Raymond Carver

itzulpena: HARKAITZ CANO

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Raymond Carver

© itzulpenarena: Ane Garcia Lopez

© edizio honena: Susa

2020ko azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Raymond Carver XX. mendeko ipuingile handienetakoa izateagatik da batez ere ezaguna. Ernest Hemingwayren ipuingintzaren ildoan kokatu ohi da, zeinaren arabera ipuin batean garrantzitsuena ez da azalean irakurtzen duguna baizik eta haren azpian gordetzen dena. Bere belaunaldikide John Cheever, Carson McCullers, Charles Bukowski eta enparauekin batera, eragin handia izan du mundu zabaleko ipuingintzan, eta baita Euskal Herrian ere (besteak beste, kaier honen itzultzaile Harkaitz Canoren ipuingintzan).

      Beste idazle batzuen kasuan ez bezala, Carverrenean ipuingintza eta poesiagintza elkarloturik agertzen zaizkigu, halako moldez non poesiarekiko uzkur diren narrazio zaleentzat sarbide bikaina izan daitekeen. Carverrek bere (balizko) ni errealetik hur idazten zituen poemak, eta erdiko klaseko mundu estatubatuarraren testigantza ematen digute. Egunerokotasunean iltzatutako poemak dira, non objektu (telefonoak, eskutitzak, eta beste) eta auzi etxetiarrak agertzen zaizkigun lehen planoan. Bizi materialki ase baina gainontzean kamutsak ageri zaizkigu; nolabait, XIX. mende akaberako poesia modernoko spleen (asperra, unadura) sentipen hori XX. mende erdiko AEBetara eraman zuen. Poemotan nagusi dira alferkeria, noraeza, gogogabetasuna, baina era berean, maiz azaltzen zaigu lipar iheskor baten zorion-garra: leihotik ikusten den txori bat, itsasertz bat, adiskideen konpainia amultsua. Izan ere, poema batean esaten duen legez: “Zoriona. Ezustean heltzen da”.

      Poema narratiboak dira Carverren gehienak; istoriotxo laburrak kontatzen dizkigute eta inoiz alegia kutsua ere hartzen (Mugak). Haatik, baditu, halaber, idazteaz eta poesiagintzaz dihardutenak ere, kutsu jostari agerikoa dutenak (Zakurra hil zaizu) eta poetika modura har daitezkeenak (Igande gaua). Ale horietan iradokitzen da Carverren poetikaren muina: inguratzen duen oro da bere poesiarako lehengai, are idazmahaiaren inguruan eskura duena ere. Horregatik, familia girokoak dira bere poema asko, eta bertako harreman eguneroko bezain izugarriak azaleratzen ditu. Tonu ilun eta sarri are suntsitzailearen erdian, ordea, bada umorearentzat tarterik ere.

      Clatskanie-n (Oregon) jaio zen 1938an, Columbia ibaiaren ertzean, eta ibai hartatik kilometro gutxira dagoen Yakiman (Washingtoneko estatua) hezi zen. Txikitatik ikusi zituen izokinak, amuarrainak eta beste ibaian gora eta behera, eta halaxe egiten dute bere poesian ere. Urak ere presentzia handia baitu poemotan, ibai zein itsaso. Oso gazterik ezkondu zen Maryann Burk-ekin, eta ia bi hamarkadaz luzatu zuten elkarrekikoa. 1977an Tess Gallagher idazlea ezagutu eta hil arteko harremana izan zuten, bere azken garaiko poemetan islatu zena. 1988an hil zen biriketako minbiziaz, eta heriotza ere haren gai jorratuenetako bat izan zen. Tartean, diagnostikoa jaso zuenekoan oinarritutako poema dugu (Medikuak esan zuena), eta bere heriotzaren azken uneak imajinatzen dituen Nire heriotza durduzagarri bezain ederra.

      Chicago State Collegeko John Gardner-en sormen-idazketa eskoletan hasi zuen idazle ibilbidea, eta beste zenbait unibertsitatetan ibili zen gisako eskoletan, ikasle (Iowa) zein irakasle (Kalifornia, Stanford). 1986an Gallagherrekin Europara egindako bidaiak arrasto sakona utzi zuen beregan, eta baita bere poesian ere. Hango literatur erreferentziak ekarri zituen, eta horregatik, askok egin izan dute galdera bera: bi urte eskasera, 50 urte eskasekin, hil izan ez balitz, norantz joko zukeen Carverren literaturak?

Bolante parean edaten

Abuztua da eta ez dut

sei hilabetean liburu bat bera ere irakurri,

Caulaincourt delako baten Moskutik erretira

izeneko zerbait salbu.

Hala ere, zoriontsu noa

anaiarekin errepidean

Old Crow pinta bat edaten.

Ez daukagu helmuga jakinik,

gidatzea besterik ez.

Begiak itxiko banitu une batez

galdurik nengoke, baina

pozarren etzango nintzateke betirako lo

errepide ertzean.

Erne egoteko ohartarazi dit anaiak ukondoaz.

Zerbait gertatzera doa edozein unetan.

Urak beste ur batzuk besarkatzen dituen lekuan

Maite ditut errekastoak, haien hotsak.

Belaze eta soilguneetako ur xirripak,

erreka bilakatzeko xantzaren zain.

Miresten ditut, bereziki, haien izaera

sekretuagatik.

Ia ahaztu dut sorburuarena aipatzea!

Zer da iturburua baino zoragarriagoa?

Erreka zabalek ere gogobetetzen naute.

Korronteek, ibaietan isurtzen direnek.

Ibaien ahoek, itsasorantz zabaltzean.

Urak beste ur batzuk besarkatzen dituen lekuak.

Tinko iltzatuta dauzkat leku sakratu horiek nire buruan.

Baina kostaldeko ibaiak…

Zenbait gizonek zaldiak edo emakume xarmantak

maite dituzten eran maite ditut.

Debilidadea dut

ur laster eta azkar horiekiko.

Haiek atzemate hutsarekin odola bizkortu

eta oilo ipurdia jartzen zait.

Ordu luzez egon naiteke eserita ibai horiei begira.

Ez daude bi elkarren berdinak.

45 urte dauzkat.

Sinetsiko lidake norbaitek esango banio

35 izan nituela inoiz?

35 urte nitueneko bihotz huts eta agor hura!

Bost urte behar izan zituen

berriz punpaka hasteko.

Nahi adina denbora hartu nahi dut gaur arratsean

ibai ertzeko txokoa utzi aurretik.

Maite ditut maite erreka kuttunok.

Maite, iturbururainoko itzuleran.

Maite dut, nire barruan hazten doan oro.

Alferrontzia

Gu baino hobeto zeudenei aberatsak esaten genien.

Zisternadun komuna eta margotutako etxeak,

halako urteko eta halako markako autoak zeuzkaten.

Gu baino okerrago zeudenei gizaixoak esaten genien

eta ez zuten lanik batere.

Patio zikinetan gordetzen zituzten gurpilik gabeko auto xelebreak.

Denboraren poderioz, ordezkatuak izan dira gauza guztiak,

pertsona guztiak. Baina bada oraindik egia den zerbait:

inoiz ez zait lan egitea gustatu. Nire helburua beti izan da

nagikeria. Badauka meriturik, ez uste.

Etxe atarian eserita egotea dut gustuko, ordu luzetan

kapela soinean Coca-Cola edan beste zereginik gabe.

Zer du txarrik horrek? Lantzean behin zigarroari tiraka. Tu eginez.

Labanaz zurituta egurrari itxura eman nahian.

Zer kalte egin dezake? Tarteka zakurrei deitu

eta untxiak ehizatzera joan. Probatu behar zenuke noizbait.

Noizean behin ni bezalako mutiko ilehori gizenari diosal egin

eta galde iezaiozu: “Ezagutzen dugu elkar?”. Edo hobe:

“Zer izango zara zu handitan?”.

Semrarentzat, desfilatzeko kemenez

Zenbat atera dezake ba idazle batek?

neskak ezer baino lehen galde

lehen aldia idazle batekin nonbait

Askorik ez esan nion

denetik egin behar dun kontuak berdintzeko

Adibidez?

