IGOR ESTANKONA

Tundra

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Igor Estankona

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Inork ez du txoririk ikusi zerua zeharkatzen.
Txori horiekin hasten da liburu hau

EZ DAGO LAINORIK

Gaur ez dago lainorik eta gaua dator garbi,

gutxitan ikusten da horrela, beldurra ematen du ia.

Zerbaitek eztanda egitea izan daiteke irtenbide bat.

Bake honetan jalgi dira gerizpeak

eta aurpegia ukitu didate,

inoiz gulakorik ikusi gabeak balira bezala.

Ez zenuke lorik egingo

zertan pentsatzen ari naizen jakingo bazenu.

Astiro noa zugana, hankabakar noa zugana,

denboran atzera egin nahi dut

esku fosil bitzuokin ukitzeko

jaio gabeko zure azala.

Gure oraina ukatuko nuke

zelan hilko zaren ikustearren.

Zelai bat bezain zabal daukat eskua,

aurrera jotzen dute handik zure ametsek

eta hemen daude nireak talka itxaroten;

esadazu ze asmorekin datorren zure barre urduria.

Esadazu, egingo didazun zulo horretan

geratzeko asmorik duzun.

KANPOAN

Larrosa baten ostean, pinuen azpian,

ibaiak itsasoari ateetaraino laguntzen dion lekutik

hurbil, etxe bat.

Perfume eta botiken botila txikiak

pilatu eta fintzen ditu urak:

ez daki besterik egiten,

baina bikaina da lan isil horretan.

Bat-batean argia piztu da etxean

eta ez dauka ez abisu ez gonbidapen itxurarik:

silueta bat baino ez.

Badakit ez dudala leku hoberik aurkituko,

ez dagoela leku hoberik munduan

haizeak desegindako ohe heze hau baino

izarren azpian. Ilargia gaua irabiatzen.

ASKOZ BIZIAGO

Gogoan dut nire etorkizuna besapean hartuta

joan zinen eguna.

Garai hartan

askoz biziago zeunden zu odoletan ni dantzan baino.

Itzultzeko eskatzen nizun gutun guztietan,

baina nekatuta idazteari utzi nionean itzuli zinen.

Niri berdin zitzaidan jadanik

ez nuen ezagutzen besapean zenekarrena.

Eta XVII. mendeko gure elizetan bikoteek

elkarri begiratzen zioten urruntasunaz

begiratu genion elkarri.

Askoz biziago nengoen ni odoletan zu dantzan baino.

Denak azulez zihoazen,

zu grisez.

LEHEN HARRESIAK

Ohetik jaiki zara atea astiro irekiz,

geratu nahi lukeenaren baina

joan beharra daukanaren

duda begietan.

Duda hori begietan irten eta

beste beso batzuetara abiatu zara.

Zergatik esan ohi dugu

«beste beso batzuk»

beso guztiak berberak baldin badira,

ederrak izanez gero, eta benetakoak?

Denak baldin badira gure besoen antzekoak

lepora lotuta?

Goizaldean itzuli zara atea astiro itxiz,

joan nahi lukeenaren baina

geratu beharra daukanaren

segurantza begietan.

Segurantza hori begietan sartu zara berriro ohera eta,

masailetik eskua pasatu didazunean,

azalaren gainetik igarri dizut zertan ibili zaren.

Ni lotan dagoen zaindaria naiz ordea,

eta jagoten dudana nigana itzultzen bada

«babes nazazu» esanez bezala,

niretzat berdin da kanpoan izan zaren ala ez jakitea.

BARRURAINO SARTZEN DA

Zauri honek izena dauka,

denbora irteten zaio borborka.

Zauri honek izena dauka,

atzazkalekin irekitzen dut lantzean behin

ez dadin inoiz senda.

Ez dut ezagutzen gauzen zabalera.

Neguan haritza tximiniatik gora

basora itzultzen den bezala,

hemen ahoskatzen dudana han gertatzen da.

Ez egin kasu lar,

berbaroz pentsatzen baino ez nabil;

zeruari kupula deitzea erabaki eta

hemen nago.

Zergatik orduan hutsune hau?

Txakurrak ahausika ari diren gauetan ere

itxura batean ez da ezer pasatzen

baina, ohean daudenak ohartu barik,

tabakorri pakete baten tamainako zerbait

darama

errekak

beherantz.

ZURIA

«Lo zaude» esan nion eta ez zidan entzun,

«ilargiari kirtena falta zaio igitaia izateko».

Gauero egiten nuen hori eta, atsegina nintzen arren,

berak ez zekien ezer nitaz.

«Lo zaude» errepikatu nion eta ez zidan entzun;

«zuk emango didazu lur eta

zuk emakeran

zeru emango didazu».

Bere aurpegian bilatzen nuen jakin nahirik

nirekin amets egiten zuen edo ez.

BELTZA

«Lo zaude» esan nion eta ez zidan entzun.

Ukondoa burukoan jarri eta eskuaz aurpegia eutsiz

amildegi labur haren gainetik so egin nion.

Gustura, sakon zegoen lo.

Malko bat labaindu zitzaion trabes

auto baten leihotik labaintzen diren

tantak bezain bero.

«Ilargiari kirtena falta zaio igitaia izateko».

Etorkizuna beti da gezur barkaezina,

eta goiza ihintza izaretan.

«Hala ere», jarraitu nuen,

«asmatu genituen umeak entzun ditzaket urrun,

beste maila batean,

lehenengo berbak esaten...».

