RAFA EGIGUREN

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Rafa Egiguren

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Gure poesia kultua herabe izan da umorea erabiltzera, hain segur errazkerietarik eta, oro har, olerkaritza folklorizatutik urrundu beharrez. Iduri luke jasoagorako asmo horretan beldur hartu ziola irriari, poetek umorea anitza dela ez balekite moduan, edo «gauza serioak» beti zurrun adierazi behar balituzte bezala. Menturaz gure lehen poeta modernoek bazuten halako oka bat poesian baino prosan aspertzeraino landutako Mariz, Peruz eta gehienbat oker ulertzeetan oinarrituriko algarez, Lizardiren txinparta batzuk ditugu salbuespen ia bakarra. Barne-arrazoi hau menostu gabe, egia da euskaldungoak ez zituela oso urte gozoak bizi izan XX. mendean, eta horrek ere edukiko du zerikusia gure poesiaren seriostasunean. Gero Arestik ekarriko zuen aire sozial berria mintasun dramatikoz heldu zen, tonu epikoa behar zen herriaren kontzientzia inarrosteko, beste ildo garrantzitsua, poesia existentziala, bortxaz ageri zela itun. Horrek guztiak eta berez dauzkan balioek egiten dute Rafa Egigurenen poesia lana, laburra izanagatik, garrantzitsu. Eguneroko bizitza eguneroko hitzetan, esanen genuke ematen digula Egigurenek, baina gauza arruntek daukaten ahalmen poetikoa baliatzen duela. Abanguarda literario guztiek eduki ohi duten kulturaren ulertze festazalearen partaide, mundua jostailuz betea dagoela ohartarazten digu: tren elektrikoak, boeingak, poxpoloak, Pantera Arrosa, zapatak, karrikak, San Juan sua... eta traste hauen bitartez aurreko belaunaldikoen elokuentziaren poesiatik detailearen poesiara egiten dugu jauzi, poetak, oso jario kontrolatuan, hurbil konkretua paratzen baitigu ikusgarri, kapritxoak diruditen erreferentzia pertsonalak, poemaren bitartez orokor bilakaturiko txokoak, gizakiak, bizipenak. Munduaren ganbarako anabasak irudi-sortzaile egin du lehen-lehenik Egiguren, eta halako senak ezinbestean egiten dio aurre esloganari, deklamazioari.

      Umore hau, ironikoa izanik ere, ez da hitzen zehar-zentzuez edo azpi-esanguraz baliatzen, ez da lexikoaren erabileran oinarritzen, ikuspuntua, kontrastea eta irudia darabiltza Egigurenek. Bere poesia figuratiboa dela esan genezake, begian jotzen duena. Adierazkortasun handiko metafora plastikoak sortuz, irudiaren eskutik garamatza poetak mezura, eta errealitatea interpretatzeko modu berri bat proposatzen digu ustekabean. Ikusi batean tribialak diruditen gaiak ikuspegi xalo ustekoan erabiltzen dituela, beti dauka fantasiak eta irudimenak agerian uzten duten azpilduraren bat gordea, gure segurtasuna kolokan jartzeko. Ni atzarria, isilpean matxinatua, bigarren plano batean gelditzen da diskrezioz, funtzio estrategiko bat baitauka poema hauetan irriak, errealitatearen modifikaziora gaituenez behartzen, ezkerreko kokapen batetik. Hitzez urri, doinuz apal, behakoz zorrotz, zentzu ludiko handia ageri du Rafa Egigurenek, giñol-antzeko batean murgiltzen gaitu askotan. Eta beharbada hori bera izan liteke, espirituz kritikoa den arren, absurdura ez jotzeko arrazoia. Poesiak esperantzaren zorra ordaindu behar balu bezala.

