Paul Celan

itzulpena: XABIER MONTOIA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Paul Celan

© itzulpenarena: Xabier Montoia

© edizio honena: Susa

2016ko martxoa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      XX. mendeko bigarren erdiko poeta europar garrantzitsuena da Paul Celan zenbait kritikariren ustez. Ez da nolanahiko ospea, baina nahiko onartua da, adibidez Holokaustoaren poeta ezagunena dugula. Primo Levi edo Imre Kertesz narratiban bezala, Celan poesian izan da horrorearen idazle.

      Errumaniako Erreinuko Txernovtsy hirian —egun Ukraina— jaio zen 1920. urtean. Familia judu batean sortua, amak batez ere kultura germaniarrera bultzatu zuen eta goi-alemana irakatsi zion txikitatik. Aitak, berriz, tradizio judutarrean hezi nahi izan zuen gehiago, eta halaxe ikasi zuen baita hebreeraz ere, eskola judu batean. Heziketa horren arrastoa nabari zaio poemetan, han-hemen erabili zituen hebreerazko hitzetan esate batera. Kaletarragoak ziren yiddisha, errumaniera eta ukrainera ere gaztetan ikasi zituen, eta beste zenbait hizkuntza (ingelesa, frantsesa) geroago. Erdialdeko Europako muga lausoetako biztanle poliglota horietako bat izan genuen Celan, eta poesiaren itzulpenean ere erruz eta taxuz aritu zen ez alferrik: Emily Dickinson, Guillaume Apollinaire, Paul Valery, Stephane Mallarme, William Shakespeare... Bere sortze hizkuntza, ordea, bakarra izan zen beti, alemana, amak hizkuntza kultu behinentzat eman ziona.

      Bigarren Mundu Gerra piztu eta 1941ean naziak Errumanian sartzearekin, lehenengo ghetto batean atxiki zuten, eta geroago kontzentrazio esparru batera eraman. Urtebete eta zenbait hilabete han igaro ostean, Armada Gorriak esparrua liberatu zuen 1944ko hastapenetan eta Celan libre geratu zen. Luze gabe Vienara joan zen bizitzera eta han ezagutu zuen beste poeta handi bat, Ingeborg Bachmann, bilduma honetan ere kide duena. Haren bidez eta Group 47 taldeari esker bere lana aitortza jasotzen hasi zen, bereziki Todesfuge (Heriofuga) poemak. Europako garaiko poema ezagunenetakoa bilakatu da denborarekin, eta euskarara Koldo Izagirrek itzuli zuen estreinakoz 2000. urtean. Bilduma honetakoa, beraz, bigarren bertsioa duzu. Kontzentrazio esparruetako horrorea islatu zuen poeman, zenbait irudi errepikatu (esne beltza, sugeak) erabiliz eta fuga bat imitatzen duen erritmo poetiko bereziarekin. Bere poema ezagunena izanagatik, ez da ziur aski bere ekoizpeneko poema tipikoena. Celanek idatzitako poema gehienen aldean luzeagoa da, eta erritmo aldetik jarraituagoa.

      Celanen poesia iluntzat jo izan da maiz, bi zentzutan jo ere: alde batetik, ez da berehalakoan ulertzen den horietakoa, aski hermetiko eta zurruna baizik; bestetik, idazkion hondoan dagoen mundu eta hausnarketak hitsak dira. Egiatan, bi alderdiak elkarloturik ulertu behar dira. Munduaren makurrak egiten du berau adierazteko forma ezin izatea agerikoa: “Mundu honen/irakurtezintasuna”. Halaxe agertzen dira etengabe bere poesian bortizkeriazko irudiak bezala esanahiaren hutsaltasunari eta ezerezari buruzko aipamenak. Aipamen horietako batzuk, haatik, ez dira beti lauso eta hermetikoak. Egin kontu, esaterako, 36ko gerrari buruzkoak (No pasarán) —zeinetan Celan Errepublikaren alde lerratu zen irmoki—, edo Vietnamgo gerrari buruzkoak (Asian dagoen anaia batentzat).

      Celanen poesia sakonki aztertua da, eta irakurtzen da gaur egunean oraindik, eta hark izandako eragina beste idazle edo sortzaile batzuengan ere ez da makala: Edgard Jene-rekin elkarlan estua eduki zuen, Anselm Kiefer margolariak Celanen obran oinarriturik sortu ditu hainbat pieza, Hans-Jorg Gadamerrek haren poesia aztertu zuen...

      Celanen idazkien sakonean dagoen atsekabea are ageriagoa izan zen berrogeita bederatzi urte zituela suizidatu zenean, bere burua Senara botaz. Askorentzat horixe izan zen Celanen azkeneko ekintza poetiko tragikoa.

BEÑAT SARASOLA

[gauean beltzarana duzu gorputza]

Gauean beltzarana duzu gorputza Jainkoaren sukarraz:

zure masailetan zuziak astintzen ditu nire ahoak.

Ez dadila sehaskan kulunkatua izan sehaska-kantak adituko ez dituena.

Eskua elurrez beterik joan nintzen zuregana,

eta zalantzakor, zure begiak urdintzen diren gisan

orduen biran. (Ilargia biribilagoa zen orduan).

Miraria negarra da denda hutsetan,

ametsaren pegartxoa izoztu egin zen — zer axola?

Oroitu: hosto beltz bat geratzen zen intsusan —

marka ederra odolaren kalizarako.

Iratzeen sekretua

Ezpaten ganberan itzalen bihotz hosto-berdeak bere buruari begiratzen dio.

Ezpata-ahoak distiratsu daude: nork ez zuen hiltzen segituko ispiluaren parean?

Oinaze bizia pitxerretan banatuko da hemen ere:

goian iluntzen da loretsu, inork edan aurretik, ura ez balitz bezala,

maitasun ilunago bat eskatzen zaion bitxilore bat balitz bezala hemen,

sofarako bururdi beltzago bat, ile astunagoa…

Baina hemen burdinaren distirak baino ez du beldurrik eragiten

eta hemen dir-dir egiten du zer edo zerk oraindik, ezpata bat izanagatik.

Mahaiko pitxerra husten dugu ispilua oparitzen zaigulako.

Hauts dadila bi puskatan, hostaila bezala berdeak garenongan.

[burdinazko oinetakoen karraska]

Burdinazko oinetakoen karraska gereziondoan.