Fabrikan lan egin esan nuen

lurra garbitzen eskolak ematen

mahatsa biltzen zertan ez

edozertan esan nuen

Gure herrian esan zuen

unibertsitatera doanak ez dik gero lanbasa pasa beharrik

Tira hori hasten haizenean esan nahi ninan

gero idazle guztiek dirutza egiten diten

Idatz iezadak ba poema bat

maitasun poema bat

Poema guztiak ditun maitasun poemak

Ez diat ulertzen

Zaila dun azaltzen esan nuen

Idatz iezadak bat orain

Ongi zagon esan nuen

serbilleta bat/arkatz bat

Semraretzat idatzi nuen

Ez nian oraintxe esan nahi zozoa

sorbaldan hozka eginez berak

Baina gustura ikusiko nikek hori

Beranduago? galdetu nuen

eskua bere izterrean

Beranduago

esan zuen berak

O Semra Semra

Parisetik hurbil esan zuen

Istanbul duk hirietan xarma gehien duena

Irakurri duk Omar Khayam?

Bai bai esan nuen

ogi xerra bat ardo txarroa

Omar aurrez

eta atzez ezagutzen dinat

Eta Khalil Gibran?

Zein?

Gibran esan zuen

Askorik ez hori egia esan

Eta zer iritzi daukak hik militarrei buruz

izan haiz armadan?

Ezetz nik

Ez dun nire ardura nagusiena

Zergatik ez txoriburua

hik ez duk uste gizonek

armadara joan beharko luketenik ala?

Baietz nik

horixe joan beharko luketela

Behin gizon batekin bizi izan ninduan esan zuen

Pieza bateko gizona kapitaina

armadakoa

baina hil egin zitean

Putakeria galanta esan nuen

aitzur itzela nuela

ezpata baten bila hasi nintzen inguruan

madarikatuak haien begiak bai zera erretiratu

iritsi besterik ez naiz egin eta!

Eta hor dator te-ontzia mahai gainetik hegan

Barkatu esan nion

te-ontziari

Semra zera

Pikutara esan zuen

auskalo non neukan burua

ni arrantzatzen utzi diadanean

Buiatxoa

Columbia ibaian, Vantagetik hurbil,

Washingtonen, negu sasoian esturioietan:

nire aita, Sweed —Lindgren jauna—

eta hirurok. Gerri parean lotutako txirrikak erabiltzen

zituzten haiek, arkatz baten luzerako berunak,

euli gorri, hori edo nabarrak, zizareak amuko gisa.

Apartatu nahi izaten zuten eta zabalgunean ipini,

ur-lasterraren ertzeraino hurbildu.

Ertzetik gertu arrantza egiten nuen nik,

kanabera ziztrinari buia ttipia lotuta.

Aitak bizirik eta epel

mantentzen zituen zizareak beheko ezpainean.

Lindgren jaunak ez zuen edaten.

Orduan gehiago gustatzen zitzaidan bera aita baino.

Autoa gidatzen uzten zidan, beti nire goitizenaz

txantxetan —“Junior”—, esaten zidan ez ahazteko egun haiek,

gizon peto bilakatuko eta arrantzara

eramango nuela nik ere noizbait neure semea.

Baina funtsean aitak arrazoi zuen.

Isil-isilik, ibaiari begira,

mihiari eraginez, beitarekin hausnarrean.

Tiranteak

Amak esan zidan gerriko egokirik ez nuela eta

tiranteak jantzi beharko nituela hurrengo egunean

eskolara joateko. Inork ez darama tiranterik bigarren mailan,

ezta beste ezein mailatan ere, egiaz. Esan zidan,

Hik soineratu ezean neronek astinduko ditiat hire soinean.

Ez diat arazo gehiago nahi. Aitak zerbait esan zuen orduan.

Bizilekutzat genuen etxola hura ia osorik betetzen zuen ohean

zetzan. Egoteko isilik; ebatziko genuela kontu hura

goizaldean. Goizean goiz lanerako altxatu behar zuen eta!

Ekartzeko baso bat ur. Irentsi duen whisky guztiagatik duk,

esan zidan amak. Zera duk, deshidratazioa.

Harraskara inguratu eta, auskalo zergatik,

ontziak garbitzeko xaboi-urez betetako edalontzia

ekarri nion. Huraxe edan eta esan zuen:

Arraro zagok ura, seme. Nondik atera duk?

Harraskatik, esan nion. Uste nian maite huela hire aita,

esan zuen amak. Maite dut, horixe baietz:

harraskara inguratu, edalontzia xaboi-uretan

murgildu eta bi basokada edan nituen neronek,

hain zuzen, hori frogatzeko. Maite dut aita, esan nuen.

Supituki gaixotuko nintzen martxa horretan. Amak:

Hi banintz seko lotsatuta nengoke. Ez duk sinestekoa aitari

nola egin diezaiokean halakorik. Eta, Jainkoa lekuko,

bihar tirante horiek jantziko dituk, ze bestela…

Burua soildu arte lumatuko diat kalparra bihar goizean

arazorik ematen badidak. Ez dut tiranterik

jantzi nahi, esan nuen. Horixe jantziko dituala.

Eta derrepente tiranteak hartu eta zango biluzietan zigorka hasi zait.

Ni gelan lasterka negarrez, txingo eta oihu. Aitak

deiadar, uzteko hori behingoz, Jainkoarren,

aski dela. Burukomin mortala dauka.

Gainera, urdaila gaixotuta, ontziak garbitzeko uragatik.

Badakik nori esker den hori, esan du amak.

Eta orduan norbait horman kolpeka hasi da ondoko etxolan.

Hasieran, ukabila balitz bezala —bum, bum, bum—

gero, erratz edo fregona baten kirtena hartuta, oihuka:

Jainkoarren, zoazte behingoz ohera! Nahikoa da!

Eta hori egin genuen. Argiak itzali eta

norbere ohean sartu, isil-isilik.

Inork lorik egin ezin duen etxe bateko isiltasunean.

Mugak

Egun osoa muino gaineko ezkutalekutik

antzarei tiraka. Saldo bat bestearen atzetik

lehertzen, eskopetako kanoiak ukitzeak berak

erre egiten zuen arte. Antzarek

betetzen zuten aire hotz grisa. Baina artean

ez genituen geure asmoak ase. Edonora

desbideratzen zuen gure tiroa haizeak. Arratsalderako,

boteak genituen lau. Bik kasik aterarazi gintuzten

gure eremutik. Egarriak muinoan behera bultza gintuen

errepide lohian barna, erreka ertzera.

Garagar zelai agorrek inguratutako

landetxe zatarrera heldu ginen. Han, arratsean,

eskuetako azala zerrendaka erortzen ari

zitzaion gizon batek atarian zeukan balde batean

freskatzen utzi zigun.

Gero, zerbait ikusi nahi ote genuen gonbita:

Kanadako antzara bat gordetzen zuen

mandioan, upel batean bizirik.

Alanbrez estalita zeukan upela, ziega

ttipi bat bezala saretua. Urrunetik tiro eginda

apurtu ei zion hegaztiari hegala; gero, harrapatu

eta zaust upelera. Burutazioaren ederra:

antzara hura besteak erakartzeko erabiliko zuen,

apeu biziduna.

Denboraren poderioz

trikimailurik makurrena suertatu behar zuen:

pare-pareraino erakarriko zituen antzarak,

hain gertu hegaldatuko zitzaizkion ze

ia ukitu egin ahalko baitzituen bota aurretik.

Gizon honi ez zitzaion antzararik faltako.

Hargatik ematen zion bereari

jan zezakeen adina arto eta garagar,

eta upel hura, berton bizi eta

zirinak botatzeko.

Luze begiratu nion:

mugitu gabe, antzarak bueltan niri,

begiekin esaten zidan

bizirik zegoela. Handik hanka

egin genuen lagunak eta biok. Oraindik

begien parean mugitu edo hegoak

astintzen zituen edozer

hiltzeko irrikaz. Ez dut gogoan

egun hartan besterik bota ote genuen.

Ezezkoan nago. Ilun zegoen kasik, edonola ere.

