokartu ziren.

Louise Michelen olerkiak irakurri nituen eta

Didi-Hubermanen emozioei buruzkoa berriz ere.

Sakelakoa atera nuen eta ikusi txio batzuk,

gure hirian, egun berean baina 23 urte lehenago,

nola atxilotu zituzten 16 urteko hiru anaia

eta Chinchilla karrikan torturatzean esan zieten

beren amaren minbizia oso larria zela.

Nerabe haiek ez zekiten amaren amaiera zenik.

Benetakoa zen guztia egin zitzaidan gertukoa.

Eta oroitu nintzen Louise Michelen amonak

olerki bat idazten zuela

ezer nabarmena gertatzen zitzaionero.

Horrela hasi zela bere biloba ere olerkiak idazten.

Urriaren 8a zen, Teoren urtebetetzea.

Gure amatxi Pilarrenerako

lau egun faltako ziren.

Zu ere han zaude orain, Dorleta guztiekin.

AHOTSA

Izaba, Zokoa, Urbasa

eta Zuhatzatik itzultzean

ahots urratuarekin

hitz egiten genion amari.

Gure ahotsak aire gehiago zuen

soinua baino. Kontatzen genituen

egindako etxolak eta egin nahi

baina egiterik izan ez genituenak.

Haurrak geuk dauzkagunetik

greba orokorreko egunetatik

itzultzen gara ahots apurtuekin.

Gurutzatu dugulako marra.

Zapaldu dugulako

oinezkoena ez zen asfaltoa.

Eslogan epikoen konbinazio

bizarroak egin ditugulako,

adibidez, els croissants seran sempre nostres

okindegiak pertsiana jaitsi arte.

Greba orokorreko gauetan,

zangoak nekatuta ohean,

liburua irakurri nahi

baina belarrietan oraindik

txistuak eta garrasiak ditugunean,

ostera itzultzen gara,

oin puntetan, Anna Pavlova bezain arin,

kanpaldien osteko harrotasunera:

ikasi dugu, eta zenbat, grebaren egunean.

Edna Millayren olerkian bezala:

We were very tired, we were very merry...

108. or.

MASKARA

Gero betaurrekoak kendu zituen, tabernan zeuden guztien begiradapean. Kendu zuen kapelua eta keinu bortitz batekin bibotea eta bendak. Une batez eutsi zioten. Aurretiazko zirrara nardagarri bat sentitu zuten tabernan ziren guztiek.

H.G. WELLS

Boxean nengoen

begirada galduta.

Sendalarien eremuko

erizain batek maskara kendu zuen.

Begirada lurrera jaitsi nuen

inor begira ez dagoela uste

eta biluzten denaren aurrean

egingo nukeen bezala.

Baina gero so egin nuen

eta ikusi aurpegia ukitzen zuela

esku batekin,

han zuela

egiaztatzeko balitz bezala.

Eta pentsatu nuen

ezagutzen ari nintzela

sendalari askoren

ibilerak, izaerak,

begiak eta ahotsak,

baina ia inoren aurpegia

ez nuela osorik ikusi,

ez nituela ezagutu.

JAIOBERRIAREN LANTUA

Haurtxoa negarrez ari da.

Oraindik ezin da eseri ere egin, ez daki,

ez asmoz ezta gorputzez ere.

Aldatzen diozu fardela,

ematen diozu bularra,

abesten diozu Adarbakarra

—bere hit gogokoenetakoa—

eta segitzen du negarrez.

Orduan hasten da

superstizioaren garaia:

pizten duzu estraktorea,

gero ile-lehorgailua,

jartzen duzu Mozarten klarinete kontzertua.

Utzi dio negar egiteari

eta pentsatu duzu

egindako zerbaitek funtzionatu duela.

Baina ez dakizu hiru elementuetako bakarra

izan ote den ala agertze hurrenkera.

Ala oso bestelako zerbait,

zuk egin dituzunekin inolako zerikusirik ez duena.

SOINUEN ISPILUA

Heriotza da hilezkortasunaren hasiera.

MAXIMILIEN ROBESPIERRE

Heriotza da bizitako bizitzarengatik

ordaintzen dugun prezioa.

Miserablea litzateke prezio hori

ordaindu nahi ez izatea.

HANNAH ARENDT

1998ko Gabonetan izan zen, Lisboan,

Carlos Paredesen Espelho de Sons erosi genuen

Amalia Rodriguesen etxe-museoko dendan.

Egongo ziren ehunka disko.

Baina, itsu-itsuan, hori ekarriko genuen.

Gerora entzun ditut Paredesen gainontzekoak.

Baina onena, alde handiarekin, Lisboan erositakoa

iruditzen zait. Ez dut inoiz jakingo

disko hori den hoberena horixe erosi genuelako,

ala hoberena zen eta guk, zoriz, erosi genuen.

ZORIONTASUNA, EDERTASUNA ETA GERRA HOTZA

Hori izan zen Gerra Hotza.

Hori izan zen hogeigarrena.

Gure mendea.

Aingeru bat, pertsona soil bat,

munstro bat.

Hil ala biziko gudu bat

zoriontasunaren munstroaren

eta edertasunaren munstroaren artean.

Guda pertsonal bat

arma nuklearrez, B52z eta AK47z.

Zoriontasuna: egunean sei kafesne

azukre birfinduarekin, azukre zuriarekin.

Edertasuna: kalorien kontrola,

keinuen kontzientzia obsesiboa.

Gerra Hotza:

Ameriketako Estatu Batuen eta Sobietar

Errepublika Sozialisten Batasunaren arteko

guda. Artearen eta diseinuaren bidez.

Errealismoa ala espresionismo alkoholikoa.

Rakhmaninov ala Xostakovitx.

Gorki ala Txukovskaia.

Gerra Hotza: errusiarren arteko

fratrizidio artistiko bat izan zen,

planeta gudu zelai hartuta.

Limonov ala Dovlatov.

Tsvetaieva ala Kollontai.

Trotski ala Stalin.

Empire State ala Sobieten Jauregia.

King Kong ala Lenin.

Bacardi ala Cienfuegos.

Festa hotza: paradisua Lurrean.

Eki ala Mende.

Gure mendea.

Geurea.

PASEOA

Zizur Nagusian kotxez utzi ninduen anaiak

Tereren landareak ureztatu behar nituelako.

Etxera bidean, Zizur Txikitik oinez,

ikusi nuen traktore berde batek

nola jasotzen zituen lasto-zamak

Iruñerriko arroan geratzen diren azken landetan.

Zakur gorozki dezenterekin egin nuen topo

garaian Miguel Javier Urmenetak

Opus Deiri oparitu zizkien belardietan.

Eta gurutzatu nuen nazien lagun zen aita santuaren

omenezko etorbideko lehenengo zebrabidea.

Han barna nabilenero oroitzen naiz

nola jaisten nintzen autobusetik

gure amatxi, ordurako alarguna, bisitatzeko,

nire helduaroaren hasieran,

bazkaltzeko berarekin leka patatak

eta arrautza frijituak puntillarekin.

Berak, leken ostean,

oilasko bularkia egiten zuen

edo jaten zuen urdaiazpiko egosi pixka bat.

Bera zen detektibeen telesailen

fan handiena: Colomboren solasaldiak zekizkien,

ikusten zuen Rex soinurik gabe, ilunpetan,

eta asmatzen zuen nor zen hiltzailea,

buruarekin baietz esaten zuen Monken aurrean,

CSIrena parafernalia gehiegizkoa iruditzen zitzaion

eta Diagnóstico asesinato beste erremediorik

ez zegoenerako. Zekizkien buruz egongelako

Agatha Christierenak eta logelako

Arthur Conan Doyleri zion estimu handiena.

Txankletekin luzaro ibili ostean,

etxera iristean, poltsatik atera nituen

Arrasaten erositako

pistolak eta rellenoak.

Utzi nituen mahai gainean

asteburuko egunkariekin batera,

epai bat beharko banu bezala

jakiteko hamarka kilometrora

erositako sukalderako material

topaezin horrekin zer egin.

Afalordura arte utzi nituen han,

jabetu nintzen arte nik ez nuela

egin nahi berakatz zoparik

Pilarrek egiten zuen bezala,

ez nituela rellenoak jan nahi.

Nahi nuena zela berarekin egon,

beste hamar urtez gure aldamenean egon zedila,

oraindik egon zedila bizirik.

LEHERGAILUEN ERABILERAREN KONTRA

Edonork idatz dezake zerbait gerrari buruz, gerra beti da lazgarria. Baina bakeari buruz idaztea, guk bake deitzen dugunari buruz idaztea... funtsean gerra dena... Gerra, benetako gerra, gerra den bakearen leherketa besterik ez da.

INGEBORG BACHMANN

Bekainak altxatu eta

hatz erakuslea jarri zuen dantzan:

— Ni lehergailuen erabileraren oso kontra nago.

Ez zen hiri gerrillen taktika armatuen inguruan

iritzirik saltzen ari. Ari zen bikote egonkorren

egunerokoaz. Ari zen, adibidez, zuk ezin diozula

egungo bikotekidearen aurretik izan duzun

beste maitale bati gaur egun aitortu

oso ederra izan zela pasatu zenuten aldi hura.

Jan zenion ezpain hura, edoski zizun bestea.

Egonkortasunak ez ditu jasaten lehergailu horiek.

Eta egonkortasunak dauka sistema antiterrorista

oso ongi muntatu bat. Baina ez dauzka artezilariak.

Halako lehergailu bat bidaltzen baduzu

dena zartatuko da, ez dago egiaren kontra babestuta.

Eta egonkortasunak, gaur egungoak, ez daki

kronologiaz, ez daki solapamenduen aitortzaz.

Dena egiten du kronoskopiko.

Egonkortasunak beti esaten dizu:

— Zu ere lehergailuen erabileraren oso kontra

egon beharko zinateke. Kaosaren lege guztiak

suntsiketaren alde dauzkagu bestela.

ILUNTZEAN

Gaurko egunez jaio zen Roberto Bolaño.

Baina nik bularrean zauzkat

etxeko egongelan zabuka.

Gelditzen banaiz negar egiten dut.

Eta etzanda ikusten ditut hormako irudiak.

Markoen barruan dauzkat

Potemkin korazatuko eskailerak

eta eskaileretan emakume hori, ama,

ama guztien ama, Gorkirena, Brechtena,

bularrean haurra daramana.

Potemkinen eskaileren gainean

Lissitzkyren triangelu gorria.

Eta Michael Jordan eta Lorcaren marrazkia.

Eta Cardenaseko erakusleihoko ispilua.

Nahasten dira Kollontai telefonoan

eta Ariadneren lamina, zirkuluena.

BI ARIMAK

Bi polo ditut,

biek dute emaria.

Baina bihiztatzean

ez dute bat egiten.

Bata da gure egunerokoaren narratiba bat,

narratiba intimo eta indibidual bat.

Neurri batean, exhibizionismo ariketa bat,

norbanako enpresariaren ariketa pornografikoa.

Bestea da ezetz. Talde bateko kide garela.

Denok. Oraindik oinez ez dakien gu bat.

Oinez nekez dabilena gehiegi ibili delako.

Gu bat

bizitzaren erdialdean gaudenona.

Talde bat, plurala jaiotzatik

eta plurala betiko.

Langile jendea.

Jende xehea.

Ez dugun horrek elkartutakoa.

Klase bat.

IKUZGAILUA

Biharamunean erdi hutsik zegoen

ikuzgailuan sartu nuen kamiseta.

Ohi baino leungarri gehiago jarri nion.

Atera nuen garbigailutik eta eskegi.

