Arimaren ondoko ezkien artetik ibilki

ANDOLIN EGUZKITZA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2004 Andolin Eguzkitza

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2004ko iraila

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

AITZIN-SOLASA

Mila urte igaro eta ura bere bidean. Andolin Eguzkitzak bere liburu baten izenburuan idatzi zuen atsotitz borobila, adierazteko gauzak zer tematsuak ziren okertzen eta zauritzen, zein zail gertatzen zaigun bizitza eta bizitzea bera, zer antidoto hutsal dugun desesperazioaren kontra, zein mendre heriotzaren kontra.

        Mila urte igaroko dira eta hitzak ur bihurtuko. Mila urte eta zu, denbora bera. Baliteke ura izatea etsipenaren aurka egiteko detergente bakarra, baliteke ura izatea hizkuntza bakarra.

        Andolin ura bezalakoa zen.

Maitasunaren sustraia

Emakeran dagoela maitasunaren sustraia sinetsita bizi zen Andolin. Hala jarri zidan Zamarriparen «Manual del Vascófilo» liburu fotokopiatuaren hasieran.

        Esku artatsuz eta amodioz eginiko zenbait aldizkaritan ikusi zuten argia nire lehen poemek, eta Andolin izan zen ardurenean —besterik ez nuen ezagutzen eta— zuzenketa gramatikalak, lexikalak eta estiloari zegozkionak egiten zizkidana, deskalabruak egiten bainituen euskararekin. Egun haietan ekarri zidan Zamarriparena, maite zuen hizkuntzak ni ere txolindu nintzan, erroak non diren eta zertarako diren atzendu ez nezan, ezagut nitzan euskararen luze-laburrak, arima eta nukleoa.

        Hori guztiori sentitzen dut orain. Zelaian eta larrean etengabean usaintzen ditugun belarraren hatsa eta hostoen arnasa sentitzen ditugunean, gogoa hara joango balitzaigu bezala.

        Emakeran dagoela maitasunaren sustraia sinetsita behar dugulako egiten zuen aurrera Andolinek. Hurkoari lagunduz, ingurukoez itauntzen, despiste puntu batekin beti, baina sentiberatasunez. Berotasuna sentitzen zen bere ondoan, begiratu zuzeneko gizona baitzen; nekez ihes egin ahal izaten zenion zeukan interesari; eta are gutxiago zure gomendioa edota aholkua eskatzen bazizun, kultur munduko basamortuak zeharkaturik etsituta batzuetan (baikortasunaren eremutik aldendurik).

        Harritu egiten ninduen lan egiteko hartzen zuen diziplinak, larregizkoa gehienetan. Ez zeukan lebarik goibel, akiturik, haserre edo lur jota sentitzeak. Hitzeko gizona zen, lana burutzeko kontzientzia handikoa, eta anitzetan bere kirioak lehertzeko aginean izan arren lerro zuzenak idazteko gaitasuna erakusten zuen.

        Aspaldian, gauetan izkiriaturiko poemak erakusten zizkidan —erakusten genizkion elkarri—, norberaren bizitzaren tenperatura zertan zen konpartitzeko, zerk itotzen gintuen azaltzeko. Eta bizitzak anker trataturiko gizona kausitzen nuen, histura bihotzean, bizitzaren hitzezko egutegiak baitziren bere poema asko. Inplikaziozko poemak idazten zituen, larrua higatzen zitzaion hitz bakoitzean. Arnasa, behakoa, geriza eta hatsa bertan inprimaturik baleude legez irakurtzen nituen bertsook. Idatzi nion behin esanez, poema guztiak hartuko bagenitu eta airean astindu, lurrera eroriko liratekeen letra guztiak ordena egokian jarritakoan, bakardadea edo desamodioa hitza agertuko litzatekeela. Eta horrelaxe idatzirik geratu zen berari oparitu nion poema xume batean.

        Ikasle izan nintzena, gero lagun bilakatuta, aholku emaile bihurtu nintzen. Horrek ere parekatu gintuen adiskidetasunean. Edonoren aurrean halakatzen baitzen, ez baitzen haizetsua, eta bere xalotasun nobleak balantza erabat desorekatzen bazuen ere, eredugarria baitzen erakutsi ohi zuen apaltasuna.

        Eroakizun ugaritan murgildurik ibili den zetazeoa zen Andolin; euri jasaren osteko jabalduraz gozatzeaz batera, bizitzaren zalantzazko portuan aurrera segitzeko indarra aldarrikatzen duena. Emakeran dagoela maitasunaren sustraia sinetsita bizi izan zena.

