Carlos Drummond
de Andrade

itzulpena: KOLDO IZAGIRRE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Carlos Drummond de Andrade

© itzulpenarena: Koldo Izagirre

© edizio honena: Susa

2014ko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Carlos Drummond de Andrade Brasilgo poesiako autore kanonikoetako bat dugu, literaturaren historietako XX. mendeko atalean salbuespenik gabe ageri zaiguna. Korronte modernistan kokatu izan da gutxi-asko, baina haren bigarren belaunaldiko kide gisa edo modernismoaren ondorengo gisa. “Modernismo” hitzak esanahi aski diferenteak gorde ohi ditu literatur tradizioaren arabera. Brasilgo literaturan, 1922ko Arte Modernoaren Astean jartzen da abian modernismoa, besteren artean, Mario de Andrade, Oswaldo de Andrade eta Manuel Bandeiraren eskutik. Azken honi eskaini zion Drummondek poema zorrotz eta umoretsu bat, Literatur politika. 1922ko Belaunaldiko kideek askatu zuten Brasilgo poesia egitura tradizional eta metrika zurrunetatik, eta Drummondek berak ere, haien ildoan, bertsolerro eta poesia librearen hautua egingo du, Poetaren begiramena poeman irakur dezakegun moduan.

      1902an jaio zen Itabiran, Minas Gerais probintzian. Jaioterria sarri ageri da bere poesian, antologia honen irakurleak konprobatu ahalko duen legez. Garai politiko eta sozial gorabeheratsuak bizi izan zituen: 1930eko iraultza, Getulio Vargas-en agintaldiak, estatu kolpeak, 1964tik aurrerako diktadura militarra... Garai gatazkatsu horren zantzuak sumatzen dira lerro nahiz lerroarteetan. Poeta moduan da ezbairik gabe ezagun, baina prosa lanak ere argitaratu zituen, ipuinak eta kronikak batik bat.

      Drummonden poesiaren ezaugarri deigarrienetako bat bere aberastasuna da. Taxuera, forma, gai, erritmo askotariko poemak aurkitzen ahal ditugu bere obran —eta baita, honenbestez, antologia honetan—. Obra poetiko oparoa izan zuen Drummondek, berrogeita hamar urte baino gehiagoz luzatu zen haren emari poetikoa, eta denbora horretan bertsokera ugari saiatu zituen. Hor ditugu erritmo jakin batzuen bidez eta errepikapenez ondutako poemak, Bidearen erdian edo Bonba kasu, edo lengoaia poetikoaren abilezia nabaria ageri duen Giza berbaren inguruko otekizunak edo Eztuzki, liluzki, ilunuzki, maituzki. Hor ditugu, bestalde, Amerika moduko zurrunbilo-poemak, edo prosa poetikora hurbiltzen den Langilea itsasoan. Irakurleak umorerik ere ez du faltan izango, Objektu Hegalari Ezezagunak hizpide dituen Plater baten beharrean poema bikainean adibidez.

      Eduki soziala duten poemak ere azpimarragarriak dira Drummonden poesian. Inork pentsa lezake futbol partida edo txapelketa bat nekez izan daitekeela poesiarako gai, baina brasildarrak aurreiritzi horiek hankaz gora ipini zituen 1970. urtean Mexikon jokatutako eta Brasilgo selekzioak irabazitako Munduko Futbol Txapelketaren harira idatzitako liburuarekin: Futbol a arte (Futbolaren artea). Hango bi poema topatuko ditu irakurleak antologian: 70eko Munduko Kopa I eta 70eko Munduko Kopa II. Brasilgo kultur adierazpen sonatuenetako bati, inauteriari alegia, egindako erreferentziak ere anitz dira bere obran, eta antologian hari buruzko poema oso bat dugu: Festa II. Inauterien hordialdiaren poz eta nekeak, tasun eta keriak irakurriko ditugu poeman zorrozki deskribaturik; menturaz, euskal irakurleak, Drummondek “inauteria” ipintzen duen tokian “San Ferminak” ipiniko du eta poema auzoak idatzitakoa dela irudituko zaio. 

      Drummonden ironia eta zolitasunaren gibelean poeta egiati eta leial bat sumatzen ahal dugu, idazle engaiatua haren idazkiekiko bere inguruarekiko bezain. Drummondek berak beste inork baino hobeki esan zuen moduan: “Irriñoa besterik ez naiz / gizon isil baten aurpegian”.

BEÑAT SARASOLA

Zazpi alderdiko poema

Sortu nintzelarik, aingeru makur batek,

itzalean bizi diren horietakoak,

honela esan zidan: bizitzan, Carlos, beti izanen zara gauche.

Emakumeen ondotik dabiltzan gizonak

barrandatzen dituzte etxeek.

Ilunabarra urdina balitz

ez genuke menturaz hainbeste nahikari.

Busa beterik iragan da izterrez:

izter zuri hori beltzez.

Zertarako horrenbeste izter, Jainko jauna!, galdezka ene bihotza.

Alabaina, begiok

ez dute deus galdetzen.

Bibote osteko gizona

seriosa da, sotila eta sakona.

Ozta egiten duen hitzik.

Lagun bakan, bereziak ditu

bibote eta betaurreko osteko gizonak.

Jainko jauna, zergatik utzi ninduzun

ni Jainkoa ez nintzela jakinik

ni ahula nintzela jakinik.

Mundu mundu mundu zabal

baldin banintz Mendizabal

errima bat edukiko nuke, konponbide motza.

Mundu mundu mundu zabal

zabalago ene bihotza.

Ez nizuke esan behar

baina ilargi horrek

pattar horrek

arraioa baino hunkituago uzten naute.

Literatur politika

                                      Manuel Bandeirari

Poeta udaleko

eta poeta eskualdeko

eztabaidan nork azpiratuko poeta lurraldeko.

Bien bitartean poeta lurraldeko

urrea ateratzen ari da sudurretik.

Bidearen erdian

Bidearen erdian harria

harria bidearen erdian

harria

bidearen erdian harria

Ez zait inoiz atzenduko gertatu hori

betazal nekatuon bizitzan.

Ez zait inoiz atzenduko bidearen erdian

harria

harria bidearen erdian

bidearen erdian harria.

Kuadrila

Inor maite ez zuen Lili

maite zuen Joakin maite zuen Maria

maite zuen Raimundo maite zuen Teresa maite zuen Joaok

Joaok Estatu Batuetara alde egin zuen, Teresak komentura,

Raimundo destorbuz hil zen, Maria izekotzan geratu zen,

Joakinek bere buruaz beste egin zuen eta Lili

historia honetan lekurik ez zeukan J. Pinto Fernandesekin zitzaigun ezkondu.

Ekilorea

Ekilore hura Palmirako lorategi publikoan.

Juiz de Forara zindoazen autoz, gasolina ahitu,

bizartegi bat zegoen, argazkilaria, eliza, haur bat zutik,

bazen (besteak beste) ekilore bat. Neska iragan.

Bularren eta ekilorearen artean trabaturik zure borondatea.

Hegan egiteko, maitatzeko, zoriontsu izateko, bidaiatzeko, ezkontzeko, ume asko izateko nahikari infantila;

neska harekin argazkia egitekoa, jolas lizunak saiatzekoa, zoritxarreko izatekoa eta otoitzean hastekoa;

nahikari handia; neskak ez zizun antzik eman...

Elizaren atetik sartu zen, ametsen atetik irten.

Ekilorea, ergel halakoa, ez zen ohartu.

Mundumin

Bi esku baino ez

eta mundumin,

baina gatibuz betea

oroitzapen jario,

eta gorputzak etsi egin

maitasunezko batzera.

Jaikitakoan, hila eta

soildua ageriko da zerua,

neu ere hilik egonen naiz,

hilik nire grina, hilik

akorderik gabeko istilean.

Lagunek ez zidaten esan

gerra bat zegoenik

eta sua eta azkurria

ekarri behar zenik.