Uda harrotzen zait kaskotik. Diamantezko ezproidun kuku beltzak

bere irudia marrazten du zeruetako ateetan.

Hostailatik buru-has ageri da zalduna.

Ezkutuan zure irribarre distiratsua darama

etsaiaren altzairuzko hil-atorran iltzatuta.

Ameslarien lorategia agindu zitzaion

eta lantzak prest ditu, arrosak igo ditzan…

Baina airez heltzen da oinutsik zurekin antzik handiena duena:

bere esku leunak burdinazko oinetakoetan estu bilduta,

lotan ematen ditu gudaldia eta uda. Harentzat dario gereziari odola.

[zurzuri, zure hostoek begirada zuriz]

Zurzuri, zure hostoek begirada zuriz begiratzen diote ilunari.

Gure amaren ilea ez zen inoiz urdindu.

Txikoria belar, horren berdea da Ukraina.

Gure ama ilehoria ez zen etxeratu.

Euri laino, luzatzen al zara putzuaren gainean?

Gure ama gozoak negar dagi guztiengatik.

Izar biribil, urrezko begizta kiribiltzen duzu.

Berunak gure amaren bihotza zauritu zuen.

Harrizko ate, nork atera zaitu gontzetatik?

Gure ama amultsua ezin etorri.

Distantziari gorazarre

Zure begien iturrian

sasi-itsasoko arrantzaleen sareak bizi dira.

Zure begien iturrian

betetzen du itsasoak bere agindua.

Hemen jaurtitzen ditut

gizonen artean egondako bihotza,

nire jantziak, eta zin baten bristada:

Belztasunean beltzago, biluziago nago

Ernegatuta baino ez naiz leiala.

Zu naiz neu naizenean.

Zure begien iturrian

jitoan noa eta bahiketa batekin dut amets egiten.

Sare batek beste sare bat harrapatu zuen:

lotuta bereizi ginen.

Zure begien iturrian

soka itotzen du urkatuak.

Frantziako oroitzapenak

Nirekin batera pentsatu: Parisko zerua, udazkeneko

azafrai gaitz hori...

Bihotzak erosi genizkion neskato lore-saltzaileari:

urdinak ziren eta uretan loratzen ziren.

Euria hasi zen gure gelan

eta gure auzoa etorri zen, Le Songe jauna, gizon txiki iharra.

Kartetan aritu ginen, begi-niniak galdu nituen;

zure ilea utzi zenidan, galdu nuen, hark makurrarazi gintuen.

Atetik joan zen, euriak jarraitu zion.

Hilda geunden eta arnasa har genezakeen.

Gerizpeko andrearen chanson-a

Dama isila etorri eta tulipanak lepo egiten dituenean:

Nork irabazi?

        Nork galdu?

                Nor doa leihorantz?

Nork aipatzen du aurrena haren izena?

Nire ilea daraman bat da.

Hildakoak eskuetan eramaten diren moduan darama.

Badarama zeruak nire ilea zeraman bezala maitatu nuen urtean.

Hanpuruskeriagatik darama hala.

Horrek irabazten du.

                    Horrek ez du galtzen.

                                        Hori ez doa leihorantz.

Horrek ez du haren izena aipatzen.

Neure begiak dauzkan bat da.

Ateak itxi zirenetik dauzka.

Eraztunak hatzetan bezala daramatza.

Plazeraren eta zafiroen puskak bezala daramatza:

udazkenean bazen jada nire anaia;

jada egunak eta gauak zenbakitzen ditu.

Horrek irabazten du.

                    Horrek ez du galtzen.

                        Ez doa leihorantz.

Azkena da haren izena aipatzen.

Nik esandakoa duen bat da.

Besapean darama pakete bat bezala.

Ordulariak bere ordurik okerrena daraman bezala darama.

Atariz atari darama, ez du sekula botatzen.

Ez du irabazten.

                    Galdu egiten du.

                        Leihorantz doa.

Haren izena aipatzen duen aurrena da.

Tulipanekin batera eginen dute lepo.

Gau arraioa

Nire iluntzeko kutunaren ilea erre zen bizien:

hari bidali nion zurik arinenezko hilkutxa.

Uhinek inguratzen dute gure Erromako ametsaren ohea bezala,

ileordeko zuri bat darama nik bezala eta erlats mintzo da:

ni bezala mintzo da bihotzei pasatzen uzten diedanean.

Maitasun kanta frantses bat daki, udazkenean kantatu nuena,

Berantlurrean gelditu nintzenean turista eta goizari eskutitzak idatzi nizkionean.

Hilkutxa txalupa ederra da, sentimenduen zuraz egina.

Horretan joan nintzen ni ere odol ibilian barna, zure begia baino gazteagoa nintzenean.

Gaztea zara orain martxoko elurretan hildako txori bat bezala,

orain datorkizu eta bere frantses abestia kantatzen du.

Argiak zarete, bukaeraraino lo eginen duzue nire udaberrian.

Argiagoa naiz ni:

Ezezagunen parean kantatzen dut.

Zugandik niganainoko urteak

Berriz kizkurtzen zaizu ilea, negar egiten dudanean. Zure begien urdinez

janzten duzu gure maitasunaren mahaia: udaren eta udazkenaren arteko ohe bat.

ez nik, ez zuk, ez eta hirugarren batek ere prestatutakoa edaten dugu:

zerbait huts eta hondarrekoa.

Geure burua itsaso sakonaren ispiluetan dakusagu eta bizkor pasatzen dizkiogu janariak elkarri:

gaua gaua da, goizarekin hasten da,

zure ondoan uzten nau.

Heriofuga

Egunsentiko esne beltza arratsean edaten dugu

goizean eta eguerdian edaten gauean edaten dugu

edan eta edan

hilobi bat zulatzen dugu haizean han estutasunik ez

Gizon bat bizi da etxean sugeekin jolasten da idatzi egiten du

Alemanian iluntzen duenean idazten du hire urrezko ilea Margarete

idazten du eta atarira irteten da eta izarrak dirdirka ari dira

bere zakurrei txistu egiten die

txistu egiten die bere juduei irteteko hilobi bat zulatzen ipintzen ditu

jotzeko agintzen digu dantza egiteko

Egunsentiko esne beltza gauean edaten zaitugu

goizean eta eguerdian edaten arratsean edaten zaitugu

edan eta edan

Gizon bat bizi da etxean sugeekin jolasten da idatzi egiten du

Alemanian iluntzen duenean idazten du hire urrezko ilea Margarete

hire errautsezko ilea Sulamith hilobi bat zulatzen dugu haizean han estutasunik ez

Sakonago zulatu lurra oihu dagi eta zuek kanta ezazue jo ezazue

bere gerriko burdina hartu eta astintzen du begi urdinak dauzka

Sakonago zulatu lurra oihu dagigu eta zuek jo ezazue dantzarako.