Andolin Eguzkitza poeta

Ez zen izkiriatutakoarekin lehenengoan ase-bete gelditzen, eta horregatik, agian perfekzio eta jakituria maltzurrak bultzatuta, ezbaiaren labirintoan bueltaka ibiltzen zen, lerro hartan edota poema hastean ondoen zegokion elea topatu arte. Hitzak ez zetozen nolanahi ezarriak, zehaztasunez adierazi behar baitzuen sentitutakoa, oldoztutakoa, erraietan barna erretzen edo bustitzen zitzaiona.

        Hasiera-hasieratik, 1975ean Egan aldizkarian 22 urterekin argitaratu zuen «Askatasuna» izeneko lehen poema hartan, bere poetikaren jantziak erantzi eta zantzuak agerian eman zituen.

                Askatasuna, eder haizen hori

                maite haut, nahi, eta behar igurtzi,

                hire gorputz leun, azkor, oi Urtzi

                lagun iezadazu su hartzen gori!

                Askatasuna, gogor haizen ezti!

                Gora hi eta zoldu gaitunanok!

                Biba guok, aurrera hatzaigunok!

                Bizi gaitezen, oi gaitzanan bezti!

                Bigun eta zoli, txairo maitale,

                zimelik ez, gaztain koloreko'ri,

                iruntsi behar gaitun lagunzale,

                jo behar, gauaz, larruen logale,

                betiko elkarren jakinez berri,

                Askatasuna, maite haut, SORTZALE.

        Ondo gogoratzen dut Andolin Kalderapekoko irakurraldian, 2000ko udagoienean, 25 urte geroago. Arazoak izaten zituen ts, tx, tz edo h grafemak perfekzioz ahoskatzeko, beren beregi soinuen katea eten ez zedin. Irakurtzen zeukan ahoskera doinu bereziaren bidez poesiak arnasa hartzen zuela sinetsita. Dena eman zuen eszenan. Irakurri ostean, han etorri zen pozarren baina apal, itaunka, artegaturik ibili zela nabari izan ote zen, dena ondo konpreniaraztea erdietsi ote zuen. Berarentzat euskara, euskara literarioa, plazera zen lehenik eta behin, eta ondo erakusten zuen bazterrik bazter Jean Pierre Arbelbidek antigoalean esandakoa: «behar dugu eskuara atxiki, begiratu galtzerat utzi gabe, eta ahal badugu oraino azkartu eta hedatu. Dugun orok gure ahala egin gure herritarrei hemengo mintzaira maita arazteko eta arrotzei ere ahalik eta hobekien ezagutarazteko». Lematzat hartua zuen idazle zaharraren errana.

        Andolin Eguzkitzaren poemen gaietan honelako kezkak aletzen ziren: hizkuntza, desamodiotik deserroturiko bakardadea, denboraren iragate lasaia eta harremanen prekarietatean dauden goraldiak eta ahulaldiak. Poema bakoitza, urradura aseezin bat. Aseezintasun horren aurrean bere estrategiak eta zehaztasunak zabaltzen zituen ahalik eta poema landuena, bere irudiko, lortzen zuen arte.

        Orori agitzen zaigun legez, gehienetan ez dugu lortzen bilatu nahi dugun perfekziora hurbiltzea; eta horrek, Andolini gertatzen zitzaion bezala, kamustu egiten zizkion poemak, batzuetan adierazpen sinpleetatik hurbilago egoten ziren literaturaren ingudearen kontra zorroztu barik, burmuinak pasioz isiotutako sentipenak inprimatu behar zituelako beharra sentituko zuelako. Nire adieran, ez zen abangoardiak edo modernitateak inarrositako poeta, bide esperimentalak ebazten dituena. Mundua kurritzen ondo bazekien ere, neurrikoa zuen territorio txikia, eta nahikoa zitzaion hura ingurura begiratzeko.

        Handik zetorkion adjetibazio larregizkorako joera, batzuetan nekagarria bihurtzen zena poemak irakurri eta pilatu ahala, baina erabat bestelako sentitzen zena Andolinek berak ahotsa jartzean. Orduan hitz delikatuak aditzen genituen, sonoritate eta sentiera berezia hartzen zuten, lirikotasun ezkutua ziplo deskubrituko bagenu bezala. Maisutasunez eta maitasunez irakurtzen zituen bere poemak eta besterenak; zeuden hizkuntzan zeudela, abaroa eskaintzen zien poemei. Horrelako uneak ez dira ahazten. Denise Levertov-en «A woman alone» poema irakurri zueneko zirrara ere ez.