Bost axola, orain. Baina urte luzez,

samintasunaren muinean nintzela,

beti izan nuen antzara hura akorduan.

Aparte jarri nuen gainerako antzara guztietatik,

izan bizidunak edo hildakoak. Ulertu ahal izan nuen

edozertarako erabil zaitzaketela,

edozertara ohitu zaitezkeela.

Traizioa ez dela galerari eta goseari

ematen zaien beste izen bat baino.

Kolpe zorrik jo gabe

Gela barrura so naizela,

hara zer ikusi dudan oraintxe:

nire aulkia bere lekuan, leiho ondoan,

liburua ipurdiz gora mahaian zabalik.

Zigarroa leihoko arasan,

hautsontzian bere kasa erretzen.

Beti gaixo itxurak egiten!, oihukatzen zidan osabak

aspaldi urrunean. Arrazoi zuen.

Denboratxo bat apartatu dut gaur ere,

egunero bezala, deus ez egiteko.

Itotako gizonaren kanabera

Hasiera batean ez nuen erabili nahi izan.

Ze arraio, pentsatu nuen gero,

bere sekretuak erakutsi eta zorte ona

ekarriko zidak…

Horixe behar nuen orduan.

Gainera, niri utzi ez zidan, bada,

bera igeri egitera joan zenean?

Handik gutxira, bi emakume ezagutu nituen.

Bat operaren maitalea eta bestea espetxetik

pasatako mozkortia. Haietako batekin

ateratzen hasi nintzen, edaten eta sesioan.

Ederki abesten zuen ba, zurrutari utzi gabe!

Di-da iritsi ginen hondoraino.

Datorren urtean

Santa Barbaran pasa zuten lehen astea

ez zen txarrena izan. Bigarrenean muturrez aurrera erori zen

senarra, hitzaldiaren aurretik zurrutari eman ziolako.

Emanaldiaren erdian, aste hartantxe, emazteak

abeslariari mikroa kendu zion, bere uztako

desamodio kantua murduskatzeko. Dantzan aritu eta

ziplo erori zen mahai baten gainera.

Hori ere ez zen txarrena izan, ordea. Aste hartan berean

espetxeratu zituzten biak. Gidatzeko gai ez eta,

fitxatu, pijama soineratu eta desintoxikaziora zuzenean.

Lo egin zezala mozkorra pasatu arte.

Emaztea hurrengo goizera arte ez zuela ikusiko.

Baina nola hartuko zuen loak ez bazioten uzten

bere gelako atea ixten?

Emazteari errepide ertzean alfabetoa aletzeko

eskatu zioten gauaren erdian. Hori bazen nahikoa.

Gutxi balitz, oin bakarraren gainean jarri, begiak itxi

eta erakuslearekin sudurra ukiarazten saia zedin nahi zuten.

Huts egin zuen eskatu zioten guztian. Atxiloketari aurre

egiteagatik espetxeratu zuten. Senarrak ordaindu zuen fidantza

desintoxikaziotik irtendakoan.

Lur jota egin zuten autoz etxerainoko bidea.

Ez da hau okerrena. Haien alabak gau huraxe aukeratu zuen

etxetik ihes egiteko. Ohar bat utzi zien:

“Zoratuta zaudete biok. Eman bakea, MESEDEZ.

Ez nire atzetik etorri”.

Hori ere ez da okerrena, ordea. Biek zerraiten

esaten zuten tankerako jendea zirela sinesten.

Haien izena entzundakoan erantzuten.

Izen hura zutenei larrua jotzen.

Hasierarik ez izan arren sekula amaitzen ez ziren gauetan.

Iraganari buruz hizketan,

iragan hura benetan gertatu izan balitz bezala.

Elkarri esanez, sasoitsu honetan,

sasoitsu honetan datorren urtean

gauzak ezberdinak izango zirela.

Lan bila

Beti nahi izan dut errekako amuarraina

gosaritan.

Bat-batean, ur-jauziraino doan

beste zidor bat topatu dut.

Presa daukat orain.

Esnatu,

esan dit emazteak,

ametsetan ari haiz.

Baina zutitzen saiatu naizenean,

aldaroka hasi da etxea.

Nor ari da ametsetan?

Eguerdia duk, esan dit.

Zain dauzkat zapata berriak ate ondoan.

Distiratsu daude.

Zakurra hil zaizu

furgoneta batek harrapatu du.

bide bazterrean topatu duzu

eta lurperatu.

txarto sentitu zara.

txarto zurekiko,

baina okerrago zure alabarekiko,

harena zelako zakurra.

hainbeste maite zuen.

belarrira abesten zion

eta bere ohean lotan uzten.

poema bat idatzi duzu horri buruz.

alabarentzako poema izendatu duzu,

kontatzen du nola daraman aurretik furgonetak

eta nola arduratu zaren,

nola eraman duzun basora

sakon, oso sakon lurperatzeko,

eta hain poema ona atera zaizu ze

ia poztu egin baitzara zakur ttipia

furgonetak harrapatu izanaz, osterantzean

ez zenukeen sekula

poema eder hau idatziko.

gero eseri zara berriz idaztera

zakur horren heriotzari buruzko poema bat

idazteari buruzko poema,

baina idazten hasi ahala

emakume bat hasi da

zure izena oihukatzen

—silaba biak—

eta geratu egin zaizu bihotza.

isilune baten ostean

idazten jarraitu duzu.

berak oihu berriz.

auskalo nola bukatuko den hau.

Emakumea bainua hartzen

Naches ibaian. Ur-jauzien azpian.

Hogei miliara dago gertueneko hiria. Eguzki izpiak

lodi diren egun horietako bat,

maitasunaren usainekin astun.

Zenbat denbora daukagu?

Zure gorputza, Picassoren zehaztasunaz,

mendiko brisaren pean lehortzen.

Nire barruko kamisetarekin

xukatu dizkizut bizkarra eta gerria.

Puma bat da denbora.

Arrazoirik gabe barre egin dugu,

eta bularrak ukitu dizkizudanean,

txundituta geratu dira

baita katagorriak ere.

Sacramentoko gure lehen etxea

Orain garbi ikusten dut: orduan ere

geure egunak atzera-zenbaketa hutsa ziren.

Beste norbaiten altzariekin jantzitako etxean

lehen astea igarotzerako, gizon bat agertu zen

gau batez beisbol makilarekin. Mehatxuka.

Ez nintzen ni berak uste zuena.

Kostata konbentzitu nuen.

Frustrazioak jota zotinka egin zuen suminak

alde egin zionean. Kontatzen dudan honek zerikusi gutxi

Beatlezaletasunarekin. Hurrengo astean gure lagunek,

denok edaten genuen tabernan egoten zirenek,

adiskideak gonbidatu zituzten etxera,

pokerrera. Erosketetarako dirua galdu nuen

ezezagun baten kontra. Bere emaztearekin sesioan

hasi zen. Ezintasunak hartuta,

ukabilkada batez txikitu zuen sukaldeko horma.

Gero, hura ere betirako desagertu zen nire bizitzatik.

Gauerdian alde egin genuen deus ongi ez zebilen etxe hartatik,

alokairuzko furgoneta batean, linterna eskuan.

Zer pasatuko ote zitzaien burutik bizilagunei

familia hura gauaren erdian etxea uzten ikusi zutenean?

Linternen atzera-aurrera errezelik gabeko

leihoen bestaldean. Itzalak gelarik gela,

puskak kaxatan batzen.

Frustrazioak gizon bati egin diezaiokeenaren

lekuko bizia izan naiz.

Negar eginaraziko dio, ukabilaz horma txikiarazi.

Errepide luzearen amaieran berea

izango den etxearekin amets eginarazi.

Etxe bare bat, musikaz eta eskuzabaltasunez gainezka.

Oraindik inor bizi izan ez den etxe bat.

Nire alaba eta sagar tarta

Zati bat jarri dit labetik

atera berria. Lurruna dario

goiko arrailduretatik. Azukre bizigarria

—kanela—, azalean kurruskari.

Baina betaurreko beltzak daramatza

sukaldean goizeko hamarretan,

dena ongi doan itxuran.