KOLDO IZAGIRRE

Rafa Egiguren (Hernani, 1948), oso gazterik hasi zen idazten Zeruko Argiako Gazte Naiz ataleko Hemen, gazteagoak izenekoan (1964). Ikastola modernoetako lehen belaunaldikoa da, eta irakaskuntzan jardun ondoren itzulpengintzan ari da egun. Poemez gainera Ilargia putzuan ageri nobela bikaina argitaratua du, eta Wang Wei, Du Fu eta Li Bai VIII. mendeko poeta txinatarren antologia bat dauka prestaturik, txineratik itzulita.

astronautarena

Izarren arteko

sabel epel hartan,

bai goxo!

Arnas hedatu batean

hire bihotzak emaro

txalaparta joka.

Irentsitako txanpan tragoak

su-artifizialak piztuko,

ziplo!

barru-inguruetan.

Ur urdinetan igeri

mini-aingeru motel bat baizik

ez nintzen denboretan,

... nork pentsa

o, mundu!

ama antiujudun bat

emateko adina bazinenik!

1981

sinesmena

elurrak hire begietan

mamitu zirenean,

zuhaitz bat bezala

sentitu hintzen

ilunpetan hazten.

basoan era single eta arruntean

huts-hutsik bizitzen.

sentimendu bolada geldiek

heldu ziaten tripa

tristura hunkigarrietan.

gauaren eta izarren

  pisu ikaragarriaren azpian,

  hain apurra ikusi duk

  hire burua... !

Oi, lur hotza !

Oi, lur hotza !

Oi, lur hotza !

1981

abodi

musuz josiak

begi biak.

oinetako bakoitzean

oin bat.

hartz-zuri baten

konpasa.

... gau ona pasa.

                        1981

baietz!

Akabatu ziren

errege magoen

ikatz gozoak.

Izpiritu santuaren

hegaletan jarrita

pantera arrosa

baletor...

ukabila lekarke

goratik jasota.

Troiako zaldiaren

sabelean gordeta

pantera arrosa

baletor...

sua lekarke

ikastoletako haurrentzat.

1981

plantak

zure begietan pausatu

ta pasatzen utzi nauzu.

errekonozimendu lasai bat

harrapatu dizut

zure begien atzetik.

ea zortea duzun

eta nitaz

enamoratzen zaren.

1981

gutuna

nire lagun haundia

zure hutsune sakon hori

paseatzera ateratzen duzunean,

nire tristuraren atzetik

errebeldiazko sentimendu urduri batek

enbargatzen nau.

zergatik beldur hori?.

zuretzat ari dira

apropos

ehun kuku kantari.

airea

zure ahoaren parean

pausatzen da

esne freskoa bailitzan,

izartegiaren argiak oro

pizten dira

egin dezazun lo,

ta munduko arloterik bitxiena

berriz,

zuri so.

ireki hutsune horri zulo bat.

irten hona.

entzun

hemen kanpoan

ari den

musika eder hau.

                  1981

mingain puntan mutu

Hor zaude

nolanahi.

Mihin puntan mutu

alferrikako ahaleginetan.

Hor zaude

nolanahi.

Distantzi jelatuen atzetik

ezin egon nagietan.

Hor zaude

nolanahi.

Zeure buruaren apalen batean

asanblada isiletan bildua.

Hor zaude

nolanahi.

Ispiluz osatutako

kuboaren barru-erdian,

zintzilik,

Ta ezin etsi,

Ta ezin ase.

Ta ezin ase,

Ta ezin etsi.

     1981

Musika: Imanol (1982)

            Fran Lasuen (1992)

gonbita

Zingira sargorietako kanaberaz

ta izarretatik ekarritako kontxaz,

egundoko sonajerua muntatu dizut

gure etorkizunaren aurrean

zintzilikatzeko.

Inoiz, gure etxera bazatoz,

musika piztuko dugu inguruko basoetan,

ta enbor heze kiskalien ke urdinaren liluran,

gustura egongo gara besterik gabe.

Ilunpeak argiz urratzen hasi orduko

kafesne bero bat prestatuko dizut,

egur eta laranja azal erreen usainez

goxatutako sukaldearen giroan.