Bere aurpegian bila ibili ondoren ulertu nuen

ez zela jadanik nitaz gogoratzen,

argazki batek ere ez ziola lagunduko.

Bere lurralde ia osoa

muga zen nire lurralde ia osoarekin,

gerri inguruan oroitzapen baten antzera geratu den

zati hori salbu.

HIRU DIMENTSIOTARA ISILTASUNA

Isiltasun zabalena

isiltasun luzeena

isiltasun sakonena

deiadar egin ostean

erantzunaren zain

geratzen denaren

barruan dago

KANPOAN EURIA

Aterpe bat zelako begiratu nion

eskuak erakusten diren bezala erakutsiz

begien eskubarrua.

Uste dut berak bertan irakurri zuela

apur batean atseden hartzea zela nire asmoa.

Segituan erretiratu nintzen berriro

egunkariko orrialdeetara, kafera, leihora.

Ez nuen goroldioa izan nahi haren harrietan,

ezta eztia ere ileetan.

Han jarraitu nuen

leihoan, kafean, egunkariko orrialdeetan.

GURARI BAKAR BAT

Eskumatara haritzak eta ezkerretara landak,

horrek esan gura du etxetik iparralderantz nindoala

eta hiru bizitzako baserri hura etengabe desegin eta

eraikitzen ari ziren kontzeptu lausoa zela.

Iluntzearen plasma gorria

egundo ikusi dudan zeru jakintsuenaren azpian.

Autoaren kristala jaitsi eta

miragarri jarri nintzen,

eta norbaitek belarrira esan zidan:

«Bi pertsona mota daude».

Banekien azalpen hura

entzun egin beharko nuela azkenean.

«Bi pertsona mota daude».

Lehenengo motakoak, antza,

iluntzea gorri zabal ikusten badu,

beste norbaiti etortzeko esan nahi izaten dio:

momentua banatu ezik ez da beteta sentitzen.

Baina aldi berean, beste inori deitzera joan eta

itzultzen denerako, gautu egiten zaio;

baliteke gaua apurtutako abakoa edo

sutan dauden mila udaletxe izatea...

baina ez da, noski, lehen zegoen iluntze

gorri zabala.

«Bi pertsona mota daude».

Bigarren motakoa begira geratzen da,

ezertaz oroitu barik,

uretan bere irudia lehenengoz ikusi zuen tigrearen

kumeak bezala.

Eta apurka-apurka beharrezkoa den bertutea bilduz,

bigarren taldera pasatzeko gogoa egin zitzaidan.

LUISA BILBAOK MARI IKUSI DU

Azunbre bat burdinazko elai dabil teilatupean

joan-etorri perfektuak eginez,

olatuen zehaztasunarekin,

etxe barruan dagoenaren ikur eta irudi.

Portaleraino datorrela gogoratzen dut tia Luisa,

eguzki izpiek distirarazten duten

brontzezko edalontzi bateko ura bezain gazte.

Oraindik nire ama jaio barik dago

baina batera gaude,

ni iragankorra banintz bezala

eta tia betirako irauteko egina.

Iluntzea da portalean eta

azunbre bat burdinazko elai dabil

bere ikur eta irudi.

Zerua ireki eta Baltzolatik Gorbeiarantz

Mari dator txatarra dariola,

galdutako mundu bati

maitasunezko azken mehatxu bat jaurtiz.

Begiek ikus ditzaketen muinoetan

egia ikustea ezinezkoa bihurtu da.

Ez da berriro gertatu baina badakit hala izan zela,

bestela zelan da posible haren uhinez

ura ere gogoratzea?,

zelan da posible iluntze batzuetan

azunbre bat burdinazko elai ibiltzea teilatupean

joan-etorri perfektuak eginez, eta halako batean,

itzuli horietako bat egin gabe geratzea

lore batek haginka egin dielako?

Etorriko da espantua espantuaren gain

baina halakorik beharbada ez.

Orain ez dago.

Amaren gainetik eta nire jaiotzaren gainetik joan zen.

Hala ere San Migeletik gora datorrela

iruditzen zait batzuetan,

eta Marirena bezain erraza da sinesten

argizko trentza bat dela

zera esanez altxatzen dena:

«Ezer bota baino lehen,

errekan behera bizi direnez

gogora zaitez».

ESKAINTZA

Zabal-zabalik dituzun bitartean emango nizkizuke

musu mingarri bi begietan,

distirarik gabeko eguzki bi utzi arte.

Galapan urrundu naiz gaur ere eta

jatekoarekin nator.

Gose bazara jan nire eskuak, zureak dira.

Oraindik gose bazara jan nire eskuak.

KOPIAK

Zaindari lanak egin diezazkizun

trebatu duzu edertasun hori,

arrabioek horia eta beltza trebatzen dituzten moduan,

inor hurbil ez dakien.

Atsegin zenuen frutarbolaren enborra

biharko goiza delako eta etziko eguerdi elkartzuta,

beti hor egon delako,

beti hor egon delako hazten,

beti hor egon delako hazten eta, era berean,

erori berria den elurra bezain zaharra delako.

Zu bezalako hogei zu egurrezko

atera litezke bertatik,

baina irudiok ez lirateke etorriko,

zu etortzen zinen antzera,

besterik ezean iluntze ito

eta luzeetan galtzera.

HONDARTZAN

Kotoiz bete duten kanpaia

isilik dago, zerua airean,

eta haitzetara etorri diren txorien soinu tresnak

erosten ditugu gure belarri zaharrekin.

Badatoz zauritutako olatuak barkamen eske,

uretako giltzen zarata tristea ateratzen.