Egunsentiko esne beltza gauean edaten zaitugu

goizean eta eguerdian edaten arratsean edaten zaitugu

edan eta edan

Gizon bat bizi da etxean hire urrezko ilea Margarete

hire errautsezko ilea Sulamith sugeekin jolasten da

oihu dagigu jo ezazue gozoago heriotza heriotza Alemaniako maisu bat da

oihu dagigu jo ezazue ilunago biolina eta orduan airean gora joanen zarete

kearen antzera

hodeietan hilobi bat izanen duzue orduan han estutasunik ez

Egunsentiko esne beltza arratsean edaten zaitugu

eguerdian edaten zaitugu heriotza

Alemaniako maisu bat da begi urdinak dauzka

berunezko balaz tiro egiten dizu ez du hutsik egiten

gizon bat bizi da etxean hire urrezko ilea Margarete

bere zakurrak xaxatzen dizkigu hilobi bat oparitzen digu airean

sugeekin jolasten da eta amets dagi heriotza Alemaniako maisu bat da

hire urrezko ilea Margarete

hire errautsezko ilea Sulamith

Laino-tutuan

Ahoa ezkutaturiko ispiluan,

belauna harrotasunaren zutabearen aurrean,

eskua burdinazko barra lodiarekin:

eskaini iluntasunari zuen burua,

esan neure izena,

eraman harengana.

[begiak]

Begiak:

dirdiratsu ari zuen euriaz,

Jainkoak edateko agindu zidanean.

Begiak:

gauak nire ahurrean kontatu zuen urrea,

asunak landatu

eta esaera zaharren itzalak jorratu nituenean.

Begiak:

atea bat-batean zabaldu nuelarik nire gainean piztutako gaua

eta nire lokietako izotz negutarrak zeharkatuta,

lauhazka joan nintzen eternitateko herrixketan barrena.

Kristal

Ez bila nire ezpainetan zure ahoa,

ezta ate aurrean arrotza

edo begian malkoa ere.

Zazpi gau gorago gorrira doa gorria,

zazpi bihotz sakonago jotzen du eskuak atea,

zazpi arrosa geroago dagi iturriak marmar.

Paisaia

Makal tantaiak — lur honetako jendeak!

Zorionaren urmael beltzak — heriotzaraino islatzen dituzu!

Ikusi zintudan, arreba, zutik dirdai horretan.

Eternitatea

Gau-zuhaitzaren azala, sortzez herdoildutako labanek

izenak, denbora eta bihotzak xuxurlatzen dizkizute.

Adi geundenean lo zegoen hitz bat

lerratzen da hostaila pean:

udazkena berritsua izanen da,

berritsuagoa biltzen duen eskua,

freskoa, ahanzturaren mitxoleta bezala, musu egiten dion ahoa.

Isiltasuna

Isiltasuna! Zure bihotzean arantza sakatzen dut,

ezen arrosa, arrosa

itzalekin dago ispiluan, eta odola dario!

Bazerion baiezkoa eta ezezkoa nahastu genituenean,

edan genuenean,

mahaitik erori zen edalontziak dilin egin zuelako:

gu baino luzeago ilundu zen gau batek jotzen zuen.

Aho irrikatsuez edan genuen:

eztitsua zen

baina aparra zuen ardoak bezala —

Zuen begietako izpiari jarraitu nion

eta mihiak kontu gozoak zezeldu zizkigun…

(hori zezeldu, hori zezeldu beti.)

Isiltasuna! Sakonago sartu zitzaizun bihotzean arantza:

arrosari loturik dago.

[zenbakitu arbendolak]

Zenbakitu arbendolak,

zenbakitu mikatza zena eta itzarri izan zintuena,

kontu horretan neu ere sartu:

Zure begia bilatu nuen ireki zenuenean eta inork ez zintuen ikusi

gogoan zenuen ihintzak pegarretaraino

lerratzeko baliatu zuen isilpeko haria irun nuen

inoren bihotzerako bidea aurkitu ez zuen

epai baten zaintzaile.

Han baino ez zinen zeure izenean guztiz sartu,

zure buruarengana egin zenuen ibilera seguruaz,

zure isiltasunaren kanpaiaren egituran dinbi-danba aritu ziren mailuak,

aditutakoa heldu zitzaizun,

hildakoak ere bere besora bildu zintuen,

eta zuek hirurak arratsean barrena joan zineten.

Egin nazazu mikatz,

har nazazu arbendoltzat.

Hilartitza Françoisentzat

Munduko ate biak

zabalik daude:

zuk zabalduta

argi-itzaletan.

Jo eta jo entzuten ditugu

eta badaezpadakoa eramaten,

eta berdea zure Betira eramaten.

1953ko urria

Ilunpez ilunpe

Begiak ireki zenituen — neure iluntasuna bizirik ikusi nuen.

Hondoraino dakusat:

hor ere nirea da eta bizi da.

Beste aldera al darama? Eta eramatean itzartu?

Noren argia da orpotik darraidana

txalupa-zain bat aurkitzeko?

Assisi

Umbriako gaua.

Umbriako gaua kanpaietako eta olibondoko hostoaren zilarraz.

Umbriako gaua zuk ekarritako harriaz.

Umbriako gaua harriaz.

                                      Mutu, bizitzera altxatu zena, mutu.

                                      Bete pegarrak.

Buztinezko pegarra.

Buztinezko pegarra, horri atxikia hazi zen ontzigilearen eskua.

Buztinezko pegarra, betiko itxi zuena itzal baten eskuak.

Buztinezko pegarra, itzal baten zigiluaz.

                                      Harria, edonora begiratuta ere, harria.

                                      Utzi astoari sartzen.

Animalia trostaria.

Animalia trostaria, eskurik biluzienak sakabanatzen duen elurrean.

Animalia trostaria bat-batean itxi zen hitzaren parean.

Animalia trostaria, loa eskutik jaten duena.