        Ez zen izan ekoizpen handiko poeta. Errana zidan hilabeteak gainetik pasatzen zitzaizkiola gustuko poema bat lotu arte: prozesu luzea, nekagarria eta ahalegin zehatzekoa begitantzen zitzaion. Poemak edonon, edonola eta bata bestearen atzetik idazteko grina geneukanoi bekaizkeria puntu bat zigula adierazten zuen begi malmutzekin. Baina horrek ez zion atzera eragiten, eta kosta lain kosta, aberri propio hartan arakatuz, naturaltasunez idatziko zuelakoan zegoen.

Arimaren ondoko ezkien artetik ibilki

Amaigabe dagoen poema liburu honetan hizkuntzaren karga apenas kausituko da; arintasuna kontaketan, eta mezuaren garrantzia azpimarkatu nahi zituela dirudi. Komunikatzearekin komunio handiagoa egiten duela ematen du, eta hutsalagoa hitz pisudunen eraikuntzan zimendaturik dagoen lerrokatze bertsifikatuarekin.

        Itsasontziak ur azalean uhara nola, denborak ere bere kodea lagatzen du gure azalean, gure eginkizunetan, gure aztoramenduan.

Mila urte igaro eta ura bere bidean (1993) izan zen liburu batean poesiari eman zion azken trenpua; eta harrez geroztik poema solteak aldizkarietan, itzulpenak eta bestelakoak egin arren, liburu gisan bere poema berrienek ez zuten argia ikusi.

        Finitu gabeko liburu honetakoak ez dira asko, horrek azaltzen du zein bataila handia zen poema bat ontzea Andolinentzat. Zeinen ilauna lan hura.

        Arimaren ondoko ezkien artetik ibilki honek idazleak beti besarkatu dituen gaiak dakartza ostera ere. Lerroen artean, tituluetan bertan ere, denboraren joana, tempus fugit, eta honen kontra esperantza; amodioak pizten dituen grinen aurrean, desamodioak sakabanatu eta betiko estaltzen dituenak; Egiaren bila abiatze zapuztua, homosexualitatea eta halakoen gaineko hausnarketak.

        Poemarioa duela sei urte abiatu zuen: 1998ko urriaren 12an. Handik hiru egunera, «Urtatsa» poema (hemen zati bat):

                Zazpi Kaleetako karriketatik ibilki

                joan egin zaizkit

                amodiozko jotzen nituen nahiak,

                sagar gorrien modura

                zail eta gordin gura nituen gorputzak,

                eta zikin eta hondakinen artean

                zabuka nabil

                kalearte honetan galdua:

                baso beltzean haizea balebil bezala

                orrien harramantzak izutua,

                azkorri baten erdian euria balekar bezala

                beldurrez abaro bila,

                nire bihotza eta azala odoletan baleude bezala

                negarrez bakar eta eroa.

        Nitasuna izan da beti idazlearen marka, nekez bazterturik utz daitekeena. Orain, ordea, ni horretatik aldentzeko ahaleginak ere egin ditu liburua hasi orduko, bestelako pertsonak sartuz eta bizitze propioa emanez. Bere gorputzetik haratago dauden beste begi batzuk ikusiko balute bezala, dena filmatzen legokeen kamera poetaren hatzetan. Agian horiek izango dira poema borobilenak, agian intimoenak.

                Lili beltzaran bat

                aurkitu du

                bide bazterreko sastrakan,

                gerraosteko lehortean

                gosea berdinduko bide dion

                ogi goxo egosi berria.

        Intimitate horren barrukoak dira poema asko; amodioaz, sexuaz edota haragiarekiko plazerez esplizitoki jarduten dute, sentsualitatez.

                Hain itsatsi baitzitzaion

                haren azala,

                hain estutu baitzuten

                haren besoek

                eta bero sentiarazi beraren gorputz sendoak,

                hain sakon eta mugagabe

                baitzuen maitatzen lagun hori eta

                euria zekarrenean bezala,

                hala eguzkitan, nola hotzetan

                desiratzen.

