MANEX ERDOZAINTZI-ETXART

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Manex Erdozaintzi-Etxart

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Gure kulturaren notableen kontra altxata, eztabaida garratza ukan zuen Piarres Lafitterekin fraide gazte batek 1956an: «Eskualdun izaiteko ez da aski egitea bilkura bat heben, bazkari bat hor, frantsesez eginiko mintzaldi zonbeit artetan. Ez da aski dantza, pilota eta ohitura zonbeiten begiratzea». Salaketa horretan definitzen da, nolabait, kultura moderno eta ez probintziano baten oinarria. Harrigarria bada ere, idazle zibilaren eredua apaizek eta fraideek eman digute maiz, Jon Mirandek akademiko bat dirudi Manex Erdozaintzi-Etxart frantziskotarraren aldean. Bere burua herriaren ekinbide guztietako idazkari eginik, belaunaldi engaiatu baten aitzindaria izan zen, premiazko idazlea. Larridura batean idatzi zuen bere poesia ere, hil-hurren dagoen herria duelako gai. Itxaro Bordaren hitzetan, poeta honen obrak eta bizitzak Iparraldearen barnealdeko berrogei urteko historia osatzen dute, «egunez egun, kolpez kolpe, Euskal Herriak eta herri honetako jendeek pairatzen zituztenak literaturara pasatzearren, olerkiak lerrokatzen zituen». Esan liteke, beraz, Erdozaintziren poesiak ez zeukala helburu literario bat, kontzientzian joz geroko oroimena labratu nahi zuen aldetik.

      Poesia ez zela bakarrik sentimendu bat, tripako mina ere bazela, borroka baten elea, defendatu zuen gure poetak. «Iragana eta geroa orainean lotu nahi lituzkeen amets bat» du poesia, bakoitzaren bizitzeak dakarren tirabiraren gunea, eta honen hitza. «Poesiak ez du buru-buztanik, baina ez da gezurtia». Ezta dolamen kantua ere, baizik eta «bere kuskutik ateratzen ari den langile gizarte baten elea». Hitzok estu hartuta, iritzi okerra aterako genuke Erdozaintziren poesiaz. Presuner ohien frantsestasuna madarikatzen du eta herriaren izerdiaz liluratzen da, egia da, baina bere poemak irakurriz ikasiko dugu nola kanta primadera bihotzean edo zein hasperen egin izarrei beha.

      Itxaro Bordak ongi ikusia duen moduan, Erdozaintzi saiatzen da bere lehen liburuan (1956-76 bitarteko poema bilduma), Iparraldeko kutsu erlijiozko poesiaren eta Hegoaldean garai horretan idazten zen poesia sozialaren artean bide liriko desberdin bat bilatzen, irakurtzearen plazerrak gidatu behar duelako leitzea, Manexen beraren aburuz. Poema haietan paisaia bukolikoaren atzean dagoen giza-geografia hondatua erakusten zaigu, egilearen sentimendu pertsonalekin nahasian. Arnas handiko poema luzea da Herri honen erraietan. Estiloz diskurtsiboa, gizarte libre baten nahia sumatzen du herriaren erraietan, eta poeta da erdi-minetan den populuaren emagina. Erdozaintziren obra, oro har, graffiti bat da etxe ttipittoaren aitzin zurian, bazetorren eskualdungo berri baten lehen oihua.

KOLDO IZAGIRRE

Manex Erdozaintzi-Etxart (Ibarla, 1934-1984) fraidea izan zen, eta Akitania osoko buruzagia frantziskotarretan. Irakasle eta borrokari sozial handia, hainbat erakunderen sortzean egon zen (Seaska, Amnesty International, Errefuxiatuen Sostengu Komitea...). Anitz artikulu argitaratu zituen prentsan, eta nobela labur bat, Gauaren atzekaldean.

Bibliografia

Askoren artean. MANEX GOGOAN. DONAPALEUKO HITZALDI ETA LEKUKOTASUNAK. Maiatz, 1995

Lasa Gorraiz, Xabier. MANEZ ERDOZAINTZI-ETXART. BIZITZA ETA PENTSAMENDUA. E.F.A., 2000

Emazteki bat ene bizian

                 1

Oraino haurra nintzelarik

Bospasei urte, ez niakikek xuxen erran...

Udako arratsalde eder batean

Beroak samin joiten baitzuen

Otteka nindabilen, haurra jostetan.

Eta ikusi nikan pentze ordokian,

Putzundeko pentze hertsian

Belarka ari ziren hirur gizonen ondotik

Emazteki bat

Belar hundarren biltzen.

Otteka, haur bat jostetan

Puntzundeko pentze ordokian

Eta emazteki ttipi bat

Belar hundarren biltzen

Denborarik galdu gabe

Hirur gizonen ondotik:

Txapela buruan

Bokanesa lepoan

Izerdi trenpan.

Puntzundeko pentze maxelan

Haur bat irriz jostetan

Otteen ondotik arranguran

Eta hirur gizon serioski lanean

Belarra airatuz xixpen puntan

Eta emazteki bat haien ondotik

Belar hundarren biltzen

Ez hainbeste xahar

Ez hainbeste gazte

Baina ainitz akitua

Lanak eta penek higatua.

Hirur gizon azkar:

Gazteena orgen gainean;

Beste biak, zoin erneago, sahetsetatik

Xispatraka belar emaiten.

Eta beti, haien ondotik,

Emazteki ttipi hura:

Txapela buruan

Bokanesa lepoan

Izerdi trenpan

Belar hundarren biltzen.

Oroitzen nuk, emazteki horri

«Ama»

Nakola oihu egiten,

Gizon bati«Aita»

Beste bati «Enande»

Eta beste batzueri «Piarraño», «Anbroxi», «Agustin»

Erraiten nioten bezala,

Ez bainakien zendako!

Ez bainakien zer gisaz!

Oroitzen nuk, emazteki horri

«Ama»

Nakola beti erraiten,

Zuhaitz bati «Haritza»

Txakur bati «Nabri»

Behi bati «Adar-xaala»...

Erraiten nioten bezala,

Ez bainakien zendako!

Ez bainakien zer gisaz!

Alta senditzen nikan ez zela arras berdin!

Iguzkia mendi handien gibelean

Gorde orduko

Belarrak bildu ziteztean.

Arrestelua bizkarrean,

Urrats pizu batean,

«Ama» jin zitziakan ondoraino

Eta eskutik hartu nindikan:

«Hea haugi etxerat»erranez.