Barreiatua sentitzen naiz,

mugez aurreragokoa,

apalik dizuet eskatzen

barka nazazuela.

Gorpuak pasatuko direnean,

bakarrik geratuko naiz

albainuak kentzen

kanpaijolearen, alargunaren eta

mikroskopistaren oroitzapenari,

txabolan bizi ziren

eta ez zituzten aurkitu egunsentian,

gaua baino gauagoko

egunsenti horretan.

Itaribatarraren aitortza

Itariban bizi izan nintzen zenbait urtez.

Batez ere sortu egin nintzen ni Itariban.

Horregatik naiz iluna, harroa: burdinazkoa.

Ehuneko laurogeita hamar espaloietan burdina.

Ehuneko laurogei arimetan burdina.

Eta aldentze hori bizitzan porositatea eta komunikazioa den orotik.

Maitatzeko nahikaria, lana eragozten didana,

Itaribatik datorkit, emakumerik eta helbururik gabeko gau zuri haietarik.

Libertigarri zaidan sufritzeko ohitura

Itaribaren herentzia eztia da.

Itaribatik ekarri nituen orain eskaintzen dizkizudan esku-erakutsiok:

Alfredo Duval santugin zaharraren San Benedikto hau;

tapir larru hau bisita gelako sofarako;

fiertasun hau, buru makur hau...

Urreduna izan nintzen, alorduna izan nintzen.

Egun kargulant publikoa naiz.

Itariba ozta da hormako argazki bat.

Baina nola ematen min!

Beldurraren nazioarteko batzarra

Oraingoz ez dugu maitasuna kantatuko,

lurpekoez beherago ezkutatu baita.

Besarkadak esterilizatzen dituen beldurra kantatuko dugu,

ez dugu gorrotoa kantatuko, halakorik ez dagoelako,

aita eta laguna dugun beldurra besterik ez dago,

sertao itsaso, basamortuetako beldur handia,

soldaduen beldurra, amen beldurra, elizen beldurra,

diktadoreen beldurra, demokraten beldurra kantatuko dugu,

heriotzaren eta heriondoaren beldurra kantatuko dugu,

gero beldurrak hilen gara

eta gure hilobietan lore horixkak eta beldurtiak dira sortuko.

1938 eresia

Pozik gabe egiten duk lana mundu zaharkitu baterako,

non manerek eta eginek ez duten batere eredurik ematen.

Nekez dituk praktikatzen keinu unibertsalak,

hotz eta bero haiz, diru eskas, gose eta sexu premian.

Heroiek betetzen ditiztek herrestan hoan hiriko parkeak

eta bertutea, ukoa, odol hotza eta umatzea dute sustatzen.

Gauez, langarrik bada, brontzezko aterkiak zabaltzen ditiztek

edo liburutegi hitsetako aleetan dituk aterpetzen.

Daukan suntsitzeko ahalmenagatik maite duk gaua

eta badakik, lo, arazoek salbuesten hautela hiltzetik.

Baina Makina Handia hor dela frogatzen dik itzartze beldurgarriak,

eta ezin kodegabetuzko palmondoen aitzinean paratzen hau, ttipiño.

Hildakoen artean hoa eta haiekin solasten haiz

etorkizuneko gauzaz eta espirituaren aferaz.

Literaturak hondatu ditik hire amodio ordurik onenak.

Ereiteko denbora asko, askotxo galdu duk telefonoan.

Bihotz harro, presatua haiz heure porrota aitortu eta

zorion kolektiboa beste menderen batera gibeleratzeko.

Euria, gerra, langabezia eta bidegabeko partekatzea onartzen dituk

Manhattan uhartea ezin dualako, heuk bakarrik, zapartarazi.

Eskurik esku

Ez naiz izanen erorkizun den mundu baten poeta.

Etorkizun den mundua ere ez dut kantatuko.

Bizitzari kateatua nago eta lagunak ditut begiko.

Isilik daude baina esperantza handiak gizentzen dituzte.

Haiekin batera, errealitate erraldoia dut haztatzen.

Oraina hain da handia, ez gaitezen urrun.

Ez gaitezen asko urrun, goazen eskurik esku.

Ez naiz emakume baten, maitaro baten kantaria izanen,

ez ditut hitz eginen arrastiriko hasperenak, leihotik ikusi paisaia,

ez ditut modorragarriak edo suizida gutunak banatuko,

ez naiz uharteetara lekutuko, ez naute goiaingeruek bahituko.

Aldia da ene gaia, orainaldia, aldian aldiko gizakiak,

bizialdi hau.

Belo Horizonteko mamu-neskaren abestia

Mamu-neska naiz

Berunaren karrikan naukazue

egunsentiko gurdia noiz etorriko.

Zuria naiz eta luze eta hotza,

ene haragia hasperena da

Serrako egunsentian.

Mamu-neska nauzue.

Maria dut izena

Maria Lehenago Hila.

Zuen maitalea nauzue,

heste-sobrak,

auto istripuak hila edo

hondartzan bere buruaz

beste egindakoa

eta zuen oroimenean

ileak luze utzitakoa.

Ez ninduzuen inoiz

mundu honetakoa izan:

Musu ematen banuen,

ene ahoa beste planetez

mintzo zen, haietan

su garbi batean

erretzen dira maitaleak

eta izar bihurtzen,

ironiarik gabe esateko.

Besteak lez zuena izateko

astirik gabe hila nauzue.

Ez naiz batere ados,

eta poliziak lo daudela

ene barruan ene auzoan,

nire espektro ibiltaria

Serra do Curral behera dator

etxe berriak ikusiz,

amodio baratzeak kirikatzen ditu

(Claudio Manuel da Costa karrika),

Abrigo Cearan gelditzen da,

aterperik ez. Ezagutzen ez dudan

lurrin batek hartzen nau:

Espainiako emeen besoetan kiribildutako

zuen amets bero, gozoaren usaina da…

O, utz nazazue zuekin oheratzen!

Eta beraz, ez dudanez aurkitzen

Frantziako emeek konkistatu eta

Brasilen zegoen whisky guztia

edan zuten ene maitaleetatik bakar bat ere

(orain mozkorturik daude lo),

iragaten diren autoak zelatatzen ditut,

txoferrek ez dute ene zuritasunaz

susmo txarrik hartzen,

eta ihes egiten dute.

Zaindari lotsorrak berriz, gizajoak!

Atxilotu egin nahi izan ninduen batek.

Besoak zabaldu nituen…

Sinetsi ezinik, haztatu egin ninduen.

Ez neukan haragirik,

eta soinekoaren gainetik

eta soinekoaren azpitik

ausentzia zuri berdina nintzen,

etsipen zuri besterik ez…

Ikusi: gorputza zena

katuak jan zuen.

Artean bizirik dauden neskak

(hil egin behar dute, zaudete ziur)

beldur dira azalduko naizen

eta zangotik oratuko diedan… Pitokeria.

Ni neska izan nintzen, neska izanen naiz…

neskutsa, per omnia saecula.

Ez dut neskez deus jakin nahi.

Baina mutilek zoratu egiten naute.

Ez dakit nola libera nintekeen.

Mamuak ez balu sufrituko,

oraino atsegingarri banitu

eta espiritismoak onartuko balu,

baina badakit debekatua dagoela,

zuek haragia zarete, ni gandua.

Serran eguzkia ageri denean

urtu egiten den gandua.

Orain kontsolatua naiz,

nahi nuen guztia esan dut,

hodei hartara igo eta

lamina izoztua izanen naiz,

gizonen gainetik izarniatuz.

Parauna Etorbideko

piszinan eginen dudan isladura

(izarrak ez dira ulertzen ahal)

ez du inork ulertuko.