        Poesia ezin azalduzkoaren bilaketa dela zioen Wallace Stevens-ek, gizakiaren zoriontasuna lortzeko bidea, gogobete gabe dagoen gizonaren ahalegina, munduarekiko elkarrizketa modu bat baino ez.

        Elkarrizketa sakon horretan murgildurik alderrai dabilen pertsona baten paseo literario irakurriko duzu liburuan. Izan dadila denontzat gure arimaren ondoko ezkien arteko ibilaldia.

Juanra Madariaga

Bilbon, 2004ko uztailaren 14an

                Amodioa zer den jakin nahi baduzu

                sutan egur hezea para behar duzu.

                Sutan egur hezea paratzen baduzu

                negarra dariola akituren zaizu.

                                [Aita Donostiak 1912an Saran bildua]

                Be advised

                My passport's green

                No glass of ours was ever raised

                To toast the Queen.

                                                Seamus Heaney

                A trenc de pell i a trenc d'ungles i dents

                retruny la veu. Sense dir res, sospeso

                la densitat dels mots, la consistència.

                No n'escriuré ni un que ni em complagui

                profundament. Els mots són el relleu

                d'aquest paisatge estricte que dibuixo

                i han d'ésser plens, suggeridors, compactes.

                Cal que si mai algú s'hi aventura,

                com ara jo, no es perdi per camins

                massa intrincats ni el venci la desesma.

                No confegeixo signes, displicent.

                En cada mot m'hi jugo l'existència.

                                                Miquel Martí i Pol

                Old moulds are broken in the North

                                               Jon Montague

Fermin Díaz,

Hadassa Moscovici eta

Xabier Artiagoitiari,

hainbeste dira eurak maitatzeko arrazoiak.

ESPERANTZA-1

Lili beltzaran bat

aurkitu du

bide bazterreko sastrakan,

gerraosteko lehortean

gosea berdinduko bide dion

ogi goxo egosi berria.

ESPERANTZA-2

Taberna zikin ilun batean

aurkitu du,

beltzaran, azal leun, lirain, goxoa,

eta ekaitzaren ondoko

lasaitasun etsian

arima ernatu zaio

gorputzarekin batera

haragi ezti berriaz.

ESPERANTZA-3

Karibean sortuagatik ere

Bilboko kale-kantoietako

bebarru satsu batean

aurkitu du,

gorputza berotzen duen

plazer anker horren bila

hurreratu denean

iluntzearen erdian.

URTATSA

                Outros terão

                um lar, quem sáiba, paz, un amigo.

                A inteira, negra e fría solidão

                está comigo.

                                                Fernando Pessoa

Ilusioen garaia joan da,

joan dira loreak,

pagoaren hostoak eta satsa

gaualdeko hamaikak eta erdietan

batzen duten langileak.

Zazpi Kaleetako karriketatik ibilki

joan egin zaizkit

amodiozko jotzen nituen nahiak,

sagar gorrien modura

zail eta gordin gura nituen gorputzak,

eta zikin eta hondakinen artean

zabuka nabil

kalearte honetan galdua:

baso beltzean haizea balebil bezala

orrien harramantzak izutua,

azkorri baten erdian euria balekar bezala

beldurrez abaro bila,

nire bihotza eta azala odoletan baleude bezala

negarrez bakar eta eroa.

Zeren gure amak eguerdian,

zuzen eta

beti egiten duen bezala

ustekabean,

itaundu baitit

amodiorik ote neukan,

eta ezkontzeko esperantzarik,

eta gezur batez erantzun behar izan baitiot.

Bizitza laburra dela eta bizkor iragaten

erran baitit,

eguzkiaren printzak

laster direla hiltzen eta behingoan agortzen

errekastoetako urak

urteak joan eta desertuak zabaldu ahala.

Eta hotzez eta beldurrez

mozkortu naiz

zikin eta hondakinetan,

ondotxotik satsa batzen duten langileak

joan badoazela.

Bilbon, 1998ko urriaren 15ean.

URTE BI GURASOEN HERIOTZAREN ONDOTIK

Dagoeneko urte bi joan dira

gurasoak, bata bestearen ondotik,

hil zirenetik,

isiltasunean, iheska balihoa bezala

joan diren urte bien denbora,

luze, ahanzkor,

norbera ezerezean uzten duena

haize-zurrunbilo bortitz baten moduan.

Dagoeneko urte bi joan dira

eta zenbat joanen diren ez dakit,

nire bizitzaren luzean bezainbeste,

eta gure arreba nagusiaren

eta anaia gaztearen,

haiek baitira gure denboraren

alfa eta omega.