Nekazari arraroak dira ontziak.

Ni neu ere marra hartan jaio nintzela pentsatuko nuke

esku hauek ez banitu,

ez balira berriztatuko zureak ukitzen dituztenero.

ABERDEEN URDINDUTIK

Granitozko ondo etorri hau errefusatzen dut

ikusi zintudan azken aldiaz gogoratzen naizenean;

hilkutxa bat erori, pitzatu, eta zu atera zinen hegan.

Sua egin genuen harea multzoekin,

batzuetan gaztelu bat eginez eta zelan erretzen zen ikusiz,

besteetan bihotz bat landuz eta zelan desegiten zen frogatuz.

Itsasgorak ezabatu egin gintuen,

berdindu egin zituen harea multzoak eta

egurrezko zutabe geratu naiz urazalean.

Apur nazazu, mozkor gaitezen argiaz,

zoaz olatuetan gora dantzan,

badakit-eta nekatzen zarenean,

itota itzuliko zaituztela.

ABERDEEN LAUSOTUTIK

Aurpegia ukitzen badidazu,

errekara eramango nauzu kanaberen artetik.

Ura gure galderak garbitzen ari dela esango didazu,

eta ez dizut eskua berriro irakurri beharko,

han, kanaberen iluntzeko gerizpe luzearen azpian,

urari entzunez gure galderak garbitzen.

Izarrek zerua herdoilduko dute astiro eta

goizean umeak etorriko dira kanaberen artetik.

Presaka jantziko gara,

ni zurekin joango naiz eta zu, azkenean,

nirekin geratuko zara.

EZIN DA

Mila lumatan apurtzen naizenean

itzultzen naiz beregana.

Aurkitzen dudanean

sortzen naiz berriro mila lumetatik.

Musukatzen dudanean

bera da mila lumatan apurtzen dena.

ETA EZIN DA

Airea bustitzen du ahoa zabaltzean,

eta nik papar bat eman nahi diot

nire etxeko mendien iloba izateagatik.

Zenbat egur dudan orain hanketan.

Zenbat egur.

Zenbat zerrote zerutik amiltzen. Zenbat zeru.

Gutxienez bederatzi,

ez,

gehienez bederatzi.

Eta ni hemen jadanik ez daukadana edaten.

ORAIN IKUSI

Zabaldu begiak gauza onei zein txarrei

eta bereizketa horretatik kanpo hegan dabiltzan

gaueko tximeletei.

Haitzulo barruan edo beste egia horren arantzetan,

zabaldu begiak.

BALKOITIK BEGIRA

Pentsatu duzu kontu garrantzitsuez?,

ze hizkuntzatan esango dizuten agur?

Elkarren aurka borrokan ari da jendea,

betiko etsaien antzera egiten dute larrutan,

batak bestea itotzeko kordatzen dituzte gorputzak.

Helikopteroek estaltzen dute errekaren marmarra,

baina adi entzuten baduzu ez dira helikopteroak,

zeure arbaso guztiak baino, euli izurrite handi bihurturik

zerua zeharkatzen dutenak

zure ahoaren bila.

Itxi egin da dena demokrazia baten antzera

OHARKABEAN, GU

Esku ernari bat luzatuz

esnetan bustitako goizei,

erreka honek, aspaldi, jaten eman zigun.

Labana ez da azalaren ondoan jar daitekeen hitz bat.

Nahiz eta labana hilda egon,

ez da azalaren ondoan jar daitekeen hitz bat.

Huntza hezurretatik edanez igo zitzaigunean ere,

irribarre egin genuen. Pozik itxaron genion

gibelean garatuko zen tipulari.

Gero geuk eman genion errekari jaten.

Errekak, hunkiturik, gure seme-alabak aukeratu zituen.

Ordutik dauka haranak forma hau.

ISILIK

Konfiantza trokan behera erorita,

eguzkiak alboz laztantzen du mundua.

Hondoan pagadi sakona eta,

hondorago, auzune bat.

Konturatu ez den arren,

andrazko soslaiari begira zaude zu.

Ia haizerik ez dabilenez ia geldi daude bere ileak.

Esan nahi dituzun gauza guztien artean bada bat,

esateko puntuan zaudenean arrankari bihurtu

eta barrurantz ihes egiten dizuna:

pagadian zuretzat lekurik ba ote daukan

jakin nahi duzu, ea harraparitzat zauzkan

edo soilik amorantetzat;

elkarrekin izango dituzuen umeetatik

arrak emango ote dizkizun.

Baina isilik zaude oraingoz.

Susma dezakezu erabakia hartuta daukala:

bakarrik bizi nahi du begiratzen ari zareten

pagadiko zuon bizitza.

Zapaldu ezik perfektua da maitasunaren lurra.

DEMAGUN

Demagun bihotza garaiezina dela

eta edozertarako erabil dezakegula.

Demagun ez dagoela zubirik handik hona.

Orduan, zer ardura dio helburu handiak dituenari

edo ezelango handinahi barik ortuan dabilenari

bere memoriak irautea datozenengan...

bihotza garaiezina dela suposatu badugu?

AGERPENA

Eskuan sagar batekin etorri zitzaidan.

Irudikatu nuen sagar batekin heltzen

batailak suntsitutako hiri batera.

Ilargia, izarrak jan ahala, argitasuna galtzen ari zen.

Dena zen mendekua irabazleen buruetan.

Orduan geldiarazi zuen gerra, sagar batekin eskuan,

goizari, bere aurrean belauniko, ahotik eztia zeriola.