                                      Distira, kontsolatuko ez duen distira.

                                      Hildakoak — oraindik ari dira eskean , Frantzisko.

Gaur arratsaldean ere

Eguzkia

igerian duen itsaso honen gainean ere

erori zelako elurra,

are beteago loratzen da izotza

hirira daramatzazun otarreetan.

Hondarra

eskatzen duzu trukean,

etxeko azken arrosak

elikatua izan nahi duelako

gaur arratsean ere

tantaz tantako orduaz.

Kandela baten aurrean

Bozelduriko urreaz, eskatu

zenidan bezala, ama,

egin nuen ordu

ezpalduen erdian

iluntzen nauen argimutila:

zure heriotzaren

alaba.

Liraina gorpuzkeraz,

arbendol begiko itzal mehea,

ahoa eta sexua

ametsezko piztia dantzariez inguratuta,

hegan doa urre pitzatutik gora,

oraingoaren erpinera

igotzen da.

Gauez jantzitako ezpainez

bedeinkapena

diot:

            Elkarrekin borrokatzen diren

            hiruren izenean, harik eta

            sentipenen hilobian zerua hondoratzen den arte,

            amildegiko zuhaitzen ilea askatzen dudan bakoitzean,

            hondoetan barrena uhar aberatsagoak joan daitezen —,

            nire hatzean dir-dir egiten duten eraztunen

            hiru jabeen izenean,

            hiruretako lehenaren izenean,

            oihu egin zuenak

            bizi behar izan zuenean, bera baino lehenago bere hitza egon zen tokian,

            bigarrenaren izenean,

            begiratu eta negar egin zuena,

            hirugarrenaren izenean, erdian

            harri zuriak pilatzen dituena, — libre uzten zaitut

            gure ahotsak isilarazten dituen amenetik,

            haren ertzetako argi izoztutik

            non, dorre bat bezain gora, itsasoan sartzen den,

            non urdinak, usoak

            izenak mokokatzen dituen,

            hiltzearen alde honetan eta bestean:

            zuk jarraitzen duzu, jarraitzen duzu, jarraitzen duzu

            hildako baten semea izaten,

            nire irrikaren ezezkoari emana,

            amaren hitzak eraman ninduen

            denboraren pitzadura batekin ezkondurik,

            behin baino ez

            dezan dardara egin

            bihotza behin eta berriz estutzen didan eskuak!

Giltza aldaberaz

Giltza aldaberaz

irekitzen duzu esan gabearen

elurra harat honat dabilen etxea.

Aukeratzen duzun giltza

zure begiari edo ahoari edo belarriari

darion odolaren araberakoa da.

Giltza aldatuz gero, aldatuko da

malutekin batera mugi daitekeen hitza ere.

Bultza egiten dizun haizearen arabera

pilatuko da elurra hitzaren gainean.

Gauez muzinduta

Hannah eta Herman Lenzentzat

Loreen ezpainak

muzinduta gauez,

pinuen enborrak

gurutzatuta eta bilduta,

goroldioa urdinduta, harria dardarka,

ipar beleak itzarririk

hormagunearen gaineko hegaldi etengabe baterako:

Hona hemen harrapatu genituenek

atseden hartzen duten eskualdea:

Ez dute ordurik izendatuko,

ez dute malutarik zenbatuko,

ezta ura ezpondaraino jarraituko ere.

Bereziturik daude munduan,

bakoitza bere gauetik gertu,

bakoitza bere heriotzatik gertu,

kopetilun, buru-has, antzigartuta

hurbilarekin eta urrunarekin.

Beren jatorriari lotutako zorra kitatzen dute,

udak bezala arrazoirik gabe irauten duen

hitz batez kitatzen dute.

Hitz bat — badakizu:

gorpu bat.

Garbi dezagun,

orraz dezagun,

jar dezagun haren begia

zerurantz begira.

Denboraren begia

Hauxe denboraren begia:

okerra

zazpi koloretako bekainaren azpian.

Haren betazala suek garbitzen dute,

haren malkoa lurrina da.

Harengana egiten du izar itsuak hegan

eta betile beroenean urtzen da:

epeltzen ari da mundua

eta hildakoak

ernetzen eta loratzen dira.

In memoriam Paul Eluard

Utzi hitzak hildakoaren hilobian,

hark bizitzeko esandakoak.

Horien artean egokitu haren burua,

senti ditzala

irrikaren mihiak,

kurrikak.

Utzi hildakoari betazaletan

hi esan zionari

ukatu zion

hitza,

haren bihotzeko odolak saihestu zuena,

berea bezain biluzia zen esku batek

lotu zuen hi esan ziona

etorkizunaren zuhaitzetan.

Utzi haren betazaletan hitz hau:

beharbada

oraindik urdina den haren begiak

bigarren urdin bat hartuko du, arrotzagoa,

eta hi esan zionak

berarekin eginen du amets: Gu.

Schibboleth

Burdinazko barren atzean

negarrez hazitako

nire harriekin batera,

azoka erdiraino

bultzatu ninduten,

han

non zin egin ez nion bandera

zabaltzen den.

Txirula,

gauaren txirula bikoitza:

pentsatu gorritasun bizki ilunaz

Vienan eta Madrilen.

Jarri zure bandera haga erdian,

oroimena.

Haga erdian

gaurko eta betiko.

Bihotza:

eman ezagutzera hemen ere,

hemen, azoka erdian.

Egin oihu: Schibboleth-a

aberriaren arrotzean:

Otsaila. No pasarán.

Adarbakar:

harriez dakizu,

uraz dakizu,

etorri,

Extremadurako ahotsetaraino

gidatuko zaitut.

Zu ere mintza

Zu ere mintza,

izan azken hitza zure,

esan zurea.

Mintza —

baina ez bereiz baitik eza.

Eman zure esanari zentzua:

emaiozu itzala.

Emaiozu nahikoa itzal,

emaiozu gauerdiaren eta eguerdiaren

eta gauerdiaren artean

banatuta uste duzuna beste.

Begira inguruan:

begira nola pizten den zure inguruko oro —

Heriotzan! Bizirik!

Egia dio itzalaz mintzo denak.

Baina orain zauden tokia murriztu egiten da:

Orain nora joan, itzalik gabe, nora?

Igo. Haztatu gorantz.

Argalago bilakatzen zara, ezezagunago, meheago!