Bidetxiorrak ikuskatzera irtengo gara gero,

laino arteko goiz zerrepelaren barrena.

Itzuli beharrez,

oroitzapenaren eremuetara

behartzen nauzunerako:

spray beltz bat erosi dizut

nire proposamen hau

zeure hiriko hormetan

argitara dezazun.

1981

made in

Gure denboraren

aurpegi geografikoan,

gure denboraren

mapa fisikoaren

leku guztiak

erlojuz markatu ondoren,

brujulatxo bat

erostarazi digute

eskumuturrean eraman dezagun.

Eta hala ere

kolore guztietako bideek

enbarazo egiten.

Mundu bera ere

salduko lukete,

egun balear batean

bira osoa emango ezpalu.

                1981

arrastaka

Katu bat bezala

obligatua banago

autodefentsan.

Zakur bat bezala

galdu behar banaiz

kaleetan zehar.

Bigarren kategoriako

ardi errebelatu bat

izan behar badut.

Giza-sare monolitiko hauetan

harrapaturik banago,

betikoz.

nahiago dut lo

nahiago dut lo

nahiago dut lo

... amets bat bizitzeko

adina banintz.

  1981

Musika: Santi Jimenez

aztiarena

... inoiz

mahain gain bat

ispilu balitz,

eta gau ilun hau

jausiko.

... inoiz

mahain gaineko izarretan

ahuntzume xamurrak jan

eta titi beltzen

pixa gorriak edanez,

paperezko

zinemaskope

digante

batean

... oro balekus;

pantaila sutan kiskaliko

ta kristal ozenak apurtuko.

Gero,

ezer otez,

bertsolariaren ahotsa.

          1981

in memorian

lagunarteko

bazkari

sobietikorik

jatorrenaren

postrea

... opa.

klandestinitatearen

txipiroi

guztien

okaso

nostalgikoa

... opa.

erlojuak

erauzitako

denboraren

atseden

mugagabea

... opa.

nortasunik

gabeko

buruaren

askatasun

gardena

... opa.

itsas

izarretako

freskotasun

ugariaren

iluna

... opa.

lur azpiko

sator hilari.

munduan

German zenari

ezin bestez,

altxa tropa

... ta opa.

Ze ...

jadanik,

asmak ez dik

bizitzaren hatsik

behartuko.

Ta ...

kopeterdiko

txulo beltzetik barrena,

zilarrezko tximistak

joa dik,

eskumuturreko

despertadorearen

espero gabeko

tutu tristea.

adios ...

lur azpiko

sator hila.

gaztetasun humila.

galaxia hotzetan

izar gorri baten bila

habila.

     1981

gipuzkoa

ikuilu ilunetako

amets beroetan,

belar gozoak

hausnartu bitartean,

aurpegi hitsean,

almendra urdinak,

Kantauriko

itsasoari

begira.

Gatzagiz mamitutako

esnetan sortua den

behi txuri-txuria.

Behi urdinaren larruz

hodeipean jasotako

oihal gris lanbroz bustia.

Udazken lehorreko

behi gorrian,

sagardoz puztutako

betizu hordia.

Behi titi beltzetik

odol gorrietan jario,

urtzen ari den

galda etsipengarria.

     1981

nunquam superata

Europa zaharraren

kartoizko buruhauskarri

azpian,

sagar

erre

baten

txustarra.

Han hemenka,

behi guztien

postrerik

estimatuena.

Eta zerutik

belar-metal

gazta batek

so.

 1981

c.a.t.

Rioko Azukre-Ogitatik etorritako

Bihotz Sakratu hegalaria,

Igeldoko kartoizko gaztelua,

Hotel Londreseko tontorrean

ereindako tipula ortodoxoa,

ta Kursaaleko zubian zelatan dauden

getari borobil prefabrikableak

zaintzeko,

esploradore kapela daramate

Donostiako munizipalek.