Langilea itsasoan

Langile bat karrikan barrena. Zeinen tente doan! Ez dauka blusarik. Ipuinean, draman, berbaldi politikoan, langilearen oinazea bere oihal zakarreko blusa urdinean dago, esku zakarretan, itzelezko zangoetan, itzelezko lasai-ezinetan. Gizon arrunta da, gainerakoak baino doi bat ilunagoa, eta esangura arraro bat dakar gorputzean, mandatuak eta sekretuak garraio. Nora ote doa urratsa hain tinko emanez? Ez dakit. Lantegia atzean geratua da. Aitzinean landa besterik ez, zenbait zuhaitz, gasolina amerikarraren publizitate handia eta kableak, kableak, kableak. Langileak ez dauka astirik atzemateko kableok mezuak ekarri-eramanean ari direla Errusia, Araguaia, Estatu Batuak aipatuz. Ez du entzuten, Diputatuen Ganberan, oposizioko liderra alarauka. Landan barrena doa eta ozta atzematen du ura doala bertatik, aurrerago bero dagoela. Nora ote doa langilea? Ahalke naiz anaia esateko. Badaki ez dela, inoiz ez nuen anaia izan, ez dugu elkar inoiz konprenituko. Eta erdeinugarria natzaio… Edo menturaz ni naiz neure buruaren arbuiatzaile haren aitzinean. Ahalke eta hari buru egiteko gogotan naiz: kasik leihotik jauzi egitera, aurrean erortzera, ibilia etetera, besterik ez bada ibilia eten dezala behintzat erregutzera behartzen nauen liluramendu bat. Orain itsasoan barrena doa. Nik uste nuen horrelakoak zenbait santu eta ontziren pribilegioa zela. Baina ez dago batere santutasunik langilearen baitan, eta ez dut gurpilik ez helizerik ikusten itxuraz arrunta den bere gorputzean. Oharteman dut itsasoa ikaratu dela eta utzi egin diola pasatzen. Non daude gure armadak, miraria ez eragozteko? Baina orain nabaritzen dut langilea akitua dagoela eta busti egin dela, ez asko, baina busti, eta arrainak isurtzen zaizkiola eskuetatik. Ikusten dut itzuli eta barre bat egiten didala. Eragabetzen ari den arratsaldea bera dira haren aurpegiaren zurbila eta nahasia. Minutu baten buruan gautuko du eta erremediorik gabe bananduko gaituzte inguruabar atmosferikoek, ni lur barrenean, bera itsasoaren erdian. Gure arteko loturaren eragile bakar eta kolokako, bere gero eta hotzagoko barreak masa likido handiak trabeskatu ditu, jo egin ditu gatz metaketak, itsasertzeko gotorlekuak, marmokak, dena trabeskatu du eta aurpegian musu ematera datorkit, ulertu uste bat ekartzera. Bai, eta nork daki halako batean ulertu ahal izanen dudan?

Itsasoaren pribilegioa

Bestelako erosoa ez den terraza honetan

garagardoa hartu eta itsasoari beha gaude.

Badakigu ez zaigula deus gertatuko.

Eraikina sendoa da eta mundua ere bai.

Badakigu eraikin bakoitzak milaka gorputz aterpetzen dituela

milaka konpartimentu berdinetan jo eta ke.

Aldizka, zenbaitzuk unaturik sartzen dira igogailuan

eta goi honetaraino datoz itsas brisa,

eraikinen pribilegioa, hats hartzera.

Egiazki, mundua iraulika armatuz egina dago.

Egiazki, kruasier zororen bat balego

badian aingura emana hiriaren aitzinean,

bizitza beldurgarria izanen litzateke… urgarria…

Baina marinel leialak besterik ez itsaso barean.

Zeinen abegikorra den eskuadra!

Patxada merezian har genezake geure garagardoa.

Lepoak eusten du mundua

Jainko jauna esaten ez den garaia heltzen zaigu.

Guztiz garbitzeko garaia.

Ene laztana esaten ez den garaia

Maitasuna alferlana gertatu zelako.

Eta begiek malkorik ez.

Eta eskuek nekez ehuntzen dute lan zakarra.

Eta bihotza idor.

Alferrik emakumezkoak ate joka, ez duzu irekiko.

Bakarrik geratu zara, argia itzali egin zen

baina ilunpean handi dute distiratzen zure begiek.

Guztiz zara jakile, jadanik ez dakizu sufritzen.

Eta lagunengandik ezer espero ez.

Ez du ardura zahardadea heltzea, zer da zahardadea?

Zure lepoak mundua eusten du

eta ez da haur baten eskua baino astunagoa.

Gerlek, goseteek, eraikin barruko eztabaidek

bizitzak iraun egiten duela darakuste

eta oraindik ez dira denak liberatu.

Baten batzuek, ikusgarriari barbaroa iritzirik

nahiago lukete (minkun) heriotza.

Heriotzak ezertarako balio ez duen garaia heldu da.

Bizitzak agindu egiten duen garaia heldu da.

Bizitzak berak, mistifikaziorik gabe.

Poemaren begiramena

Ez ditut errimatuko ametsa

eta ez dagokion ostertza.

Haragi hitzarekin dut errimatuko

edo beste edozeinekin, denak zaizkit on.

Hitzak ez dira lotuak sortzen,

jauzi egiten dute, musu ematen dute, suntsitu egiten dira,

zeru agerian marrazki dira aldizka,

garbiak, luzeak, zinezkoak, inbadigaitzak.

Harri bat bidearen erdian

edo aztarna huts bat, ez du ardura.

Poeta horiek neureak ditut. Guztiz harro

guztiz zehatz batuko zaizkit

neure saihetsezineko ezker saihetsera. Kentzen diot Viniciusi

bere eresirik gardenena. Murilorenean edaten dut.

Nerudak eman diezadala bere krabata

kartsua. Apollinairerenean galtzen naiz. Agur, Maiakovski.

Anaiak ditut denak, ez ditut kazetak

ez txaluparen kamelia arteko lerradura:

ene bizitza jokatu dut osorik.

Poema hauek neureak ditut. Nire lurra da

eta are gehiago. Edozein gizon da

eguerdiz edozein plazatan. Linterna da

edozein ostatutan, oraino halakorik bada.

—Hilik bai? Merkaturik bai? Eritasunik bai?

Dena da neurea. Lehergarria izatea, muga barik,

zein doilorkeria faltsuk naramake urratzera?

Eman daitezela musuak aurpegi zurian, zimur sortuberrietan.

Komertziorik ezarena seinale da oraino,

galdua hala ere, musua, garai zikinetan flotatzen.

Finituaren eta materiaren poeta,

errukirik gabeko kantari, bai, malko merke bakoa,

horren eztarri lehor, baina horren suhartasun aratz.

Dena ematea urrunduen presentziagatik,

oihartzunak badaudela nabaritzea, bakan batzuk, baina leiar,

 ez bakarrik harkaitz, arrainak zirkulatzen

mezu hau daraman baforearen azpitik,

eta moko luzeko hegaztiak arruta

egiaztatzen, eta bizpahiru farola,

azkenak! itsaso beltzaren esperantza.

Bidaia hori hilezkorra da, abia zaitez.

Dena dela badela dena. Eta milioika eta milioika

forma bitxi, sekretu, gogorren erdian ibiltzea.

Horra nire kantua.

Hain apala baita, ozta aditzen da

belarria lurrean. Baina hain baita ozena,

harriek xurgatu egiten duten. Liburu,

gutun eta botiketan zabaldutako mahaian dago.

Horman infiltratu zen. Tranbia, karrika,

ikastetxeko uniformea eraldatu egiten dira,

laztan uhinak dira zu biltzeko.

Nola egin ihes mendreneko objektuari

edo uko handiari? Gaiak iraungi egiten dira,

badakit iraungiko direla, baina zuk eutsi egiten diozu,

eta sua bezala zara hazten, etxea bezala,

belarretan pausatu diren

hatzen arteko basura bezala.

Orain edonora jarraitzen dizut,

eta desiratzen zaitut eta galdu egiten zaitut, aserik,

noratzen naiz, egiten naiz, hain goren,

hain natural eta sekretuz beterik,

hain tinko, hain leial… Xafla bat irudi,

herriak, poema neurea, zaitu alderik alde iragaiten

Esnedunaren heriotza

Esne guti dugu herrian

goiz banatu behar da.