Otteak utzi nintikan

Amarekin etxerat joaiteko;

Amaren eskuan

Ene esku ttipia ezartzeko,

etxerat abian ginelarik

Ene begi ttipiekin

Petigora behatu niokan

Amaren aurpegi eztiari:

Txapela kendua zikan

Eta biloak ziozkan kopetaraino eroriak.

Orduan, lehen aldikotz

Ohartu nindukan Amaren begieri:

Bi begi argi,

Zeruko urdina baino urdinago.

Oh... lehen aldikotz

Ohartu nindukan Amaren ezpaineri:

Bi ezpain gorri,

Udako beroa baino beroago,

Eta biloek doi bat kukuturik

Bi beharri ñimiño

Bata zoin bestea baino ederrago!

                  2

Gaztarorat doi-doia heldua

Etxetik joan behartu izan zitziakan eskoletarat,

Diotenaz gain oraiko mendean

Ez dela jakitaterik gabe ibili behar!

Utzi nintikan ene etxekoak:

Ene Aita nigarretan,

Lagundu baininduen bideberriko xeheletaraino

Lagundu ixil-ixila bideberriraino

Bihotzean gordez bere pena izigarria.

Ene Aita gaixoa, bere gizon bihotzarekin

Iduri hetsia eta hain baitzuen zabala!

Iduri gogorra eta hain baitzuen beroa!

Aitaren bihotza bere semeentzat!

Aitaren bihotza bere umeentzat!

Bere beso idorretan finki tinkatu baininduen:

«Izan untsa, Mañes», erranez...

Eta egon baitzen bide gainean luzaz

Pauxaldeko bixkarrean

Ni arrunt gorde artino.

Utzi nikan bide gainean nigarretan

Lur hontako egoitzan

Gehiago besarkaturen ez dutana...

Lur hontako egoitzan

Gure alorretan lurrarekin borroka,

Gure Ostogian ot’epeiten,

Etxondoko bazterretan dailuka

Gehiago ikusiren ez dutana...

Lur hontako egoitzan

Zenbait hilabete etxetik urrun egon ondoan

Gilbelerat itzuliko naizen aldietan

Supazter txokoan, beroki

Gehiago elekaturen ez dutana...

Ene Aita gaixoa!

Ene Aita maitea!

Utzi nintikan ene etxekoak:

Ene Ama akitua nigarretan

Sukalde barnean

Ez baitzuen ene laguntzeko kuraierik.

Utzi ixil-ixila sukalde barnean...

Pott bat emanik ezpainetan

Ur benedikatuaz kurutzearen seinalea

Kopetan markaturik:

«Kasu bide horietan minartu gabe», erranez,

Eta bere nigarrez ene begiak garbituz...

Ene Ama gaixoa, bere emazte bihotzarekin

Deneri zabaldua eta hainbeste nihauri!

Deneri emana eta hainbeste nihauri!

Amaren bihotza bere semeentzat!

Amaren bihotza  bere umeentzat!

Gau eta egun ene altxatzeko

Dena arrangura, dena nahigabe;

Gau eta egun ene hazteko

Dena urrats, dena eskukaldi

Lokartu orduko berriz jaiki behar;

Holaxet egun batetik besterat

Gauik ezagutu gabe...

Enetzat higatu duen bihotza!

Eta ni, haur ezazola, jakin ukan banu!

Baina nola zer nezakeen konpreni

Ama batek bere haurrarentzat

Duen Amodioan?

Betidanik betikotzat

Bere bihotzean maite ninduen

Nintzen bezala...

Ene Ama gaixoa!

Ene Ama maitea!

Amaren ezagutzeko

Nolazpait konprenitzeko

Behartu izan zitziakan

Etxekoak utzirik

Ene sor-herritik urrundu

Kanpotiarren amodio hotza senditu

Eta, erran-zaharrak dion bezala,

Kanpoko salda jastatu.

Amaren altzotik urrunduz geroztik

Zenbait denboraren buruan

Gau batez bakarrik nindagoela

Gogoa ilun gaueko ilunpe beltzean

Ikusi nikan, ez bainakike zer nola esplika,

Amets batean bezala,

Emazteki bat

Lehenago, haurrean, Putzundeko pentzean

Belar hundarrak biltzen

Ikusi nuen emazteki hura ber-bera.

Ene aintzinean xutik ziaukan.

Haren aintzinean xutik nindaukan.

Bere bi begiez ene bi begietan so egiten ziakan.

Ene bi begiez bere bi begietan so egiten niokan.

Eta biak ginauzkan gure bi begiez elkarri so:

Iduri elkar nihondik ezin ezagut;

Iduri elkar nihondiz ezin konpreni!

Ene aintzinean xutik ziaukan.

Beraren aintzinean xutik nindaukan.

Eta biak ginauzkan gure bi begiez elkarri so...

Oh... Emaztekiaren begietan

Miraila batean bezala

Ene bi begiak ikusi nintikan:

Bi begi argi

Zeruko urdina baino urdinago;

Berdin-berdina, ene begietan

Miraila batean bezala

Emaztekiak bere bi begiak ikusi zitezkean:

Bi begi argi

Zeruko urdina baino urdinago...

Emaztekiaren ondoraino hurrandu nindukan

Ezpainak ezarri haren ezpainetan;

Ene ondoraino hurrandurik

Ene ezpainetan senditu nintikan emaztekiaren ezpainak

Uda beroa baino beroago;

Elkarren ondoraino hurrandurik

Ezpainak ezpainetan

Bere ezpainetan senditu zitezkean emaztekiak ene ezpainak

Uda beroa baino beroago...

Orduan jatzartu bezala ninduka

Ezagutu bainuen lehengo emaztekia

Erran niokan:

«Ene Ama»

Oihartzunak ihardesten duen bezala

Amak ihardetsi ziakan:

«Ene haurra»!

              3

Gaua argitu zukan enetzat

Eta bihotzean sartu bozkarioa

Hundarrean ezagutu bainuen

Kaskoz bezala bihotzez

«Nor» zen

Lehengo emazteki akitu hura:

Ene Ama!

Orduan bihotzeko bozkarioak

Jauziarazi ziakan nigarra burrustan

Begietan gaindika...

Amak besoetan hartu nindikan

Lehengo denboretan bezala,

Iratze metatik erortzen nintzelarik;

Bere altzoan pausatu zikan

Ene gazte gorputz gordina,

Bularraren kontra tinkatu

Ene buru iluna,

Bere hatsaz berotu

Ene aurpegi hoztua,

Eta bere begiez xukatu

Ene begi bustiak...