Hiroxima ta Nagasakitik

ekarritako tamaritzek berriz,

bizar berde batzuk

erakusten dituzte

noizean behin besapetik,

ta Bulebarreko kiosko aurrean,

artzainik gabeko inudeen artean,

alkate potoloa aurrezkoa dantza ezinik.

           1981

mapa mundi

Zuritu egin digute izakera,

mugak bizar-aitzurrez bereizi.

Kartoindu egin digute lurra,

itsasoa paper urdinez estali.

Alanbradatan bilbatu gaituzte

lerro paraleloz eta meridianoz.

Zehatz-mehatz finkatu digute,

txandapasean dagokigun gradua.

                1985

errebantxa

Izan ere, inork ba al daki

kantxako zein zentimetro kubikotan

jokatu behar zaion imintzio bati

aukerarik gabeko desafio zimurra.

Garaituko ez balu

bekiola behintzat

dutxaren atseden etsia

zilegi.

          1985

goraintzi

Inork baino hobeto bazekien ere

nongo taktika-plani

zuritu behar zizkion barandauak,

ihesaldiaren izkina batean

itsutu zuten paretaren kontra.

Kilkerrak eta ipurtargiak

gustatzen zitzaizkion

bere koartoko tetxuan eta

Vietnamgo mapa zabaltzen zuen

gertuagotik jarraitzeko Vietcong.

Nahiz argazki aereo hartan

tamaritzen arrasto gutxi,

garai hartako enziklopediak

hiruzpalau koloretako ekuazioak

erakusten zizkion bakarrik.

                1985

immolazioa

Bere buruaz

beste

(paperezko

lili bat)

egin du

kaxka

motzeko

poxpolu

bontzoak.

        1985

inuxentearena

«Ez zara mundu honetarako»

esan zaio;

txiripaz,

halako batean,

mundu arrotz honetara

erori den inuxenteari.

«Hurrengoaren bidea urratuz

eskura dezakegu

dagokizun zorion apurra»

esan zaio;

txiripaz,

halako batean,

mundu arrotz honetara

erori den inuxenteari.

Bizitza luzeagoa,

agian areagoa

behar omen duelako;

aurrerabidearen zaldi biok,

ahalik eta azkarren

eta

ahalik eta urrutien,

bizitzaren atzetik

alde egiteko baizik

ez dutelako akaso balio...

«Lana eta borroka:

horra defentsarako

emango zaizkizun

erraminta bakarrak»

esan zaio;

txiripaz,

halako batean,

mundu eder honetara

erori den inuxente gaisoari

1985

txostena

Etzazula portzentaia minimo batez, bederen,

etorkizun inplizitoetan hil zaitzaten utz.

Tabernaz taberna,

hankapuntetan ibiliko bagara ere,

ez dezatela biltzarretan zure begi urdinek

mozorroaren azpiko negar saminik isuri.

Dagoeneko kasikan ez ditut

zure aparatu digestiboaren

azken taupadak konprenitzen

baina, parentesi artean esango banizu,

ekarri dituzten bokadilloak ez direla

azken finean baino guretzat...

Belardietan ez da

zure aldeko papera besterik ageri;

«delinkuentzia internazionalaren anaiek oro

lurrazpiko aparkalekuetan errekeritzen zaituzte».

        1985

arretaz

Azare itsuaren eginahalak

denboraren poderioz

izar berriak pizten ditu.

Etorkizunaren asmoak

eta

asmakizun dirautenak

batera datozenean

gizonak ezagutu egiten du.

Ezer ikaskizun dirauen artio

jakin eta ez dakienaren arteko oreka

beti izango da neurri berekoa.

Gure oroimen ahulak

ahalegin ikaragarriak

egin behar ditu

nahiz hemen bertako etorkizunari

imintzio zorri bat

harrapatuko dion.

            1985

aholku merkeak

Bere bizimodua zinez

joriago desio duenak,

ez dezala politika

geroaren baitan hesi.