Esan nion ederra zela hondamendia,

eskuan sagar batekin etorri zenean.

Esan nion aske zela ni birrintzeko,

zati bakoitza ernaltzeko, Nafarroako

printzeak irten zitezen haietatik,

etorri zitzaidanean sagar batekin eskuan.

EZ AGIAN

Ez agian jaiotzeko gogoa

baina bai beste nonbaitera jaikitzekoa.

Korala berritu da udazkena irabazten ari diren

ur-azpiko nire begi hutsetan.

Hegan ibili nahi nuke,

arkua erabiltzen ikasi,

narras putzura joan

eta usoak zelan urruntzen diren sentitu,

argiari eskatzen diodan bitartean

ni utzi eta beste nonbaitera joateko.

ITZARTUKERA

Hil nintzeneko heriotza hartan bezala,

pilota partida bat jokatzen ari ziren

zuhaixka lehorrekin.

Bidea erakutsi ziguten.

Gerizpe maitekorren irribarrea

irabazleena bezain zuria eta

galtzaileena bezain egiazkoa zen.

Hilda nengoen han nindoalako mugitu gabe,

zerua jadanik gezurra zelako,

ezerk ez zeukalako zerikusirik nirekin.

Otoitzean ari ziren

haizearen kontra jaiotakoen alde.

Guk ez genekien gure izena ukatu behar genuen

edo egia esan.

NEURRIAK ETA IZENAK

Armairu bat eraman nahi zuten

gela batetik bestera,

baina ez zen atetik kabitzen.

Elkarri ezer esan barik,

armairuaren kristalezko ateak zabaldu

eta barruko erretiluak, platerak,

kopak, kikarak... ateratzen hasi ziren.

Hustu zutenean eta

ateak berriro itxi,

armairua arazo barik

pasatu ahal izan zuten.

Trapu banarekin

hautsa kendu zieten ontziei,

lehen zeuden bezala kokatzeko gero.

IZARRAK

Galdera zail bat egin behar niola esan nion

eta «prest nago» bat antzeztu zuen esku keinuz.

«Zenbat izar daude zeruan»

galdetu nuen belarretan etzanda.

Laster itxiko zen ate bat zirudien ilargiak,

hain zegoen gaua garbi eta geldi.

Begiekin distantzia orraztu zuen eta

zehaztasun handiz

zenbat zeuden esan zidan.

URRUNDU

Ez esan ez denik hiri ederra,

batez ere gaur,

bere burua zuritzeko astiro eta epel

gautzen duen eguna

ibaia gurutzatzen duten zubien

sorbaldetan

lokartzen delarik.

Ostatu honetan ateratzen dute ezpatarraina ondoen,

ez delako gauza bera prestatzea edo patxadaz prestatzea.

Oker egindako zerbaitegatik zoriontzen zaituztenean

geratzen zaizun janondoko gazi-gozoa

utzi behar du, antza, ezpatarrainak.

Agurea eta Itsasoan bezala, berdin.

Eta mahaiaren punta batetik zerbitzaria dagoen txokora

laster kontua izango den keinu bat doa hegaz.

Bost minutu geroago,

errepidean,

uraren marmarra

motorraren hotsarekin nahasten da.

Autoa leun doa asfaltozko alfonbra gainetik, ortozik.

Ilargiak burdindenda bihurtu du ibaia.

Geratu eta aurpegiko goroldioa garbitu du bertan;

urak izen bat lehortzen du orain,

gorritu egin zaizkio ezpainak

adreilu zatiak errekan

gorritzen diren antzera piztuz.

EZTABAIDA BATEN ZATIA

Askotan ez daukagu zerikusirik.

Beraiek belearen beltza atsegin dute,

guk urkiaren zuria eta odolaren kutxa.

Baditugu gauzak amankomunean:

ahoko izarra eta

taupada batetik besterako tartean presarik hartzen ez duen

bihotzaren pazientzia.

Denok heltzen gaitu gauak ilajetik eta gorantz altxatu,

baina norberak bere zirrara dauka, bakarra, berea.

Denok gaude suaren bueltan bilduta,

tanta hori erortzea eragotziko lukeen hitza esan gabe.

Askotan ez daukagu zerikusirik

ezta gure artean ere.

Belearen beltza, urkiaren zuria, odolaren kutxa...

hau balioestean garrantzia kentzen diogu hari.

Esadazue zer pentsatzen duzuen

elkar hartu eta bat egin beharraz,

errazago itxi gaitzaten kaiolan.

BERPIZTEKO KANTUA

Iluntzea zeruaren josturatik harilkatzen ikusten duzu,

munduak ezin diolako luzaroago eutsi

eguzki nekatu eta galtzaile bati.

Atzeko hankek huts egiten dioten lehoi bat zara zu ere.

Nik ezagutzen dut zure istorio isila,

haririk gabeko piano batek bezala kontatu zenidan

gatibu zegoen bitartean erditu zela zure ama.

Baina neke hori astunagoa da,

belaunikatzera doan norbaiten dardara duzu ahoan.

Eta badakidan arren belauniko jartzea ez dela erortzea,

ezagutzen dut zure istorio isila

eta ez da horrela bukatzen.

Egizu lo. Ilea laztanduko dizut gau luzeenean.

Goizean, izotzak hoztu ondoren,

bigarrenez urtutako metal batez eginiko ezpata izango zara

nire eskuetan.

PIZKUNDEA

Barkamena eskatu nahi diet publikoki gorostiei

eta orokorrean arantzadun landare guztiei,

beraien kontra amildurik

odola egin zidatelako neguan.