Nigar egin nikan

Burrustan nigar egin bozkarioz

Gau hartan ezagutu bainuen

Eta betikotz ezagutu eta konprenitu

Lehengo emazteki ttipitto hura

Ene Ama dela

Eta ni haren haurra

Haren sabeletik sortu umea

Haren haragitik moldatu haragia

Haren odoletik hazi odola...

              4

Zenbait urteren buruan

Ene etxondorat

Itzuli nintzen batez...

Negua zukan: denbora iluna,

Mendi kasko, landa eta alorrak...

Elurraren pean.

Biloak beti beltxaun, matelak pollit,

Eriak iddor, zainak esku gainean ageri...

Ene Ama hatzeman nikan

Supazter xokoan

Su handi baten aintzinean

Berotzen ari.

Lehengo Ama,

Betiko Ama:

Bi gegi argi

Zeruko urdina baino urdinago;

Bi ezpain gorri

Udako beroa baino beroago;

Bi beharri ttipi

Bat zoin bestea baino ederrago

Bilo petan gorderik;

Eta bihotz bat

Nihongo gazte batena baino gazteago

Amodio fresko batez beti gainditua

Amodio iturri freskoa

Amaren bihotza!

1958

Gure etxegibeleko haritza

Noizez gero landatua hintzen

Gure etxekoetan nihork ez zezaken erran.

Zenbat belaunaldi sortzen, pasatzen eta joaten

Ikusi hintuen hire enbor inguruan eta

Hire adar lodi zabalen itzalean

Gure etxekoetan nihork ez zezaken erran.

Ez eta ere zenbat ekaitz, haize bolada,

Harri erauntsi gaixto jasan eta garaitu hintuen

Gure etxekoetan nihork ez zezaken kunda.

Aita zenak bakarrik zioian

Gure etxea hondatzetik

Anitz aldiz salbatu huela...

Gure etxegibeleko haritza

Gure haur denborako josteta, irri eta nigarren

Lekuko ixila

Eta gure ametsen

Hazle emankorra

Gure eremua

Gure sor lekua

Nola ahantziko diagu hire besoen segurantzia

Hire neurrien oparotasuna

Gora eta zabal

Menditik hiri begira

Xoratuak

Ixil-ixila egoten ginelarik, ixil-ixila

Hiri begira

Hi, gure amets iheskorren ohantzea

Nola ahantziko haitugu?

Zeren

Egun batez

Beren gogoaren kontra

Eta gure bihotzaren kontra

Gure etxekoek

Ebaki hinduten

Eta erori hintzen

Ohorezki eta ixil-ixila

Erori hintzen lurrera.

Hiaurekin eraman huen

Ohorezki eta ixil-ixila

Gure etxondoan sortu eta itzali

Balaunaldien historia luzea eta urratua!

Eta ixil-ixila, umilki

Taula pollitak, sanoak, eman hintuen

Eta plegatu hintzen

Etxebarneko zoladuretan

Intziri bat gabe plegatu hintzen

Taula polliten neurrira

Eta galdu diagu betikotz

Gure begien bistatik

Hire neurri bizien oparotasuna!

Amak

Hire heriotzea

Kondatu zidalarik

Polliki, ez nezan sobera minar,

Hitzak hautatuz

Umilki kondatu zidalarik

Hire heriotzea nola gertatu zen...

Nigar egin nian

Hik utzi leku hutsari begira!

1960

Presuner ohiak

Hamalauekoak

Berrogoiekoak

Urtean behin

Edo bietan, berdin hiruetan

Nik ez dakit xuxen

Hamalaueko eta berrogoieko

Presuner ohiak

Biltzen dira...

zoko batean goititu

bandera histu baten gibeletik

zenbait urrats

meriatik elizalat

elizatik hil-harrietara

hil-harrietatik eskolara

zenbait urrats

eta oroitzen dira...

Deitu zituelakotz eta

Altxatu

Behin

Edo bietan, berdin hiruetan

Harmen hartzera

Frantziak!

Asteri hodeitsu bat zenez

Ala gaua zohardi zenez

Ala egun betea zenez...

Utzi behartu zitzaien

Etxea, herria,

Bezperan hasi mahasti haitzurtzea...

Joan behartu zitzaien kolera golkoan

Harmak bizkarrean

Frantziako lurraldeetan zeiharka...

                                              Alemaniara!

Hamalauekoak

Berrogoiekoak

Urtean behin

Edo bietan, berdin hiruetan

Nork daki xuxen?

Hamalaueko eta berrogoieko

Presuner ohiek

Nigar egiten dute...

gaminet zoko batean goititu

xingola, medaila edo girgileria

papoan pollikiño emanik

etxetik merialat eta elizalat

elizatik hil-harrietara

hil-harrietatik eskolara

eskolatik ostatura

zenbat urrats holakoetan harat-hunat

eta elkarrekin oroitzen dira

Alemanian galdu lagunez...

Frantziak ez du axola!

Eraiki baititu herri guzietan

Oroit-harriak pruntki

Izen lerroez hornituak

Morts au champ d’honneur

Morts pour la Patrie

Morts pour la France

Hitz faltsu hauietaz gure herri hustuak

Ezazolki antzakatu baititu

Eta, hortxet, herbailduak, debalde utzi

Hamalaueko eta berrogoieko

Presuner ohiak...

zeren zeren

ez ote dakizu, Migeltxo?

bi gerla irabazi ditu gero

hamalauekoa eta berrogoiekoa

Alemaniari

Frantziak!

Frantziari ez zaio itsusi

Ez zaio sobera

1870.ean izan afruntu kolpea

Bi gerlaz xuritzea!

Eta presuner ohiek

Hamalauekoek eta berrogoiekoek

Ahanzten ikasi dute

Alemaniako gerletan

Bildu ahalgeak eta zauriak

Eta han gaindi ehortzi lagunak.