Tartari puska kendu, aho parera eraman

eta putz egin diot. Nire alabaren sukaldean,

neguan. Sardexka iltzatu diot tartari,

nire buruari esanez ez nukeela muturrik sartu behar.

Alabak dio maite duela mutil hori. Ezin zuen

okerragoa izan.

Igande gaua

Baliatu inguruan daukazuna.

Euri langarra

leihoz bestalde, demagun.

Ene hatz arteko zigarroa,

oinak sofa gainean.

Rock and rollaren doinu makala,

nire buruko Ferrari gorria.

Emakume mozkorra

sukaldean barrena aldaroka.

Zakura dena.

Erabil ezazu.

Posta

Lan-mahaian, semearen postal bat,

Frantzia hegoaldetik igorria. “Midi”,

hala deitzen dio berak. Urdina zerua. Ederrak etxeak

begoniaz mukuru. Edonola ere,

erreka jotzear dago, sosa

behar du lehenbailehen.

Postalaren ondoan, alabaren

gutuna, esanez bere gizon

abiadurazalea

egongelan moto bati puskak

kentzen dabilkiola.

Olo-ahia baino ez ei dute jaten,

berak eta umeek. Jainkoarren,

lagunduko ahal dio norbaitek!

Hortxe amaren eskutitza ere;

gaixotuta dago, burua galtzen ari da.

Kontatzen dit jada ez daukala

luzerako. Ez al nioke lagundu nahi

azken lekualdaketa hori egiten?

Ezingo ote nioke ordaindu

izan dezan etxe bat berarena?

Kanpora noa. Osteratxoa ematekotan,

hilerriraino, lasaitasun bila.

Baina zerua makur dago.

Gizen datoz lainoak, iluntasunak

puztuta, leher zorian.

Atarira inguratueran narrasti

aurpegia dauka postariak,

distiratsua eta uzkurra.

Eskua atzeratu du, kolpatzeko bezala…

Heldu da posta.

Nire emaztea

Bere arropa guztia hartuta desagertu zait emaztea.

Nylonezko galtzerdi parea utzi du eta

orrazteko eskuila baten arrastoa oheburuan.

Begiratuko zenieke, arren,

nylon zalangatu horiei eta eskuilaren hortzetan

harrapatuta geratu diren ile beltzei?

Galtzerdiak zuzenean zabor poltsara; eskuila,

neuk erabiltzeko gordeko dut. Ohea soilik

zait arrotza: zer egiten du hor?

Zer egin dezaket nik

Nigatik balitz, leihoz bestaldeko txoriei

begiratu besterik ez nuke gaur egingo. Telefonoa kenduta

ene senide maiteek ez naute lepotik aise

harrapatuko. Esan diet iturria agortu dela.

Ez entzunarena egin dute. Nor berean setatuta

darraite. Orain jasanezina zait autoaren junta

berriz apurtu dela pentsatzea. Edo ustez aspaldi

ordaindu nuen karabana

bankuak bere egin nahi duela ordainketa ezagatik.

Edota Italian den semea, nik fakturak ordaintzen jarraitu ezean

bere buruaz beste egingo duela mehatxuka. Amak ere nahi luke

nirekin hitz egin. Gauzak behiala nola ziren

gogorarazteko. Besoetako nintzela zurrupatu nion esne hura guztia.

Horrek zerbaiterako balio beharko luke egun, ala?

Noizbait behar eta, orain kita nitzake zorrak. Nahi luke

hamaikagarrenez Sacramentora bizitzera itzuli.

Hegoaldean da, nonbait, jende guztiaren zoria.

Hau besterik ez dut eskatzen: tartetxo bat hemen eserita,

Keeper artzain-zakurrak bart egin zidan hozkada zaintzen.

Eta txori horiei begira egon ahal izatea. Haiek ez dute askorik eskatzen,

eguraldi eguzkitsua baino ez. Laster batean

telefonoaren kablea berriz jarrita saiatuko naiz ongia

eta gaizkia bereizten. Ordura arte,

dozena bat txori, te-kikarak bezain ttipi,

leiho pareko adarretan pausaturik.

Bat-batean jiratu egin dira kantatzeari lagata.

Garbi dago zerbaiti igarri diotela.

Hor doaz hegan.

Goizean goizetik, inperioan pentsatzen

Katilu ertzeko esmaltean estutu ditugu ezpainak,

kafea estaltzen duen koipe geruza horrek noizbait

bihotzekoa eragingo digun jakitun.

Begiak eta hatzak zilarrezkoa ez den zilarrerian finko.

Leihotik at, olatuek zapart

hiri zaharreko horma ezpalduen kontra.

Mahai-zapi lakarretik altxatu dituzu eskuak,

profezia baten atariko. Dardara zure ezpainetan...

Esan nahi nuke: doala infernura etorkizuna.

Gure etorkizuna arratsalde hondoan datza.

Gure etorkizuna gurdia eta gurdizaina dabiltzan kale estua da.

Gurdizainak zalantzakor begiratu digu,

burua astinduz. Bitartean,

patxadaz kraskatu dut Leghorn oilo baten arrautza.

Lanbrotu zaizkizu begiak. Nigana jiratu eta teilatuetan gaindi

so egin diozu itsasoari. Geldi-geldi daude euliak ere.

Bigarren arrautza bat kraskatu dut.

Ttipiagotu egin dugu elkar, nonbait.

Autopsia gela

Gazte nintzen gazte, hamar gizonen pare.

Edozertarako gai, ustez. Gaueko txandako zeregina

auzitegi-medikuak lana burutu ondoren

autopsia gela garbitzea bazen ere, bost. Desorduetan

amaitzen zuten beti: gaur goizegi, bihar beranduegi.

Laguntzeagatik edo, bistan lagatzen zituzten gauzak,

apropos eraikitako mahai hartan. Haur jaioberria,

arroka baino geldiago, elurra bezain hotz.

Edo ile zuriko gizonkote beltza,

bularra parez pare zabalik, bihotza eta birikak

buru pareko azpilera aterata. Ur-mahuka

turrustan beti, sabaiko argia itsugarri.

Eta, halako batean, zango bat, emakume zangoa,

mahai gainean luze… Zango zurbila eta ongi biribildua.

Garbi dago zertarako den. Ikusi izan nituen lehenago.

Eta, halere, arnasa eten zidan.

Ilunabarrean, etxerakoan, emazteak:

“Laztana, dena ongi aterako da. Aldatuko dugu

bizitza hau beste baten truke”. Baina ez zen

horren erraza. Sofan begiak itxita etzatean

esku artean estutzen zidan nirea. Auskalo

non neukan burua. Utzi egiten nion

nire eskua bere bularrean ipintzen. Batek daki noiz

zabalduko nituen begiak sabaira edo

zorura. Ene hatzak emaztearen zangoan galduta.

Zango epela eta ongi biribildua, ukiturik arinenarekin

zirkin egin eta sotilki altxatzeko gertu.

Baina gogoa nahasita neukan, kolokan.

Deus ez zen gertatzen ari. Denetik gertatzen ari zen.

Bizitza harri bat zen, higatu ahala zorrozten.

Behatzak

Oin hauek ez didate arazoa

besterik ekarri. Oinbularra,

arkua, orkatila. Badiotsuet ba,

mingarria dela ibiltzea. Baina

bereziki behatzek

kezkatzen naute. “Luzapen

terminalak”, halaxe

deitzen baitzaie. Egia latza!

Bainuontziko ur berotan edota kaxmirrezko

galtzerdietan buruz behera sartzea

besterik ez dute desio.

Kaxmirrezko galtzerdiak edo txinalak, zapatak…

Kategoriako bendak… denak nahi,

hatz ergelok. Logaletuta daude,

deprimituta, norbaitek Thorazinaz

galkatu balitu bezala. Konkordun,

zorabiatu, mutu… Badira ba gatzgabe,

bizi bako! Zer arraio gertatu zaie?

Ze behatz mota da hain axolagabea den hori?

Behialako behatz berberak al dira zinez? Ahaztu al dituzte

aspaldiko kontuak, bizirik zeuden sasoikoak?

Beti prest, ilaran lehenbizikoak

irrikaz musika hasitakoan dantzara jauzi egiteko.