Lehortu nuen eguerditik aurrera eguzkiak

jotzen dion sokan jarrita.

Eta tolestu nuenean zure usaina zeukan oraindik.

Jantzi nituen kamiseta eta kaskoa,

lotu zapatila beltzak

eta igo nintzen uztaileko eguerdian

Ezkaba mendiko puntara bizikletaz.

Izerdi tantek kopeta zeharkatzen zuten

eta erortzen ziren eskulekura.

Euliak pausatzen zitzaizkidan

kaskoak egiten zidan itzalean.

Jaitsi nuen prakaren aurrealdea

barrabiletaraino,

atzera bota nuen prepuzioa,

egin nuen pixa.

Berriro sartu nuen kamiseta

hutsik zegoen ikuzgailuan.

Ohi baino leungarri gehiago jarri nion.

GEURE GREBA MUGAGABEA

         (Bretonen erara)

Muxu libertario bat zara:

belarri zuloetatik behatzen puntara.

Orain ez dugu ogia moztuko

ezta gerezi marmelada dastatuko ere.

Ez diogu elkarri masaila ukituko

ezta adatsa belarri atzean jarriko ere.

Geure greba mugagabea:

etenaldia da banketerako giltza.

Autobusak orgategian geratuko dira.

Trenak geltokietan eta barkuak nasan.

Itsas hilerri zaurituan: posidonia.

Ez ainguratu zure txalupa ur gardenetan.

Geure greba mugagabea:

etenaldia da banketerako giltza.

ZABORRAREN KAMIOIA

Duela lau orduz geroztik

dago ilun auzunea.

Erdi zabalik daude egongelako leihoak:

badator gaueko zaborraren kamioia.

Ez dut inoiz ikusi: ez etxetik,

ezta kalean ere. Baina badakit

gauerdia duela hamar bat minutu

izango zela. Gelditu da

etxe aurreko edukiontzietan,

irentsarazi diote barruan zegoena,

estutu dute zabor berria

aurreko zaborrarekin.

Zaborraren kamioiak dira

izarretako zinemak

neguan ere lorik egin gabe ehizan dabiltzan hartzak

gazela nekaezinak.

Zaborraren kamioiak dira

haizeak adar guztiak zartatzen dituenean ere

eta garabiek ehun eta hiru metroko

berogailuak eraikitzean ere

zaborraren kamioiak dira

gauero gonapetik datozen bidaiari itsuak.

MERCED KARRIKATIK GATOZ

         (sehaska kanta)

Zabalik dagoen leihotik

dator argi zurbil eta gorrixka.

Merced karrikatik gatoz.

Hemezortzigarrenean egon zen

Asociación de Gitanos de Navarra, La Majarí.

Merced karrikatik gatoz.

Bosgarrenean,

Jesus Dorronsoro Arteta 1936-8-11

Jesus Dorronsoro Tercero 1936-8-11

Angel Martinez Larrayoz 1936-8-11

Pedro Belloso Garcia 1936-8-11.

Dormitaleria baino zabalagoa

eta Caldereria baino hezeagoa.

Eta beti izango gara hutsik gabe fidel

geure aberri loriatsuaren bandera gorriari!

Merced karrikatik gatoz.

36an hil zituzten hogeita hiru gorriengandik.

La tienda coloradan

erosten genuen urdaiazpiko egosia.

La Raspa arrandegia taberna bihurtu zen

eta Ramonek bere anaia ukabilkadaka

atera zuen Labriteraino.

Anaiak heroina saltzen zion alabari.

Gaseosa egiten zen Merceden.

Astoak zeuden.

Ijitoen buru zen Martin Zaharra.

Han jaio zen Maria, galtzerdiena.

Besoetan hartzen nauenean

Goxo-goxo hitz egiten dit

Bizitza arroxa ikusten dut

Abizen portugesa dutela dirudien arren,

Baionako juduak Merced karrikatik datoz.

XVI. mendean egotzi zituzten.

Gu bezala Merced karrikatik datoz.

Iturri amaigabe hura ezkutatuta dago.

Merced karrikatik gatoz.

Gu gauetik gatoz.

Han bizi gara.

Han hilko.

Baina bihar gehiengoarentzat

izango da argia.

Guztiontzat argia.

Guztiontzat dena.

Zabalik dagoen leihotik

dator argi zurbil eta gorrixka.

Gu Merced karrikatik gatoz, L.

Nevski prospettivatik

Rosa bezala, L.

Karl bezala, L.

Vladimir bezala, L.

Iturbe bezala, L.

Nahiz eta gaua den.

Nahiz eta gaua den.

BI

Zer da pertsona bere historiarik gabe?

HANNAH ARENDT

BIZITZA ZEN

Ikusten ditut Donibaneko edadeko emakumeak

gurpildun aulkian, burusiak zangoetan,

eta atzetik bultzaka Kolonbiako emakumeak.

Badakit errentan nor den ahulena.

Badakit osasunean nor den hauskorrena.

Ikusten ditut zaintzaileak sakelakoari

jaramon handiagoa egiten

zainduen hitzei baino.

Baina kasu bera egiten diete aitek

orgatxoetan paseatzen dituzten haurrei.

Ez dakit. Gaurko arratsa beste noizbait

errepikatu izan balitz bezala.

Garrantzitsua da bultzatzen den orgatxoa.

Gainean pixa egitea,

zangoetan burusi bat eramatea,

ingurukoek inolako jaramonik ez egitea,

ingurukoek norbait ordaintzea guri jaramon egiteko

eta halere soldatapeko pobre horrek ere

kasurik ez egitea.

Garrantzitsua da bultzatzen den orgatxoa.

MIRUA

Miruak bailara zeharkatu du sigi-saga

mendate bat bezala jaitsi da airean.

“Harrapakinen bila”, otu zait.

Baina zergatik uste dugu animaliek

egiten duten guztia bizirautea dela?

Eta bailara zeharkatu badu

guk begiratzen dugun

arrazoi berarengatik?

AGIRIA

Osasunbideak agiri bat bidali zigun:

apirilaren 26an jaioko zen.

Bidean galdu zen, ordea.

Apirilaren 26ra gerturatzean

haurdun zegoen emakume bat ikusten nuenero

pentsatzen nuen hala egon zitekeela geurea ere.

Ez nekien ze alderaketa egingo nituen 26tik aurrera.

AZKEN NAHIA

Eta nik alde egingo dut. Eta txoriak geratuko dira

abesten.

JUAN RAMON JIMENEZ

Orain

lortu dut neu egongo ez naizenean

abestuko duten zozo guztiengatik ere poztea.

W.H. AUDEN

Urriaren 27an larrialdien eraikinetik

ospitaleko solairu arruntera

eraman zutenean

hiru gauza eskatu zizkidan:

azazkalak moztekoa, eskuetarako

krema hidratatzailea eta liburuak.

Camusen Los justos eta Bozalen

Pinturas negras de Goya eraman nizkion.

Ez zen inoiz libururik gabe etxetik ateratzen,

harritu ninduen bat bera ere gainean

ez zeramala jakiteak, esan egin nion,

erantzun zidan ez zeramala bakar bat ere.

Biharamunean galtzontzilloak eskatu zizkidan.

Mariari, galtzerdietakoarenari,

erositakoak eraman nizkion.

Nola jakingo genuen 2020an hilko zirela biak,

Merced karrikako seme-alabak.

Hil eta ospitaleko objektuak

itzuli zizkigutenean,

bi libururen tokian

hiru jaso genituen:

Camus eta Bozalez gain,

Audenen El prolífico y el devorador libratu ziguten.

Ez dut inoiz jakingo hura

hartu zuenean zetorkionaren kontzientzia

zuen ala une hartan, ezkutuan,

irakurtzen zuena ote zen.

ISPILU HANDIA

Bruselara hegazkinez

iristen nintzen lehenengo aldia zen.

Zaventemeko aireportuan jaso ninduzunean

trena hartu genuen, gero autobusa

eta iritsi ginen zure logelara

eta jo genuen larrua gogor.

Jaitsi genuen eskailera egongelara,

edan genuen ura, atera zenuen jana,

jantzi ginen.

Igo ginen segidan

zure pisukideak lo egiten zuen ganbarara

asteburuan gurasoenean zegoelako

eta larrua jo genuen berriz.

Eta itzuli ginen egongelara eta

biluzik besarkatu zintudan Victor Greyson

karrikako ispilu handiaren aurrean.

Eutsi nizun bular bakoitza esku batekin,

kontu handienaz,

ukitzen diren bezala lore lehorrak

ez dakizunean hautsi daitezkeen,

eusten den bezala txito bat,

ferekatzen den bezala gurpil-aulkian

doan andre zaharraren burua,

eta esan nizun bular ederrak zirela.

Bereizi zinen niregandik eta esan:

— Niri ez zaizkit gustatzen,

ez zaizkit batere gustatzen.

Eta hasi zinen atzera egiten,

lurreko arropa jasotzen,

Hansel eta Gretel bazina bezala.

Nik jarraitzen nuen biluzik baina

zuk jantzita zeneuzkan larru argiko

bota altuak eta amonak egin zizun fular gorria.

Handik urte batzuetara, andre hark

oinazetuko zintuen esanaz

pilula batzuk hartuko zituela

bizitzak merezi ez zuela uste zuen egunean.

Jantzi nintzen, jarri nuen jertse militarra ere,

berde iluna, eta jaitsi ginen

plazara patata frijituak jatera eta eseri

Ixellesen dauden bankuetan eta esan zenidan,

gerora ostera bisitatuko zenuen

goibeltasun batekin:

— Ez dut gorputz itsusi bat

baina ez da dagokidan gorputza,

dauzkat bular handiak,

aldaka zabalak,

ama baten gorputza daukat

ama izan gabe,

ez du bat egiten nire izaerarekin,

nire energia eta urduritasunarekin.

Ez nuen jakin zer egin,

nire 21ekin zure 22ko

gorputza ezagutu nuen

ederrena iruditzen zitzaidalako.

Zuk erakutsi zenidan Tsvetaieva

eta Akhmatovaren argaltasuna,

Politkovskaia militar zerri horrekin oheratzen

eta Alain Gresh eta antisionismoaren mapa,

zurekin jakin nuen hil dezakezula

jende gehiago matxeteekin trenekin eta

gas ganbarekin baino,

zurekin ulertu nituen Erdi Aroko basoak.

Hiru bosturteko geroago

esan zenidan haurdun zinela,

baina nik ezin nizun jada galdetu

nola sentitzen zenituen zure bularrak.

ALABAREN OIHALA

Perds-toi pas, suis-moi

j'ai encore ton odeur quand tu dors sur moi.

MAES

Idoia filmetako logistikaz arduratzen da.

Hori da bere ogibidea.

Espezialista ukrainarrak eramaten ditu,

bikoiztaile profesionalak, sutan dagoen

helikoptero batetik jauzi egin dezaten.

Idoiak zapi bat oparitu zion gure alabari.

Jaio aurretik esan zigun:

— Egin lo zapiarekin, horrela,

jaiotzen denean, estali eta oraindik

zuen ohean balego bezala sentituko da.

Kuluxka egitean,

alabari oparitutako zapia hartu

eta lepoan jartzen dut,

orain alabaren usaina daukalako

eta bera ez dagoelako etxean.

MAITASUN POLITIKAK

Maitasuna da kontakizun bat

guztiari euts diezaiokeena,

atsegin ez duzun sexu harreman bati, adibidez.

Politika da harreman bati eusteko

ahal duzun sexurik onena

ematea bikotekideari, adibidez.