Bakar-bakarrik

Urtean behin edo bietan

Berdin hiruetan, noiz nola

Biltzen dira eta elkarretaratzen

Ahantzi behar ez den Frantzia mitoa

Zelebratzeko!

dena xingola, medaila eta girgileria

papoan pollikiño ixkilimatuak;

bandera bipiatu baten atzetik

doatzi, usaia banal baten urratsean

eta musika ixilean

doatzi meriatik elizalat

elizatik hil-harrietara

lore meta eta hitzaldi

behar direnak manatu bezala egitera

hil-harrietatik eskolara

eskolatik ostatura

eta etxera itzultzen dira erdi edanak

edo mozkorrak...

baina hortaz beste gauzetaz bezala

Frantziak ez du zer axolatzerik!

hirietan eta herrietan

bere monumentuak eta kurutzeak

pruntki eta plantan, neurriz eta edergailuz,

eraiki baititu:

Morts au champ d 'honneur

Morts pour la Patrie

Morts pour la France

Requiescant in pace

eta kito!

Alta ez ziren ez espantu gose

Eta gogoan aharrabide

Frantziak altxatu zituelarik

Eta Alemaniara igorri

Zalu-zalukara

70.ko bere afruntua garbitzeko.

Eta, Migeltxo,

Hau ere behar duk jakin

Ez baitauie eskolan aipatzen

Gure aitak eta osebak eta anaiak eta herritarrak

Ez zitukan ez

Gerlako haziak eta eginak

Gero, presuner ohi bilakatu dizkigutenak

Beren mendiak, ibarrak eta zelaiak utzirik

Eraman dizkigutenak

Asteri batez beharba

Edo gau batez ixilka, berdin egun argiz

Denak utzirik joan direnak

Ez zitukan ez besteak hiltzeko pentsamenduan ikasiak

Eta hutsik itzuli direnak

Beren lagunak hilik eta ahal zutelarik

Presan ehortzirik eta belauniko beti presan

Otoitz bat eginik beren lagun hileri

Ez zitukan ez hilak ehortzeko

Mestura eta taloz hazi izanak

Zauri minez etxeratzean

Beren lurraz erdi desjabetuak aurkitu direnak

Ez zitukan gerla egiteko sortuak

Ez eta ere nigarrez urteak iragaiteko

Eta intzirika

Urtean behin

Edo bietan, berdin hiruetan

Nik dakita zenbat aldiz?

Elkarretaratzen direnak

Urtetik urtera

Herioak beretu lagun ohiak

Kondatzeko!

Alemaniatik etxera itzuli ziren bezala

Bederazka doatzi

Bata bestearen ondotik

Herioak emeki emeki beretuak

Manex Etxexuri

Migel Eiherazaharreta

Domingo Larraun

Iturribeltzeko zangomotza

Estebe gazatua...

Bata bestearen ondotik

Doatzi eta elkarretatik

Berexten dira, hantxe hementxe

Beren ziloan etzaten dira

Bata bestearen ondotik

Ixiltzen dira...

Ez ziren gerlako eginak

Frantziako Erreinuak

Gerlari edo presuner ohi

Bere fantesian izendatzen dituenak

Eta bere xingola, medaila, girgileriekin

Kontsolatu nahi dituenak

14 aldiz eta 40 aldiz

Nik dakita zenbat aldiz

Bere hitz ederrekin engainatu dituenak

Eta herri batek ixil-ixila

Erreboltatzerik gabe

Bata bestearen ondotik

Ehortzi behar dituenak...

geroztik eta aintzina

presuner ohien zerrenda suntsitu ondoan

elizatean edo plaza nagusian

hor dagotzi tente-potente

oroit-harriak eta kurutzeak

izen lerro ixilak

behin eta anitzetan

bere mitoentzat Frantziak ezazolki

sakrifikatu jendalde eta herrialdeen

oroitgarri tristeak!

1961

Primadera bihotzean

Nik ikusi lehenik Primaderako iguzkia

Nik agurtu mendi kasko gainetik azkorrian

Iguzkiaren Primaderako lehen iñarra

Berotu baininduen nere bihotzean.

Nik behatu lehenik Primaderako xoritxoa

Nik entzun sasipe gordean

Xoritxoaren Primaderako lehen kantua

Eta nik errepikatu nere bihotzean.

Nik lehertu lehenik Primaderako belar berdea

Nik hartu bordaldeko gune ordokian

Belarraren Primaderako lehen pereka eztia

Eta ni goxatu nere bihotzean.

Nik hurrandu lehenik Primaderako loretxoa

Nik bildu pentze handi erdian

Loretxoaren Primaderako lehen irria

Eta nik gorde nere bihotzean.

Nik aditu lehenik Primaderako iturriñoa

Nik hurrupatu ahurrean harizpe zolan

Iturriñoaren Primaderako lehen ur xorta

Eta haren gozoa nik senditu nere bihotzean.

Nik piztu lehenik Primaderako sua

Nik ikusi supazter xokoan

Garraren Primaderako lehen dantza pikoa

Lilluratu baininduen nere bihotzean.

Nik etzan lehenik Primaderako ñiñia

Nik begiratu nere soaz bere seaskan

Niñiaren Primaderako lehen loa

Amodioz ugari bainintzan nere bihotzean.

Nik aurkitu lehenik Primaderako gazte lerdena

Nik ukan bide bihurgune batean

Gaztearen Primaderako lehen soa

Barna sartu baitzitzaidan bihotzean.

Nik elekatu lehenik Primaderako artzaina

Nik hauteman oihartzunak zeraman

Artzainaren Primaderako lehen zinkaldia

Inarrosi baininduen nere bihotzean.

Biziaren etorkian

Orain eskutan daukatan

Istant honen laburrean

Munduaren zabalean

Noa kantuz eta dantzan

Primadera bihotzean!

Euskal Herri guziko anaiak

Bizia maite baldin baduzue...

Denak elkarri estekan

Ager gaiten kantuz, dantzan

Giza-semeen artean

Gogoa su pindarretan

Irria ezpain xokoan

Primadera bihotzean!

1962

Musika: Txomin Hegi

Han nonbait bidean...

Goiz eder batez bidean nindoakan

—Ardurenik bideetan iragaiten diat

Ene biziko memento ederrena!—

Nindoakan, beti bezala: begia xorrotx, beharria erne,

Gogoa aldiz han nonbait galdua ene ametsetan!

Bidea zukan garbi, hunkigarri, haritzen itzalpean

Eta errekan behera, haize hegoa trostan, ene lagun...

Beharri ziloetan barna sartu zitziakan

Urrunetikako ttaka-ttaka baten harrabotsa:

Zalu, ixiltasuna nahiz zilatu!

Urratsa luzatu nikan haize hegoak bultzaturik

Soa hedatuz, ohartu nindukan

Bidean behera

Emazteki bat

Zoala:

Zurkaitz bat bezain mehe et lerden!