Meheago: hari bat,

non izarrak nahi duen pausatu:

beherago igeri egiteko, beherago,

non bere burua dakusan distiratsu: hitz

ibiltarien itsaskirrian.

Irudi baten azpian

Bele elemenia garizko laino baten gainean.

Zein zerutako urdin? Behekoarena? Goikoarena?

Arimak jaurtikitako gezi berantiarra.

Burrunba ozenagoa. Distira hurbilagoa. Mundu biak.

Eskutitzez eta ordulariaz

Argizaria

zigilatzeko

zure izena asmatu zuen

zure izena kodetzen duen

idatzi

gabea.

Ba al zatoz orain, argi igerilaria?

Hatzak, argizarizkoak ere,

eraztun arrotz

eta mingarrietan sartuak.

Hatz puntak urtuta.

Ba al zatoz, argi igerilaria?

Denboraz gabetua ordularien abaraska,

milaka erle emaztegai-soinekoz jantzita,

bidaiarako prest.

Zatoz, argi igerilaria.

Etxeratzea

Elurra erori, gero eta trinkoago,

uso koloreko, atzo bezala,

elurra erori, orain ere lotan bazeunde bezala.

Zuria, urruntasunean nabarmen.

Haren gainean, bukaezina,

galdutakoaren leraren lorratza.

Azpian, ezkutaturik,

sakatzen du

begiak mintzen dituenak,

muinoz muino,

ikusezin.

Bakoitzean,

bere gaurkoan etxekotuta,

mututasunerantz lerratzen naiz bat:

egurrezkoa, palto bat.

Han: sentipen bat,

izotz-haizeak eramana,

bere uso-, bere elur-

zapi koloreduna banderatzat hartu eta paratzen duena.

Azpian

Ahanzturan etxekotuta

gure begi motelen

gonbidatu-solasa.

Silabaz silaba etxekotuta, dado

egun-itsuarekin banatuta,

horri buruz luzatzen da joko zalearen eskua, handi,

itzartuz.

Eta nire berriketaren gehiegikeria:

zure isiltasunaren eran jantzitako kristal

txikiaren inguruan pilaturik.

Tenebrae

Hurbil gaude, Jauna,

hurbil eta eskura.

Dagoeneko preso, Jauna,

elkarrengan iltzatuta

gutako bakoitzaren gorputza

zurea bailitzan, Jauna.

Egin otoitz, Jauna,

egin gure alde,

hurbil gaude.

Haizeak gaizki jota joan ginen hara,

okertzera joan ginen

hutsune eta labazko aintzirara.

Askara joan ginen, Jauna.

Odola zen, zuk

isuritakoa, Jauna.

Dir-dir zegien.

Zure irudia jartzen digu begietan, Jauna.

Gure begi-ahoak hain daude zabalik eta hutsik, Jauna.

Edan egin dugu, Jauna.

Odola eta odolean zegoen irudia, Jauna.

Egin otoitz, Jauna.

Hurbil gaude.

Lore

Harria.

Jarraitzen diodan harria airean.

Zure begia, harria bezain itsua.

Eskuak

ginen.

Ilunpea husten genuen, hitza

aurkitu genuen, uda jasotzen zuena:

Lore.

Lore — itsu baten hitza.

Zure begia eta neurea:

uraz

arduratzen dira.

Hazkundea.

Bihotz pareta bihotz paretaren gainean

hostoak gehitzen dizkio.

Hori bezalako hitz bat oraindik eta mailuek

dantza eginen dute lur zabalean.

Gaua

Errekarriak eta legarra. Eta nota zorrotz bat, mehea,

orduaren bihotz-altxagarri.

Begi trukea, mugatua, une txarrean:

irudi etenik gabea,

erretina

egur bilakatua —:

betikotasunaren ikur.

Bururagarria:

hor goian, munduaren egituran,

izarren antzeko,

bi ahoren gorria.

Entzungarria (goiza baino lehen?): harri bat,

besteak jomuga dituena.

Arimak oro

Zer egin

nuen?

Gaua ernaldu, honako hau baino gautarragoak

liratekeen beste batzuk

egoterik balego bezala.

Txoriaren hegaldia, harriaren hegaldia, azaldutako

mila bide. Begiratuak,

lapurtuak eta lumatuak. Itsasoa,

dastatua, edana, amestua. Arima-eklipsaturiko

ordu bat. Hurrengoa, udazkeneko argi bat,

bidetik datorren sentipen

itsuari eskainia. Beste batzuk, anitz,

beren baitatik kanpo: ikusiak eta saihestuak.

Alderraiak, izarrak,

beltzak eta solasez beteak: isiltasunak

ezereztaturiko  agindu batengatik izendatua.

Eta behin (noiz? hori ere ahaztua):

txarrantxa-punta sentitu nuen,

non neure pultsua kontra-taupadara ausartu baitzen.

Hondakinen gabarra

Urezko ordua, hondakinen gabarrak

arratsera garamatza, hura bezala

ez gara presatuak, Zergatik bat

hilda datza popan.

...................................

Argituta. Birika, marmoka

puztu egiten da kanpai bilakatzeraino, arimaren luzapen

marroi bat heltzen da

arnastu bitartean distiratsu bilakatu Ezetzera.

Matière de Bretagne

Ote-argia, horia, malda

zerurantz zornatzen da, arantzak

zauria erakartzen du, horren barruan

jotzen du kanpaiak, arratsa da, Ezerezak

bere itsasoak daramazkio otoitzari pirritan,

odolezko zigilua zugana doa.

Idor, zure atzeko

ohea lohi, bere

ordua sasiz gainezka, goian,

izarretan, esnezko zidorrak solasean lokatzetan, datil azala,

azpian, pilatuta, aharrausika urdineraino, iragankortasunezko

sasi batek, ederra,

agurtzen du zure memoria.

(Ezagutu ote ninduzuen,

eskuok? Zuek erakutsitako

bide erdibituan barrena joan nintzen, nire ahoak

bere hartxintxarrak kanporatu zituen, joan nintzen, nire garaiak,

elur horma ibiltaria, bere itzala hedatu du — ezagutu ote ninduzun?)

Eskuak, arantzak

limurturiko zauria,

eskuak, Ezerezak bere itsasoari daragio,

eskuak, ote-argitan,

odolezko bela

zugana dator.