Egarri handia dugu herrian

goiz banatu behar da.

Badugu erranairu bat herrian,

tiro batek hilen du lapurra.

Beraz esneduna den mutila

badoa egunsentian

bere marmitarekin lasterka

esne ona banatuz

jende gaiztoari.

Bere marmita, bere botilak

eta bere kautxuzko oinetakoak

deika ari dira lo dauden gizonei

baten bat jaikia dela goizean goiz

eta azken aldiritik heldu dela

behirik onenaren esnerik freskoena

eta zuriena banatzeko

denei indar ematearren

hiriko borroka gogorrean.

Botila zuria eskuan,

ez dauka astirik esateko

nik eransten dizkiodan gauzak,

ez daki, mutil esnedun ezjakinak,

Namur karrikako biztanle

biltegiko enplegatua

hogeita bat urteko,

zer izan litekeen

giza zabaltasunaren oldarra.

Eta presatua baita, gorputzak

etxeen atarian uzten du

merkantzia besterik ez den hori.

Eta karreraren hondoak

ezkutatzen ahal baititu

garaiotan hain urria dugun

esnea miaztu nahi luketenak,

goazen karrikan barrena

jo dezagun karkabatik

eta utz dezagun geure litroa…

Zaratarik atera gabe, noski,

zaratak ez baitu deus konpontzen.

Zeinen leun nire esneduna

urratsa zalu eta arin,

ibilian baino lerran.

Egia da beti sortzen dela

hotsen bat: okerreko urratsa

lorontziren bat bidean

zakurra berezko zaunkaz

edo katu amorragarriren bat.

Eta beti daukagu itzarri, marmar egin

eta lo jarraitzen duen jaunen bat.

Honakoa izu-laborrian itzarri da ordea

(lapurrez josia dago auzoa)

eta ez du ezer jakin nahi izan.

Tiraderako tirogailuak

jauzi egin dio eskura.

Lapurra? Bala batek hilen du.

Egunsentiko tiroek

garbitu zuten nire esneduna.

Ezkongai zen, birjina zen,

alaia zen, ona zen

ez dakit,

berandu da jakiteko.

Baina gizonak logura galdu du

guztiz, eta karrikara jalgi da.

Jainko jauna, errubako bat hil dut.

Katua hiltzen duen balak

hilen du gure haurridea ere.

Ekar dezala medikua nahi duenak,

poliziak ez dio laguntzarik emanen

nire aitaren seme honi.

Salbu da jabegoa.

Gaua da oraino nagusi,

nekez dator goiza,

baina esnedunak,

zabalen zabal, agerian,

galdu egin du zekarren presa.

Behegain baretuan

lehertu den botilatik

zera lodi bat isuri da

esnea, odola… ez dakit.

Gauetik gaizki salbaturiko

gauza ilunen artean,

kolore bi elkarren bila

amodioz besarkatuak,

hirugarren tonu bat sortuz,

egunsentia esaten dioguna.

Amerika

Gizon bat besterik ez naiz.

Gizon txipiño bat ibaiaren ertzean.

Badoazen urei beha, eta ezin kronpreni.

Ozta dakit gautu duela etxetik deika dauzkadalako.

Oilarrek jo dutelako dakit argitu duela.

Nola konpreniko zintuzket, Amerika?

Arrunt zaila da.

Zurituko den kaskoan pasatzen dut eskua.

Aurpegiak nolabaiteko eskarmentua ageri du.

Eskuak hainbeste idatzi du, eta zenbatzen jakin ez!

Ahoak ere ez daki.

Begiek badakite —eta isildu egiten dira.

Ai Amerika, egiten dut hasperen.

Hasperen ahula, airez aireko eztula.

Gogoan dauzkat lagun nituen eta egun lagun ez ditudan gizon batzuk.

Alferrik deitzea: haizeak, eritasunek, denborak berak barreiatu ditu lagun zaharrok

barnealdeko hilerri txipitan,

mendien ostean edo itsaso barnean.

Haiek eginen lidakete lagun, Amerika,

maitasunezko solas herabe honetan.

A, zergatik aipa mendi-itsasoak!

Hain txipia naiz (ozta naiz gizon bat)

eta egiazki neure sorterria baino ez dut ezagutzen,

bizpahiru idi, alorreko bidea,

aspaldi irakurri nituen bertso batzuk,

miraz ikusi nituen puskail batzuk.

Ez dakit ezer aireaz eta uraz, mineralaz eta hostoaz,

sakonki ez dakit giza natura

eta nago ez nukeela gauza horietaz hitz egin behar.

Itariban hasten da karrika bat, nire bihotzera datorrena.

Karrika horretan iragaiten dira gurasoak, izeba-osabak, hazi ninduen beltza.

Eskola bat ere iragaiten da —mapa—, margo guztietako mundua.

Badakit badaudela herrialde bioletak, uharte zuriak, muino urdinak.

Lurra biribila baino margotsuagoa da, izenak horiz, gorriz, beltzez grabatzen dira

haurtzaroaren errauts hondoan.

Amerika, sarritan bidaiatu nuen zure tinduetan.

Galdu egiten nintzen beti, ez zen samurra itzultzea.

Baforea egongelan zegoen.

Nola itsaskatzen zuen!

Margoak higatuz joan ziren, tonu iluna besterik ez zen geratu, mundu ilunean.

Itariban hasten da karrika bat, lurraren edozein bazterretara doana.

Karrika horretan iragaiten dira txinatarrak, indiarrak, beltzak, mexikarrak, turkiarrak, uruguaitarrak.

Beren pauso presatuek oihartzun dagite harrian,

oihartzun nire baitan.

Denek zapaldua, nola egin irri, zoriontsuak izan daitezela eskatu?

Karrika bat besterik ez naiz

Minas hiritxoan

Amerikako bide apal.

Halere gaua heldu da, errazagoa da solastatzea gaututakoan.

Hitz asko esan beharrik ez.

Ezpain higidura gandutsu bat karreran, eta batez ere isiltasuna,

halako belar lurrin bat, gogortasun gutiago gauzetan,

gitarrak gorantz ilargiraino, eta nik baino hobeki kantari.

Kantu bat kantari

gitarraz edo banjoz

hortzak estu,

gogoa zabal,

aldi sakonago baten

oroimena abesti,

ez zegoenean

etxerik ez idirik

eta dena zenean ibai,

suge edo jaguarra,

ez linterna ez

diamanterik,

ez zegoen ezer.

Lehen zakurra

besterik ez

gizonaren aurrean

geroaren suman.

Biak elkar

erreparatzen,

ikertzen, haztatzen

eta laztan mutuak

bakartasuna hautsi.

Kantu bat kantari

kontinente mortuan,

leun, haserretzeke.

Sutondoan

gizonak makur

janaria zain.

Bizarra luze,

eskuak gogor,

nekean beltz.

Ikurtarri maia kantari,

artoaren jainkoa

otoitzean,

arteen aurreko loan

murgildurik,

forma zalantzatan

oraino gauzatzeko.

Anartean biziak

aurpegia hautatu.

Beha: hiri bat.

Nork ikusi du sortzen?

Gizakien ametsak

herioaren hotza du

hainbeste ahaleginez.

Ez itzazula iratzar

lo baldin badaude.

Hainbeste hiri mapan… Bakarrak ere ez mila urte.

Eta berrienak ordea, zelako tamala: ez beti ederrenak.

Zelan egin hiri bat? Zein osagarri behar ditu? Zenbat sutondo?

Auskalo, hiriak hazi egiten dira,

basoan murgiltzen dira, azaldu egiten dira ostera.

Urreak gatzatu eta urtu egiten ditu, urrezko katiluak hondar.

Hau guztia goitik ikustea: soldaduak doazen zubia

(azken iraultza itotzera)

zaldiak aldatzeko parada, bulartsuen tupustapa markatzen duen gurutzea,

kapelu lantegi txipia, oreztak zeuzkan maistra.