«Jes! Hauxe da Anderea!

Gure harizpe tartean: zer lorea!»

So kolpean bildu nikan haren traka:

Oski takoinak, klaxkan, zalukara zerabilzkikan,

Anka biribilek eman mugimendu negurtuan,

Sorbaldek ritmoa osotzen ziotela!

Zer grazia oihaneko berdura aldean!

Burua plomuan (haize hegoak ez ziokan inarros!)

Emaztekia bazoakan, arin-arina, bidean,

Handikarien artean noizbait agertzeko

Bere ibilmodua istudiatzen...

(Hola pentsatzera itxurak hertsatzen nindikan)

Eta trebatzen: negurtuz, ritmatuz, luxatuz...

Arizan balitz bezala.

Traka ederra zuela bere gorputz gordinean

Behar deiat baitezpada salatu!

Baina abantxu parreratu nintzaionean

Bihurgune batean gorde zukan

Lanjer handi bat senditu izan balu bezala

Eta ene begien bistatik betikotz itzali

Jatzartzean amets ederrenak eta goxoenak

Egiten diren bezala...

1964

Dolorezko izarrak!

Diote izarren dirdira xoragarri dela zeru zolan!

Izarren argia, hain gora, pozgarri gau beltzean!

Azkorrian, aguna jatzartzean, izarrak ihes doatzi

Ihes ere... nere bihotzean izarrek sorrarazi

Bozkario gozoa!

Luze da eguna

Oi zein luze!

Gauaren haiduru dagoenarentzat:

Noiz agertuko diren

(Ez balire agertzen?)

Bozkarioaren izarrak!

Bizian han-harat noa: bizia daramat egiaz!

Zein luze bizkitartean bakarrik doanarentzat!

Bizia daramat bihotza ideal baten jabe:

Goi-ideal batek hartu, sutu bainau

Nere bizitzearen azkorrian!

Bero da eguna

Oi Zein bero!

Gaua igurikatzen duenarentzat:

Zoiz eztituko diren

(Ez balire eztitzen?)

Goi-ideal izarrak!

Gogoa, gorputza, gaztetasuna, naizen guzia

Ideal horren gatik ditut betikotz eskainiak!

Gaztetasunak sortzen duen oldar beroan

Bide gogor batean abiatu naizela lerden

Alegrantzia bihotzean

Naiz konturatzen!

Luzeegi da eguna

Oi zein luzeegi

Gauari deika dabilanarentzat

Noiz agertuko diren

(Ez balire agertzen?)

Pausuaren izarrak!

            ***

Ideal horren suak berotu nau et botatu jendeen artera

Lekuko behar baitiotet agertu:

Argi bat ilunpeetan!

Amodio bat hersturetan!

Guzien agerian eta entzunean

Guziek hunkia, erabilia, berdin baliatua!

Baina,

Mundu bihurri hontan:

Nor da argi beharretan?

Nor

Amodio eskasian?

Ikusten ditut nere ondotik iragaiten:

Ez zaizkit ohartzen!

Ez zaizkit hurrantzen!

Entzuten ditut nere inguruan ibilki:

Nere mintzoa ez dute aditzen!

Nere kantua ez dute hautemaiten!

Nere mintzaira ez dute ulertzen!

...Badoatzi, badoatzi...

Irriz, kantuz

Eta ere zeingehiagoka

Aharra gorrian

Beren bideetan gaindi:

Ni naraman bidea

Huts egin ote dute?

Dorpe da eguna

Oi zein dorpe

Gauaren haiduru dabilanarentzat:

Noiz itzaliko diren

(Ez balire itzaltzen?)

Dolorezko izarrak!

1965

Musika: Mirentxu Lako (1994)

Kapar Osto (1994)

Egunean egunekotik... (Zatia)

bideetako errautsak lotu badira

gure aurpegiko izerdiari

eta gure izerdiak gure pilda zaharrak

bustitzen eta usaintzen baldin baditu

zer inporta du?

baztergietako xendera harritsuek

gure oin zoletako larrua kozkortu badin badute

edo gure bizkar hezurra gogortu

zer inporta du?

haitzur giderrak edo burdina mehatzeak

gure eskuak zaildu baldin baditu

edo gure jestu eta mugimenduak tontotu

zer inporta du?

handi eta puxanten eta aberats okituen

jukutria, zitalkeria eta mehatxuek

gure bihotza borobildu baldin badute

eta gure izpiritua zorroztu...

orduan ba, orduan ba

honek badu bere inportantzia

gure ametsak eta gure gutiziak hazten diren

gure baztergietan

gure asmoak eta gure xedeak hezurmamitzen diren

gure espazioetan

honek badu bere garrantzia...

1966

Amodio galdua

Uste nuen

Norbait

Baitezpadakoa

Aurkitu nuela

Behin

Uste nuen...

Eta

Uste gabean

Ikusi nion

Begi-ñiñikan

Errauts

Bat!

Behin!

Halako zer

Bat!

Ez jakin xuxen

Zer

Baina

Halako zer

Bat!

Behin

Begi-ñiñikan!

Eta

Gure amodioa

Hortan

Galdu zen.

1969

Ez uste izan

Ez uste izan

Nigarrak hola

Xukatzen direla

Ez uste izan

Gogoeta batzu

Arinki hola

Ohiltzen direla

Ez uste izan

Ez

Hitzak hiltzen ondotik

Hitz bat hitz bi

Hola

Ezpainetan murmurikatzen

Edo

Paperrean lerrokatzen

Direla

Eta

Jendeak

Minik gabe

Zohitzen

ELEAN

Ez

Ez uste izan!

1970

Musika:  Mirentxu Lako

Nori ez?

Egunaren asteri bustian

Lanetik etxeratekoan

Karrika izkineko ostatuan

Lagunak biltzen direlarik

Nori ez zaio atsegin

Lagunen irria eta solasa eta kantua?

Nori ez zaio deskantsu leku

Lagunen bihotz barea?

Eta nori ez

Zaio gertatu

Gauazko etxerateko bidean

Laneko, familiako, gizarteko

Ordu banatuak

HAUSTEA

Solasaz, irriaz, kantuaz?

Jeikitzeko ordua

Apairu orduak

Lanekoak

Asteko egun banatuak

Ilabeteak eta

Urte kundatuak

Sortzetik hitzerainoko

Ilabete eta urte

Mugatuak...