Orain ordea udaberria airera botatako tiro bat izan da

albiatik oinez doan jende guztiarentzat.

Jadanik ur azpian daude, ur azpian,

alga bero horiekin aurpegian.

Zain guztiak poztasunaren puntan amaitzen zaizkie.

NORABIDEA GARA

Belarjaleen ametsa baino arinagoak,

irinezko marmolez eginak,

egongela zabal honen atarian,

Lekukoa eta Ezjakina.

Arantzen ordez atzamarrak,

tximeleten ordez burrunba:

dena mugitzen hastera doa.

Bidea ez dago hankapeentzat egina,

baina Lekukoak eta Ezjakinak

aurrera jo behar dute derrigor

han urrunean ikusten den

ekaitzaren erdi-erdira.

BIGARREN FORMA

Begi bik bihotz bati esan zioten

hain zirela euren artean lotura bakoak

isurtzen zituzten malkoak,

non sorginorratz berdeak hurbildu

eta edaten zituzten.

Eta begi bik bihotz bati esan zioten

hain zirela euren artean lotura bakoak

isurtzen zituzten malkoak,

non malkoak baino

tantakada hutsak irizten zieten,

euria ari duela konturatu ez den

orri batetik behera.

HOTZAREN AURKAKO KONPROMEZUA

Ez da goizalderik etorriko gu garela esanez,

gu garela bidaian goazenak azaletara,

gu garela bere erabakiz berriak.

Badakizu batzuetan arrainek

zapatak jartzen dituztela amu harroegietan.

Zin egidazu irribarre bat eskaintzen badizut

ez didazula ireki ere egin gabe itzuliko.

Zin egidazu herensugeak hilko dizkidazula,

lar handiak ez badira eta zuzen ahora ez badatoz.

Zin egidazu hotzari aurre egingo diogula perlekin,

edo aurkitzen dugun edozerekin.

Aukeraren bat baldin badago,

hori izango da gure etorkizuna.

FALTA DEN NORBAIT

Une bat:

gezi bat loran.

Tarte bat:

igerilaria uretan murgildu eta

munduak duda egiten duenean.

Negu bat:

fluor argizko distira ahula,

lanbroak osorik zurrupatzen duena.

Eta urte bat:

hosto batzuk errekara erortzen

eta beste batzuk harri artera

—batek daki zeintzuek asmatu duten

eta zeintzuek ez—.

Zaharragoa oraindik:

uraren alde banatan bi beso indartsu jarri dituen

zubi huntzorriz estalia.

Baina agure bizartsu horrek baino

gehiago ikusi dut nik gaur goizean,

hotzak leiarekin landareak umiliatu dituenean:

espazio zabal hau guztia betetzen

falta den norbait: Argi,

gure txakurra.

LEIHO BAT ERDI IREKITA

Nire gainean jartzen zarenean

betikoa eta iragankorra bereizteko gai diren

olatuak altxatzen ditugu.

Hori da gure batasunaren

froga haragikoi eta era berean behinena.

Ez naiz ezer sakralizatu-zalea,

are gutxiago gerria

hotzikarazko zetro baten antzera

eusten dizuten esku bi hauek;

baina aspaldi aukeratu nuen

gaixotasuna zure ondoan,

eta ia denbora guztian

bakarra eta azkena bazina bezala maite bazaitut,

utzidazu orain, momentu batez,

hasierakoa eta zerrenda luze bateko

lehena bazina bezala

miresten.

DENBORA GELDOA

Zeruari kumeak eraman dizkio miruak

eta abesti bat entzuten da gidaririk ez daukana,

graziaz hustua, urruna, arraroa.

Jendeak harriak biltzen ditu,

etxera heldu eta labean erreta jango dituzte,

harik eta hagin barik geratu arte.

Behera begira jarriko dira eta lurrak ilgoran

ederra behar duen zerbait emango die,

hemen beilatu dezaten, galdekatu dezaten,

hemen birfindu dezaten,

hemen laztandu dezaten burdina bezala

edo granada gorri horietako baten antzera,

belarraren gainean etzanda ume batek

gertatu den guztia

ahaztu baino lehen.

EKAITZA

Lainoak albal-paperean bilduta datoz

Orozko partetik.

Pinuak euren aldean txikiak dira,

goroldioa ia.

Eztanda gaziena entzuten da

erramu bihurtzen dena.

Sagarrek lau zatitan egin dute dar-dar

eta otsoak nahasten dabilen eskua anfibiotu egin da

uraren kontra.

Gertatzen ari dena baino errazagoak bagina

ulertuko genuke denak duela esanahi ezkutu bat:

bekoki zaurituak daudela putzuz beteta,

putzuetan uhandreek hegaztien lumak

iruten dituztela gaixorik.

Guretzat ezer ez dagoela diote.

Izan ere, zertarako emango dizkigute

agindutako gauzak,

hauek erabiltzeko ezinbestekoak badira

jadanik galdu ditugunak.

HUNTZA

Mahai gainera eroritako ardoa legez loa,

eta ametsetan sortzen ditudan Brazilia horiek,

epe baterako lore gozoak.

Gerizperik gabeko ardoa legez loa,

ametsera dakart, edo dator,

edo ni naiz noana.

Iratzarriko naiz,

ohean ez da ardorik egongo dariola,

urkia zuria izango da berriro ardoarena,

musuarena, haizearena bezala.