Askatasuna da nahi duzuna esatea

axola gabe horrek ondokoari

zer eragingo dion, adibidez.

Maitasunaren politika da

isiltzea eta albokoari ez esatea arrazoirik ez duela

nahiz eta ez duen, adibidez.

Maitasunaren politika da

maiteari adieraztea, inork adierazten ez diolako,

ez duela arrazoirik, adibidez.

TITIBURUA ETA TXUPETEA

Duela 3.000 urtetik ekoiztu ditu

gizakiak jaioberriek

ahora eramateko gailuak.

Neu ere harritu nintzen jakitean

titiburuek egiten dutela haragizko txupetearena

eta ez txupeteak plastikozko titiburuena.

BATERIA

Jaitsi nuen mendia azkar, ia korrika,

ezin nintzen atzean geratu,

odolusten ariko banintz bezala,

ezpalak hatzetan banitu bezala,

piztia batek pertsegituko banindu bezala.

Sakelakoari bateria agortzen ari zitzaion:

% 34, % 23, % 19, % 14, % 9, % 4, % 1.

Kanpinera iritsi eta

atzetik sartu nion kablea.

Salbatu nuela iruditu zitzaidan,

ziztuan doan anbulantzia

gidaria banintz bezala,

hilzorian dagoen zauritua jasotzera bidean.

CHAVISTAK

Merced karrikako egongelan ikusi genuen,

Mirentxu Purroyk aurkeztuta,

Hugo Chavez Frias ezagutarazi

zigun dokumentala.

Zerbaitek egin zidan klik eta

sentitu nintzen gizon horri lotua.

Zer den lehenago, norberaren habitusa,

klase posizioa ala izaera, ez dakit.

Baina handik urte askotara

Oliver Stoneren dokumentala ikusi nuen,

eta hantxe nabarmentzen zuten

Chavezen lankideek, segurtasun arduradunek,

ministroek, egunean 20, 30 ala 40 kafe

hartzen zituela. Stonek galdetu zion:

— Zenbat kafe hartu zenituen atzo?

Eta Chavezek erantzun:

— Asko, baina ura bezalakoa da

eta asko izerditzen naiz.

Pieza berean, Chavezen anaia zaharrak

esan zuen beren sendiaren genealogia

amatxi Rosa Inesekin hasten zela,

hark landu ziela pentsamendua.

Chavezen bizkartzainak aitortza

bat egiten du dokumentalean,

eta horretan ere chavista sentitu nintzen:

edonora zihoazela, liburutegia zeramaten gainean.

— 30-40 liburu, nahiz eta bidaia laburra izan,

beti izan dezan irakurtzeko zerbait.

Gauza bera egiten dut neuk ere,

irakurtzeko astirik izango ez dudanean

liburu bat behintzat, irakurtzeko astia izango

dudala dakidanean, dozena erdi bai.

Kafea, amatxiren argia eta liburuak,

chavismoaren hirukia.

ESPAZIOAREN LOGIKA

Alemaniako langileek,

Brechten lumaren bidez,

bazekiten autobideak ez zirela egiten

jendea oporretara joateko,

baizik eta tanke astunak

batetik bestera garraiatzeko.

Beren gerrak hiltzen du

bakeari bizirauten diona.

Badakigu kaleko toki ilunak

ez dituztela argiztatu

gizon bortxatzaileek

beldurra izan dezaten,

Poliziak hobeto zelatatzeko dela.

Badakigu ez dituztela

kaleak kotxe partikularrez hustu

jende zaurgarriaren

eta ekologiaren alde,

baizik eta, ostalaritzaren bidez,

kalea gehiago pribatizatzeko.

PIXA EGIN DUT

Kanpoan haizea hari bat bihurtua zen. Zuhaitzek ez zuten burrunbarik egiten, ez tantaka jariatzen ere, hostoak ozta-ozta mugitzen ziren haizetan, musika-doinu ezin tristeago batez...

BEPPE FENOGLIO

Ezker erpuruarekin prakak eta galtzontzilloak jaitsi

eta pixa egin dut Arantzadiko ibaiertzean,

Magdalenako meandroko orbelean,

astindu dut zakila, gorde dut barrura,

erakusle tolestuarekin eta erpuruarekin

estutu dut sudurra.

Eta pixa egin dut Eritzetik gora dagoen

magalean, urrundu dira mendigoizaleak,

astindu dut zakila, gorde dut barrura.

Eta pixa egin dut Gavdosen biluzik,

Kretan eguna hasterakoan,

astindu dut zakila.

Eta pixa egin dut lilien txokotik barrura,

kotxerik apenas entzuten zen garaian.

Eta egin dut Boxhagener Platzeko gauean,

Zielona Górako dantzaldia atzean utzita.

EREITEKO BEZPERAK

Elizabeth Wilkinsoni, bere ukabilkadengatik

1789ko uztailaren 14aren bezperan,

zer afaldu zuten Bastilla

eurenganatuko zuten iraultzaileek?

Norekin egin zuten lo?

Zeren badakigu maiatzaren 2ko

iluntze luze hartan, 1849ko Dresdenen,

Wagnerrek Marseillesa txistukatu zuela.

Iraultzaileek sei egunez hiria hartu

eta etsaiak 200 burkide hil baino lehenago,

1.200 preso hartu baino lehenago.

1.599 lagunekin batera ihes egin zuen

Wagnerrek. Izan zen eskale bat Parisen.

Eta maiatzaren 3ko bezperako txistuekin

idatzi zituen Lurreko melodiarik ederrenak.

1917ko martxoaren 7an,

mundua inarrosiko zuen urriaren aurretik,

norekin afaldu zuten ama guztien

Martxoaren 8a egingo zuten emakumeek?

Noraino heldu nahi zuten hurrengo goizean?

Eta zuk.

Bi hilabetez elkar ukitu gabe ginela.

Frantziako egun nazionalaren ilunabarrean.

Zerekin egin zenuen amets?

Zenbat denbora egin zenuen lo?

Zer afaldu zenuen?

Erretrospektiben dirdaian

bezperetako oturuntzak.

Rosa Luxemburgen ziegari

abesten zioten erresiñolek,

ereiteko ateen bezperak.

GEURE GREBA MUGAGABEA

         (Brechten erara)

Geure greba mugagabea:

etenaldia da banketerako giltza.

Zentzuzkoa da,

edonork uler dezake.

Erraza da.

Nagusia ez bazara

ulertuko duzu.

Zuretzat ona da,

bilatu argibide gehiago.

Ergelek ergelkeria deitzen dute,

zikinek zikinkeria deitzen dute.

Zikinkeriaren eta ergelkeriaren kontra dago.

Zapaltzaileek krimena dela diote.

Guk badakigu krimen guztien amaiera dela.

Geure greba mugagabea:

etenaldia da banketerako giltza.

Ez da zorakeria,

zorakeria guztien amaiera da.

Ez da kaosa,

ordena delako.

Egiten hain zaila den

zera erraz bat da.

Geure greba mugagabea:

itsas hilerrian posidonia,

tresnetan swinga,

gosarian laranja bat

eta ekialdean Gaiarre.

ZOR DITUDAN GUTUNAK

Urtebete lehenago 1918-1919ko

Alemaniako iraultzen inguruko liburua

aurkezten egon zen Kale Nagusian,

sarritan gertatzen zen bezala, Merced karrikan

hartu zuen ostatu. Urte eta erdiz

gutunak eta liburuak

bidali genizkion elkarri Cesarrek eta biok,

halako batean aitaren etxeko

helbidea eskatu zidan.

Erantzungo niola, erantzungo niola,

eta egunero nuen bezpera.

Handik gutxira eraman zuten aita ospitalera.

Ez zen lehenengo aldia gutun truke

garrantzitsu batean huts egiten nuela.

Hamalau urte lehenago,

unibertsitateen arteko

topaketa batean egon nintzen.

Babelsbergeko aterpe hartako

literetan ginela, Zipreko

neska greziar bat ohera

sartu zitzaidan eta oharkabean

muxuak ematetik felazioa egitera

pasatu zen eta egun hartara arte

uste nuen ez zitzaizkidala

bereziki gustatzen felazioak.

Baina lagun homosexual batek

beste intentzio batekin behin

esan zidan bezala, hori zen ordura arte

jasotakoak ez zizkidatelako ongi egin.

Literen gelan poloniar bat

zegoen lotan, abizena ongi ahoskatzen

ahalegintzen ginen baina ez genuen

lortzen, eta bazen portuges bat,

eta baita beste jatorri batzuetakoak ere.

Bitarte hartan gertatzen zen ordura

arte izana nuen gozamenik handiena.

Egunez Sanssouciko ikasmahaien

distantziatik begiratzen genion elkarri,

irribarre horrek, hitza eskatzeko bere

beso altxatuak kulunkatzen ninduen

haizeak makala udazkenean bezala.

Berlingo afixa erraldoiek Penelope Cruz

erraldoi bat erakusten zuten, mitxoleta gorria

ilean zuela, eta ikasle-irakasle

Patos jatetxe greziarrera joaten ginen

Rudolf Breitscheid karrikara: bandera zuriko

eta iparrorratz hautsiko gizonaren omenez.

Neska argala zen

eta belarriak berotzen zitzaizkidan

alboan nuenean esan zidan arte,

Potsdamgo zebrabide bat gurutzatzen,

ikaskidez inguratuta,

bere ametsetako gizona nintzela.

Gero topaketak bukatu ziren

eta bere aberkide batek

eposta bat idatzi zidan neure helbidea

zein zen jakiteko, eta bidali zizkidan

Björken CD batzuk Iruñera,

nahiz eta ni Berlinen nengoen.

Kosta egiten zait gutun batzuk,

garrantzitsuak direnak, idazten hastea,

erantzungo ditudala, erantzungo ditudala,

eta ez ditut erantzuten.

Hasieran oso arrotza egin zitzaidan

CD horietako musika.

Bai, erantzun nion neskari, behin baino

gehiagotan, nahiz eta ez nuen jakin esaten

entzun nahi zuena ez nekielako

neure buruari ere erantzuten.

Berak eman zizkidan azalpen batzuk,

baina bere burua kontinentetzat duen

lur puska honetako bi puntetan ginen

hasieran, bata Berlinen, bestea Atenasen,

eta gero Ingalaterrara joan zen

eta segidan bestelako txolarreak sartu ziren

bere bizitzan eta nirean.

Handik gutxira jakin nuen

Babelsbergeko futbol taldearen zelaiak

Karl Liebknechten izena zeramala.

IMENASA 51

O, ingeniariaren pozak!

Lokomotorarekin joatea!

Lurrinaren burrunba entzutea, txilio alaia,

lurrinaren txistukada, lokomotora irribera!

Erresistentziarik gabe bultzatzea

eta distantzian azeleratzea.

WALT WHITMAN

Muntaia katearen amaierako balbula hautsi zen.

Kapatazak bulegora deitu zuen Echarte pobrea.

Esan zion:

— Echarte pobrea, balbula hidraulikoa hautsi da,

ezin gara Gasteiztik noiz etorriko zain egon,

bi ordu dauzkazu berri bat egiteko.

Ordubetera Echarte pobreak kapataza

deitu zuen bulegora eta mahaia seinalatu:

— Egin dut balbula hidraulikoa, Vidal jauna.

— Oso ongi.

— A, eta tiraderan beste bat daukazu.

1913an jaio zen Emiliano Echarte Aguinaga,

Elortzen. Iruñean 2005ean hil zenean

Etxarte Aginaga deitzen zen.