Zure zatiok, Amerika, nire eskuan apurtu ziren.

Haurrak, izuturik,

ez daki batzen.

Basamortuak ere bazirela esan zidaten.

Eta landare tristeak, abere nahasiak, oraino zehaztu gabeak.

Gizon batzuk herrialdez herrialde metal bereziren baten bila

edo hitzak banatzen.

Zenbait emakume hain dira etsigarri eder

non ezinezkoa baita haien argazkiak ez jatea eta deabru ez izendatzea.

Ahotsak irratian eta zuhaitzen barruan,

kablegramak, bitrolak eta tiroak.

Zelako zalaparta gauean,

zelako bakartasuna!

Amerikaren bakartasun hau… Mortua eta hiri handia elkarren zelatan.

Garai kolonialeko ahotsak ageri abesti modernoetan

eta San Francisco ibaiertzeko biztanlea

—gizon isil horrek, ilunabarreko azken argian,

brankako zalburu mamarru geldiaren ondoan

begi ematen du kazeta puska batean Broadwayko jainkosa garmendiarra.

Oraino guztiz itzarri ez

eta gauaren, espazioaren eta heriotzaren beldur diren

nire seme-alabetan dirau

oihanaren eta uhartearen sentimenduak.

Milioika gorputzen bakartasuna etxeetan, meategietan, airean.

Baina bularretarik maitasun zurbil, zalantzati bana da sortzen,

eskuaren bilaketa baldresa, laguntzeko gogoa,

postan bota gutuna, lo hartzeko arazoak

gizon (ezezagun) bat hil delako kadira elektrikoan.

Beraz, nire bakartasuna bana liteke, ezaupide bihur liteke.

Beraz, bakartasuna maitasunezko hitza da.

Ez da jadanik krimen bat edo bizio bat edo gauzekiko etsipena.

Berak du tinkatzen denboran

oinez, zaldiz, hegazkinez edo baforez zure bideetan, Amerika,

dabiltzan beste gizon batzuen oroimena

edo susmoa edo nahikaria.

Gizon horiek isilik daude baina irri egiten dute

sufrimendua menderatzearen menderatzez.

Irriñoa besterik ez naiz

gizon isil baten aurpegian.

Giza berbaren inguruko otekizunak

Baina zer izan ote

izen azpiko giza:

geografia bat?

izan metafisiko bat?

zabal-gako bako

alegia bat?

Zelan bere buru suma

gizak, hondo jota

bada mundu?

Zelan joan giza

beste giza lagun

galdu barik izen?

Ez galtzen izen

eta jandako gizen,

ezerk ez ote urrun

ez ote hurbil

aitaren primutzaz?

Zelan egin giza?

Aski ote etzan,

larru, dadin

sabelean sor

giza lore?

Zer gisaz egin

bere buru, giza

egin aitzin?

Aita eraiki

eta aita eta bestaita

eta lehen giza baino

antzinagoko aita?

Zenbat balio gizak?

Haztak baino gehi, guti?

Areago egun atzo baino?

Zaharrik, urri?

Urriago hilik?

Batek beste baino,

giza balioa

giza izari bada?

Zelan hiltzen giza,

nola hasten -tzen?

Heriotza gose ote

bere burua jaten?

Urratseko ote hiltzen?

Lotan, hila ote?

Hilik, hila ote?

Giza heriotza

haginetan darabilen

aho-goma irudi,

hurrupako pontxe,

jolaseko ametsa,

urrun-hurbil ote?

Hil, amets, gizak?

Zer dela hiltzen giza?

Ba ote beste gisarik

bizi barik bizitzeko?

Suma ote beste bizi,

ez jadanik bizia,

geroko zoro?

Beste giza bila ote?

Zer dela eskuz esku

giza eta hitsa

eta hain gozo ote

giza orenak?

Baina zer gauza da giza?

Herio beldur ote,

beldur barik buru beste?

Edo beldurrek behar hil

zilar aiztoz

krabata gaiztoz

zubi gainetik amil?

Zer dela bizi giza?

Nork hartaratzen

errubako atxilo?

Zelan bizi giza,

baldin bizi bada?

Kopetan zer gorde?

Eta zertan ez argi

bere sekretua oso

izan arren oker?

Zer dela gezur gizak?

Zein negarrek ordain

giza izate gaitza?

Baina zer min ote giza?

Gizak zelan ahal

jakin zerk min?

Gogo bai gizan?

Eta nork utzi gogon

apurtzeko zera?

Zelan daki gizak

zer bere gogo

eta zer gogo izenbako?

Zertarako giza?

lore ongarri,

ipuin ehule?

giza zerbitzuko?

Jainko sortzeko?

Jainkok zer gizaz?

Eta zer Deabruk?

Zelan gura gizak

helburu, iturburu?

Zer mirari giza?

Zer lo, zer itzal?

Gizarik ote, baina?

Bonba

Bonba

   lorezainak laborritzeko izulorea

Bonba

   huts egindako laborategi baten ekoizpen funtslurrindua

Bonba

   milioika miseria konfederatzen dituen miseria

Bonba

   ergela da basatristea da rokanbolez betea

Bonba

   groteskoa da izugarriaren izugarriz eta aztala du harramazkatzen

Bonba

   saguzarrak hegan hasi arte geratzen da lo igandean

Bonba

   preziorik gabekoa da orinik gabekoa da etxerik gabekoa

Bonbak

   zin egiten du bihar zintzoagoa izanen dela baina ahantzi egiten zaio

Bonba

   ez dago kutxaren hondoan, ez dagoen hartan egoten da bereziki

Bonba

   haginbako gezurjario

Bonba

   batzar guztietara azaltzen da eta alderdi guztietan jesartzen zaigu

Bonba

   mahai biribila baino biribilagoa dugu, eta karratua

Bonbak

   beste bonba bat du faltesten aldian behin gurutzatzeko

Bonbak

   naturaren osagarriak ebatsi eta usteldu zituen eta gehiago ebatsi eta ustelduko

Bonba

   eroale-akziotan eta akziorik gabeko eroaleetan anizten zaigu

Bonba

   negarrez hasten da euria ari duen gauetan, sutondoan kuzkurtzen da

Bonbak

   week-end egiten du Aste Santuan

Bonba

   dantzarik dantza ibiltzen da Inauterian

Bonba

   50 megatoi gorentasun bider 85 lotsaizun

Bonbak

   termitak industrialdu ditu planetarteko misilak bihurtuz

Bonbak

   etendura itotzailea, amnesia, mononukleosia, berbajarioa dauka

Bonba

   ez da seriosa, aspergarria da bikainkiro

Bonbak

   jaiotzen hasi baino lehen pozoitzen ditu haurrak

Bonbak

   pozoika erasotzen die beren bizi osoan

Bonbak

   botere espiritualak, aldikalak eta halak ditu errespetatzen

Bonba

   batetik bestera dabil neu naiz bonba esanez

Bonba

   nakar bat biziaren begian, kendu ezina

Bonba

   hantura bat udaberriaren sabelean

Bonbak

   musika estereofonikoa eta urrezko, kobaltozko eta burdinazko mila morroi dauzka, konpartsakoez gain

Bonbak

   badauzka saltegia zirkua liburutegia misil eskuadrila e.a.