Lotan egon diren haziek besoak zabalduko dituzte

prestatzen ari diren gezur geldoa

tenkatu ahal izateko saihetsaren bila.

Opatu egingo diet.

Baietz esango diet.

Norbaitek bultzatu ezik bizitzak ez du dardararik egiten,

ezin dugu beti arotza eta egurra izan aldi berean.

Eguzkia ezkutatu denean
dantzari bat ikusi dute hankak apurtuta

BADA ZERBAIT

Jar ezazu hitzordua iluntzearekin eta iritsiko da.

Izterrak ukitzen dizkiozun bitartean

axolagabeki pasatuko da zure ondotik.

Sutan erortzen ari den gaztelu zaharrak

errukiz begiratuko zaitu,

erorkeran kristalezko frogak utziz.

Gu arrazoirik ez daukaten umeak gara bere azpian,

lapurtu duguna da eman dugunaren ardatza.

Jar ezazu hitzordua iluntzearekin eta,

iristen ez zaren egunean ere,

bera axolagabe pasatuko da

zuk utzitako zuloa keinu nagi batez estaliz.

Labanaz zainak irekiko dizkiezu eltxoei,

dinosauroek saguei leku egin zieten moduan.

Ez duzu gehiago hautatu beharko

kilkerraren eta isiltasunaren artean,

jendearen eta haizearen artean.

Hogeita hamabi beso gazte izango dira

zure gorputz lau aldiz biderkatuaren andari,

nik lorategiko ateetan itxaroten zaitudan bitartean

larrosak janez, hauxe kantatuz.

SUTAN

Kea ikusten da hemendik

zerurantz zuzen hasieran,

kiribilean geroago,

eta berez airearena dena eta ez dena

bereizten dituen altuera zehatzera iritsitakoan

zirkulu bihurtuta.

Etxe bat erretzen ari da urrunean

baina ez ditut garrak ikusten.

Kea soilik.

Berriro begiratu dudanean, ordu bigarrenean,

suhiltzaileen kamioiak beherantz datoz isil,

gidaririk ere behar ez duten

abelgorri handien antzera.

Gero ilundu egin zuen,

eta biharamunean argitu,

eta horrela jarraitu du gaur arte.

Erretako etxeari lore more batzuk erne zaizkio

hormako zirrikituetan.

Etxea erre zenean gizakioi bakarrik otu zitzaigun

«joan» edo «etorri» hitzak erabiltzea,

«sortu» edo «suntsitu» hitzak erabiltzea.

MUSUA ZIRKULUAREN ERDIAN

Jendeak zioen bat-batean

zabaltzen diren pertsianen senide zirela.

Jendeak zioen

arrazoia zeukatela harriek, pozik,

geranio beltz haiek baimendu zituztenean

bi nerabek elkar besarkatu zuten lekuaren inguruan.

Gertatutakoaz galdetzean, erantzun zuten

maitasunaren unean zeruak buelta eman zuela

poltsa baten barruan, eta norbaitek,

emeki, gorputzak amaitu zizkiela.

ULISES

Troiako setioan berebizikoak izan ziren

Ulisesen armak eta aholku zuhurrak.

Diomedes zauritua babestu zuen, Dolon hil,

eta Troian sartu zen Paladioa eraikitzeko.

Filoktetes atera zuen Lemnosetik,

eta Patrokloren ohorezko hileta-jokoetan

Ajax garaitu zuen.

Hori jakin dut Ulisesi buruz.

Egurrezko zaldi barruan egon zen Ulises ere

edalontzietan pintatu zuten bezain ilun,

begiak handi eta zabalik.

Baina kontatzen ez dena da

—eta kontatu beharko litzateke—

Ulisesek ez zuela Troiako espedizioan

parte hartu nahi izan.

Eta kontatu beharko litzateke

—ia inoiz kontatzen ez den arren—

Akiles eta Agamenonen artean onezkoak egin zituela

eta, orduan bai, gudarekin hain zerikusi gutxi daukan

egintza horren ondoren, irabazi egin zutela Greziarrek.

ARGI TXIKIA

Batzuetan justizia ez da

une bateko zoramena baino,

zoramen iragankorra,

argi handi baten erdian argi txikiago bat eta,

orkatilak aske, pausoa luze eman ahal izatea.

Argi handi baten erdian argi txikiago bat,

zuk zeuk isiotua ez beste inork,

zuk zeuk hartua ez beste inork

emana.

ISPILUAK APURTU AURRETIK
ITZULIKO DUEN AZKEN IRUDIA

Goitik begiratuko bazenu konturatuko zinateke

hiltzailea ez doala artez, ez doala inora, galduta dabilela.

Birritan hiru lau bider pasatzen da puntu beretik,

eta bere buruaz ahazten ari da.

Badauka astia: aurkituko zaitu eta, aho geldiaren

azken ahaleginari kasurik egin gabe,

elurra belaunetaraino bezala,

astiro hurbilduko zaizu.

Perfektuago egingo zaitu indar arrotz batek.

Argia sartuko da zure barrura, burua lokartzeraino.

Nekaturik baina lasai sentituko zara.

Horrek esan nahiko du

heldu zarela azkenean heriotza abegikorrera.

Poliziari itxarongo dio zure ondoan etzanda,

labana erruduna bezala zoruan gaitzetsita,

eta irribarre zuriagatik ezagutuko zaitu,

damuagatik bereiziko zaitu beste guztien artetik.

JENDE ASKOK ORAINDIK
BAT ZARELA USTE DU

Arantzaduna ere koroa bat zen azken batean,

eta ezer eskatu barik bizi direnek ez dute koroarik behar,

esku bat hutsik dutelako beti, bestea beteta badute.