Beti gertu fandangorako.

Eta begira orain. Ez, hobe ez begiratzea.

Ez dituzu ikusi ere egin nahi, bare lodien gisako,

nekez eta kostata gogora ditzakete garai zaharrak,

sasoi zoriontsuak. Garai haiekin lotura

guztiak eten eta zerotik hasi

nahi lukete, beharbada.

Lurpera alde egin, bakarrik bizi,

Yakima bailarako landetxera erretiratu.

Garai batean zetorrena aurreikuste hutsez

tinkatzen ziren, plazerak kurbatzen zituen

probokazio ezdeusenarekin,

aski zen edozein txikikeria:

zetazko soineko baten laztana

eskuko hatzetan, demagun.

Ahots tonu egokia, igurtzi bat

garondoan, edota

ezarian zetorren begirada. Edozer!

Deslotuak diren gantxoak,

gerruntzeak solte, jantzien hotsa

egurrezko zoru hotzera erortzen…

Beldurra

Beldurra diot etxe atarira letorkeen polizia autoari.

Beldurra gauez lokartzeari.

Beldurra ez lokartzeari.

Beldurra berpizten den iraganari.

Beldurra hegaldatzen den orainari.

Beldurra gau mortuan jotzen duen telefonoari.

Beldurra ekaitzen elektrizitateari.

Beldurra masailean orbana duen emakumezko garbitzaileari.

Beldurra zakurrei, koskik egiten ez dutela esan arren.

Beldurra antsietateari.

Beldurra hildako lagun baten gorpua identifikatu beharrari.

Beldurra dirurik gabe geratzeari.

Beldurra diru gehiegi izateari, hau sinetsiko ez didazuen arren.

Beldurra soslai psikologikoei.

Beldurra beranduegi ailegatzeari eta beldurra inor baino lehenago ailegatzeari.

Beldurra gutun-azaletan seme-alaben kaligrafia antzemateari.

Beldurra haiek ni baino lehenago hil eta ni errudun sentitzeari.

Beldurra ama eta biok zahartzean elkarrekin bizi beharrari.

Beldurra nahasmenari.

Beldurra gaurko eguna zorigaitzeko lerro sorta batekin amaitzeari.

Beldurra ni jaikitzerako alde egin duzula ikusteari.

Beldurra ez maitatzeari, eta beldurra aski ez maitatzeari.

Beldurra maite dudana maite ditudanentzat hilgarria izateari.

Beldurra heriotzari.

Beldurra luzeegi bizitzeari.

Beldurra heriotzari.

Hori jada esan dut.

Nire heriotza

Zorte apur batekin, ospitaleko ohean,

kablez josita, hoditxoak sudurrean.

Baina adorea izan, adiskideok!

Esan dizuet, ez dago arazorik.

Ez dago azken txanpan sobera eskatzerik.

Espero dezagun norbaitek deitu beharrekoei

telefonoz hots egitea, esateko:

“Zatozte azkar, badoakigu eta”.

Eta haiek zintzo etorriko dira.

Eta maite ditudanei agur bana opatzeko

astia izango dut. Zorte apur batekin,

gela utziko dute eta azken aldiz ikusi nituen aldiko

oroitzapena aldean eramateko gai izango naiz.

Seguru baietz: nigan soa pausatzean ihes egin

nahiko dute eta oihu. Baina horren ordez, maite nautenez,

eskutik helduta esango didate: “Kuraia”.

Edo: “Ondo joango da dena”.

Eta arrazoi dute. Ondo doa dena.

Dena primeran. Jakingo bazenute zein zoriontsu egin nauzuen.

Zoriak nirekin jarraituko balu oraindik

aitortza keinu ttipi bat egingo nizueke.

Begiak ireki eta itxi esateko,

“Bai, entzuten dizuet, ulertzen dizuet”.

Agian moldatuko naiz horrelako zerbait esaten:

“Maite zaitut nik ere. Izan zoriontsu”.

Moldatuko ahal naiz!

Baina ez nuke gehiegi eskatu nahi.

Zorterik ez badut, egiaz ez baitut merezi,

besterik gabe utziko zaitut, azken agurrerako

aukerarik gabe, eskumuturrik estutu gabe.

Esan gabe zenbat maite izan zintudan eta zenbat gozatu nuen

urteotan zure ondoan. Edozelan ere,

saiatu dolua lar ez luzatzen. Jakin behar duzu

zoriontsu izan nintzela hemen.

Eta gogoratu hau noiz esan nizun

(aspaldi, 1984ko apirilean).

Poztu niregatik familia inguruan eta lagun artean

hiltzen banaiz. Hala suertatzen bada, sinetsi zinez

ongi atera zela, orduko hartan ez nuela nik galdu.

Pipa

Idazten dudan hurrengo poeman

sutarako egurra pilatuko dut erdi-erdian,

hain erretxina lodiz estalitako egurra ze

lagunak eskularruak erantzi eta esango didan:

“Jantzi hauek egur horiekin habilenean”.

Hurrengo poeman gaua sartuko dut,

eta Mendebaldeko Hemisferioko izar guztiak;

eta ur multzo alimalekoa ere bai

milia luzetan ilargi betearen distira isla dezan.

Hurrengo poeman logela bat sartuko dut

eta egongela bat bere argi-zuloarekin,

sofa bat, mahaia eta aulkiak leiho ondoan,

bazkalordua baino ordubete lehenago

bildutako bioletak pitxer batean.

Su-lanpara bat piztuta, nire hurrengo poeman;

erretxinatan blaitutako izei puskak tximinian

bata bestea kiskaltzen.

Txinpartak aterako zaizkio, bai horixe!

Baina ez da zigarro bakar bat izango

nire hurrengo poeman

pipan erretzen hasiko naizelako.

Irrati uhinak

Antonio Machadorentzat

Atertu du eta ilargia ageri da orain.

Ez daukat ideiarik irrati uhinei buruz,

baina esango nuke hobeto hedatzen direla

euria egin berritan, airea heze dagoenean.

Ottawako eta Torontoko kateak harrapa ditzaket.

Gauotan, Kanadako politikako

barne aferez arduratzen hasi naiz,

egia esan. Baina batez ere, hango musika kateak

bilatzen ditut. Eser naiteke hementxe besaulkian

eta deus egin edo pentsatu gabe irratia entzun.

Ez daukat telebistarik eta utzi egin diot egunkariak

irakurtzeari. Irratia pizten dut gauero.

Ihesi etorri nintzen hona.

Hainbeste gauzari. Bereziki, literaturari.

Bere eskari eta ondorioetatik.

Badu arimak ez pentsatzeko desio bat.

Geldirik egotekoa. Gehitu horri zorrotza eta zehatza

izateko guraria. Baina putakume koipetsua da arima,

ezin beti harekin fidatu. Ahaztuta neukan hori.

Serio hartu nuen esan zidanean: “Hobe duzu jada itzuliko

ez denari buruz idatzi, oraindik gurekin darraienari eta bihar

ere gurekin jarraituko duenari buruz idatzi baino. Edo ez.

Ongi da bestela ere”.

“Ez du gehiegi inporta”, esan zuen, “idazten duzun ala ez”.

Men egin nion ahots hari.

Imajinatzen horrela pentsatzen duen norbait?

Bost axola dio guztiak, orduan?

Ez du batere zentzurik!

Halako lelokeriak nerabiltzan gauez burutan,

besaulkian eserita, nire irratitxoari adi.

Orduan zu iritsi zinen, Machado, zure poemak!

Adin ertaineko gizon bat berriro maitemintzen

denean bezala. Aintzakotzat hartzeko moduko zerbait;

lotsagarria, halaber.

Zure argazkia horman jartzea bezalako ideia txoroak.

Zure liburuarekin oheratu nintzen.

Hura eskuan nuela lokartu. Tren batek

zeharkatu zizkidan ametsak, esnatu egin ninduen.

Bihotza trostan logela ilunean, lehen burutazioa:

“Egon lasai: Machado hirekin zagok eta”.

Gero berriz lokartu nintzen.

Gaur zure liburua atera dut paseatzera.

“Arreta jarri!”, esan duzu,

norbaitek bere bizitzarekin zer egin galdetu duenean.