Nori ez zaio atsegin

Pusketan ahanztea

Bizia hurrupatzeko

Bere sakontasunean

Eta hedaduran

Eta gozoan

Izerditan eta lilluran?

Egunaren asteri bustian

Gauari buruz

Ixiltzen direla inguruko azantzak

Eta karrikako harrabotsak

Otoen burrunbak

Jendarteko oihuak

Denbora puskatua

Ahanzten delarik

Denbora bilduan

Iragana, oraina, geroa

Lagunen solasean, irrian, kantuan

Murgiltzen direlarik...

NORI EZ

ZAIO ATSEGIN

BIZIAREN IZERDIA?

1971

Errespetuz

Hostoak lehertu ditut

nere zangopetan kraskatu dira

eta ez zaizkit kexatu

hostoak lehertu ditut

metatuak dira urtetik urtera

eihartuak

lur axalean etzanak

zuhaitzen itzalpeetan

errespetuz lehertu ditut

eta mamiraino intzirika kraskatu dira

gainean luze-luzea etzan nintzelarik...

Atzo eta herenegun eta lehengo urteetan

zuhaitzen bular eta edergailu

eta haizearen lagunkinak

gaur lurrera eroriak

barreiatuak, hedatuak, lodi-lodia metatuak

urtetik urtera lurraren ongarri eta bazka bilakatuak

gaztainondo eta haritzen atzoko mintzo eta edergailuak

errespetuz lehertzen ditut

bihar edo etzi edo geroxeago

beren ohantzean bilduko nauten

hosto  ixilduak...

1973

Musika: Antton Valverde

Hire soa dabilan...

Mendiak eta mendiak baino urrunago

hire soa dabilan haraindian

haraindiko zelai berdeen bila

ikerka hire soa dabilan mendien gailurra baino gorago

haraindiko zelai berdeetako loreen artetik

hea nonbait agertuko zaunanez igurikatzen dunana...

Hire soa, kezkati eta aspaldian logale, zelai lilluragarrietan

doan, txoriek kantua galdu duten eremuetan

ebaki diozkatelarik bederazka haritzak eta pagoak...

Mendiak  eta mendiak baino urrunago

haraindiko zelai berdeetan

dabilan hire soa, goibel eta ezin aspertua dabilan

gizarte legor honen barruan galdu baitzitzaunen

maite huenaren bihotza

bere etxalde ttipitik kanpo joatera bortxatu zutelarik

lanketa, herrestan, batetik bestera, lanketa

beti behardun eta zordun, umiliatua

lanketa, lanketa, herrestan, batetik bestera

ezinbizian amildua, higatua eta ondikotz

etsitua, ez jakin non, ixildu baitzitzaunan

maite huenaren intziria...

Hire soa beti doan, dabilan, zuhaitz itzalpeetan ikerka

mendiak eta mendiak baino urrunago

uste baitun zelai berdeetako loreen artetik

beharba agertuko zaukanala

maite dunanaren itxura meharra...

Eta beti uste baitun...

hire soa doan, dabilan, gizarte antzutu baten

itzalpeetan ikerka, goibel eta ezin aspertua

doan...

1976

Behereko lantegietatik...

Nere gorputzaren azalean

haizea eta euria

nere gorputzaren barruraino

barruan

haizearen daldara

euriaren bustia

nere gorputzeko azal inguruetan

haizeak derabil euria zaflan

eta dakarzkit

behereko lantegietatik

burrukalarien solas soinuak

Euskadiren historia momentu honen

erakinaldi daldarak

nere gorputzaren barruraino

barruan

odola, odola, odola, odola

Euskadiren historia momentu honen

odol erakinaldia

haizearen daldaran

euriaren bustian

Euskadiren historia momentu hontan

odola, odola, odola, odola

erakinaldi daldarak

behereko lantegietatik

behereko lantegietan

askatasuna mehazten

ari diren burrukalarien

mailu kolpeak, kolpeak, kolpeak

askatasuna xorroxten

ari diren langileen mailu kolpeak

odolaren erakinaldian

Euskadiren askatasuna historiaren formaz

eta moldeaz eta historiaren neurriaz

Euskadi lortua, Euskadi hezgaitza, Euskadi lortua

Euskadi gurea

Euskadi, Euskadi, Euskadi

askatasunaren mailu kolpeetan

jalgi hadi historiaren plazara

langileriaren izerdiaz, botereaz, langileriaren

neurriko Euskadi gurea, gurea, gurea

behereko lantegietako askatasunaren Euskadi

langileriak gau eta egun luzeetako burruketan

mehaztua, xorroxtua

jalgi hadi historiaren dantzara

mailu kolpeak, kolpeak, kolpeak

behereko lantegietan euskal langilearen odol erakinaldia

nere gorputz barruan

Euskadi langilearen askatasun erakinaldia

nere gorputz barruan odolaren erakinaldia

Euskadi hezgaitza, Euskadi lortua, Euskadi langilea

gurea, gurea, gurea, gurea

jalgi hadi historiaren mundura. ..

Nere gorputzaren barruraino

haizearen daldarak

eta euriaren bustiak

dakarzkit

historia momentu hontako

gure lantegietako

mailu kolpeak, kolpeak..., kolpeetan

mehaztu Euskadi berria

gurea, gurea, gurea, gurea

Euskadi askatua

Euskadi langilea

historia berri baten

Euskadi gurea...

1976

Herri honen erraietan (Zatiak)

laugarren oharra:

NEURE HERRIKO EUSKALTZALEAK

GUDULARIAK BADIRA MILATAN

NI BAINO AUSARTAGOAK

ETA IDAZLEAK MILATAN UGARIAGOAK

ETA POETAK MILATAN FINAGOAK...

BAINA

UTZ NAZAZUE

NEURE HARRITXOAK MARMOLAN PIKATZEN

NEURE HITZAK ELEAN ZORROZTEN

TITULURIK EZ DUEN HERRI HONEN MAILAN

FAMARIK EZ DUEN HERRI HONEN BARRUAN

OHORERIK EZ DUEN HERRI HONEN APALEAN

HIRUR EHUN MILA IPUI BERRI ASMATUAK

IZANEN EZ DIRENO

HERRI ZAHAR HONEN HEZUR-MAMIAK DANTZAN

ARIKO EZ DIRENO

TXISTUEN MUSIKA LIBRE ZORAGARRIAN... ETA

GEURE HERRI ZAHAR HONETAKO EMAKUMEAK

MANTELINA XURITAN ATERAIAK

IKUSIKO EZ DITUGUNO...