Bonbak

   ez du onartzen iratzar dezaten kausa larriren bat ez bada

Bonbak

   iratzarririk eduki nahi ditu urduriak eta sendoak, atletak eta elbarriak

Bonbak

   hiltzera datorrela pentsatze hutsaz du hiltzen

Bonbak

   bere sintaxia ilunera makurrarazten ditu hizkuntza guztiak

Bonbak

   marshmallow-rekin dastatzen du heriotza

Bonbak

   iruzurra eta ponpezia politikoa ditu poker

Bonbak

   leopardoak hazten ditu baratzean, noiztenka living-ean

Bonba

   usteldua da

Bonbak

   damutu egin nahi luke bere burua zuritzeko baina debeku zaio

Bonbak

   bataia zezala eskatu zion Deabruari eta bataioa legezko ziezaiola Jainkoari

Bonbak

   justiziaren balantza maitasun kutxa senidetasun goiangerutzat dauka bere burua

Bonba

   berezienen klubekoa da

Bonbak

   begi neokritikoz jotzen du Nobel Saria

Bonba

   errussamericanenglishtarra da baina Pariseko lurrinak ditu maite

Bonbak

   uranio garbiko azpilean eskaintzen ditu, bonifikazio gisa, bake atomoak

Bonba

   ez du lanik hartuko arte bisual, zehatz edo tachistetan

Bonbak

   trafiko seinale ultraelektronikoak marrazten ditu ume-adinduak babesteko

Bonbak

   ez du onartzen inork minbiziaz hiltzeko luxua hartzerik

Bonba

   minbizia da

Bonba

   ilargira joan, ziztu egin eta itzulian dator

Bonbak

   neutroak eta neutroiak murrizten ditu, eta haize hartzen du kate-erreakziozko haizekinarekin

Bonba

   abusatzen ari da bonba izatearen loriaz

Bonbak

   ez daki noiz, non eta zergatik lehertuko den, baina aurrez dastatzen du ezin esan ahalako une hori

Bonba

   kirastua da

Bonba

   zelatari izutuek zaindua da kartoizko dorretan

Bonba

   piztia nahasia denez astia ematen dio gizakiari salba dadin

Bonbak

   ez du bizia suntsituko

Gizakiak

  (espero dut) birrinduko du bonba

Gutuna

Aspaldi du, bai, idazten ez dizudala.

Zaharkitu egin dira albisteak oro.

Halaxe zahartu neu ere: beha itzazu, erliebean

seinale hauek nigan, ez zuk aurpegian

egiten zenizkidan laztanenak (hain eztiak)

baizik kolpeak, arantzak, oroitzapenak

ilunabarrero haurren jakinduria galtzen duen

zure umetxoaren bizitzarenak.

Ez zaitut horrenbeste behar lotarakoan,

“Jaunak bedeinka zaitzala” esanda

gaua ametsean zabaltzen zelarik.

Itzarritakoan da, zoko batean ikusten dudalarik

nire egunen gaua meta eginda

eta bizirik nagoela sentitzen eta ez ametsetan.

On Kixote eta Antso, Portinarirena XI

Logalduko gogoeta

Zer ote da eromena: zaldun ibiltaria izatea

        edo haren ezkutaria izatea?

Gu biotan, zein ote da benetako zoroa?

Itzarririk, eroki egiten duena amets?

        Begiak itsututa ere

        zinezkoa ikusi eta sorginek

sorgindutako ametsetan dirauen zoroa?

Neu naiz, agian, inozo bakarra

eta horren jakile, zuhurtasun apurrik gabe

zoro —zelako erokeria— zuhur bat naiz.

On Kixote eta Antso, Portinarirena XII

—Hezurretarainoko astuna zait

irabazirik gabeko arriskuak

aurkatzeko festa nekagarri hau.

Nire zoro saria eskatzen dut

eta lanaldiaren kontabilizatzea.

—Antso adiskidea, zoaz pikotara.

Ez dut onartzen fabore mertzenariorik

eta berrehun ezkutari bil nitzake

hutsaren truke betiereko ospearen gose.

—Jauna, zu utzi? Sekula ez.

Urtuko nintzateke damu negarrez.

Zurekin, ni zurekin

azkengarreneko arriskuraino

zure estimua beste saririk gabe.

Besarka gaitezen bada gogoa garbi

nire asturu astuna baita

zure aldean izatea

ardo finaren ondoko patsardo.

Hondamena

Zeantonio lehengusua buruzagi politiko liberala

orodena izan zen Minasen

                          abokatu

                  kazetari

                          hezkuntzako inspektore

bake epaile

                          udal epailearen ordezko

lizeoko zuzendari

                  ospitaleko hornitzaile

udalbatzako lehendakari

                  diputatu

                  senadore

                  komendadore.

Bere maiestateak gobernadore izendatu zuenean Rio Grande do Norten,

non ez baitzen inoiz egona,

Errepublika ezarri zen tarrapataka.

Funtzionario handi bat ezagutu gabe geratu zen Natal.

Nire lehengusuak ezin izan zuen bere patua bete.

Suntsipena

Gaua dator eta ez nau liluratzen

kriseilu baten bila haztamuka ibiltzeak.

Egunak etsi egin duenez,

onartzen dut gaua.

Eta harekin dut onartzen

begitandurik gabeko izaki eta gauzen

bestelako ordena bat sortzea.

Maite genuen oroz gabetuak

zabalagoa da zerua. Bizitokiak

datoz hutsaditik.

Baten batekoa ote naiz?

Eta ez dut nire larrua bereizten

ilunpe sarkorretik.

Helburu unanime bat biltzen

eta pausatzen da airean. Zalantzan.

Eta gauak berarekin dakarren

espiritu oldarkor horrek

ez du jadanik itotzen. Horrela bakea,

birrindurik.

Mila urte iraunen ote du edo

oilarraren kolorean itzaliko ote da?

Arrosa hau behin betikoa da

txiroa bada ere.

Irudimena, sasizoroa

mespretxatzen haut. Eta hi, hitza.

Munduan, iragaite iraunkor,

isildu egiten gara.

Eta arimarik gabe, gorputza, leuna haiz.

Festa II

Inauteria 1970

Laurehun pertsona doaz ihesi Riotik

berrehun mila datoz lasterka Riora,

baita batez biko trabestiak ere.

Festa ikara eta liluragarri, festa baita festa

edo hiriaren gainera jausiko den oinaztura?

Zein izurritek airea hartu eta hil ditu

eguneroko bizimoduaren forma xumeak?

Hiria hil egin da bulegoetan,

lantegietan, dendetan. Auzo osoak

isilean harri. Leiho atalagatuak

protestaz edo amorez.

Hiria klubetan lehertzen

sanbakantari

sanbajole

oihujauzkari.

Makadamean zapart tornasol lilitan

txaloka eta uluka metalezko lorategien artean

zutargi apaindu eta hogei mila poliziaren artean.

Zapart dagi Rio neureak eta gora,

Ilargiraino doa karrikaren ontzia

eta ilsanban egiten ditu hasperen lau gauegunez

urte osoan erreprimitutako kexamenduak.

Hiri honen dekoratua

itsasoak, mendiak eta palmondoak ziren,

jendearekin bizikidetzan.

Ez zitzaien aski izan. Urteak dira

plastikozko mamuxelak erantsi zaizkiola,

egur-xaflak buru gainean progu ilaran,

dantzan egiten ez dutenen ordez dantzari

edo dantzatzeko aginduka, turismo legea.

Eta pailazoz brodaturiko Rio neureak

pautaz dantzatu du, eta pautaz ate

dantzatzea da bere patua, nahiz eta

desarrazoirik baduen zoriontsu izateko,

edo horregatik hain zuzen, nork daki?

(Jakin nahi duenak sufri dezala nire ordez).

Eta errepikatu egin ditu higidurak, bata

bestearen atzetik berrituz, hauxe izan balitz bezala

Lurraren gaineko lehen inauteria

edo azken inauteria, agur agur.

Eta horra denak

Munizipaleko

lehen dantzara,

eta fantasia

monumentalen

girgileria

nork amestu

hain zoragarriak,

eta sanba jatorreko

(hor nonbait)

eskolak

noiz dira egon,

entzule maiteok,

hain jenial.

Ene Jainko jauna,

lagun egidazu,

sanba hau

zoroz gaindikoa da.

Tribunan puntuemaile kritikoak

azterlariak, objektiboak: “Ez da ongi joan.

Txukunetik urrun egon zen bateria.

Sari hura? 58koaren plagioaren

plagioa (ikus artxiboetan).

Hau & hura eskas, giharrik ez,

inauteri guti inauteriak”.