Baina Imenasako urte guztietan

Echarte pobrea izan zen,

enpresako zuzendaritzako

Echarte aberatsarekin ez zuelako inolako

harremanik: ez familiarrik ez bestelakorik ere.

HIRU

Hastean bada jarrera bat
arintasuna jorratzen laguntzen duena.

BERTOLT BRECHT

BEINTZA-LABAIEN

Mahai gainean bala-zorroak

—sutauts errearen usaina dariela—,

ahari hezur bat, landa mapa bat,

txosten bat, zaldi-ahoko apaindu bat

—izerdi usaina dariola—, ogi-koskor bat.

Hori guztia mahai gainean dago.

MIKHAIL XOLOKHOV

Mendate lanbrotuaren amaierara

joaten ginen urtero gaztainak biltzera.

Beti errepide bera,

Edna St. Vincent Millayren

1923ko udazken kantua:

Orain udazkenak dardara egiten du

arrosondoaren sustraietan,

eskailerak ezker-eskuin

fruituen gainean makurtzen dira.

Orain udazkenak gora egiten du

burdin hesitik,

eta arrosak gogoratzen du

zer hautsetatik jaio zen.

Ireki berri den arrosaren

pipila baino distiratsuago

dago fruitu laranja,

baia mikatz dago orain;

edertasunak ez du amore ematen;

dena gertatzen da bere izenean;

baina arrosak gogoratzen du

zer hautsetatik jaio zen.

Hotz egiten zuen gure

Ford Escort Nomade gorri purpuran.

Renault 19 Acit-a askoz geroago iritsiko zen.

Merced karrikak espaloiak zituen sasoiaz

ari naiz, urte erdia alde batean eta beste

erdia bestean aparkatzen zenekoaz.

Garaian, kotxeen irudi hobea zuten auzokideek,

bazekiten Poliziaren furgoneten lasterketetatik

babesteko toki bakarra zirela.

Iruñera itzulitakoan egosten genituen

beirazko poteak eta gaztainak.

Inoiz labean ere erre genituen, baina

etxekoak ez ziren Pozo Blanco

karrikako saltzailearenak bezalakoak:

kale erdian erreak, hotzez, xirimiriak ondutako

labean, txanoa, aurreko mantala eta

eskularru erraldoiak zeramatzan jaun hark.

Marmelada ere egin genuen,

goxoa, zeren Bonne Maman ez zen soilik

errezeta bat, zen zaporearen industria.

Bonne Maman da gurean inoiz egon ez zen

baina piknikarekin lotzen duzun zamau zuri-gorria.

Bonne Maman dira Landetako bungalowak

Aste Santuan eta abuztuko Dordoina eta Aosta.

Eta Aosta da Merced kaleko egongelako kukua.

Beintzara joan ginen azkenetako

batean baratzean zegoen Jone,

ordurako bere ama alarguna zen.

Ordurako, ia desmuntatuta zegoen

haurtzaroan betirako zirudiena:

abereen ukuilua zena hutsik geratu zen,

Justo gaixotu zen, gero hil,

gero Joneren neba gaixotu zen.

Eta definitiboki utzi genituen atzean

zurezko egongela bero hura,

Bilbotik etorritako Joneren iloba: Aitor.

Bera izan zen ezagutu nuen lehenengo txistularia

eta lehenengo trisomikoa.

Guk biolina jotzen genuen bazkalostean,

borondate onez baina tokiz kanpo.

Begiak itxi eta inork “haurtzaroa”

ahoskatuko balit, gaztainadi hartan

agertuko nintzateke, egongela hartara.

Maritxuren mamia eta ehizarako arropa.

Mundu hartan, izan ez nuen

nire beste amona izan zen Maritxu.

Eta, ziurrenik, Miguel Indurain

ez litzateke berbera ez banu hango sukaldean

ikusi izango, Abraham Olanorekin,

Atlantako Olinpiar Jokoetan.

Beti joan ginen udazkenean,

salbu eta Indurain sukaldeko

telebistan agertu zenean.

Artean ez genekien

azken aldia izango zela.

Gero betiko barreiatu zen mundu hura.

LABEZOMORROA EGONGELAN

Gure eraikinera labezomorroak iritsi dira.

Mantenimenduko arduraduna deitu du administratzaileak.

Etorri da arratoiak eta parasitoak hiltzeko teknikaria.

Etxeko hiru puntu zehatzetan tanta marroi bat jarri du.

Oso pozoi estrategikoa da erabilitakoa.

Helburua da labezomorro batek pozoia jatea,

habiara joatea eta, habian dagoenean,

lehertzea eta gainontzeko labezomorroak hiltzea.

Dilema militar bat sortu zait orduan.

Egongelan ala komunean labezomorro batekin

topo egingo dudanean ez dut jakingo

pozoia janda dagoen ala ez.

Pozoia jan badu ez nuke hil behar:

labezomorro hori epidemia bukatzeko aliatu bat da.

Pozoia jan ez badu eta hiltzen badut

aliatu potentzial bat hilko nuke.

PANKARTA

Petatxo oihal dendara joan ginen.

Bezperan, pankartako leloa erabaki zuen asanbladak.

Esan zenuen Alde Zaharrean sartuko bazen

bizpahiru metrorekin aski zela, baina, badaezpada,

hiruzpalau eskatu nituen nik, eta, eskuzabal,

beste bi oparitu zizkigun Sararen ahizpak.

Azkenerako, gehiegizko suhartasunarengatik,

Iruñerriko etorbide nagusietan soilik sar zitekeen

pankarta egiteko oihala erosi genuen.

Kale Nagusiko 54ko areto nagusian margotu zenuen

eposten eta excellen artean nintzen bitartean.

Zintaz markatu zenituen letrak,

negatiboan margotzeko:

BOTERE GUZTIA BIRIBILGUNEEI

OTRO FIN DEL MUNDO ES POSIBLE

Txikitan uste genuen Iruñeko zuhaitz altuena

Diputazioko lorategietako sekuoia zela.

Egun batean Itoizko solidarioak igo ziren

eta pankarta bat eskegi zuten,

Foruen monumentuan beste bat.

Euskal Jai okupatzeko pilotalekuko

teilatu modernistara igo ziren berberak ziren,

tartean gurasoen lankide izandako biologo bat.

Hilerrian, zure hiletan,

pankarta hura zabaldu zuten

gure zelulako kideek,

egin zenuen

azken greba orokorrekoa.

ESKOZIAKO BANKUA

Niretzat Eskozia gauza asko ziren

baina, bereziki, gure haurtzaroan

aitak gehien desiratu zuen munduko tokia.

Eta hala joan ginen, Pride of Bilbao ferryan,

eta gurutzatu genuen uhartea Portsmouthetik

abiatuta bolantea kontinenteko aldean

zuen gure kotxean.

Jan genuen fish and chips Aberdeenen,

erosi genituen golf makila bat eta hiru pilota,

zeharkatu lochak eta lo egin

Skye uharteko kanpinean, paseatu Dundeen

eta nazka eman ziguten, aurrenekoz, kaioek.

17 urte nitueneko udan itzuli nintzen Eskoziara.

Hartzen nuen bus bat hiriaren hegoaldetik

ingeles eskolak jasotzeko eta

eskatu nuen, aurrenekoz, dirua kalean

biolina jotzeagatik.

Royal Mileko kalezulo batean

izan nuen nire laugarren sexu harremana

emakume batekin.

Zen neska italiar bat nire adinekoa,

ingeles eskoletakoa,

oso musukatzailea eta erretzailea,

bidean garagardo lata bat edan zuen,

eseri ginen atari batean,

lurra zen hotza, harrizkoa.

Garai hartan uste nuen

musuaren funtsa bestearen

ahoan mihia sakon sartzea zela.

Neukan zakila tente,

min ematen zidan bakeroetan.

Dena zen poliki eta goxo,

dena kostatzen zen baina pasioa zerion:

bere sorbaldetara iristea,

bere bularretara, areolak miazkatzea,

elkarri eskuak praketan sartzea.

Ez naiz oroitzen ze bankutakoa zen

guztia gertatu zen sukurtsala

baina Edinburgok duen kokapenarengatik

erabaki nuen Eskoziako Bankuan izan zela dena.

Egun batzuk geroago, Hoyrood Parken

paseatzen ari nintzen zaharragoa

zen ikastaroetako Bilboko gizon batekin

eta neskaz hasi zitzaidan hitz egiten.

Arinkeriaz esan zuen ederra zela

baina “kanpaia” besterik ez zuela jotzen.

Pena eman zidan entzuteak,

zuretzat samurra dena

norbaitek mespretxatzea.

Gero, errukia sortu zidan hortz hori eta

betaurreko borobileko gizonak,

begiratu nuen etorkortasunez,

sexua bera baino neska gazteagoekin

bakarrik izan zezakeen beste gizon

bat baino ez zen.

AURREZKI KUTXA

Bere seme txikiarekin

aurrezki kutxaren bulego nagusira

joan zen Pilar Berezibar Galdos,

Karlos III.a etorbidera.

Kontu bat ireki nahi zion

haurrari. Bulegariak

izena galdetu zion

eta Pilarrek esan:

— Aitor.

Eta bulegariak:

— Ezin diot halako izena duen

norbaiti konturik ireki,

izen hori ez baitago santutegian.

Nabarmena zen afera ez zela erlijiosoa,

baizik eta politikoa.

Orduan Pilarrek bulegariari

esan zion bere nagusia dei zezala,

propaganda egiten ari zirela

haurrei aurrezki kontuak irekitzeko

baina gero ez zela posible.

Etorri zen nagusia,

azaldu zioten egoera eta

bulegariari esan zion

irekitzeko kontu bat Aitorri,

santutegiak ez zeuzkala euskarazko izenak

baina haur aleman bat etorriko bazen

ere ez zela santutegian izena agertuko.

Baina ez ote zen nagusia, azken batean,

60ko hamarkada hasiera izateko

garaiari aurreratutako feniziar bat,

bere politika enpresa politika.

FUNTZIONARIOAK

Iruña kafetegiak Gaztelu plazako

metro koadro gehiago pribatizatu zituen

Udalarekin besoz beso.

Oinezkoentzat izatekoa zen eremua

orain negozio pribatu batentzat da

merke eta on, elkarlan publiko-pribatuan.

Aitak gaztetan militatu zuen alderdiaren

fundatzaileetako batekin nuen hitzordua.

Doktore jubilatu berriak kafesnea eskatu zuen

Iruña kafetegiko terrazan, eguneko bigarrena.

— Gu erantzuleak izan ginen,

ez dakit belaunaldi gisa hitz egin daitekeen.

Baina gure belaunaldikoek

hiru ahots nagusi izan genituen:

batzuek Trantsizioa loriatu zuten,

beste batzuek Trantsizioa txarretsi zuten

baina, pribatuki, porrot egin zuten,

eta beste batzuek ahalik eta lan onena bilatu

eta aurkitu zuten.

Gurea da erantzukizuna,

iraultzaile izan ziren horiek guztiak

edonongo funtzionarioen berdinak izan dira:

munduari asko exijitu diote,

politikariez gaizki esaka beti,

baina beren eguneroko ekarpena

negargarria izan da.

Isilik geratu zen doktorea.

Gero, haserre, berriz hasi zen:

— Baina askoz okerragoa izan zen

juxtu gure osteko belaunaldia.

Ez zuten ostia bakarra jaso:

ez kartzela, ez tortura, ez erbestea.

Buruan zuten bakarra postutxoak lortzea zen,

anbiziorik ez zutenak administrazioan han,

irakasle hemen, anbizioa zutenak

zuzendaritzetan ala goraxeago.