Dagoeneko urte bi joan dira

gure inguruko harresiak jausi eta

gurasoak hil zirenetik,

astiro, mazaltasunez,

ohi zuten moduan,

eta Jainkoari esker

lar minik gabe,

udazkeneko orbela doan bezala,

eta lagunek elkarri agur egiten

arratsalde gogoangarri bat

batera eman eta gero.

Dagoeneko urte bi joan dira

gurasoak hil zirenetik

eta bizitzari eusten diogunetik

heriotzaren kemenaz.

Los Angeles-en, 2001eko abuztuaren 24an.

Goizalderik goizalde,

gauez gau

ateratzen eta sartzen den

argia

esperantza bezala doa

lagunekin tabernetan ematen duten denboran

eta

gorputzak hazka egiten dienean

arimaren erdian.

DENBORAREN JOANEAN

Bizitza aurrera joan ahala,

gurasoek betiko abandonatzean

bakarrik

aurkitzen garenean,

gure aurrean inor ez dagoela

konturatu garelako

heriotzak ixten duen hodeiertzean,

eta garitzak eta garagartzak bezala

geratzen garenean

uzta bildu ondotik,

edo udagoienean

basobeltzeko pagoen antzera

haizete hotzen eta eurien eraginez,

arnasa hartzen dugu sakon

afaltzeko orduan,

edo telebistaren aurrean jartzen garenean.

Urtero

loratzen baitira gereziondoak,

itsasoak berotzen eta berritzen esperantzak,

hauts ezin dezakegun

gurpil zoro hori baita

gure arimaren

kemen-iturburu bakarra.

MAITE DUDAN LAGUN BELTZARAN BATI:

1. ALDAERA

Zure gorputz beltzaran hori

dut maite

itsasoa laño

arrantzale zangarrek beste.

MAITE DUDAN LAGUN BELTZARAN BATI:

2. ALDAERA

Zure gorputz beltzaran hori

dut maiteago

zozoek

sastrakako mailuki freskoak baino.

MAITE DUDAN LAGUN BELTZARAN BATI:

3. ALDAERA

Zure gorputz beltzaran hori

dut maiteago

oreinek ehiztarien turutei iheska

sentitzen duten beldurraren handia baino.

Telefonoz deitu dio,

gaur gauean ez dela etorriko

esateko,

bera ere nekaturik dagoela eta nahiago duela

bakarrik lo egin.

Ameriketarako kaian uhinen zipriztinez bustirik,

negarrez eseki du telefonoa.

Ohera joateko ordua heldu zaio,

ozta-ozta da gauza begiak lot ez dakizkion

egun oso bat lanean eman eta gero,

eta haatik saiatzen da beti ere

irudi horiek paperean jartzen

fama eta izena emanen edo dizkiotenak.

Hala uste du berak bederen.

Baina ez dauka segurtasunik.

Ez daki bere lankideek maite duten.

Ez daki beraren lana estimatzen ote duten,

eta horregatik ekin eta ekin ari da

azkenez erdietsiko duelakoan.

Ohera joateko ordua heldu zaio,

baina seguru asko ez du bakerik lortuko,

ezta atsedenik ere

begiak nekearen nekeaz lotu arren,

hainbeste kezkatzen baitu

besteek maitatzea eta beraren lana

ontzat jotzea.

Ohera joateko ordua heldu zaio,

eta halaz ere ezin dezake eguneroko zalantza hori amata,

hobe izanen ez ote litzatekeen

behingoz

agur esatea eta izpi distiratsurik gabe

alde egitea

betiko.

JON DUNS-EKO ESKOZIARRARI
ESKERRAK EMAN BEHARREAN NAGO

Aspaldian abiatu nintzen

Egiaren bila,

Europako eta Ameriketako hainbat bidezidorretatik

egin nuen urrats eta

itsasoak zeharkatu,

behinola piratek Atlantikoan gaindi bezala

neure altxorra kausitzeko esperantzan.

Jende asko ezagutu nuen eta bidebazter ez gutxi.

Ilunean bezala, egunean zehar ere

borroka egin nuen.

Ustez lagunak zirenak maitatu nituen,

eta sarritan huts egin

ausartek eta adoretsuek bakarrik

egiten ei duten moduan.