Zuk

irakasten duzu

zure eskuei irakasten diezu, irakasten duzu

zure eskuei irakasten diezu

                                          lo egiten

Paisaia baten zirriborroa

Hilobi biribilak, azpian. Lau

konpasetako erritmoan urtearen urratsa

beren inguruko mailadi zorrotzetan.

Labak, basaltoak, munduaren

bihotzeko harri goria.

Tupa-harrizko iturburua

non argia hazi zen guretzat, arnasa

baino lehen.

Olio-berdea, itsaso aparrez blai

ordu igaroezina. Erdigunerantz,

urdin,

harrizko zela bat, horren gainean,

jo eta kiskalita,

animaliaren bekokia

bere distira itsugarriaz.

[lurra zegoen haien baitan]

Lurra zegoen haien baitan, eta

zulatu egin zuten.

Zulatu eta zulatu, hala pasatu zitzaien

eguna albotik, gaua. Eta ez zuten Jainkorik gurtu,

hau guztia nahi omen zuena,

hau guztia omen zekiena.

Zulatu zuten eta ez zuten beste ezer entzun;

ez ziren jakintsuago bilakatu, ez zuten kanturik asmatu,

ez zuten hizkuntzarik asmatu.

Zulatu egin zuten.

Barealdia etorri zen, ekaitza ere etorri,

itsasoak oro etorri ziren.

Zulatzen dut, zulatzen duzu, eta harrak ere zulatu,

eta kantak dio: zulatu egiten dute.

Oi bat, oi batere ez, oi inor ez, oi zu:

Nora zeraman bideak inora ez zeramanean?

Oi zulatzen duzu eta zulatzen dut, eta nik ere neure burua zulatzen dut zureganantz,

eta eraztuna gure hatzean itzartzen da.

[hainbeste argizagi]

Hainbeste argizagi, guri

eskainita. Zuri

begiratu nizunean —noiz?—

kanpoan nengoen

beste mundu batzuetan.

Oi bide hauek, galaktikoak,

Oi ordu hau, gauez

astuntzen duena

gure izenen zama. Ez da,

badakit, egia

gu bizi ginenik, itsu

zihoan arnasa besterik ez

han eta han-ez artean eta aldika

gure begiek burrunba egin zuten kometen antzera

ahitutako gauzetarantz, amildegietan,

eta erre ziren tokian,

titiburuez bikain, denbora zegoen

eta haren gainean hazten zen eta murrizten

eta urruntzen

izan den edo zen edo izanen dena —,

badakit,

badakit eta badakizu, bagenekien,

ez genekien, jadanik han geunden eta ez geunden han

eta aldika, hutsunea baizik ez genuenean gure artean, aurkitu genuen

elkarrenganako bidea.

Zürich, Stork ostatuan

Nelly Sachs-entzat

Gehiegiaz mintzo ginen,

gutxiegiaz. Zutaz

eta zutaz berriro,

argitasunak eragindako lainotzeaz,

judutasunaz,

zure jainkoaz.

Hor-

taz.

Igokunde egun batean,

monasterioa han zegoen, uraren

gainetik etorri zen urrezko zer edo zerekin.

Zure jainkoaz mintzo ginen, haren aurka

mintzatu nintzen, espero

nuen bihotza utzi nuen:

bere

hitzik goren, hil sukartsuen, ezerosoenentzat—

Zure begiak begiratu zidan, bestera begiratu zuen,

zure ahoak hitz egin zuen begirainoko bere

bidea, entzun nuen:

Guk

ez dakigu, badakizu,

guk ez dakigu

garrantzia

duena.

Uratea

Zure damu horren guztiaren

gainean: bigarren

zerurik ez.

……………………………….

Mila hitz zituen aho baterako

bat baino ez zena

galdu —

galdu nuen

nigan iraun hitza:

arreba.

Hainbat

jainko gurtzeko

galdu nuen bilatzen ninduen hitz bat:

Kaddish.

Uratean

zehar joan behar nuen,

ur gezira hitza salbu

eramateko atzera

eta aurrera eta albora:

Jiskor.

Tübingen, urtarrilean

Solasak itsutu-

riko begiak.

Haien —“ garbiki

sortua da

igarkizuna”—, haien oroimena

Hölderlin dorreez,

kaioek

inguratuak.

Itotako zurginen

bisitaldiak

urpeko hitzei:

Baldin eta,

baldin eta lagun bat mundura etorriko balitz, gaur,

aitalehenen bizar

distiratsuez: garai honetaz

hitz eginen balu,

zizaka eta zizaka baino

ezingo luke hitz egin

beti-, beti-,

behin eta berriz.

(“Pallaksch, Pallaksch.”)

Mandorla

Arbendolean — zer dago arbendolean?

Ezer ez.

Ezer ez dago arbendolean.

Hor dago eta dago.

Ezerezean — nor dago? Erregea.

Erregea hor dago, erregea.

Hor dago eta dago.

            Juduaren kizkurra, ez zara urdinduko.

Eta zure begia — non dago zure begia?

Zure begia arbendolaren parean dago.

Zure begia ezerezean dago.

Erregearen ondoan dago.

Hor dago eta dago.

            Giza kizkurra, ez zara urdinduko.

            Arbendol hutsa, erret-urdina.

À la pointe acérée

Meak biluzik dautza, kristalak,

geodoak.

Idatzi gabeko gauzek, hizkuntzan

gogortuak,

zeru bat askatzen dute.

(Gorantz jaurtikia, agerian utzita,

zeharkatuta, hala

gautza geu ere.

Atea horren parean behin, arbela

klarionezko izar hilaz:

badauka

orain

begi — irakurle? — bat.)

Harako bideak.

Baso sasoia

gurdibide pindartsuan barrena.

Bildu-

tako

pago-ezkur

txiki zabala:

zabaltasun

beltzaxka, hatz-pentsamenduek galdekatua

zertaz —

zeri buruz?

Errepika-ezinari

buruz, horri

buruz, guztiari

buruz.

Harako bide pindartsua.

Mugi daitekeen zerbait, agurrik gabea

bihotz bilakatu oro bezala,

badator.

[harri distiratsuak]

Harri

distiratsuak haizean barrena doaz, zuri

distiratsuak, argi-

ekarleak.