A, hitz egin dezatela, egin dezatela hitz!

Utz ezazu zulogile sakona maiseaketan,

aspaldi du Pan handia hil zela.

Jaguarraren festaren kiratsean

kazikearen lumaren ikaran

Dodo Criouloren kulunkan

frevo dantzari blokearen dardaran

bakea eta maitasun gehiagoko bandera zurian

edozein inauteri da on on on onena.

Eta merke irten al zaizu parranda, adiskide?

O, hutsaren hurrena: edergailu guztiek

ez zuten milioi eta erdi kruzeiro berri egin:

idunekoaren ale distirantak

itsasertzeko hiriaren saman.

Eta nork egin ditu auzoetako oholtzak?

Auzoek berek, zilar-pikorrik gabeko

txirotasunean, dantzatzearena eginez

urrundik, mortuan eta

konpondu gabeko errepidearen

trankoen sakonean.

Baina egin dezatela hitz, hitz egin dezatela

Penharen, Madureiraren eta Jacarepaguaren ahotsek.

Inauteria beti da bera eta beti da berria

turistekin edo turistarik gabe

diruarekin edo dirurik gabe

mozorro debekatuarekin eta amets zentsuratuarekin

alaitasun makina montatu desmontatua

beti bera, beti berri

herriaren bihotz mozorrobakoan.

Plater baten beharrean

Laztana,

triste nagon

plater hegalari bat ikusi ez duen

brasildar bizi bakarra naizelako.

Nire karrikan denek ikusi

eta hitz egin diten eskifaiakoekin

ezta?, edonork ulertzen duen

erdi kariokaz erdi argiseinale berdez

asmaturiko hizkuntzan.

Barruan sartu ditun (gomitatuta)

hegan ibili ditun hor zehar

han eta bertan

ez pasaporterik ez Ogasuneko ziurtagiririk

behar izan gabe,

dolarrik gabe, laztana, dolarrik gabe.

Gainezka itzuli zitunan albistez

eta superioritatez.

Onbeharreko destainez behatzen zidatenan.

Kamioiren bat

zinema anuntzioak, karrikako zuloak

& horrelako nabarmenkeria lurtarrak besterik

ikusten ez duen Paria naun.

Badinat adiskide bat

astero doana bere platera ikustera

Itaipuko hondartzara.

Ez zidanan deus esaten, ez hitzik egiten

baina bere moldeek, bere begiek!

zoragarrizkoak zizkidatenan kontatzen

errepikatuaren errepikatzez arruntak,

plater bat entzun eta ulertzeko gauza ez den

harentzat bakarrik isilekoak.

Zergatik ukatzen zidatenan niri,

niri bakarrik, OHE bat?

menturaz, siglak ez daitezen osoro galdu,

ezer ez baitugu identifikagarriagorik

plater hegalaria baino, gaur bertan

agertua Sao Paulon, bahian,

Barra da Tijucan eta Barra Mansan.

(Herritxo honetako artzainek

trufa egiten zidatenan,

ahalegintzen bainaiz, ez alferrik,

gau eta egun

plater aleren baten burrundara,

itxura, kolorea, atzematen).

Ongi dakin edonondik

dabiltzala: hondartzetan

gaur mugatu zeru mugagabean

baita Teresopoliseko lagun baten baratzean ere.

Ongi dakin eta min hartzen dinat

horren uste gutxi izanik

ametsez eta atzarrik

lurrosteko hainbat gauza ikusitako

poeta honengana:

ikusia naun laminak, herensugeak

Ilunpeetako Printzea

emazteki bihurtu goizargi boreala

Congonhas da Luzeko zazpi goigaingeruak

eta beste munduko arima eztiak proguan.

Baina platera, platera?

Ihes eta barre egiten din

nire bilaketaz.

Izugarri hurbil iragan zuan bat (ziostatenan)

ia neu igurtzian. Ez huen ikusi? Ez nian ikusi.

handik jaitsi zuan (omen)

morroitxo tornasolatu adeitsu bat

besotik tira egin zidaan: Goazen (o: planx).

Ba ote…?

Horixe ziostatenan auzokoek

eta nik, deitu bazidaten ez bazidaten

soraio eta belarribako itsu

pasatzen utzi neure txanda.

Laztana, tristetxu nagon, tristetzar nagon

Rua do Ouvidorren hain maiz ageri diren

plater hegalarietako bat ikusi ez duen

bakarra naizelako.

Munduaren makina

Eta hanka gainean baratz nindoanez

Minaseko estrata legartsu batean,

eta arrats apalean ezkila lakar bat

nahasi zenez neure oinetakoen hots

astitsu idorrean; eta hegaztiak

eraka zebiltzanez zeru berunduan,

forma ilunak urtuz mendi haietatik

eta neure izate liluragaldutik

isurian zetorren ilunpe lodian,

munduaren makina zirritu egin zen

hartan sartzeaz etsi-etsian zenari

hartan pentsatze hutsaz negar eginari.

Maiestuos adina sotil zabaldu zen

gardena galdutako zaratarik edo

distira itsugarririk atera gaberik

basamortua ikertze etenezinean

mingarri aspertu diren begi-ninientzat,

eta misterioak duen aurpegian,

osinean marraztu norberaren antzaz

haratagoko errealitate oso bat

konprenitzen akitu den gogoarentzat.

Naretasun garbian zabaldu zen, eta

debaldetan berritzen baititugu beti

noraezeko ibili triste eta berdinak,

usatuaren usatuz galduak dituen

eta eskura nahi ez lituzkeenaren

sen eta zentzumenen puskak gonbidatuz,

gauza denen izate mitikoa dugun

larre ineditoan bazka zitezela

gonbita eginez otoi, guztiei, multzoan,

honakoa esan zidan, nahiz eta hotsik

hatsik edo oihartzunik edo deusen kinkik

atzematen ez zen han frogatzeko norbait,

mendiaren gainean, hits eta ituneko

beste norbaiti ari zela solasean:

“Zuk zeure baitan beti bilatu duzuna,

edo zeure izate mugatutik ate

inoiz azaldu eza, amore eman ustez

unean baino unean gordeago dena,

beha, ohar, ikuska: ezein perla baino

balioagokoa, zientzia itzel

eta gorenekoa, hermetikoa arren,

bizitzaren guztizko argibide hori,

lotura lehen eta berezi den hori,

sumatu ere egiten ahal ez duzuna,

hain gertatu baitzaio higatu zaituen

peskizari labain… ikus, egizu so,

zabal ezazu bularra abegi egitearren”.

Zubi eta eraikin bikain ederrenak,

bulegoetan landu izan den guztia,

pentsatua izana eta berehala

pentsamendua bera atzean utzia,

lurraren bitarteko mendean hartuak,

grinak eta bulkoak eta tormentuak,

lur gaineko izakia osatzen duena

edo abereetara luzatu izan dena

landareetara ere iritsi izan dena

mineralen bekaitz-lo hartan trenpatzeko,

mundu bira eginda ororen ordena

geometriko bitxian berriz amildua,

absurdu originala eta bere enigmak

eta bere egiak, egiari jaso

monumentuak baino luzeagokoak;

eta jainko oroia, eta hil beharraren

sentimendu sakona, edozein izate

aintzakoren kimuan bertan ernatua,

dena agertu zidan soaldi horretan

eta bere erresuma gurgarrira deitu,

giza ikusmenari noizbait men eginez.

Baina, uzkur nintzenez liluramenaren

eskain hari erantzun ahal izateko

fedea ahuldurik, irrika bezala,

esperantza apurrena —eki printza artean

oraino irazten den ilunpe gotorra

urratzen ikusteko nahikari hori;

lehenago larri eta dardaraka deitu

hildako sinesteak ageri ez zirenez

bideetan barrena erakusten dudan

aurpegi neutroaren bizigarri gisa,

beste izaki batek, ez ordea luzaz

neure baitan biztanle izan ohi nuen hark,

bere menpeko hartu izan balu bezala,

izatez aldabera dudan nahimena

ukoan bildu zenez halako deiari

zarratu eta zabaldu dagien lore antzo,

beranduko dohaintza gutiziagarri

ez zela iritzirik, baizik erdeinuko,

begiak apaldurik, jakinalfer, nagi,

neure adimenari doan zabaltzen zen

eskaintza gozoari destaina eginez.