Behin baino gehiagotan

ezagutza eta amodioarekin

topo egitean,

Egia aurkituta nengoela

uste izan nuen.

Baina Egiak

behin eta berriro

egin zidan ihes.

Halako batean, ordea,

menditontor apal bat gaindituta,

konturatu egin nintzen

Eskoziako lurralde malkarretan

sortu eta berrogeita bat urterekin

hil zen

fraide frantziskotar gazteak

Erdi Aroko garai ilunetan

agerian utzi zuenarekin:

Ultima solitudo-a dela Egiaren zuztarra,

bakardade huts-hutsean aurkituko dugula soilik

bizitzaren eta heriotzaren arteko

hegia.

                Amatxo bentanatxoa

                egon zakidaz kontuan

                amore batek huts emonaitik

                beste asko dago munduan

Erraten ohi dute

amodioa

neguko beroa bezalakoa dela,

edo udako hotzaren antzekoa,

labur, eder eta lapurren modukoa,

ustekabean

huts-hutsik uzten gaituztenak

etxean

egiten digutenean

bisita.

Erraten ohi dute

amodioa

kantu eder bat bezalakoa dela,

edo lats bateko ur gardenaren antzekoa,

bizkor, xamur eta pikopasen modukoa,

ahoa uzten digutenean

azukrez eta minez betea.

Erraten ohi dute

haizkorri latzak

amodioaren antzekoak direla

lirain eta sotilak,

baina gaindiezinak.

NON SUNT MULTIPLICANDA
ENTIA PRAETER NECESSITATEM

Horrela ezarri zuen behin betiko

finko

William Ockham-goa

fraide frantziskotarrak

Oxford-en eta Avignon-en

bere bizitza arriskutan jarrita,

ez baita egia

bide guztietatik hel gaitezkeenik

Erromara,

ez eta naturak

errepide akastunetatik

aurrera egiten duenik.

Horrela ezarri zuen behin betiko

finko

Ingalaterrako seme azkar hark,

independentzia maite izan zuena eta

udaberriko otea bezala,

hala berdetasunaren iturri diren

lanbroa eta nork bere modura

pentsatzeko manera.

Horrela ezarri zuen behin betiko

finko

gizajendea maite izan zuen

ingeles egoskorrak,

askatasuna baitzuen

Jainkoarengana hurreratzeko

bidezidor bakarra.

BERROGEITA ZAZPI URTE GAINEAN DITUT

Berrogeita zazpi urte gainean ditut

argia ikusi orduko gauerdiko ordu bata eta erdietan,

oihan beltzean goizaldeko argi-izpiak nola

behelainoz eta esperantzaz.

Gauerdiko ordu bata eta erdiak dira

argia ikusi dudanean

behinola

Salamanca-ko kaleetan bezala,

orduan ohartu bainintzen

zein neurritan

guk geuk sortzen ditugun

munduaren etsia eta askatasunaren ezina.

Berrogeita zazpi urte gainean ditut

gauerdiko ordu bata eta erdietan,

sagar gorriak eta txermen gogorrak baizik

janen ez ditudala

betiko

erabaki dudanean.

SOUTHERN COMFORT

New Orleans-eko taberna ketsuetan bezala,

izerdiz blai,

kantuz,

musikaz,

amodio ezinez

bizi naiz.

Mutil beltz eder bat

hurreratu izan balitzait bezala

tabernaz bestaldetik

begiratu eta gero,

eta bourbon kopa bat

nahi ote nukeen galdetu,

eta haren gorputzean

ito izan banintz bezala,

eta beraren mihiak garbiturik,

hanka, bular, beso sendo horietan

korapilatuta,

bizkarrean zehar

bourbon kopa gozoa

isuri izan balit bezala.

Txoko zikinetan ezkutatzen omen da

Egia,

mutil biren amodioaren antzera,

txoko zikin

zaratotsez beterikoetan,

hala baiteritze

behar dela.

ADISKIDANTZAREN AMOREZ

Adiskidantzaren amorez

maite du,

adiskidantzaren amorez eta

ozeanoko alga guztien gainetik,

karibeena behinola izaniko uretan

itsasontzietako helizeak lotzen dituztenak

haizerik gabeko eguzki-galdatan

likatsu.

Ez baitaki osterantzean

zelan bizi daitekeen,

nolatan arnasa har,

begiak erne erabil,

ezpainez irri egin

kale-kantoietan agurtzen ohi dituen ezagunek

inoiz edo behin

besarkatuko dutelakoan.