Atarramentuaren abantzuak

errekeritzen duen oldarra

erramintan prest daukanak,

ez dezala reboluzioa

politikaren baitan utzi.

Altxorraren alderdiren bat

Orain bertan zor zaio.

1985

neure buruari

Egunen batean hil beharragatik

ez dut ero baten moduan ibiltzeko

aski arrazoirik aurkitu.

Ez nuke inolaz ere

gauza haundirik gabe

bizitzeko beldurrik nahi.

Neure borondatez uzteko prest

nagoen gutizi orotan

nazkatu arte

jarrai bezate

orain arte bezala alferrik agintzen.

Norbaitek galdu beharragatik

ez dut nik irabazi beharrik.

                1985

agurra

Orain ezikan, besteetan ere

ez dinat bizkarrik emango, Maddi,

baina bihar arte, bederen, ez itzan

suzko igitai zorrotzok itzali.

Irri maltzurrez txikitu dinate

mila pusketan mailu baldar hau

ta Thor traste honek, azken aldean,

fandangoan aritzeko gogo gutxi.

Zitroin garratzez eskribituta

bidaltzen dizkinat seinale goriok,

hitzaren sotoan miatu nahi badun

txaparen gainetik pasa itzan.

San Juan bezperan Venezian dinagu

San Marko plazan enkontrubide bat,

inguratzen bahaiz, ez itzan ahaztu

denbora bateko karramarro zaharrak.

           1985

nabigatzailearena

Muxu batez seinalatua zeukak

amaraun planetarioaren ezker aldera

helburu gisa txoko txiki bat;

bere begien atzeko pentsutan zetorrek

beste zerbaiten izenean bahiturik.

Bihotzaren azpi-doblean zakarrek

irtenbide ezin baten erretratu robota;

kutxa beltz batean gordeta zaramak

amore eman beharraren kasketaldia.

Hala ere, irribarrez zebilek ozar

begi urdineko Zepelin baldar hori...

Izan ere,

gaur egunean hegazkinak dituk

munduko animaliarik ikaragarrienak.

            1985

requiem

Hezur eta haragizko izeberg

lur hartzerakoan lur jota,

sugarren artean itotzen akabo

Joe.

Galtzerdiaren azpiko

errekamaran betoz prest

algebra bizkor baten aldeko

kamikaze birjaioberriak

Baxter,

ojala berriz!

Beldurrari ikasi genizkion

paradigma baldarrak,

hainbat maskuri-dantzariren

gomazko durundak,

triku-trikuan goizero

hankutsik zetozen komando japonesak

etsi-etsian hire zain

aireportuaren erdian kiskaltzen.

           1985

otoitza

Trumilka izar txirbil,

trumoiak askatzen dituzun

burdin puska.

Harridurak grapatzeko

ikusmira ozena.

Ilunpetako metala

eta

labirintu fatala.

Ganbaz kargatuta

isilik zauden

txipiroi astuna.

Oihartzunak zulatzen

ozar diharduzun

tximista zitala.

Etorkizun oro

eragozten duzun

erraminta mortala.

1985

ispiluak

Aurpegi bakarreko kristalak.

Eguneroko kamino bustietan

zilar zikineko pagoak, ispiluak.

Ispiluetatik egiten du

baita ere

irudiaren oihartzunak

eta

egoitzetako aire egonduak

ihes.

Begiaren mugarri bigun,

urez betetako harriak;

bi aldetarako ispiluak hala ere,

kristalak.

Izarrak,

inularretako kasualitate zaharrak.

                1985

itsu

Muskerraren antzo zelatan

Gordetzen nauen barrutian

Kanpoko urarenak dira

Patxadan orekan lo dauden

Zaldi-arrainen paradisuan

Ispilatzen diren zantzuak

1985

alferrik

Erakusten ez didazunaren

mapa papiroflexikoa

asmatzea badago,

ta zure bihotzaren azpiko

karkabetan nabil,

trolebusaren bigarren pisuko

azken aulkian galduta.