Opari hauei ez al diegu garrantzi handiegia eman?

Ez al dira esku artean urtuz doazen

izotzezko neba-arrebak?

Ura eta airea logela handian daude,

noizean behin leihotik zaintzen dituztela

landan galapan ari diren setter irlandar biak,

ukituz gero desagertu egiten diren bihotzak bezain

minbera, zorabiatuta, uztailean.

Buruz behera jaiotzen al dira ba loreak?

Orduan zergatik egon behar dugu guk ezeren menpe?

Haizeak, zuloek, zeruraino

altxatzen diren oliozko olatuek,

horiek garaitzen bagaituzte ere,

ez ditzagun ugazandra deitu,

arantzadun landareak haziko baitira bestela

puntadun gauzak ehortzi genituen lekuan.

NAHIKOA ZAILA DA BESTELA ERE

Laminen bila Zeberioko errekan gora goldea pasa zutenean

aldiro aldatuz zihoan sineste baten ostetik ari ziren moduan,

bizidun guztiak lotsatzeko bezain indartsu

gogoratzen dut nik ere, gorputz bat, bidaia bat, edo

zuhaitzik gabeko basoetan ezkutatu ezinik dabilen

uzta itxurako beste edozein maitasun.

Zuzenean uretara ematen duen atetik datorren

alabastrozko ama birjina zikina da, izan ere, memoria.

Apur bat edanda banago, merezita edo merezi gabe

memoriaren aginduetara egon direnak datozkit burura,

piramidea eraikitzen ari zirela zoratu zirenak.

Memoria, esadazu

ni ere langile horietako bat izan nintzen;

kontaidazu

        tristearen tristeaz

                jasanezina gertatuko zaidan zerbait.

HASIERA

Broka baten antzera

mendiko punta gorrira daraman bide bakarrak,

eta espiralean entzuten den hego zaurituen hotsak,

itzulera soila izan behar duena

ihes bihurtzen du halabeharrez,

eta alderantziz

ihesa izan behar duena

berunezko irudi.

Gora iritsitakoan,

argi bat dago oraindik gorago,

baina izatez zilarrezko zulo bat da

eta, beraz, iristezina edo

hain luze egiten den hitz hori:

inorenganaezina.

Orduan, dena ondo badoa,

gauak barraskiloaren barruan sartu beharko luke,

eta iraun gau batek iraun ohi duena.

Norbait testigu balego,

lepoak ikusiko lituzke izarren frontoi.

Eskuak ikusiko lituzke zulo bat egiten,

ez sakonegia, ez azalegia,

halakoa izaten baita

lurperatu beharra dagoen itxaropen zatia.

DENBORA BIKOTEAREN ARTETIK PASATZEN

Hoztu egin zaio tea honezkero.

Mutilak begiratu egiten dio, batzuetan zuzenean,

beste batzuetan tabernako hango puntan dagoen

ispilu handi batetik lapurtuz angelu ezkutua,

kokota eta lepoa batzen diren delta.

Ilearen beltzean egin berri dituen metxa marroixkak

hain dira... ez daki...

Orain ezin du gogoratu lehen zelan zeukan ilea.

URDIN TRINKOA

Gaua irla bitxiak aurkitzen dituen

ontzi bat izan da noraezean,

altzairu-ilea bezain latza,

hostorea bezain apurkorra.

Dortoka batek eta mila autobusek iratzarri dute.

Buelta eman, begiak zabaldu,

eta segituan ahaztu behar izan zaitu,

gaurko zure irudiari leku egiteko.

ISTRIPUA

Petroliozko piruleta bat miazkatu eta miazkatu,

heriotza isil hura bukatu egin zen.

Bizitza izan zen orduan,

gorputzik behar ez duen bizitza,

kotxeko motorra tripetan sartzean sentitu zuena.

Orreaga esan ohi da,

zeharka jarritako egurrak askatu eta

harri piloak amiltzen hasi zirenean;

Waterloo esan ohi da,

Highlandetako soldaduak pibrocha jotzen

metrailaren suak inguraturik.

Orreaga edo Waterloo esan ohi da,

baina otu zaio

kaminoko errebueltaren ostean datorren

landa berdean odoletan etzanda

—eguzkia orrien artean igeri—

lurrera eroritako ezkur berde batek ere

antzeko burrunba ateratzen duela.

SALINA, SIZILIA

Aurpegiko alboka alferrekoa edaten ari nintzaizun

Eneas galduta ibili zen hondartzetan.

«Lau erlijio barru martiriak izango gara» esan zenidan,

«batek daki zelango estilo ezezaguna jarraituz

egingo diren baselizak orduan».

Uretara salto egin eta begiak zabaldu nizkion gatzari

Eneas galduta ibili zen hondartzetan.

Itsaspeak irudimena harrotu zidanean

kolore haiek guztiak opatuz,

kirikinolatz oskol bi ekarri nizkizun,

berdea bat eta ezpain bustien kolorekoa bestea.

Han utzi genituen kirikinolatzak erretiratu ginenean,

bata bestearen gainean,

berdea bat eta ezpain bustien kolorekoa bestea.

Gaur ere han egongo dira,

beti egongo dira han, bertara itzuli eta apurtu ezik,

gure maitasun edo dena delako ahanzkor honen lekuko.

HAMARRAK DIRA

Hostoa mugitu egin da baina

munduak espero zuen txoria ez dago.