Zeren ahanztura ororen gainetik

errekasto agortuetan

ihartzen ez baitira loreak,

zeren nahi beste destaina, mesprezu,

irain eta ezinikusirengatik ere

itsasoan atsedena hartzera

baitoa bizitza

ibaietan barrena ura bezala,

edo gu etzatean nola,

betiko

heriotzaren orduan.

ERRAIZUNKA

Ostera ere hasi zaio bere buruari itauntzen

gorrotoz eta bekaitzez bakarrik bizi behar ote duen,

bihotza ezerezak estuturik eta

karranpek hesteak ziztatzen ari.

Ostera ere hasi zaio bere buruari itauntzen

noiz arte segituko duen oinaze horrek

lagunak ondotik iragatean

bidebazterreko belarrak bezala

uzten duena,

zekalez beteriko gurdiaren txirrinkak

direlarik gainetik igarotzen.

Noiz arte iraunen ote duen min horrek

maite dituenek

uzten dutenean

sabanetako akazia bakanek bezala

zebrak

lehoinabar azkarren menpe.

Noiz arte eta zergatik

iraun behar ote duen sumindura horrek,

mendi-gailurretako izotzetan

helduko dela espero den esku lagunak

huts egiten duenean

eta lasaitasun gozoan

hiltzen garen hasten.

Baina gaur,

goizaldeko zazpietan,

itzarri denean lanera joateko

erabaki du

arrantzaleek dutela arrazoi,

iturburuek

mendigainetako ekaitzak beste

itsasoa maite dutenak

enbata latzak etorrita ere.

Zeren hala baitio Jainko Jaunak:

«maita ezazu zeure burua

lagun protsimoa bezainbeste».

Ozta-ozta da gauza

gorrotatzeko,

bere buruari sinetsarazteko

gorroto diola,

arras zaila baitzaio

behin maite izan zuena

bihotz-zolatik egoztea,

eta oso latz.

Hain itsatsi baitzitzaion

haren azala,

hain estutu baitzuten

haren besoek

eta bero sentiarazi beraren gorputz sendoak,

hain sakon eta mugagabe

baitzuen maitatzen lagun hori eta

euria zekarrenean bezala,

hala eguzkitan, nola hotzetan

desiratzen.

DON'T GIVE UP ON ME

                Don't give up on me

                                Solomon Burke

Agerian uzten ditu

itsasbeherak

hondartzako beltzuneak,

gauaren ilunak

ilargiaren zuria.

Errepidea uzten du libre

semaforo berdeak,

eta lurraren azala garbi

joan badoan larrapoteen samaldak.

Ez nazaala, otoi, inoiz abandona!

Aspaldiko lagun bati entzutera

etorri haiz

ostera ere,

baina agertokiko argien indarrez

ez hau ikusi,

oso gertu egon arren eta hire sakelak

esperantza onez beterik.

Eta kantatzen hasi duk

aurkezpenak egin eta gero,

eta giroa behingoan berotu duk,

eta hik hesteetan

behinola bezala

sugegorria sumatu

minez eta alegrantziaz.

Orduan, sarritan erabilitako

gogoeta hori heldu zaik,

ulertzen ez duala

nolatan aienatzen ohi diren

hain zorrotz, hain kuraios sentituriko

krokodilo eta txakur deslaien elkarrenganako hozminak.

Ordubete eman dik kantuz,

adorez eta bizi-nahiaz,

eta hurrengo

betidanik inarrosi hauten

kantu zahar horietako bati

ekin zaiok.

Lehen txaloekin batera

alde egin duk,

ez dualako bizipoz horri

beste behin ere

uko egin gura.

GOIZALDEETAN BARRENA

Goizaldeetan izaten ohi zen

entzuten nuenean

errepikakor, dardarti

zorroztaile haren txilibitu-hotsa,

gaurtxe ustekabean

aspaldiko partez

atzera berriz entzun dudana.

Oporraldietan izaten ohi zen,

Gabonetan, Aste Santuan

edo Pazko-astean agian,

zeruak goibel eta ganibetak amotz,

txilibitu-hots hura

entzuten nuenean,

negu beltzean gereziondoei darien mina

sumarazten zidana.

Bidezidor ezezagunetatik

barru-barruraino

iristen zitzaidan

txilibitu-hotsa,

bizikleta haren gaineko motoreari

pedalez eraginda

aiztoen ahoetan

txinpartak ateratzen zituen

zorroztaile haren txilibitu-hotsa.