Beraz, ingurura begiratu eta den-dena idatzi dut.

Gero, liburua eskuan eseri naiz eguzkitan, betiko lekuan,

ibai ertzean, mendizerrari begira.

Begiak itxi ditut korrontearen hotsa entzuteko.

Begiak ireki eta Abel Martinen azken auhenak irakurtzen hasi naiz.

Gaur goizean ikaragarri pentsatu dut zugan, Machado.

Espero dut, heriotzaz dakidana gorabehera,

igorri dizudan mezua jaso izana.

Baina jaso ez baduzu ere ez da deus gertatzen.

Ondo lo egin. Hartu atseden.

Elkartuko gara, noski, lehenago edo beranduago.

Eta aurrez aurre esan ahalko dizut hau guztia.

Nire belea

Bele bat etorri zait leiho pareko zuhaitzera.

Ez zen Ted Hughesen belea edo Galwayren belea.

Ez eta Frostena, Pasternakena edo Lorcarena ere.

Bataila ostean odolez likistutako

Homeroren beleetarik ere ez. Bele arrunta zen.

Bizitzan inon bere lekurik topatu ez

eta deus aipagarririk egin ez duena.

Tarte batez pausatu da adarrean.

Gero hegoak zabaldu ditu zoragarriro

nire bizitzatik alde egiteko.

Idazluma

Egia esaten zuen idazluma

garbigailura joan zen,

beretzat kalte. Handik aterata,

ordubete geroago, lehorgailura

xuxen, bakeroekin eta alkandora

rockabilly batekin nahasian. Egunen buruan,

idazmahaian zetzan isilik

leihopean. Hantxe,

bereak egin zuelakoan.

Bere buruan fede izpirik gabe.

Borondaterik ez aurrera segitzeko,

ezta nahita ere.

Baina goiz batez, egunsentia baino

ordubete lehenago edo, berpiztu

eta idatzi egin zuen:

“Zelai hezeak ilargiaren pean lo”.

Amore eman zuen berriz,

bizitza honetako zeregina

akabura heldu zitzaiolakoan.

Astindu eta zartako bat eman zion

mahaiaren kontra. Gero, etsia hartu zuen,

edo kasik. Oraindik ere

berealdiko ahaleginez, azken hondarrak

ateratzeko adorea bildu zuen,

hauxe idazteko:

“Haize arina, eta zuhaitzak kulunkan

leihoz bestalde, goizeko aire urrekaran”.

Saiatu zen beste zer edo zer idazten,

baina hori izan zen guztia. Idazlumak

uko egin zion lanari.

Beheko suan amaitu zuen,

zabor artean. Denboragarrenera,

beste idazluma bat etorri zen, arrunta zeharo,

bere burua zaildu gabea oraindik,

gaingiroki idatzi zuena:

“Adarretan pilatzen da iluntasuna.

Barruan geratu. Zaude geldirik”.

Zerbait ari da gertatzen

Zerbait ari zait gertatzen

zentzumenei kasu egitera

ez da huskeria

loturik naukana antza

betiko azala da

ideia aratzak grina anbizioa

zakila garbi eta osasuntsu

kosta lain kosta

baina oinak hasi zaizkit

haiei buruz istorioak kontatzen

harreman ezberdina ei dute orain nire

eskuekin bihotzarekin ilearekin begiekin

Zerbait ari zait gertatzen

ahal banu galdetuko nizuke

antzekorik nozitu duzu inoiz?

baina hain urrun zaude

gaur gauean ez dut uste

entzungo didazunik gainera

ahotsa ukituta daukat

Zerbait ari zait gertatzen

ez harritu baldin

edozein egunetan goizean goizetik jaikita

Mediterraneoko eguzki peto honen pean

niganantz jiratzean

emakume bat topatzen baduzu nire ordez

edo okerrago

ile zuriko gizon arraro bat

poema bat idazten

jada esaldirik josi ezin duen norbait

ezpainak mugitzen dituena soilik

ezinean zuri

zerbait esan nahian.

2020. urtean

Gutako nor geratuko ote da

zahar, nahastuta, zalantzati…

baina amorratzen

geure lagun hilei buruz mintzatzeko?

Tantarik tanta berriketan, txorrota zahar bat bezala.

Halako moduz non gazteak

begirunez eta jakin-min zirraragarriz

aztoratuta sentituko baitira

aletzen ditugun oroitzapenekin.

Izen hau edo beste hura, elkarrekin

egin genuena aipatze hutsa aski

(geu ere begirunez eta jakin-minez

hunkitzen baikinen

gure aurretik hil zen jende ilustreari

buruzkoak entzutean).

Gutako nori buruz esango diete haiek lagunei

“Halako eta halako ezagutu zituen,

urliaren laguna zen…

Elkarrekin ibiltzen ziren,

itzelezko festa hartan egon zen…”.

Han ez zela inor falta. Egunsentira arte

luzatu zirela parranda eta dantzaldia.

Besoekin elkar inguratu eta dantzan harrapatu zituela

lehen eguzki printzak.

Orain hilak dira guztiak.

Gutako nori buruz esango du inork

berak ezagutzen zituela? Bostekoa eman ziela,

besarkatu egin zituela, haien etxe abegikorretan

geratu zela lotan. Maite izan zituela!

Adiskideok, maite zaituztet, benetan.

Zorte hori, pribilegio hori izango ahal dut

lekukotasuna emateko…

Sinets iezadazue, zuei buruz eta elkarrekin

pasa genituen egunei buruz

pasadizo loriatsuenak baino ez ditut nik kontatuko!

Bizirik geratzen denak ere nonbait ipini behar

bere irrika. Zahartu ahala,

gauza guztiak eta lagun guztiak

galdu ahala.

Suitzan

Zurichen egin beharreko lehen gauza:

bosgarren tranbia hartu, zoorantz doana,

eta azken geralekuan jaitsi. Esan ziguten zerbait

lehoiei buruz. Nola haien orroak

zooko esparruan gaindi heltzen diren

Fluterneko hilerriraino.

Han, osteratxoa eman,

James Joyceren hilobira doan

bidezidor zoragarrian.

Familia gizona bera, hemen datza,

nola ez, Nora emaztearekin. Eta semea,

Giorgio, duela urte gutxi hila.

Lucia alaba —zenbat burukomin—,

bizi da oraindik, psikiatriko batean.

Aitaren heriotzaren berri

eman ziotenean, zera esan zuen:

Zertan ari da lurpean ergel hori?

Noiz aterako da behingoz?

Gu zelatatzen ari da denbora guztian.

Parez pare egon nintzen tarte batez. Uste dut

zerbait esan niola bozgora Joyce jaunari.

Derrigorrez, nik uste. Badakit esan niola.

Baina ez dut gogoan zer,

beraz, horretan lagako dugu.

Astebeteren buruan abiatu ginen

Zurichetik trenez, Luzernara.

Egun hartan goizean goizetik hartu nuen

berriro 5 zenbakia duen tranbia,

azken geralekuraino.

Lehoien orroa goian-behean

hilerrian, aurrekoan bezala.

Belarra moztu berri,

zigarro bat erretzera eseri nintzen.

Ederki egoten zen han,

hilobi ondoan. Orduko hartan

ez nuen deus esateko premiarik sentitu.

Gauez jokoan ibili ginen Grand Hotel Casinoko

mahaietan, Luzerna laku ertzean.

Striptease saiora joan ginen gero.

Baina zer egin ikuskizunaren erdian,

eszenatokiko argi arrosa zurbilaren pean

burura zetorkidan hilobiaren

oroitzapenarekin?

Ezin ezer egin.

Eta geroxeago beste guztia

olatu batek bezala

paretik ezkutatu zidan desirarekin, zer egin?

Banku batean eseri ginen

ezkien azpian, izarren pean.

Maitasuna egin genuen.

Arropen azpian elkar bilatuz.

Lakutik pauso gutxitara.

Ondoren, eskuak murgildu genituen

lakuko ur hotzetan.

Atzera hotelera gero,

pozik eta nekatuta, zortzi ordu

lo egiteko gertu.