UTZ NAZAZUE

HIRUR EHUN MILA HARRI XURIZ

HIRUR EHUN MILA HITZ GOGORREZ

ZAPALDUADEN HERRI HAU

ALTXATZEN...

HIREKIN ETA HIRE LAGUN

GUDULARI BEILARIA...

Gauean berant jakin ondoan

hil lagun baten berria

hautsaren pean kukutu zuen

ikatz hondarkin gorria;

bi eskuz hartu mailu giderra

ta belauniko jarria

lapitz hotzean pikatu zuen

hamabosgarren harria!

Bihotz barruan oraindik dakar

heriotzaren dohaina:

hamabosteko hil-herri baten

izen lerroen labana!

Zori gaiztoak goizegi hartu

anaia gazte lerdena

asteri batez neguak hautsi

bere aitamen adina...

UTZ NAZAZUE

HIRUR EHUN MILA HARRI XURIZ

HIRUR EHUN MILA HITZ GOGORREZ

HERRI ZAHAR HONEN ERRAIETAKO

POESIA

LIBRATZEN...

UTZ NAZAZUE.

bosgarren oharra:

Ale hau galtzen baldin bada

nonbaiteko polizier baten eskuetan

edo suan sartua zentsore zital baten manuz

edo, beste gauza ezdeusen artean,

pubelagian suntsitzen baldin bada

ez dolu ukan

eta...

krima bat izan bazen...

barka

zeren

holako aleak

mila ta mila baitaude gordeak

harri xuriekin nahastekatuak

hitz gogorrez estekatuak

herri zahar honen erraietan.

GEUK NAHI BALDIN BADUGU:

Herri Batuen auzitegian

ez da sekula erranen...

Zapaltzaileen mintzaldietan

ez da agian entzunen...

Historiaren horri beltzetan

ez da nonbait idatziren:

Europa zahar honen lurretan

behin herri bat izan zen!

hola ziotean

Herri zahar honetako erraien barruan

gertatu eta juntatu zirenek

bizia pil-pil bere beroan eta garrasian

senditu eta hurrupatu zuten egun hartan...

Erabaki zitean eta

zin egin:

EZ DITEK ERRANEN

EZ DITEK ERRAN BEHARKO:

HERRI BAT IZAN ZEN!

ZIN EGIN-ETA GERO...

Kexu minean hasi zituan

zedarri-mugak gainditzen...

Lotsagabeko zapaltzaileen

indarkeriak ordaintzen...

Kartzela-herri bihurtu zuten

ate ustelak botatzen:

Tinkatu herri honen jendeak

has zitezen oldartzen...

LEHER EGITEN EZ BALDIN BADUGU...

Kalda gaitzean ari zituan

harri xuriak pikatzen...

Arnas kolpeka izerdi trenpan

euskara hitzak limatzen...

Burdin beltzaren golde gogorraz

lur lehortu hau iraultzen:

Herri agortu honen erraiak

has zitezen ernaltzen...

ORAINDIK INORK EZ DIK ERRANEN:

                     HERRI BAT IZAN ZEN!

GEURE HERRIAREN BORROKA, ERDI-MINAK

GEURE HERRIAREN BORROKA, ERDI-MINAK

                                        GAUR

AITA-AMEN BIHOZKADAK, ZOTINAK, NIGARRAK

ANAIEN KARKAILAK, ABESTIAK, IRRINTZINAK

                                        GAUR

HASTEN GAITUK KANTATZEN, DANTZATZEN

                                        GUDULARIEKIN

EZIN ASPERTUZ, EZTI ALA AZKAR

POLLIKI ETA FINKI, POLLIKI ETA ARIN

ARITZEN GAITUK ORENAK ETA ORENAK

                                        PLAZAZ-PLAZA

BIZI DEN HERRI HONEN IRAULTZA

HIRUR EHUN MILA HARRI XURIREN ARTEAN

                                        MINTZATZEN

                                        DANTZATZEN

                                        ARIN-ARIN

                                        AGERIAN

                                        GAUR

HIRUR EHUN MILA HITZ GOGORREN

MUSIKA ZORAGARRIAN...

GAUR ETA GERORAKO

GAUR ETA BETIRAKO

UTZ GAITZAZUE LIBRE

HIRUR EHUN MILAKO JENDETZE HONENTZAT

HIRUR EHUN MILA HARRI XURIZ

HIRUR EHUN MILA HITZ GOGORREZ

HERRI ZAHAR HONEN ERRAIETATIK

POETA DEN HERRI ISILDU HONEN

                       IPUIA

                       SORTZEN...

                       GAUR ETA GERORAKO

                                              GAUR ETA

                       BETIRAKO

                       GAUR ETA BETIRAKO

                       UTZ GAITZAZUE LIBRE

1974

Sinesten dut

Ikusten dituztan gauzak

Senditzen dituztan gauzak

Jastatzen dituztan gauzak...

ederrak, gozoak, onak direla

Sinesten dut.

Entzuten dituztan hotsak

bereizten dituztan soinuak:

abereen garrasiak, gizaki ororen mintzoak

kantatzen diren abestiak

biziaren mugimendu daldara izaki orotan...

amiagarriak, atsegingarriak, pozgarriak direla

Sinesten dut.

Biziaren mugimendu hots desberdina

Izaki eta gizaki guzietan

hunkigarria, zoragarria, lilluragarria dela

Sinesten dut.

Loreak loretze betean

fruituak fruitutze betean

zuhaitz eta harri eta burdin

lurraren lurtatze mugimendu daldaran

mendiak eta itsasoak

izaki eta gizaki guziak

izadiaren ekilibrio betean iraunen dutenean...

Sinesten dut

gizonaren zoriontze betean.

Esperantzak

gizon guzien

izerdiaren izerdiaz

burrukaren burrukaz

mundu berri bat

erdiko duenean...

Sinesten dut

gizonaren zuzentasun batean

gizonaren askatasun betean

gizonaren amodio betean.

Loreen loretze betean

Fruituen fruitutze batean

lurraren lurtatze mugimendu daldaran

izaki eta gizaki guziak

irautearen betean dantzatuko direnen...

Sinesten dut

hastapeneko, gaurko eta betirako

Amodio haren Izenean

eta, berriz ere, deituko diot:

Biziaren Jaun Goikoa

hastapenetik betirakoa...

Sinesten dut.