Ez dute

jaitsi,

erori,

jo nahi. Zabaldu

egiten dira

basa-arrosa txikien moduan,

haiek bezala

zureganantz okertzen dira, ene isil,

ene benetako hori —:

Ikusten zaitut, biltzen dituzu nire

herritar soilaren eskuez,

nire esku berriez,

ipintzen dituzu inork deitoratu edo izendatu

behar ez duen Berriz-Distiratsuan.

Arratsa zirku eta gotorlekuarekin

Bresten, gar-oboen aurrean,

tigreak jauzi egiten zuen dendan,

han entzun zintudan, Mugatua, kantari,

han ikusi zintudan, Mandelstamm.

Zerua arradaren gainean,

kaioa garabiaren gainean.

Mugatuak kantatu zuen, Irmoak, —

zu, kanoiontzi, “Baobab” izenekoa.

Hirukoloreduna agurtu nuen

errusiar hitz batez —

galdua galdu gabea zen,

gotortutako leku bat bihotza.

Egun argiz

Erbi-azaleko zerua. Orain ere

luma argi batek idazten du.

Neu ere, gogora zaitez,

hauts-

koloreko hori, kurrilo gisan

etorri nintzen.

[banbua moztu dut]

Banbua moztu dut:

zuretzat, seme.

Bizi izan naiz.

Bihar erauzi be-

harreko txabolak

zutik dirau.

Ez nuen eraikitzen lagundu: ez

dakizu zein ontzi motatan

ipini nuen nire inguruko hondarra, duela urteak, hala

aginduta eta eskainita.

Zurea

kanpotik dator — libre

geratzen da.

Hemen sustraiak dituen ihia, bihar ere

hemen egonen da oraindik, zure

arimak jotzen zaituen edozein esparru

zabaletan.

[zer gertatu zen?]

Zer gertatu zen? Haitzak mendia utzi zuen.

Nor itzarri? Zu eta biok.

Hizkuntza, hizkuntza. Lurra-rekin. Planeta hurkoa.

Txiroagoa. Irekita. Etxetiar.

Nora doa? Ezdesagerturantz.

Haitzarekin doa, gu biokin.

Bihotza eta bihotza. Sobera nekez aurkitua.

Are zailago bihurtu. Arinagoa izan.

[aireko orbainaren gerizpean]

Aireko orbainaren

gerizpean egon.

Ez egon inorentzat ez ezerentzat ere.

Ezagutu gabea,

zeure buruarentzat

bakarrik

Hor tokirik duen ororekin,

mintzairarik gabe

ere.

[harizpizko eguzkiak]

Harizpizko eguzkiak

mortu urdin beltzaren gainean.

Zuhaitz bat

pentsamendu gorenak

tonu arina hartzen du: gizateriaren

beste aldean badira oraindik

abesteko kantak.

[hondarrezko arte gehiagorik ez]

Hondarrezko arte gehiagorik ez, hondarrezko libururik ez, maisurik ez.

Ezer ez dadoz irabazita. Zenbat

mutu?

Hamazazpi.

Zure galdera — zure erantzuna.

Zure kantak, zer daki?

Elurretansakon,

lursakon,

u-a-o.

[zuritasunak eraso egin zigunean]

Zuritasunak eraso egin zigunean, gauez;

limosna ontziari ura

baino gehiago zerionean;

larruturiko belaunak

eskaintza-txilinari

iradoki zionean:

hegan egin!—

Artean

osorik nengoen

orduan.

[bizitzaren etxe hutsa]

Bizitzaren etxe hutsa. Atarian

birikak

putz egiten die

barren hustutako

loreei. Esku bete

lo-ale

ahoaren egi toteletik

elurrezko

solasaldietara doa.

[nire eskuetako azalaren azpian josia]

Nire eskuetako azalaren azpian josia:

eskuek

gozatutako zure izena.

Haize-masa oratzen

dudanean, gure janaria,

eroki zabaldutako

izerdi-zuloaren letra-dirdaiak

mikazten

du.

[idatzi izan zena gero eta hutsalago]

Idatzi izan zena gero eta hutsalago.

Esan izan zena, itsaso-berdea,

kalan erretzen ari,

urtutako

izenetan mazopak

saltoka,

Inonez betikotuan, hemen,

ezkila ozenegiak

gogoan— non ordea?,

nor

ari da

arnasoska

itzal plaza honetan, nork

dagi dirdira

horren azpian

dirdira dagi, dirdira, dirdira?

[celloaren sarrera]

Celloaren sarrera

oinazearen atzetik:

elementuak, kontra-

zeruen arabera bilduak,

ezin argituzko gauzak bultzatzen dituzte

lurreratzeko gunearen eta sarreraren parean,

arrats

eskalatua

birika sasiez gainezka dago.

arnasaren

bi ke lainoek

zulatzen dute

zerumugak zabalduriko liburuan.

zerbait benetako bilakatzen da.

hamabi aldiz argitzen da

geziek jotako beste aldea.

odol

beltzeko andreak edaten du

odol beltzeko gizonaren semena.

oro da dena

dena baino gutxiago,

oro da gehiago.

Coagula

Zure zauria

ere bai, Rosa.

Eta zure errumaniar

bufaloen argi-adarduna

hondarraren gaineko

izarren ordez,

ikatz goriko

fusilaren ipurdi indartsu

berritsuan.

[kezko, hitzezko xingolen harrotzea]

Kezko, hitzezko xingolen harrotzea,

gorriak baino gorriagoak,

izotzaldi handiak bitartean,

izotz-tontor

irristakorretan,

kaio jendearen parean.

Hemen idazten duen

mailukadaka zeharkatzen

zaituen izpia,

gorria baino gorriagoa.

Erabili haren hitzak

zeure buru-hezurra zuritzeko, hemen,

hilobiratutako Urri horrek.

Urrea irartzeko erabiltzen zaitu, orain,

ahitzen ari delarik.

Xingolak laguntzeko erabiltzen zaitu.

Erabiltzen zaitu

kristal gogorreko panfletoa

odolezko bolardo irakurlean amarratzeko,

lurrak egotzitako eskora hori bitarte.

Give the word

Garuna ebaki— erdia? Hiru laurdenak?—,

Gauturik, pasahitzak ematen dituzu— honako hauek:

“Tartariarren geziak”.

“Arte-ahia”.

“Arnasa”.

Denak datoz, gizon zein emazte, ez da inor falta.

(Sipheteak eta Probylleak haien artean.)

Gizaki bat dator.