Gu denok, oro bat, gu denok,

geure betiereko arimak

salbatu nahian, nor bere kasa,

itxuraz zein baino zein

misteriotsu eta bihurriago…

Ongi pasatzen ari gara hemen. Esperantza badugu

guztia aurki errebelatua izango ote zaigun.

Neska sentibera

Lau egun daramatzat hemen.

Baina ez da txantxa, ni baino lehenagotik

dago armiarma hori kristalean. Mugitu ez arren,

badakit bizirik dela.

Bailaratan barrena datozen argien ederra.

Polito egoten da hemen, lasai.

Badaramate ganadua etxerantz.

Erne egonez gero, entzun nitzake zintzarriak,

behizainaren akuilukadak. Lanbroak ezkutatu

ditu Suitzako muino koskatsuak.

Etxepean, ur-lasterra haltzen artean,

zurrustaka eta jauzika,

gozo eta itxaropenez beterik.

Sasoi hartan

maitasunez hiltzear izan nintzen.

Bukatu da hori. Erdigune hark

ez nau jada eusten.

Amildu egin zen. Ez dario jada

argirik batere. Haren orbita,

orbita akitua da. Jakin nahi nuke orduan

zergatik arduratzen nauen garai hark hainbeste.

Nork gogoratu nahi du

miseria eta zoritxarra ate-joka ziren garaia,

polizia atezuan, nagusikeriaz dena narrasten?

Kisketa emanda egoteak

ez zuen orduan inor gerarazten.

Aizu, sasoi hartan inork ez zuen lasai arnasa hartzen.

Berari galdetu, sinesten ez badidazu.

Neska hori topatu

eta hitz egin dezan lortzen baduzu, behintzat.

Amets egin eta abesten zuen neska hura. Batzuetan

amodioa egitean ahapeka kantatzen zuena. Neska sentibera.

Egun batez pitzatu egin zen berbera.

Gizon heldua naiz orain; orduan, tira.

Zenbat denbora geratzen zait, beraz?

Zenbat geratzen zaio armiarmari?

Nora joango da, udazkenerako bi egun falta direnean,

hostoak jada adarretatik askatzear?

Ganadua saroian bildurik,

akuilua daraman behizainak besoa altxatu

eta langa jaitsi du.

Isilune perfektua nire inguruan, azkenik.

Gutxi geratzen den jakitun.

Maitatu behar dudan jakitun.

Maitatzeko desioz. Baldin gu bion

xede ona beteko bada.

Izokinak gauez mugitzen dira

Izokinak gauez mugitzen dira,

errekatik at, hiri erdiguneraino.

Saihestu egiten dituzte

Foster´s Freeze, A & W eta Smiley´s

bezalako izenak dituzten lekuak;

aldiz, Wright hiribideko etxe adosatuen ertzetik

doaz igeri, suma ditzakezu

goizean goizetik ate-joka edo

ordainpeko telebistaren kableei

kaskateko itsuak ematen.

Jaikita itxoiten diegu.

Atze-patioko leihoak zabalik utzi

eta deiadar egiten dugu

lehen murgilaldia entzun orduko.

Goizak, dezepzio hutsa dira.

Ezbaia

Gaur goizean erdi bi

eginda nago

nire buruarekiko arduraz

editorearekin hartutako zorren

eta etxepeko errekaren

tiradizoaren artean. Neguak

dakartzan ortzadar-amuarrainek

dute errua. Egunsentia kasik, marea

gora. Kinka ttipi hau ebatzi ezin

eta ezbaiak bere horretan

darraiela ere, arrantza

hastear da errekan…

Berdintsu biziko ez naiz ba, zoriontsu,

edozer erabakita ere.

Beti zerrendako lehena zaintzen

Bost egunetarako kanpoan zarenez

nahi adina zigarro erreko dut orain,

nahi dudan lekuan. Opilak egin eta

marmelada eta xingarrarekin jango ditut.

Bertan goxo. Kapritxoak baimenduko dizkiot

nire buruari. Hondartzan osteratxoa,

gogoak ematen badit. Eta ematen dit, bakarti

eta gazte nintzen sasoiaz pentsatzeko gogoa.

Burua galdu arte maite izan ninduten.

Baita nik haiek ere, beste guztien gainetik.

Bat salbu. Esaten ari ez naiz ba, nahi dudan

guztia egingo dudala kanpoan zauden bitartean!

Baina bada egingo ez dudan gauza bat:

ez dut gure ohean lo egingo zu gabe.

Ez. Hori ez dut gustuko.

Gogo santuak ematen didan lekua hautatuko dut.

Kanpoan zaudelako besarkatu ezin zaitudanean

gusturen lo egiten dudan txokoa.

Nire estudioko sofa apurtua.

Atzo

Hildako gizon baten artilezko

barruko arropa jantzi nuen atzo.

Gero, errepide izoztu baten

amaieraraino gidatu eta

arrantzan zebiltzan indiar batzuekin

egon nintzen tarte batez.

Uretara sartu nintzen ehizara, bota eta guzti.

Hiru ahate isats-beltz jo nituen begiz

errekastotik hegaldatzen.

Pare-parean izan arren kale egin nuen,

burua beste nonbait neukalako, baina

bost axola hori edo galtzerdiak

izoztea. Arrastoa erabat galdu

eta bazkalorduan berdin segitzen nuen.

Esango duzu ez zela nire eguna izan. Izan zen, ordea!

Eta hori frogatzeko koxkatxo hau daukat,

neskak bart egin zidana. Ezpainei bizitasuna

ematen dien zauritxoa, ahantz ez dezadan.

Ardoa

Alexandro Handiaren bizitza irakurtzen;

Alexandro, zeinaren aita Filipo zakarrak

Aristotelesen zerbitzuak ordaindu baitzituen

bere ondorengo gerlari gaztea leziatu

eta haren sorbalda leunak biribil zitzan.

Geroago, Pertsiarako kanpainara bidean,

belusez forratutako kutxa batean Iliadaren ale bat

zeraman Alexandro berbera, hain kuttuna

baitzuen liburu hura! Kuttun zituen ber gisan

borroka eta ardoa. Eta iritsi zitzaion bizitzako parranda

gau luzearen ondotik, ardoz hordituta

(mozkorrik latzena, ahazten ez den bestondo horietakoa),

Pertsepolis, Pertsiar Inperioko hiriburua

—Alexandroren garaian ere jada antzinakoa zena—

kiskaliko zuen lehen zuzia jaurtitzeko eguna…

Lurrarekin berdindu zen hiria. Gero, jakina,

goizalban —apika hiria artean sugarretan—

damu arrastoak izan zituen. Baina zerikusirik ez

hurrengo arratsaldeko damuekin alderatuta:

euren ezadostasunak itsuski aletzen ari zirela,

Alexandrok, bizarra egin gabe eta aurpegia

ondu gabeko hainbeste ardoz gorrituta,

balantzaka zutitu, lantza bat hartu

eta bularra zeharkatu zion Granikon behiala

heriotzatik libratu zuen Kleto adiskideari.

Hiru egunez egin zion negar, erostari. Jateari uko.

“Gorputzaren eskeei ere uko”. Promes, halaber,

betirako utziko zuela ardoa

(ezagunak zaizkit promesa horiek eta haiekin

datozen arrangurak).

Esan gabe doa, bere soldadu bizitza bertan

behera geratu zen: Alexandrok atsekabea

besarkatu zuen. Baina hiru egun horiek igaro zirenean,

sargoria hildako lagunaren gorpuan

zegozkion zergak biltzen hasi ahala,

zerbait egin behar zuela ulertarazi zioten.

Txukundu, lo-denda utzi, Homeroren alea hartu eta

korapiloa askatuta orripasan hasi zen. Azkenik, Patroklorentzat

xedatutako hileta erritu berberak

ezarri zituen Kletorentzat: despedidarik onena nahi zuen.

Eta errituak agindu legetxe txondorra sutan zela,

eta edontzietan ardoa eskurik esku, orduan zer?

Horixe baietz, zer uste zenuten, bada?

Konortea galdu arte edan zuen

Alexandrok. Arrastaka eraman behar

izan zuten dendara. Lepoan hartuta

sartu zuten bere ohean.