Txilibitu-hots ozena,

zorrotz, apala

bihotzean

negarra sorrarazten didana.

BIGARRENEZ HADASSA

Bost urte igarota

ostera ere ikusi zaitut gaur

Hadassa

zeure etxean egin dizudanean

bisita,

eta atzera berriz usaindu

bizi zaren lautada berdeko trengeltoki zahar horretan

Anbotora igo ondoko

lurrun gozoa,

izerdiz, haize-zirimolez egina,

pil-pilean bihotza,

bakea begian.

Eta ez dio ardura

zein luze izanen den

ikusiko ez zaitudan denbora,

zurrunbilo baten barruan izan arren,

zureganainoko bidea

ez baitzait inoiz ahantziko,

ez eta oroimenean amoztuko

zure gorputza, zure bihotza

mugatzen dituzten

hegi zorrotzak.

Ez, ez dio ardura

zein urrun dagoen

zu zeu ostera ere ikusteko tenorea,

Jerusalem zaharreko

kale estuetatik bezala

haize leun bat baitabilkit

zainetan zehar,

zure oroitzapena beti ere

freskatzen didana.

Oi Hadassa,

Hamburg-eko lore beltzarana,

emakume sendo,

neska panpoxa,

eskerrak

zu zeu ezagutzeko aukera

izan dudana.

HASERRE NAGO

Haserre nago

arratsaldeko seiak eta erdietan,

Kale Nagusitik ibilki

krokodilo bat balitz bezala,

edo zakur deslaia,

pasa egin delako

begiak zuri, gora burua

itsu baten modura

bihotza gorturik,

belarriak estalita.

Haserre nago

arratsaldearen erdian,

egurasten ibilki

dilista-plater bat bailitzan

laguntasunaren plazerari

uko egin diolako,

ondotik pasatzean.

Haserre nago

arratsaldeko une honetan,

bakearen bila etxetik irtenda

xoxo betokerra bailitzan

ondotik igaro delako

gau euritsuetan

hainbeste beldurtzen gaituzten

tximisten modura.

Haserre nago

eta ez dut maite.

BERTUTEA

Euria zen kanpoan

Athenasko ziega hartan

jesarrita

bere burua hiltzea

erabaki zuenean,

jakiturian baitatza

—zioen berak—

gizaki ororen funtsa

eta nor bere kontzientziari

fidel izateko kemena.

Euria egiten zuen kanpoan

Mediterraneoko ertz malkar hartan

Sokratesek

bere burua hiltzean,

pentsatzeko askatasuna maite baitzuen,

pentsatzeko askatasuna eta adiskidantza,

nor ere izan baitzen zikuta

ekarri zion lagunari

musu ematen ziola.

Euria ari zen kanpoan

eta ostadarra ageri

gizon txiki haren bihotz ausartean,

taupadei eusteko kemena

agortu zitzaionean.

                Sense tu el panorama és més fred (i més gris),

                el sol... s'apagat i plou terra.

                                Panorama amb home

                                Ponç Pons

Duela urte bi

hiru hil eta hamaika egun

ezagutu zuen

eguzkiaren sartzearekin bakarrik

zabalik egoten diren taberna

labankor, kolorge, satsez eta

oztopoz beteriko horietako batean,

basobeltzean

ontzek urtxintxak bezala

ilargiaren itzalean

hainbat begi goseztok zulatuta,

erasoa,

kopa bana eskuan,

hasteko orduan.

Lehenengoan

ez zion jaramonik egin

zerbait gura ote zuen itaundu zionean,

honekin eta harekin egin zuen gero berba,

baina etxeranzko bidea hartzeko unean

ostera ere saiatu zen,

hain baitzuen tiratzen

haren azalaren ilun distiratsuak,

nola uraren indarrak

lehorreratzean

haizeak sendo jotzen duen hondartzan.

Sekulan ez du zergatik ulertu,

baina berarekin joan zen.

ZORIONTASUNA-1

Goizalde euritsuak

ostartez beteak,

eguzki-printzak zirika,

nor bere barrenari begira

haize leuna badabilela

apirilaren erdian,

Aristotelesek

sine qua non-tzat jartzen zuen baldintza beterik,

nahikotasunez gainezka

gogoeta egiteko orduan,

itsaslabarretako lanpernek

uhin harrotuen

fereka

sentitzen dutenean bezala.