Iluntasun astunak beregana zeukan

Minaseko estrata legartsua eta

munduaren makina urrundu egin zen,

bere onera etorri zen emeki, eta nik,

orduan galduari balioa emanez,

baratz jarraitu nuen besoak dilindan.

70eko Munduko Kopa

Nire bihotza Mexikon

Nire bihotzak ez du jokatzen ez du ezagutzen

jokatzearen artea. Zoratzen duen

estadioetako bolatik urrun jotzen du,

jarraitar, bere klubaren jopu.

Nirekin, nire baitan, nire zaintzapean bizi da.

Egun, haatik, itzarri eta, hara!, ez nago neure onean:

Bihotzaren berririk ez? Mexikon da,

zuzenean joana, ezer esan gabe,

txoko batean kokatua diskret,

bandera inarrosi, mikrofono,

txalo eta txaranga artean, eta bat-batez,

zelan jazo den nik neuk ere ez dakidala,

harrotu egin da,

eta jarraitar bihotza da bihurtu

dena jo, joka eta jokatuz,

maitez eta amorruz, orro: Brasil!

Zoriontasunaren unea

Piztien oldarrean

eta inurrien zuhurrean

Seleçaoak aitzina

driblatu

atzera

bildu egiten du.

Urrun daukat eta nire baitan.

Botek birrindutako Jaliscoko estadioa,

belar nekatua,

bola burlatu eta burlosoa naiz.

Ikusten? Ez naiz ikusle. Jokatzen ari naiz.

Keinuen anabasan, sasitzan

izterreko ukaldian

huts egindako golaren oinazean

erlojuaren itzulian eta handituz doan

itzalpe eremuan eta iristen ez den edo iritsi bai

baina aurkariarena den tantoan… replayaren

bare geldoaren errepikatuan.

Nik ez nuen merezi

jaurtiketa ahul eta oker horren kolpea.

Adurra zuzentzen duen jainko fribolo batek

zigorkatutako hamaika mutil dira

nire hamaika atletak.

Ezinbestekoa da jainko friboloaren aurka ekitea

dena berrizkotik sortzea: inurritxoa

bidea ebakitzen

paretako zementuaren sarrian.

Orduan hazten dira gizonak. Norbera da

borroka osorik, zinez. Eta artea da osorik.

Geometria maltzurra,

airezkoa, musikala, elkar ulertzen duten

gorputz jakintsuena, gorputz eder eta izerditu beraren

atal polifonikoena. Barre egiten dut,

barre zorioneko mintasunez, emetzen baitidate

Tostaok sortuz eta Jairrek amaituz

emaitzaren jokaldia.

Goooooooooola da eztarri loratuan

marrantatuan errementatuan, gola neure bular zabalduan

gola neure karrikan terrazetan

tabernetan banderetan txapliguetan

gola

zezensuzkoen erroberaren orrobiran gola

bere kasa airean ospatzen duten

papertxoen eurian: paper bakoitza

herrialde osoan barreiaturiko dantzaren barrea

besarkada musu eta kantuen festan

legezko gola da berezko gola da eztizko eta ekizko gola da.

Inork ez nau geldiaraziko, milarena jokatzen dut nik

Pele errege errepublikazalearena egiten dut

herria atleta bihurtua

joko magikoaren poesian.

Rivelino naiz, izenaren irudia

sakatuz, zorrotz, falta.

Clodoaldo naiz Everaldoren puntua.

Brito naiz eta bere burukada bizia

Gerson eta Piazzarekin hazi egiten naiz

indar berriz. Benazko harrotasunez

naiz Carlos Alberto kapitaina.

Felix, besoartea

bola biltzeko eta salbatzeko atea.

Nolatan berotu zen horrela jokoa?

Zein adore bikoiztu azaldu ziren

barne ordezkoen aulkitik?

Ibai batek iragaiten nau ala Atlantiko itsasoa naiz

kantxan barrena pasatzen eta

azkenbako bideo batean, izaki bakarrean

bildutako herritarren artean hedatzen?

Tanpez Brasil baturik geratu zen

bizi pozez, heriotza, gorrotoa

txirotasuna, mintasuna, gibelamendu goibela

handitasunezko eta tinkotasunezko

une garden bat bihurtuz

kirola bitarte.

Ohorez eta graziaz

edertasunez eta apalik garaitzea

heldua izatea eta bizia merezi izatea da,

sortzaldi bat, maitaldi bat.

Zagalo mutil zagaiari

eta bere zelai eta estalpe gizonei

zor diete nire herritarrek

zoriontasunezko minutu hau.

Ohean gertatzen dena

(Maite duenak isilean beza

ohean emandako meza)

Maite duenaren isilekoa da

ez hartzea azaletik

barrukoa den gozamena,

lurrean landua

eta mundutik hain bestera

non larruak, larruan baturik

eta bertan aitzina jorik

beste baratze baten bakea du lortzen

bestelako munduan: hilaren bakea,

nirvana, zakilaren ametsa.

Ene, ohea, dringili-drangala,

lo, haurra, lo-kantuan,

lo dago basakatua

lo dago mattantto xaloa

lo dago azken lamina

edo azkenaurrekoa… Zakila

lo dago, puma, piztia

amerikar akitua. Lo dago, bilo-hori,

zure aluaren txirikorda.

Eta maite dutenek

gorde ditzatela isilean

izara eta errezel artean

oraino haziz heze,

oheko sekretu hauek.

Zorua ohe

Zorua maitasun larriaren ohe da

oherako ez dagoen maitasunarena.

Alfonbra gainean edo zoru gogorrean

gorputzez gorputz jendea uztarketa hezean.

Eta maitasunetik atseden hartzeko, ohera.

Eztuzki liluzki ilunuzki maituzki

Eztuzki liluzki ilunuzki maituzki

leguzki kulunkuzki aniluzki otuzki

milaka aldaerako uzki, anitzuzki, bakarruzki

        loruzki, hantuzki

        iluzki eta eguzki

        buztanuzki

Uzki sorgin eta anitza, irrealaz harat

hermetismoaren eredu zigilatu ezinaguzki

        opalokarako uzki

        goritasunezko uzki

lizunkeriaren sufrea iristen ez den

muino ilunetan ezkutatu abaraska eztia

eta non

zonalde hiperborearren zurbiltasun orokorrak

itzuluzki kosmikoaren

etenik gabeko musika duen kontzentratzen.

Uzkiño uzkitto uzkia baino uzkiagoko uzki

uzki aldakor / berrikor

harmonia berri baten ezarle kopuruari.

Aurrera doa eta kantari eta espasmoan biltzen

garaipenaren uztaia, hasperenen zubia,

suizidioaren dorrea, Arpoilariaren heriotza

        italuzki, larruzki

maituzki maituzki maituzki maituzki.

Azken hatsean den sexuari

Azken hatsean den sexuari natzaio, hasperenez.

O, ene biziaren erroa, zutan naiz biltzen eta batzen.

Maitasuna, maitasuna, maitasuna —sutontzi arraitsu

ematen didana, orgasmoz, munduaren zergatia.

Asegaitz dardaraka den haragi xahartu dohakabea,

neurea matxinatu egiten da heriotza iragarri horren aurrean.

Abiatu egin nahi dut beti ere xenda estu horretan

maiteak ematen didan gozamenik handienean.

Bihar, sekula ez. Egun bertan, nork daki?

Izozten zait zaina, suntsitzen plazera

araketa, gozatsu, amaitu baino lehen.

Espasmoak koroa dezala ene amaieraren unea

eta horrela alden nadila, izatasuna sasoiko,

ezinbesteko mortua haziz ihintzeztatuz.