Langile jendearen okerrena izan gara,

talde gisa, funtzionarioak eta

funtzionario izan nahi zutenak.

Zaila da esatea ezkerrekoa bazara,

baina beste langileek baino

baldintza askoz hobeak dauzkagu,

bigarren etxebizitza, autokarabana,

opor eta bestelako gastuetarako dirua.

Frakaso bat izan gara.

Gizona ez zegoen pozik,

esan zituen gauza interesgarriak

baina bakar batek ere ez zuen

Liga Komunista Iraultzailearekin loturarik.

Hartu nituen bospasei kafe

aski jende apartarekin,

konturatu nintzen arte

nik hil berria zen aitarekin gelditu nahi nuela

eta ez bere gaztaroaz hitz egiteko

deitu baina bestelako gauzak kontatzen

zizkidaten gizon-emakumeekin.

BISITAK

Heriotzaren ideiak

gure etxea zelatatzen du.

JOSE DANIEL ESPEJO

Gaixoa egonkor dagoenean

erizainek, laguntzaileek

eta errehabilitaziokoek

solasa ematen diote bisitariari boxean.

Gaixoari heriotza gerturatzean

erizainek, laguntzaileek eta errehabilitaziokoek

boxaren pareko pasabide gardenean aurrera

segitzen dute, bisitariarekin solasik egin gabe.

Gaixoaren azken egunetan ez dira sartzen.

Baina gaixoa ZIUan aspalditik badago

oso nabarmena da sendalarien

aldatze akustikoa. Galderak sortzen dira orduan:

Heriotzaren beldur ote dira?

Ez badute bisitaria molestatu nahi,

hiltzeko gutxi falta delako,

zergatik sartu dira hain sarri aurreko fasean?

Edukazioa zen, interesa, babesa?

Zergatik hain diferente, hain isil, heriotzaren

aurreko edukazioan, interesean, babesean.

ZUMARRAREN OINETAN

Zumarraren oinetan, uztaileko lastoaren

eta arantzen gainean, berriz nabarmendu zen

hankarteak ukitzerako heze behar duela,

bestela dela anakrusa bat gaizki hartzea bezala.

Ezin duzu pieza horrela hasi.

Altxa zaitez, esan agur ikusleei, itzul zaitez etxera.

Zumarraren oinetan, ez zinela depilatu

baina ni ezta ere, eta iritsiko zinela afaltzera berandu

eta ni ere bai, baina dena egin genuen

izateko urtxintxak behorrak zamalkatzen.

Alde egin genuenean, urrunean kotxeak zeuden,

hilerriko atzealdea ikusi genuen eskuinean.

Iruñerriko desiraren eta ongizatearen

hobekuntzarako toki nabarmena da hori.

PETIT ECOLIER

Orain burura datozkit

Florida kaleko egunak.

Berogailurik gabeko negu bat,

Arbuluren eskuzabaltasuna,

Petit Ecolier galletak.

Bidasotik hegoaldera

entzun nuen Cirloten ahotsa,

amatxik oparitutako kafea egiteko

gailu urdina nuen logelan,

eta esne kondentsatua.

Suzko lilien garaia zen

eta ordurako,

aspaldi,

maite nituen Hermesen

gisako emakumeak.

Deskubritu nuen

banekiela pizza egiten.

Eta hilero billetetan

ordaintzen genion alokairua

andrexar faxista hari.

Andreak dozena erdi

pisu zituen jabetzan

baina ez aski euro

behar adina dutxatzeko.

Frankismoaren gauzak.

Urte ederra izan zen.

Toulouserako bidaietan

jan nuen Hobsbawm.

Ez dut ostera izan, ordutik,

hain argi ederrik esnatutakoan.

NIRE AUZOKIDEEN HERIOTZAZ

Batzuetan gure auzokideen

heriotzarekin egiten dut amets.

Afera erabat logistikoa da,

nik maite ditut Miren eta Juan,

auzokide maitatuak maitatzen

diren modu horretan, jende zintzoa dira.

Ez dut ezer txarrik nahi haientzat,

ez zaizkit auzokide hobeak okurritzen.

Beroak dira tratuan baina ez dira astunak.

Gainera, Juan da, lehenengo solairuko Koldorekin,

oraindik hitz solteak soilik esaten

dituen gure alaba eta ni neurekin batera,

eraikineko euskaldun bakarra.

Galera handia litzateke, beraz, gure akustikan.

Batzuetan haien heriotzarekin

egiten dut amets zeren gure etxeak

soilik 67 metro koadro dauzka.

Gela guztiak dira txikiak, bereziki komuna.

Bururatzen zait auzokideen

etxea ere gurea balitz liburuak eta idazmahaia

dauzkagun gelako horma behera bota genezakeela,

geratuko litzatekeela halako egongela elegante bat,

gure oraingo bi gelaren tamainakoa-edo.

Eta, gero, beren logelaren eta egongelaren arteko

horma ere bota genezakeela eta horrela geldituko

litzatekeela gela txukun bat non liburuak

patxadaz izango genituzkeen gure etxe bikoiztuan.

GALLETEN KAXA

Banekien Maruri gertatu zitzaiola.

Eta, halere, izutu nintzen

oporretatik itzuli,

metalezko galleta kaxa ireki

eta tximeleta bat atera zenean.

Orain, iraungitako galletak

ez dira tximeleta bihurtzen

metalezko kaxa ederretan.

EZ DIRA ZAPOREAK

Ez dira zaporeak,

oroitzapenak dira.

URKO LOPEZ AMEZKETA

Xabier karrikako Olorizeneko beteki horia

eta saltxitxa freskoak ostiral gauean.

Landetako zirku txikiarekin kanpinera zetorren

azukrezko barbe à papa arrosa.

Pilarren natilla zuri lapatsuak

Consumer aldizkaria begiratu bitartean.

Zumaiako olagarroa Bruselatik

etorritako lagunarekin.

Ginoren pizza Baiona Ttipian

ala Santizpiritun.

Flagey plazako patata frijituak

saltsa andaluziarrarekin.

Tomate entsalada bat Agia Roumelin

izerditan larrua jo ondoren.

Xauarma bat Boxhagener Platzen

bi ordu lo egin osteko igande goizean.

Jango genuen sugearen dantza

Guangzhouko gauean.

Katilu birakaritik atera eta

goitika egin nuen taloa Durangon.

Txokolate bero erraldoia Nati

eta Jaionerenean Hendaian.

Basurdea Jon, Martin eta Laszlorekin

Ziudadelatik jaitsi ginenean.

Gurinez ondutako

gazta eta urdai egosizko sandwicha.

Peccatoko pizzak eta gazta tarta

lantokitik itzulitakoan.

La Quindianitako kafea

eta esne konfiturazko opila.

Garbiñeren lasagna, pasta labean, almendra zopa,

kroketak eta Dolca txokolatezko tarta.

Izozkia San Marko plazan Francis Bacon

aurrenekoz ikusi ostean.

Nire ahoko odola irenstea igerilekuko

hormaren kontra talka egin berritan Leioan.

Kanabera guarapoa Maiatzak 20

etorbideko goizetan.

Aran hanburgertegiko roquefortezkoa.

Herrikoko moxal burgerra ostiraletan.

Iluntzeko ekilore pipitak

telebistaren aurrean Merced karrikan.

Vigor Pec, Lomper eta Aspirina

bigarren solairuko iluntzeetan.

Pilarren sagar konpota, Zahor txokolate,

ezti eta intxaur, gurin eta azukre ogitartekoa.

Piperra, azenarioa, pipermina, mertxika lehortua,

kuiatxoa, gula potoa eta patatak Landabendik itzultzean.

Le Bleu Blanc Jauneko muskuiluak

Uhabiko udazkenean.

Goyako bonboiak Alfonso Alonso

dendatik atera berritan.

Etiopiarrarenean hartutako halloumiak

Wrangelstrassen irentsiak.

MDMAz elikatu den lagunaren

lepoa uztailaren 10ean.

Ordu txikitan, larrua jo aurretik

dutxatu denaren uzkia.

Ohera joan aurretik hortzak

garbitu dituen erretzailearen ahoa.

Wiennerstrasseko ahatea

kakahuete saltsan barazkiekin.

Txokolatezko napolitana

George Nicolescuri bisita egin aurretik.

Gasteizko lagunek Barakaldoko antzokira

ekarritako palmera eta azken Gabonetako turroia.

Beatrizeko garrotetxoak eta opilak

institutuko asteazkenetan.

Groseko terrazako pizza argentinarrak

Gorka eta Miri anfitrioi.

Berakatz zopa

pistolen pasadizoa kontatzen didazun bitartean.

Igandeko paseoan Ninari

erositako jogurt bulgariarra.

Fer eta Inmaren ogiarekin

oparitu diguten txokolatezko aterkia.

Larunbat iluntzeko

patata arrautzopila Riego karrikako 4an.

BI MARIAK

1897an Vladimir erbestean zegoen.

Egunkarietan eskela bat

argitaratu zuten:

Maria Alexandrovna Ulianov

zendu da Moskun.

Vladimir Oskar ikustera joan zen.

Vladimirrek esan zion:

— Ama hil zait.

Baina beste Maria Alexandrovna Ulianov bat zen

Moskun hil zena.

Vladimirren amaren bihotzean, lanak itota,

kabitzen zen munduko samin guztia.

Alexandro seme zaharra

Schlisselburgen urkatu zioten.

Olga alaba

hil egin zitzaion.

Vladimir,

Anna,

Dmitri

eta Maria seme-alabak

atxilotu eta erbesteratu zizkioten.

Ordu luzeak pasatu zituen

behin-behineko

presondegietako harrera gela ilunetan,

paketeak eramaten zizkien.

Maria Alexandrovna Ulianovi

ahotsak ez zion ia dardararik egiten.

Bere seme-alabek

mundua inarrosi zuten

hamar egunetan.

ATARI EDER BAT

Izan zara atari eder bat.

Atari bat zirrara ezagutzeko,

lehenengo aldiak.

Zeure lorategi barrura sartzen

utzi didazu kondiziorik gabe,

mundu berri bat erakutsi.

Edozein egunetan parez pare

egingo dugu topo

eta urduri egongo gara

eta izango da tentsio altuko linea bat

indar betean bezalakoa.

Bitartean elkarri arrastoa jarraituko diogu

begi bazterraz badakigulako non gauden.

Bagara, eta hori zen helburua.

Zeure lorategiaren ixkinako belardia

bigun-biguna eta berdea da

eta izugarri ongi egoten da bertan,

arrosa zurien gorputzak mahuka

bihur daitezkeela zin degizut.

Ederra da lorategia,

zu bezala,

gu bezala

eta hau guztiau bezala.

Egun on, mutiko eder.

AUDI A4 ZURIA

Ez busti bakarrik

sasoiko dagoen belardia ala bakarrik ihargarria,

emaiozu lur soilari zure hozkirria ere.

BERTOLT BRECHT

Lehenengo begiratuan, ezkien azpian,

Audi A4 zuriak

Graciano Iriarte Lopezek

23 urte lehenago

erosi zuena zirudien.

Baina Graciano hil egin zen

eta bere alabak oinordetu zuen kotxe hura.

Teseo eta tripulazioa Kretatik

itzuli ziren itsasontziak bezala,

Audi A4ak aldaketak jasan ditu

transmisio uhalean,

ardatzetan, balaztetan,

malgukietan, baterietan,

gidagailuan, aurreko argietan,

turboan, aurreko eta atzeko hegaletan.