Mundu-sagarraren tamainakoa zure ondoko malkoa,

erantzunek

erantzunek

erantzunek

orroka zeharkatuta.

Osoki izoztuta— nork izoztuta?

“Pasatu”, diozu,

“pasatu”,

“pasatu”.

Zure ahosabaitik libre

eta zure mihian argia eragiten du haizemaile baten gisan,

                                                                               argia.

[behin]

Behin,

entzun nuen,

mundua garbitzen ari zen,

inork ikusi gabe, gau osoz,

benetan.

Bat eta bukaerarik gabea,

suntsitua,

niksortua.

Bazen argia. Salbazioa.

[nire heriotza zinen]

Nire heriotza zinen:

heldu ahal nizun,

dena erortzen zitzaidalarik.

[eskuinean]

Eskuinean — Nor? Hildako emakumea.

Eta zu, ezkerrean, zu?

Igitai bidaiaria leku

hagitz zerutiarrean

zuri-urdinkaratzen da ihakinari

ilargi-enaretan,

izar-aldaketetan,

hor erortzen naiz

eta ontzi oso bat

isurtzen dizut

burutik behera.

Pentsatu honetaz

Pentsatu honetaz:

Masadako lokatzezko soldaduak

bere buruari erakusten dio etxerako bidea, inongo

etenik gabe,

txarrantxako punta bakoitzaren kontra.

Pentsatu honetaz:

formarik gabeko begibakoak

iskanbilan barrena zaramatza libre, gero

eta indartsuagoa

zara.

Pentsatu honetaz:

zeure

eskuak

eutsi dio

bizitzara itzulitako

bizitzeko moduko

lur

puska

honi.

Pentsatu honetaz:

lurperaezinarengandik

niganaino etorri zen,

izen-erne, esku-erne

betiko.

[gauak ibili zuen]

Gauak ibili zuen, bere onera etorri zen,

umezurtzaren atorra bere bandera,

noraezean gehiago ibiltzerik ez,

zuzen ibili zuen —

bada, bada laranjak deabru-zuretik dilindan baleude bezala,

hala ibiliak soinean ezer ez balu bezala

bere lehen

jaiotzekiko orban

sekretuaz

pikatutako azala

izan ezik.

[orain, belaunaulkiak erretzen]

Orain, belaunaulkiak erretzen ari direlarik

liburua jaten dut

bere intsignia

guztiaz.

Asian dagoen anaia batentzat

Beren burua aldatutako

armak

zerura igo,

hamar

bonbaketari aharrausika,

su azkar bat loratzen da,

bakea bezain ziurra,

eskukada bete arroz

hiltzen da zure lagun.

[nola hiltzen zaren nigan]

Nola hiltzen zaren nigan:

azken arnasa-korapilo

saretutaraino

hor zaude

bizitza

ezpal

batekin.

Highgate

Badoa aingeru bat gelan barrena —:

zuk, zabaldu gabeko liburutik gertu,

askesten nauzu

berriz ere.

Txilarrak hazkurria aurkitzen du birritan.

Birritan zurbiltzen da.

[oraindik ikus zaitzaket]

Oraindik ikus zaitzaket: oihartzun bat,

ukigarria hitz

beteez, alde egiteko

zorian.

Zure aurpegiak atzera egiten du apal,

bat-batean

lanpara baten gisako argitasuna

nigan pizten denean,

Sekula Ez esaten den toki mingarrienean.

[eternitateek]

Eternitateek

aurpegian jo eta

igaro,

su batek emeki itzali

kandela bilakaturiko gauza guztiak,

berde batek, ez hemengoa,

umezurtzek hilobiratutako

behin eta berriz hilobiratutako

harriaren kokotsa

estali.

[irlandar emakumeak]

Irlandar emakumeak, alde egiteaz tantotuta,

eskua irakurtzen dizu,

bizkor baino

bizkorrago.

Bere begiradaren urdina hazi egiten da,

galdutakoa eta irabazitakoa

batera:

zu,

begi-atzamardun

urruntasuna.

[sasi zura gehiagorik ez]

Sasi zura gehiagorik ez, hemen,

goiko gailurretan,

ezkai

solastari-

rik ez.

Mugetako elurra eta

taketak eta bide-seinaleen

itzalak auskultatu

eta hiltzat

jotzen dituen usaina.

Oranienstrasse I

Eztainua hazi zitzaidan eskuan,

ez nekien zer

egin:

ez nion forma emateko gogorik,

hark ez zuen ni irakurtzeko gogorik —

Baldin eta orain

Ossietzkyren azken

kaliza aurkituko balitz,

hortik ikasten

utziko nuke eztainua,

eta erromes-makilen

mordoak

ordua pairatuko luke isilik.

[mundu honen irakurtezintasuna]

Mundu honen

irakurtezintasuna. Dena bikoiztuta.

Ordulari gogorrek

zuzen ematen dute pitzatutako ordua,

marrantatuta.

Zu, zure sakonenari atxikia,

irten zugandik

betiko.

[aizkora loratu dela entzun dut]

Aizkora loratu dela entzun dut,

tokia izendaezina dela entzun dut,

entzun dut begiratzen dion ogiak

urkatua sendatzen duela,

haren emazteak egindako ogiak,

entzun dut bizitzari babes

bakarra esaten diotela.

[hosto bat, zuhaitz gabea]

Hosto bat, zuhaitz gabea

Bertolt Brechtentzat:

Zer nolako garaiak dira hauek,

non solasaldi bat

ia krimen bat den,

bere baitan hartzen baitu

adierazitako hainbeste?

[urtarrilaturik]

Urtarrilaturik

Balme

arantzatsuan. (Mozkor zaitez

eta esaiozu

Paris.)

Izotzak zigilatutako sorbalda;

mutu

horren gainean hondakinezko hontzak;

letrak behatz artean;

ziurtasuna.

[gau txikia: zugan hartzen nauzunean]

Gau txikia: zugan hartzen nauzunean, har nazazu

hor goian,

lurretik

hiru oinaze-zentimetro

gorago:

hondarrezko hil-beroki horiek guztiak,

ezinlagundu horiek guztiak,

oraindik mihiaz

barre dagien

hori guztia—

[turutaren lekua]

Turutaren lekua

lerro arteko hutsune

distiratsuaren sakonean,

zuzia bezain gora,

denboraren zuloan:

entzun arretaz

zure ahoaz.