1977

Musika: Pantxoa eta Peio

Errepikak

Ahantzi nahi ditut etsipen kantuak

Herri zapaldu honen intziri-nigarrak:

Taigabe daramagun burruka gogorrak

Dakarzki berarekin hazi emankorrak...

Nik ez dut bizi nahi besoak mozturik

Bi zangoak herrestan bizkarra hautsirik:

Izar bati begira lagunak eginik

Esperantza kantatzen ez naiz asperturik!

Nola oihan mendiak berdin itsasoak

Musika xoragarriz diraden beteak

Lurtatze berri baten indarki bultzadak

Daldaratuko ditu zeruko izarrak!

Mespretxu zapalkuntza kalapita auzi

Herri ukatu baten morroi marka guzi

Dator Askatasuna hodeiak doatzi

Ager gaiten dantzara bihar edo etzi!

1977

Musika:  Niko Etxart (1994)

Txomin Hegi (1999)

Gutizia

Gau bilduan

Nigar bat ixuri nuen

Izen baten gainean...

                  Bizitzaren adin borobilduan:

                  Akidura eta higadura

                  Joaten zaizkidan urteen nostalgia

                  Urrunean galtzen diren oroitzapen higatuak

                  Bizitzaren adin borobildua!

Gau bilduan

Nigar bat ixuri nuen

Izen baten gainean...

                                     Nigar bat

                                Tristeziaz betea

                       Oroitzapen higatuen nigarra!

Mendi tontorrak lerro-lerro

Mendi tontorrak beren ospean

Goiz hontan miretsi ditut

                 Berriro

                   Jeikitzean

Mendi tontorrak lerro-lerro

Mendi tontorrak beren hedaduran

Goiz hontan argitu ditu

                 Eguzkiak

                   Eta miretsi ditut

                            Berriro...

Gauaren betean

Nigar bat ixuri nuen

Izen baten gainean...

Bizitzaren bihotz borobilduan:

Zauridura eta haustura

Joaten zaizkidan lagunen nostalgia

Urrunean erortzen diren amets deseginak

Bizitzaren bihotz borobildua!

                  Gau bilduan

                  Nigar bat ixuri nuen

                  Izen baten gainean...

Nigar bat

Nostalgiaz betea

Amets deseginen nigarra!

Izen ahantziak lerro-lerro

Izen ahantziak beren bizitasunean

Goiz hontan gogoratu zaizkit

         Berriro

         Atzartzean

         Izen ahantziak lerro-lerro

Izen ahantziak beren saminean

         Goiz hontan piztu dizkit

         Suak

         Eta gogoratu zaizkit

Berriro...

                  Gauaren suan

                  Nigar bat ixuri nuelakotz

                  Zure izenagatik...

Nigar bat

Epelduraz betea

Izen gogoratuen nigarra!

Bizitzaren gutizia borobilduan:

Hats eta izerdi

Heltzen zaizkidan eleen murmurika

Urrunean ageri diren begi bustiak

Bizitzaren gutizia borobildua!

          Nonbaiteko

          Elearen hitzak

Soaren dirdirak

          Musuaren beroak

Soinaren mugimenduak

Itsasoarekin

haizearekin...

          Bizitzaren gutizia borobilduan

                    Igurikatzen ditut

                              Zure izenaren harainditik...

Zure izenaren honaindian

Nigar bat ixuri nuelakotz

Guztizia berrien nigarra!

1980

Musika: Daniel Aire

Bibliografia

HINKI-HANKA. Elkar, 1978

HERRI HONEN ERRAIETAN. Maiatz. Baiona, 1985

BIZITZA PILPIRAK. NAFARROARI POEMA IREKIA. HERRI HONEN ERRAIETAN. Maiatz. Baiona, 1994

Diskografia

EUSKALDUNA NAIZ ETA / MAITE DUT HERRIA / OROZ GAINETIK GURE / HIZKUNTZA GARBIA. Pantxoa eta Peio, 1978

Sinesten dut

NAFARROA NORA? Gure Bidea, 1978

Mundu zabalerako

GERLARIK EZ. Guk, 1987

Mendiruntz

MANEX ERDOZAINTZI ETXART GOGOAN. Omenaldiko Kantaldia I, 1994

Euskadiko neskatxa (Ttittu Etchepare) / Eguberritan (M. Muturbeltz) / Gurdi bideak (Mixel Tikoipe) / Iraun baleza (F. Caset) / Gutizia (Daniel Aire) / Itxurak (Philippe Razin) / Ez uste izan (Mirentxu Lako) / Herria izerditan (Iñaki Etxehandi) / Dolorezko izarrak (Kapar Osto) / Presunerrak (Nazka)

MANEX ERDOZAINTZI ETXART GOGOAN. Omenaldiko Kantaldia II, 1994

Amaren sabelean (Patxi Saiz) / Gure gorputzaren kondaira (Maite Idirin) / Itxurak (Martine Ampo) / Mintza hakigu (Pantxoa Bergara) / Errepikak (Niko Etxart) / Itxaropena (Gilles Jano ta Pantxo) / Dolorezko Izarrak (Mirentxu Lako) / Zure begitartearen honaindian (Eñaut Etxamendi) / Mendiruntz (Eneko Labeguerie) / Utz gaitzazue libre (Mirentxu Lako) / Mundu zabalerako (Jojo eta Ramuntxo)

LAROGEITAMAZAZPI. Valverde, Antton, 1997

Errespetuz

EUSKAL PRESOAK EUSKAL HERRIRA, 1998

Gauaren ixiltasunean

LUR EZPALAK. MANEX ERDOZAINZI-ETXARTEN OLERKIAK. Bordaxuri taldea, 1999

– Errezitatuak:

Herri honen erraietan / Emazteki bat ene bizian / Amaren sabelean / Bideetako mugimenduak eta soinuak / Euskadiko neskatxa / Gurdi bidea / Gure etxegibeleko haritza / Presuner ohiak / Nork erranen dit / Hil zorian ote gara? / Dolorezko izarrak / Musika zati bat / Mikelek erran zigun / Herria izerditan / Asteri lanotsu batez / Itxaropena / Sinesten dut

– Musikatuak:

Iraun baleza (Karlos Gimenez) / Primadera bihotzean (Txomin Hegi) / Neurriak (Pier Paul Berzaitz) / Errepikak (Txomin Hegi) / Askatasunaren amets zohardia (Txomin Hegi – Karlos Gimenez)

EZPELA. Ezpela, 1999

Neurriak

BARATZE BAT. Pier Paul Berzaitz, 2000

Neurriak