Horregatik, 2020ko abuztuaren 9 hartan,

Audi A4 zuriari

ke urdinxka ateratzen hasi

eta garabi bat Zabaldikaraino

etorri behar izan zenean

greziar legenda itzuli zen

solasaldira:

San Kristobalek

babesten zuen kotxe hura

Gracianorena zen oraindik eta,

beraz, merezi zuen konpontzea

eta berritzea, piezaz pieza,

ala, aitzitik, beste izaki bat zen honezkero?

Hamahiru urte lehenago dibortziatutako

gizon batek garraiatu zuen

istripuaren tokitik,

gizona astean zehar mekanikaria zen,

jaiegunetan garabi gidaria.

Graciano

Nafarroako goma pilotako txapelduna izan zen banaka

1990ean, 1992an, 1993an eta 1994an

eta bikoteka

1988an, 1989an eta 1991n.

Egun batean Gracianoren

zangoek huts egin zuten.

96ko martxoan ospitaleratu zuten

afera psikiatrikoa zirudien zerbaitengatik,

topatzen ez zuten minbizi bat zirudien gero,

azkenerako Cushing ezkutuaren sindromea

diagnostikatu zioten.

Sanferminen aurretik atera zen ospitaletik.

Urte hartan estreinatu zuten Audia

Zizur-Mancha Real bidean,

Aste Santuan,

Gracianok gidatzen zuela,

eta Ciudad Realetik gertu

bele bat lehertu zen

kotxearen ezkerreko faroaren kontra.

Hurrengo urtean, Gracianoren

iloba ari zen gidatzen

eta Soriatik gertu

orein bat harrapatu zuten.

Alde egin zuen adardunak.

Hilotz mindurik gabe, aseguru etxeak

ez zituen kalteak bere gain hartu.

2020ko abuztuaren 9an hil zen

Audi A4 zuria, egun hartan bertan

izango zen Gracianoren urtebetetzea,

minbizi luze batek 2007an

hil izan ez balu.

Ez aseguru-etxeak

ezta mekanikariak ere

ez dute ulertzen zergatik

berritu behar den

Aretaren ibaiertzean

Egeo itsasertzean bezala

garbitzen zuten bolido zaharra.

DRAGOIAK

O, nire herria, hain zauritua lehenaldian,

zaildu zara, abesti handia doinutzen.

Sentitzen ditut nire hegalak eta itzultzen naiz

gure etxeko muino eta uretara;

iruditu zait gure osaba ikusi dudala,

hain zaharra honezkero, baina betirako gazte,

Ba Dinheko bere lorategi txikian,

hain lasai, hain pausatu,

bere sustraien kolorezko arroparekin,

eta kautxuzko bere sandaliekin.

Mapamundi batean markatu ditu

gertuko eta urrutiko albisteak,

bere arkatz gorriarekin marrazten du

etorkizunaren bidexka.

Bizar zuriak dardara

egiten dio goizeko eguzkiari.

XUAN THUY

Enperadorearen lorategian lo egingo

genuela uste genuen bezperan.

Sahatsek ura tindatzen zuten,

erresiñolak entzuten genituen,

gurea zen errekaldea,

dragoiak ginen, zerua eta sua.

Xuan Thuyren profezia

abesten genuen iluntzero,

gehiegi maite genuelako

etorkizuna eta gehiegi iragana.

Iruditu zait gure osaba ikusi dudala:

Juan Berezibar Ormazabal.

Baina ez zeren Intxortan

hil baitzuten, Dragoien batailoiko

gudaria zen, JSUko kidea.

Iruditu zait gure osaba ikusi dudala:

Luis Berezibar Ormazabal.

Baina ez zeren Balmasedako erretiradan

hil baitzuten, Dragoien batailoiko

gudaria zen, JSUko kidea.

Iruditu zait gure izeba ikusi dudala:

Francisca Ojanguren Iribekanpos.

Baina ez zeren Oiartzunen

hil baitzuten, 36ko gauean,

Angiozarkoa zen, Zuazketa baserrikoa.

Iruditu zait bere senarra ere ikusi dudala,

baina ez zeren nork jakin non

desagerrarazi zuten

Roman Berezibar Ormazabal.

Argazki bat utzi dute itsasontzi honetan:

mendian daude eta Romanek

botila bat du eskuin eskuan, Franciscak

edalontzi bati eusten dio.

Iruditu zait gure osaben osaba ikusi dudala:

Amadeo Berezibar Aspe,

Plus Ultra tabernaren sortzailea eta langilea.

Baina ez zeren taberna eta etxea

atzean utzi eta Bartzelonara ihes

egin baitzuen Simona Ormazabal Iñurrategi

emaztearekin. 38ko bonbardaketa

batean hil zituzten elkarrekin.

Sahatsek ura tindatzen zuten,

erresiñolak entzuten genituen,

gurea zen errekaldea,

dragoiak ginen, zerua eta sua.

Izkiriatzen ari naiz

eta eskuetan dut argazki bat,

hango ia guztiak zarete dragoi,

ia guztiak Errekalde:

Luxio, Jose Mari, Zezilia, Edurne,

Pilar, Amadeo, Felix, Roman,

Simona, Ana Mari, Emili, Nati.

Arkatz gorriarekin marrazten dut

etorkizunaren bidexka.

Erabiliko ditut liburutegi guztiko bertsoak,

baita etsaienak ere, esateko:

“Ez dut paradisura joan nahi,

borrokan segitu nahi dut.

Nahi dut zuen gorputza,

borrokan segitu ahal izateko”.

Filippo, bertsoak ere lapurtuko dizkizugu:

italiarren kontra, falangisten kontra,

nafarren kontra, herriko karlisten kontra,

lantegietako nagusien kontra,

artzapezpikuaren kontra.

Arkatz gorriarekin marrazten dugu,

dragoiak gara, zerua eta sua.

Iruditu zait gure osaba ikusi dudala,

trinketean dago, talde sozialistako

zuzendaritzarekin, Leninen erretratuaren azpian.

Iruditu zait ikusi dudala

Bitor Berezibar Ormazabal.

Baina 34ko iraultzaren porrotarengatik

Toursera erbesteratu zen,

eta gero Gurseko kontzentrazio

esparruan hartu zuten preso,

eta porrotaren porrotean, itzuleran,

20 urte eta egun bateko

kartzela zigorrera kondenatu zuten.

Iruditu zait gure izeba ikusi dudala:

Leonor Berezibar Errasti.

Baina ez zeren garbitasun lanetara

behartu baitzuten Elisa eta Carmenekin.

Iruditu zait gure lehengusinak ikusi ditudala:

Nati, Ana Mari, Jose Ramon, Nieves, Olga.

Baina ez zeren haur deportatuen zerrenda bat da

esku artean dudana, begira, gure aitaren

bi ama pontekoak daude: Nati eta Ana Mari,

bi ama ponteko, bi erbesteratu.

Iruditu zait gure sortaldea ikusi dudala

Union Cerrajerako sarreran:

Juan, Luxio, Roman, Maria,

Maria Juana, Bitor, Zezilia, Gabriela,

Amadeo, Ziriako, Luxio B. Ormazabal,

Mikaela, Luxio B. Galdos.

Baina ez, dokumentu bat dut esku artean,

zerrenda bi dira

zerrenda bakarrean:

lantegira itzultzea debekatu zieten

langileen izenak dira

eta lehenago bertan lan egiten zuten

gure senideen zerrenda.

Dragoiak daude gure itsasontzian,

mendigoizaleak,

baina Ziriako zergatik dago?

Ez zuen inon militatu,

ez zuen fusilik hartu,

Udalatx igotzen zuen ziztuan

espartzuzko espartinekin.

Gertuko eta urrutiko albisteak

arkatz gorriarekin marrazten ditut,

baina Ziriako gizon isila zen,

haurtzarotik fabrikako langilea,

urtean behin abesten zuen:

Goiko mendian elurra dago

errekaldean izotza.

Gabon gauez.

Sentitzen dut Makatzena,

Angiozar, Kanpazar.

Sentitzen dut Union Cerrajera,

trinketea, kuartela, Cucharera.

Sentitzen dut komentua, parrokia,

eliza, portaloia, Udalatx, Elorrio.

Sentitzen dut Durango, ELMA,

Normandia, Ondarretako kartzela,

Gatzaga, San Andres, Santa Ageda,

San Kristobal, Angiolilloren

exekuziorako bidea oinez.

Sentitzen dut Aretxabaleta,

Oñati, Batzokia, Asturias, Bartzelona,

Gasteizerako trena, Aramaio.

Sentitzen ditut nire hegalak eta itzultzen naiz

errepide bat egiteko suntsitu zuten

zure etxeko muino eta uretara.

Pilar, zaildua, abesti handia doinutzen.

Iruditu zait gure osaba-izebak ikusi ditudala,

gure aitona-amonak, lehengusu-lehengusinak,

maitaleak, gurasoak, birramonen birramonak.

Sahatsek ura tindatzen zuten,

erresiñolak entzuten genituen,

gurea zen errekaldea,

dragoiak ginen, zerua eta sua.

LAU

Tradizio indartsu bat jarraitu genuen.

Tradizio harro bat jarraitu genuen.

Tradizio beltz bat jarraitu genuen.

Jarrai ezazu.

Pasaiezu zure haurrei.

Pasaiezu.

ASSATA SHAKUR

INSTITUTU ALDAKETA

2003ko ekainaren 2an irakasleak

Historia eman behar zigun

baina eskola hasi aurretik galdetu zuen

zer gertatu ote zen aurreko egunetan.

Ezaguna zen Nieves

eduki politikoa zuten afixak

gelatik kenarazten zituelako.

Egun batzuk lehenago ETAk

Bonifacio Martin eta Julian Embid

poliziak hil zituen Zangozan.

Garai hartan indarkeriaren kontra nengoen:

zetorren tokitik zetorrela,

testuinguru guztietan.

Irakasleak azaltzen zizun

Ekonomia Politiko Berria

Stalinek abiarazi zuela, adibidez.

Ez nuen eskola hartan hitz egiteko

asmorik, baina aurreko larunbatean

Jose Maria Aznar presidentea etorri zen

katedraleko hiletara,

Poliziak auzoa okupatu zuen

eta ezin izan nintzen nire kalean sartu.

Esan nuen absurdoa iruditzen zitzaidala

Iraken kontrako gerra hasi zuen gizona,

milaka zibilen heriotzaren erantzulea,

Iruñera etortzea bi gizon horiek

hil zituztenei “hiltzaile” esatera.

Irakaslea, metro eta erdiko emakumea,

garrasika hasi zitzaidan

negarrari eman nion arte,

indarkeria justifikatzen omen zuten

nire hitzek.

Ez nuen gainditu hiruhilabetea.

Irakasleari esan nion azterketa

aitak ikustea nahi nuela,

esan zidan zergatik etorri behar ote zen bera,

esan nion adin txikikoa nintzela.

Tutorearen babesa izan nuen,

zuzendaritzak beste alde batera

begiratu zuen, ohiko praktika zen

irakasle horrena.

Alde egin nuen, azken urtea han ez egiteko,

horrela iritsi nintzen institutu berrira.

GURE ZAKURRA

Zakurrak eskuak miazkatzen zizkion otzantasun seinale gisa, kaleko zakur askearen bizitzari uko egitearen behin betiko seinale gisa, zegoen eta etorriko zen guztiaren onarpen seinale gisa.

VASILI GROSSMAN

Institutuan izan genuen

Historia irakasle onena izan zen.

Izan genuen irakasle on

bakarretako bat, gainera, mendebaldekoa.

Bazen berari buruzko mito bat:

zakurra hil zitzaionean

baimena hartu zuela, tristurak jota.