Portura joan zara, egunkaria erosi,

gosaldu, eguzkia hartzera.

Erreka baten jaiotza da

ohean utzi duzun hutsunea:

pasabidea gurutzatu, sukaldera sartu eta

zure zutabe bien artetik isuri da

bezperan egindako promesa baten antzera.

ALDERANTZIZ

Kokoa gaixorik dago

gauez barruan jaio zaion

larrosa ikusezinak

ohea aurkitu diolako.

Orain txirritxirrien doinura

larrosaren maitasun

ilun eta isilak ahitzen dio

gozoa izan den bizitza.

TARTALOREN ESKUMAKO BEGIA

Ohean lo gaudela

erle gautar batek eztia egiten du guretzat

bihotza urratzen diguten oteak eurak baliatuz.

Izan ere, bizitza ez da dena,

askotan ez da garrantzitsuena ere izaten,

begira zenbat gauzak erabaki duten

ez izatea eta kito.

URAZALA

Gu guztion barrea

apurtutako adar batetik eskegita dagoen zapia da,

kutxa astun baten barruan arrastaka ekarria.

Nola pagoaren lehen kimuak erretzen dituen izotzaldiak,

hala itzaliko dira gure besoak elkarren bueltan.

Zoriontsuak izan garen susmoa geratuko zaigu,

egiaztatu bako berri harrigarri baten gisan.

Zorte apur batekin gure etsenpluak

milaka etsenplu oker gehiago irekiko ditu.

OZEN BARRURANTZA

Beharbada ez orain,

beharbada ez aurten,

beharbada zati batean ez,

baina egunen batean

belauniko jarriko zarete

ni nagoen bezala.

Ez duzue inoren beldurrik izango,

ez zarete inork derrigorturik egongo,

gardena izango da zuon hitza

barrurantza.

Beharbada ez orain,

beharbada ez aurten,

beharbada zati batean ez,

baina egunen batean

negar egingo duzue

nik bezala.

Zoriontsuak izango zarete

«barka gaitzazue!» oihukatzen duzuen bitartean

nik egiten dudan bezain ozen

barrurantza.

Beharbada ez orain,

beharbada ez aurten,

baina bai: egunen batean

«barka gaitzazue!» oihukatuko duzue,

eta agian ez dizuete barkatuko.

AZKENETAN ESANA

Hainbeste kanoidun hainbeste ontzik

inguratzen banau eta bozgorailuetatik

«ez dugu errendi zaitezen nahi» esaten badidate,

zer ulertu behar dut nik,

nire irlan gauerdia bada eta

ezkuta bat itzali eta bestea piztu orduko

iluntasunean banago?

Zertarako balio du ez arduratzeak,

arrain sardetan antolatutako ispilu talde hauek

arrotz eta garbi eta esanezinezko moduan

zeharkatzen badute nire begien lehenengo geruza?

Zer ulertu behar dut nik,

«bai, sinesten dizugu» esaten badidate,

baina zoro bati begira baleude bezala badiote,

eta orain, momentu honetan, ezin badiet frogatu

zuhaitz sasibitxi bat ikusten dudala

dena laburtu eta zentzuz betetzen duena?

METEORITOA

Zaborrean astraka ari zareten bitartean

belarra zapaltzen duzue konturatu barik.

Ikusten zaituztet, bai,

ni ere hala nabilelako.

Elkar hartuko bagenu eta gutxiago sufritu

urrearen edo egun erabiltzen den patroiaren erruz,

guardia egingo bagenu

batzuk orain, beste batzuk gero,

eta oihuka ari direnei lagundu eta

ondoren haiek guri,

eta abiatuko bagina laino hau aldean

baina berba argiekin beraien bila,

gure ikaspenen aurka ulertuko bagenu

erabaki bat ez dela gauza pertsonal bat,

beharbada, nork daki,

zuloetan sartuko ginateke

goizak ohi duen bezala.

Zoro batek esan zigun hau.

Baldintzarik gabe jarraitu genion.

ATZAMAR PUNTAK

Zuri so nagoenean ez dakit zer nahi dudan;

zuk egin nauzu, zuriak elurra egin zuen bezala,

nire ahoa, nire dena,

arratsalde laburra badoa kaleak zenbatuz.

Ia-ia zure gorputza ukitzen dut,

atzamar puntak gorritu egiten zaizkit

airearen kontra sakatzean.

Badakit gezurra dela eta, hala ere,

ia-ia ukitu egiten zaitut.

Zure usaina esan nahi dut baina ez dut gogoratzen,

denborari buelta emango nioke eta usain hura esan

lehengo azalaren gainean.

EZEZAGUNARI

Zerurik gabe hegazkinean zatozen hori,

plazan pertsona bik elkar agurtzen duten bitartean

hegaldatzen diren lau kurloietatik bizi zarena:

niri ere haragi bizitik pasatzen didate goldea.

Estokak burdina bezain gogor

estutzen ditut ukabilak.

Gaztea dirudizu,

ni ere hala naiz;

gazteegiak gara

gogora gaitzaten.

Zerurik gabe hegazkinean zatozen hori,

eguzkia lanpetuta dabil itsasoa argitzen.

Mizpiraren bost hezurrak bezain gogor

estutzen ditut ukabilak.

Gaztea dirudizu,

ni ere hala naiz;

gazteegiak gara

gogora gaitzaten.

Zerurik gabe hegazkinean zatozen hori,

mirets dezagun errealitatea

benetan zer den jakin arte.

Egin ezazu keinu ulertezin bat

ni bezalako batentzat.