Hurrengo orrialderako bidetxiorretatik,

belarrezko petatxu zabalez

konposatutako edredoietan barrena,

zeu zara betiko gidari,

ta neu, berriz,

neure buruko fronte sakabanatuen mandatari,

erabakirik gabeko korapilotan antzu.

Gure kaleidoskopio gandutuaren zorabioan

ausartzen naizenetan,

konprenitzen ez ditudan keinuak

egiten dizkidazu,

ta harrapatzen nauzun

tabernatan oro

kupidarik gabe lapurtzen,

baxoerdian geratzen zaidan kondar bakarra.

        1985

estrategiak

Gure arteko diferentziak badira

aurrerabidearen giltzarri,

errepikaren aldi bakoitzean

bere lekua kentzen zaio

atzetik datorren beste zerbaiti.

Orekan behar dute neurriek,

egunkari oro da maizegi,

etorkizun jori bat sartuko bada

gaurko gudariak behar du

denbora hustutzen ondo ikasi.

Dagoeneko helburuak hemen daude,

gerokoak ez dira gehiago,

aukerabideak jarraitu behar badu

amets ezin guztiak zehazten

bertan ahalegindu beharra dago.

            1985

kukumiku

Tranpateko bakoitzean

eror ez dakizun etxea

urruti omen zaude

berandutuko ote zaizun zain.

Bart arratserako zurubitik barne

atzera daramaten ametsetan ere

ba omen zabiltza.

Ta hala ere,

bertan harrapatu zaitut

aspaldiko partez ihesi

irrati baten tripa zaharra

zirudienean ilunean hiriak.

                1985

katuzainarena

Katu baten begiak,

ilargia zaintzeko

sarraila zulo zoliak.

Katu baten begiak,

teilatuetan dabiltzan

ikur fosforagarriak.

Katu baten begiak,

ilunpe sakonetan

izar-elurrez josiak.

Katu baten begiak,

kolore askotako

labanaren zauriak.

Katu baten begiak,

ametsaren erdian

arrainez bete-betiak.

     1985

gau-giro

Ilargiaren azkazal zorrotzak

larrutzen duenean arratsa

eta izar lakarrek harramazkatzen

mendiko abar iharrak,

desegin egiten dira ilunpetan etxeak,

diharduenean hotzak hiltzen

sukaldeko leihoaren argi erreak.

Lurraren azpiko oihartzun gorrak

galduta dabiltzan tren baldarrak

hurrupatzen ohi omen,

eta errainuen artean hor nonbait:

txatartegi bat gainezka,

sateliteak zilipurdika,

eta irratia,

distiraz irakiten.

         1985

tian'an men

airean hondar-borroka

haizea dabil orroka

ate-zaindari, portalez kanpo

hilezinezko dortoka

harrizko ganbeluak lo

nolako ametsak; auskalo!

aldameneko dragoia ere

oraindik isilik dago

hojaldrezko jauregia

harresi gorriz jantzia

teilen gainetik erortzen zaio

goxoki-lerde gaxia

ate guztiak itxirik

apenas dago leihorik

alegiazko erretratua

atalburuan zintzilik

Euskal Herria non dago?

izarrei begira nago

begiak heltzen duena baino

pausoren bat harantzago

                  1990

erronka

beldur naiz

ezagutzen ez zaituenak

inoiz zugan

erreparatuko ote duen

beldur naiz

iraun beharrak

nolakoa nahi zintuzkegun

ba ote digun

ikusten uzten

beldur naiz

zaren bezalakoa

ba ote zaitugun

behar bezainbat

maite

beldur naiz

gure haziak

etorkizun-indarrik

ba ote duen

zurekin

beldur naiz

zugan bat

ez ote gintuzun

beste egingo

nork bere burua

asmatu ezean

ezin du izan

sekula betiko

       1990

harria

zazpi kolorez argitu du

argiak harriaren azala

zazpi kolorez harritu du

harriak argiaren ahala

 1990