Iseka egiteko motibo bat iruditzen zitzaigun:

nola egon zitekeen hain goibel

zakur ziztrin batengatik.

Orain etorri zait gogora, Gabonen atarian,

Lua sabel eta maskuri hustera atera,

eta negarrez hasi naizenean pentsatzen,

egunen batean, ez dela gure artean egongo.

Zakur bat da, zuria eta bastarta Laika bezala,

Belka eta Strelkaren orbitakoa,

kaleko zakur bat, beldurtia, ez ur zakurra

ezta artzaina ere. Sagu-zakur bat,

begirada tristeko izaki lasterra.

Sarritan karga gisa tratatu dugu:

Norenean utziko dugu oporretara joatean?

Eta uste dugu berarentzat dena garela.

Etxean sakelakoa utzi,

euripean kaputxa jantzi,

Iratxe eta Fitero monasterioen arteko

izenik gabeko plazetara joan.

Entzun ipod zaharrean Rosaliaren

Yo x Ti, Tú x Mí ala Suaren Cliff.

Negarrez ari naiz zure galeran

pentsatzeagatik. Egia esan, gerta daitezkeen

gauza lazgarrietan laztura txikiena

sortzen didana da.

Entzun Fernando de Noronha

Vincent Delermena:

Galdera mordoa egiten zenizkidan,

hegazkinak, maitasuna, izar iheskorrak.

Eta gaur gauean hitz egiten didazu

mendi hegalean...

Lua askatu, eutsi, txistuarekin deitu.

Auzokidea atarira iritsi, zigarrokina lurrera

bota, zapaldu, eta bere eraikinera sartu da.

Ibilian jabetu naiz uzkia narritatua dudala,

ez nekien hemen esateko modukoa zen,

baina Gabriel Arestik ez ote du bere

odoluzkiaz hitz egiten poema batean.

Negarrez ari naiz ez dudalako nahi

gure zakurra, inoiz, hil dadin.

OSTIRALA

Ostiraletan Kale Nagusiko Joaquin Maya

musika eskolatik atera eta etxera

joaten nintzen amarekin. Udaletxe plazara

iritsi aurretik eskua estutzen zidan,

ikusten genituen polizia urdinak,

erortzen ziren pilotak eta koktelak.

Pilota horietako bat etxeko egongelan zeukan

gure amatxi Pilarrek, 70eko hamarkadako

data zuen papertxo batean, zeloz.

Balkoian zegoen egun batean, begira,

makurtu zen lurretik krisket bat jasotzera,

leherketa bat entzun,

kalera begiratu,

eta polizia bat zuen makurtu aurretik

burua izandako tokira destatzen.

Birritan egin zion ihes heriotzari Pilarrek,

izan da gehien bizi izan den errekaldetarra:

bigarrenean minbiziari,

lehenengoan, krisketari esker, Poliziari.

Hiru gauzak batu naute amarekin:

polizia eta zakurrekiko beldurrak,

eta hiru hilean behineko

erritualean jaten genituen txigorki gozoek.

Beldurra nien ostiralei.

OSPITALEKO APARKALEKUA

Ze gauza bitxia den heriotza,

menderatzen ditu belaunak,

menderatzen ditu oreinaren

adarrak elurretan.

EDNA ST. VINCENT MILLAY

Igandea da ospitaleko aparkalekuan

kotxe gutxien dagoen eguna,

larunbata dator gero, ostirala gero.

Badakit ohiko azterketarik

ez dela asteburuan egiten.

Baina gaixoak beren geletan daude.

Zergatik dauzkate bisita gutxiago

asteburuetan?

Xahutze ekologista batek

bisitari guztiak oinez, txirrindulaz

eta villavesaz ekarri ditu hona

asfalto beltza eguzkitan utzita?

Ireki dute ZIUko itxarongelako atea,

podéis pasar.

Ilaran jarri gara, jantzi ditugu maskarak,

mantalak, eskularruak,

eta bakoitza bere boxera joan da.

Maskarak bereziki txikiak dira,

belarrietan estutzen dute.

Ni zazpigarrenekoaren atean geratu naiz,

jo dut atea eta erantzuna

jasotzeko astirik gabe ireki dut.

KAMISETEN HAUTAKETAZ

Orain, janzteko kamiseta bat hautatzean

ez dut soilik kontuan hartzen

negua den ala udaberria.

Ez dut soilik proiektatzen egun horretan

norekin egongo naizen eta

ea egokia den haiekin partekatzea

marra, kolore edota testu horiek.

Orain, kamiseta bat hautatzean

pentsatzen dut: hau jantzi nuen

elkarrekin kontzertu hartara joan ginenean,

hau jantzi nuen txinatar zerbitzaria zuen

taberna hartan kafea hartu genuenean,

hau jantzi nuen neskatxa gari ale batzuk

zituen kamiseta beltzarekin

trenetik jaitsi zenean.

Esanahiei gainezka egiteko gaitasuna

dauka hain menostutako maitasunak.

SAHATS NEGARTIA

Ziudadela erdigunean zegoen

gure haurtzaroko arte ederren

lurralde nagusia.

Larrea eskultorearen sigi-sagaren

barrenetik botatzen ginen txirrista bailitzan.

Mitologia bat zuen eskulturak,

lantzean behin beste haur batek

kontatzen zizun lehengusina bati

burua harrapatuta geratu zitzaiola

burdinen tripa adabegitsuetan eta suhiltzaileak

etorri behar izan zirela ateratzera.

Sahats negartiaren inguruan zegoen mundua:

musika egiten zuen iturria,

Odiseo gudaria, Eslavaren izarra,

Agirreren marmol puska, Mirallesen izara,

Juarrosen pieza, Basterretxearen sorgina.

Toki sakratua zen hura guretzat,

erakusketak ikustera joaten ginen,

eta kanpoaldean xiringak topatzen genituen,

Somalia eta Ruandako telebistako irudiak

auzoko heroinomanoenekin nahasten zitzaizkigun.

Orratz erabilien zelaietan, harresien

eta glazisaren artean, irakatsi ziguten tenisean,

Oteiza izan nahi zuten Aizkorbe,

Sada eta Orellaren metalez inguratuta.

TANZANIAKO DORTOKA

Zuretzat, itzaliko dut iluna.

Zuretzat, eskuetan eguna.

Zuretzat, hodeien gozo leuna.

Zuretzat, bihotzeko laguna.

PIRRITX, PORROTX ETA MARIMOTOTS

Orain, astelehen guztiak dira

2020ko urriaren 26a.

Donibanetik bizikletan atera,

Arrasate okindegia itxita topatu,

beste okindegi batean moldeko ogia erosi,

Merced karrikara joan, sarreran ogia utzi,

txirrina jo eta balkoira ateratzen zara

Brasilgo izerditako urdinarekin.

Eta hitz egiten dugu azkenekoz

Lolak, zuk eta hirurok.

Orain, astearte guztiak dira urriaren 27a.

Goizean deituko didazu, hanka sartu duen

haurraren ahotsarekin esateko atarian zaudela

anbulantzia baten zain, larrialdietara joateko,

familiako medikuak esan dizula.

Eta handik bi ordutara zain zaude oraindik.

Eta gero larrialdietan, baina

nik ezin zaitut ikusi, ez didate uzten,

pandemiako osasun protokoloengatik.

Zeren orain asteazken guztiak dira

bi egun zeharo ezberdin:

bata da lokartu ostean esnatu

zintuzten goiz bakarra

eta vadit pars: bi lira koxkor

harrizko eskaileretarako.

Zeren orain igande guztiak dira

zaintzako medikuarekin, bilera gelan,

eztabaidatzen dudan eguna, esateko baietz,

gure alabak agur esan nahi diola

lokartu duten aitatxiri,

haien gomendioen kontra

abestuko diogula Haize hegoa,

Katu bi eta Furra furra.

Gaztelerazko aldizkariak bakarrik dauden

itxarongelan gaude eta nire zoriontasunak

bederatzi zuhaixka dauzka hazteko.

Gogoa joaten zait hiru hilabete lehenago

uztailaren 25ean Kale Nagusian

egin genuen argazkira,

elkarrekin bazkaldu genuenera,

Ziargik eta Raphik Tintinen

espaziontzia eredu hartu

eta zurez egin zuten bizikletara.

Zeren orain hiru senide falta zaizkigu:

argazki horretan zeuden bi

papera bezain ogi lehorrarekin,

mendiko garirik gabe.

Orain, gogo hori lotzeko,

zurezko dortoka beltz bat daukat

Iringatik ekarria,

egongelan jarri dugu

disko biragailuarekin

eta gela osoa okupatzeko

asmoarekin hazten ari den

landarearekin batera.

Raphik oparitu zigun,

gogoa egun horietara

joaten zaigunero

aldamenean izan dezagun, geldi.

CURRICULUM EZKUTUA

Urteekin ulertu nuen

Euskal Herriko Unibertsitateko

plan pedagogikoaren barruan,

ñabardura harrigarriz,

planifikatuta zegoela

Berlinen, laguntza bati esker,

ezagutuko nuen neskalagun belgikarrak

erakutsiko zidala pentsatzen, izkiriatzen

eta oin-oharrak jartzen

lan akademiko bati.

Ulertu nuen, baita ere,

gobernantzak gure hezkuntza

afektiboari eman zion tokia

Euskal Herriko Gazte Orkestraren bidez.

Substantzien erabileraz

ikasteko tokia izan zen eta,

zergatik ukatu,

entrenamendu handia

ahalik eta gutxien lo eginda

inoiz baino musika gehiago jotzeko.

Eibarko topaketetako batean

nire sexu esperientzia polarizatuko zuten

bi gau izan nituen.

Bi neskak atrila partekatzen zuten,

biak ziren gasteiztarrak.

Batekin gau osoan dantzatu nuen,

bestearekin zuzenean joan ginen ohera.

Lehenak adats beltza zuen, leuna,

eta oheratu ginenean

nahiago izan zuen arroparik ez kentzea.

Handik urte batzuetara Donostiatik

Gasteizerako busean topo egin genuen

eta kafe bat hartu Artiumen,

etxe handi bat zuela jakin nuen,

saunarekin, eta bere aitak motorrak zituela.

Bere atrilkideak bularra

suntsitu zidan hozkadaka,

baita beheko ezpaina barrutik ere,

eskumuturretatik eusten zidan, eta indarra

egiten zuen aurpegia eta saihetsen kontra.

Bere ahoak eta ileak tabako kiratsa zuten.

Erakutsi zidan gaueko kebab

goxoenen artean bereizten, noizean behin

ukabilkada bat emanez sorbaldetan.

Beste noizbait elkartu ginen berriro,

sexuan beldurra ematen zidan

eta Gasteizen arrotza zen euskara bat zuen,

bere amarena.

ESKIBEL

Oh Carol oh, won't you let this flower grow,

Don't kill it Carol.

Oh Carol oh, won't you let this flower grow,

Don't kill it Carol.

MANFRED MANN

Irakasle izan nintzen garaian izan nuen

ikasle ederrena izan zen,

eszitatu ninduen bakarra,

24 urte nituen nik, 47 berak.

Ez nuen ongi ulertu zerk batzen gintuen,

ez dut inoiz ongi ulertu

zerk batu nauen intimitatea

partekatu dudan horiekin.

Ordukoan, uste dut bere instalazio poetikoa

zegoela tarteko, halako injustizia bat,

bi seme zeuzkan, zaharrenak ia nire adina zuen,

eta gero bere senar ohiaren arrakala zegoen.

Etxe zoragarri bat eraiki zuten elkarrekin.

Jakin gabe, ondotik pasatzen nintzen ia astero

Javirekin Uribarrirako bidean, Bolibarrera

iritsi aurretik, 2010eko ostiral eguerdietan.

Garai hartan, etxeko ikusmiraz gozatzeko,

garbigailua eta komuna zeuden miradorera joaten nintzen,

han behean, komentu baten aztarnetan,

katuak egoten ziren eta jaten ematen zien andre bat.

Gorroto nuen gure etxeraino zetorren

kiratsa, leihoa zabaltzean katuek

gora begiratzen zuten, sarraski bila,

nik ura botatzen nien sarritan, uxatzeko edo.

Katuen eta gure etxearen artean

Gasteizko opil goxoenak egiten zituen

gozotegiaren atzealdea zegoen.

Goizean frijitu usaina igotzen zitzaigun.

Emakume lasaia zen, azkar ibiltzen denetakoa,

Eskibelerako zidorra erakutsi zidan,

sabai altu-altuak zeuzkan etxeak,

bere seme zaharra ikusi nuen aldi bakarrean

hango sofan nengoen.

Maitalearen ama logelara sartu zen behin,

larrutan bukatu berri genuen,

lotan geundelakoan egin zuen alde.

Ezinezkoa zen jakitea

garraxika entzun ote gintuen ala ez.

Irakaspenez jositako uneak izan ziren:

ezagutzen zuen patxada,

bestea presente izatea,

zer den bizitzarekin segitzea

partekatzen duzun hori

bikotekideak zapuzten duenean

maitale batekin.

Ez zuen mundua epaitzen.

Ezin zen jakin azalaren barruan

minik bazuen ala ez,

aurrera segituko zuela

ikusten zen.

Muxukatzen nizkion bularrak

dutxan, ohean, sofan.

Hori zen bereziki elkarri

egiten geniona, baina arrastoa

beste nonbait zegoen.

Ez zegoen ikusi genuen

hildako sugandila lehortu hartan,

ezta Armentiako basoan ere.

Ez genuen mapa afektibo

berririk asmatu,

arduratzen ginen bestearen eztarriaz, usainez,

bizkarreko mina zer moduz zihoan galdetzeaz.

Gure soinu banda neu jaio

baino zazpi urte lehenago idatzi zen

eta garaian ez nuen

ez erramurik ez ezkairik

erabiltzen sukaldean.

BLAS LOPEZEKO ETXEA

Hegaldi askean airea bereizi eta bere kontrajarpena sentitzen duen uso arinak airerik gabeko espazioan hegan hobeto egin ahal izango lukeela errepresenta lezake.

IMMANUEL KANT

Blas Lopezeko etxea ezagutu aurretik,

Gasteiz erdiguneko astean zeharreko

gure aurrekontuko menu gehienak dastatu genituen.

Aspaldiko lagunak bezala hasi ginen ia hasieratik.

Polita izan zen Anderrek,

garaian pisukide nuen lagunak,

nola esan zion bekadunen bulegoan:

— Bitxia da zuek biak lagunak izatea,

hain euskalduna bata,

hain espainiarra bestea.

Baina ni ez nindoan Blas Lopezera

entsalada jatera ala kafea edatera,

joaten nintzen ez nuelako hartuko

erabaki nabarmenik bera entzun arte.

Ez dudalako bidaltzen testu erabakigarririk

bere kritika metabolizatu gabe.

Uztaileko makalak ia uda osoa dauka

haizeek hostoak astintzeko.

Horregatik, sarritan jarri naiz okerrenean,

berak lehenago uztea mundu hau,

nola pentsatu orduan,

nola ulertu sentitzen dudana, zeri ekin.

Berak erakutsi dit bere sarea,

bera da Spinozaren, Lacanen, Catherren

ordezkaria gure solasaldietan.

Kalorien, dieten, alergenoen, alkimiaren

eta azukrearen jakintzarena.

Laguna aspaldi ez dela han bizi.

Orain birtualki jasotzen ditut Kafka,

Bolaño eta Döblin, ez dut ikusten kuartela

egongelatik, ezta institutua ere

bere osabarena zen logelako leihotik.

Gogoratzen dut bere anaiak

amonari egin zion koadroa, egongelakoa.

Eta presente ditut bere bikotekide ohiak,

bizitza horiek, porrot horiek,

nireak balira bezalaxe.

Kaleari izena aldatu zioten, ijitoekin lotzen

zuelako hiriko jendeak,

baina guretzat beti izango da Blas Lopez.

LANEGUNAREN ILUNABARREAN

Maite dut laneguna bukatu

kaskoa jantzi eta bizikleta horian

etxera noanean

nire azken borondateetan pentsatzea.

Nire epitafio musikalean,

ereserkietan, SESBekoaren

ze bertsio jarriko dudan,

zein ez eta zergatik.

Nik maite dut CCCP,

itzuliko ez den

baina egunero presente dugun

etorkizun hori bezala.

HANNAHRI GALDERA

Egia da izaki bizidun batzuk, hala nola erleak eta xinaurriak, elkarkoiki bizi direla bata besteekin... Hau ikusita, gizakume batzuek agian jakin nahi izango dute zergatik ezin duen gizateriak ere gauza bera egin.

THOMAS HOBBES

Galdera bat zuretzat, Hannah.

Zure ustez, etxeko zakurrei buruz

ari garenean,

hitz egin dezakegu

giza kondizioaz?

Udazkenean bururatu zitzaidan,

orbel artean gure zakurraren

gorozkiak jasotzen ari nintzenean.

Gorozkia topatu nuen baina

nire betaurrekoak, garai batean

berri izandakoak, galdu nituen

jatorrian fruituak eramateko

zen plastiko gardeneko poltsa

eskuan belardia garbitzean.

Beste jabeek jaso gabeko

kaka zapaltzearen beldur nintzen.

HITZORDUA

Mutilak larreko bizitzaz hitz egin du etengabe:

uztez, zuhaitzez, ibaiez, zaldiez eta behiez.

Neskak, arretagabe, gehiegizko interesa

adierazten du guztiagatik, belaunen gainean

ezeroso kokatutako esku indartsuak behatzen ditu.

Zabalik dagoen leihotik

dator argi zurbila.

Neska hitz egiten hasi da,

hutsunea betetzeko bezala,

delikatua dena tentuz hartzen.

GEURE GAINETIK IZARRAK BAKARRIK

Herri bat galdu genuen

baina amets bat irabazi.

Ametsa bisitatzen dugu

eta zizare zuri bat dauka.

Zakur erromantikoekin gaude

eta hemen geratuko gara.

Zin egin zigutena desagertu da:

tenpluak, lorategiak, poesia.

Presa bortitz bat egin da gure jabe!

Nola konfederatu zakur saldoak!

Bizkor! Bizkor! Jende alferra!

Diziplina da ezer ez dutenen arma bakarra.

Geure gainetik izarrak bakarrik!

Lantoki hau hobetu nahi dugulako

gara geure mugen jakitun.

Gehien atsegin duguna hau da

beste langileek eurena atsegin duten bezala.

Geure gainetik izarrak bakarrik!

LIBURUTEGI PARALELOAK

Nobedadeak iritsi ziren eguerdian,

mahaietan ordenatzera joan nintzen.

Ikusi nuen liburu bat eta pentsatu:

hau erosiko nioke

ala:

honen bi ale erosiko nituzke,

bata niretzat, bestea berarentzat

ala:

bakarra erosiko nuke baina gero

utzi egingo nioke, interesgarria balitz,

ala alderantziz.

Orduan kezka sentitu nuen

liburutegi paraleloekiko.

Zeren demagun orain bizi naizen etxeak

lurra jotzen duela. Azken batean

eraikinaren oinarria betoi armatua da

eta ez dakigu zenbat iraungo duen.

Antonio Aretxabala geologoak

adierazi zuen 2020ko abuztu bitxi hartan:

Iruñean betoi armatuz egindako

eraikin zaharrena 1923koa da: zezen plaza.

Kezka horrekin hasi nintzen aspaldi,

liburutegi paralelo nagusiko

liburuzaina hil zitzaidanean ulertu nuen:

bizidunon liburutegiek

bizirik behar dituzte liburuzainak.

PLUS ULTRA

Joan zitzaizkion Jesusi bere ama eta anai-arrebak,

baina jendearen jendez ezin iritsi ziren berarenganaino.

Eta jakinarazi zioten:

— Ama eta anai-arrebak dituzu kanpoan, zu ikusi nahian.

Jesusek, berriz, erantzun zien:

— Hauek ditut nik ama eta anai-arreba:

Jainkoaren hitza entzun eta betetzen dutenak.

LK 8,19-21

Hil zinenean tiraderan neuzkan

zuk egindako galtzerdi pare guztiak

gordetzen ditut.

Batzuen orpoak, dagoeneko,

xahututa daude,

baten bat sitsak janda.

Guztiak gordetzen ditut, Pilar, baita

bikotekiderik gabe geratu direnak ere.

Emily Dickinson irakurtzen dudanean

zugan pentsatzen dut:

udazkenean zatozela jakingo banu,

uxatuko nuke uda

irribarre erdi batekin

bularrean daramadalako zure irudi bat.

Zarauzko argazkia da,

zuen bizitza betea

gorostiaren drupa heltzen denean bezala

belztu aurreko udan.

Mutxioko maldaren behean ikusten zaitut,

ikaskidez inguratuta,

guztiak daude,

baita Angelita Arano maistra ere,

seme Rafaelekin.

1933ko uztailaren 8a zen,

negu hartan hil zen

Xabier Lizardi poeta,

argazkia egin zenuten

tokitik gertu paseatzen zen.

Viteriren Eskolekin

egindako txangoa zen,

12 urte zeneuzkaten

zuen bizitza betea

gorostiaren drupa heltzen denean bezala

belztu zenean.

Ikasi zenuen biderketak egiten,

zatitzen eta josten,

bitartean zure lehengusu nagusiek

paskinak inprimatzen zituzten,

mitinak eta dantzaldiak antolatzen,

futbolean jokatzen zuten eta grebak egiten,

aitari hamarretakoa eramaten zenion

Union Cerrajerara,

zure osabaren

tabernaren irekiera ospatu zenuen.

Zuk bazenekien

burkiderik ez baduzu

galduta zaudela:

maitatu zenituen gazteak eta zaharrak,

oihukatu zenion arbitrillo

nahi zuena adierazi zuen epaileari,

ikusi zenuen Celestinok eta beretarrek

erreskatatzen zutela

andre bat guardia zibilek

jipoitzen zuten bitartean oihukatzen zuena

¡Que no soy vasca, que no soy vasca!,

ikusi zenuen Victor

jauzi egiten tranpolin altuenetik,

eta zure bizitza betea

gorostiaren drupa heltzen denean bezala

belztu zen.

Izan zenituen kartzelan ama eta aita,

neba frontean,

amona ohean

barruan txanponak zeuzkan

larruzko gerriko bat jantzita,

sotoan gorde zenituen

zuen argazki guztiak.

Hezetasunak suntsituko zituen.

Eta oraindik,

zuregandik ikusten dut mundua.

Zuk zure amonaren begietatik

ikusten zenuen bezalaxe,

barruan txanponak zeuzkan gerrikodun andrea,

gazterik Gatzagan balde bat ur

bota zuena zangoak ukitu zizkion

militarraren buru gainera.

Horregatik itzultzen naiz argazki honetara,

belztu aurreko

bizitza betearenera,

eta ziur banintz, bizitza hau amaitzean,

zurea eta nirea egongo direla,

bizitza hau botako nuke azal eta guzti,

dastatzeko eternitatea.