Emakume horren bizitza osoa

Lo kuluska baterako etzan nintzen.

Baina begiak ixten nituenero

hodei-xerloak bare pasatzen ziren itsasartearen gainetik,

Kanadara bidean. Zer esan olatuez. Hondartzan lehertu

eta gero atzera berriz. Badakizu ez naizela asko amestekoa.

Baina bart gauean itsas ertzean hileta bat

topatu genuela amestu dut. Txunditu egin nau horrek.

Eta segidan nahigabetu. Baina zuk besoa ukitu

eta esan didazu: “Lasai, laztana. Emakume hori

oso zaharra zen jada, eta lagunak bizitza osoan maite izan zuen”.

Ilea mozten

Hainbeste gauza gertagaitz jazo dira

dagoeneko bizitza honetan… Emazteak prestatzeko

eskatu dionean ez du birritan pentsatu:

ilea moztuko dio oraintxe.

Goiko gelako aulkian eseri da,

tarteka txantxetan “liburutegia”

esaten dioten gela horretan. Leiho bat du

argi iturri. Bere oinen inguruan

egunkari paperak zabaldu dituzte, elurra ari du

kanpoan, goian-behean. Xukadera handi batekin

inguratu dizkio sorbaldak. Guraizeak,

orrazia eta zepiloa hartu ditu.

Biak bakarrik dauden lehen aldia da

aspaldiko partez —ez batak ez besteak

inora joateko premiarik gabe, zereginik gabe.

Ez du kontatzen, jakina,

elkarrekin ohera sartzeko uneak. Intimitate horrek.

Edota gosalorduak, beste

intimitate bat. Isiltasunari eta norbere

burutazioei eusten diete ilea moztu bitartean;

orraztu ondoren, segi apur bat gehiago mozten.

Elurrak atergabe darrai. Laster, argiak martxa

egingo du leihotik. Gizonak beherantz begiratu du,

galduta eta pentsakor, egunkari orrietan

zerbait irakurri nahian. Emakumeak diotsa:

“Altxa burua”. Hala egin du.

Eta gero: “Ea zer deritzozun”. Ispilura

inguratu da: primeran dago,

berari gustatzen zaion moduan.

Halaxe esan dio.

Geroxeago, etxe atariko

argia piztu eta xukadera kanpoan astintzean,

kizkurrak eta ile-xerlo zuri zein ilunak

elur artean hegan barreiatzen ikusi dituenean,

zerbait ulertu du: gizon

heldua dela jada egiaz, adin ertaineko

gizona. Mutikotan aitarekin

bizarginarenera joaten zenean,

edo geroago, nerabetan, nola

imajinatu ahalko zuen, bada, bizitzak

noizbait pribilegio hura emango zionik,

emakume zoragarri batekin bidaiatu

eta harekin lo egin eta gosaria konpartitzekoa?

Ez hori bakarrik: arrats isil hartan ilea

moztuko zion emakume bat

elurrak estalitako hiri ilun batean,

non eta, abiatu zen lekutik 3000 miliatara.

Emakume bat, mahaiaren bestaldetik begiratu

eta esango ziona:

“Baduzu garaia barberoaren aulkian

esertzeko. Bada garaia norbaitek

ilea moztu diezazun”.

Idatzi ez nuen poema

Hemen dago idaztear nintzen,

baina jaikitzen sumatu zaitudalako

idatzi ez dudan poema.

Berriro gogoratu naiz

Zurichen elkarrekin igaro genuen lehen goizaz.

Nola esnatu ginen egunsentia urratu aurretik.

Noraezean une batez. Beherantz,

ibairantz eta alde zaharrera ematen zuen

balkoira atera ginen.

Hantxe biok, zutik, hitzik esan gabe.

Biluzik. Eguna argitu ahala ostertzari begira.

Hain hunkituta eta zoriontsu. Norbaitek

berton ipini izan bagintu bezala

une hartantxe.

Berari galdetu

Gogo txarrez, semeak nirekin

zeharkatu ditu Montparnasseko hilerriko

altzairuzko ateak.

“Parisen egun bat izan eta horrela xahutzea ere!”,

esan nahi luke. Esan egin du, egiaz.

Frantsesa badaki. Hizketan ari da

bere burua gidari informal gisa eskaini digun

ile zuriko zaindariarekin. Motel goaz

hirurok, hilobia hilobiari, lerrorik lerro.

Hementxe daude denak, itxuraz.

Giro isila eta beroa, Pariseko harrabotsa

ez da honaino heltzen. Zaindariak urpekontzia

asmatu zuen gizonaren eta Maurice Chevalierren

hilobietara eraman nahi gaitu. Eta 28 urte

zituen kantari batenera, Nonnie,

arrosa gorri pilo batekin estalia.

Idazleen hilobiak bisitatu nahi ditut nik.

Hasperen, semeak. Ez luke halakorik ikusi nahi.

Nahikoa izan du jada. Asperkeriaren mugak gaindituta,

etsia hartu du. Guy de Maupassant; Sartre; Sainte-Beuve;

Gautier; Goncourtarrak; Paul Verlaine eta haren kamarada kuttuna,

Charles Baudelaire. Hortxe, geldialdia.

Izen hauek, hilobi hauek, zerikusirik ez

semearen eta zaindariaren bizitza kezka gabeekin.

Firin-faran ari dira elkarrekin txantxetan,

frantsesez, eguzkiak goxaturik.

Hainbat izen daude Baudelaireren hilarrian zizelkatuta,

eta ez dut ulertzen zergatik.

Charles Baudelaireren izena, dirua mailegatu

eta bizitza osoan bere osasunaz arduratu zen amaren

eta aitaorde larderiatsuaren izenen artean dago,

elkar ikusi ezin zuten arren semeordeak eta biek,

poetak bere aitaordeak defendatzen zuen oro gorrotatuagatik.

“Lagunari galdetu”, esan diot semeari. Eta berak, galdetu.

Biak aspaldiko adiskideak balira bezala,

eta ni, haiek dibertitu beharreko norbait.

Zaindariak zerbait esan eta eskua

jarri du eskuaren gainean. Horrela. Eta berriro

berdin. Esku bat bestearen gainean.

Irribarrez. Sorbalda altxatuz.

Semeak itzultzen dit dioena. Baina ulertu egin diot.

“Sandwich bat balitz bezala, aitatxo”, dio semeak. “Baudelaire sandwicha”.

Oinez jarraitu dugu hirurok.

Zaindariak ez du jada ganorarik erakusten.

Pipa piztu du. Erlojua begiratu. Bazkaltzeko

ordua du kasik, basoerdia hartzekoa.

“Galdetu”, esan diot, “hilerri honetan

lurperatua izan nahi ote duen hiltzean.

Galdetu non izan nahi duen lurperatua”.

Semea edozer esateko gai da.

Baina tombeau eta mort hitzak

bereizi dizkiot ahoan. Zaindaria tupustean geratu da.

Ezagun da beste zerbait zuela buruan:

urpeko batailak, music hall-a, zinema.

Mokadu bat, basoerdia.

Ez gorputzaren hondamendia. Ez erorialdia.

Ez suntsipena. Ez bere heriotza.

Zorrotz begiratu digu. Batari lehenbizi, besteari gero.

Adarra jotzen gabiltza, ala? Txantxa astun bat egin nahian?

Adio esan eta badoa.

Kafetxe bateko terrazan mahai bat bilatzera.

Txapela kendu eta ilea haztatu ahalko duen

txoko batera. Barreak eta ahotsak entzutera.

Sardeska-labanen hotsak. Edalontzien

txin-txina. Eguzkia leihoetan.

Eguzkia espaloian eta hostoetan.

Eguzkia bere mahairaino bide egiten.

Bere edalontzira. Bere eskuetara.

Zoriona

Hain goiz, kanpoan apenas den argirik.

Kafea eskuan, leiho ondoan jarrita,

pentsamendu izatera ailegatzen ez diren kontuak

esnatu berriaren buruan.

Mutikoa eta haren laguna ikusi ditut

kalean gora

egunkariak banatzen.

Kapelak eta jertseak soinean,

lepotik zintzilik darama batek poltsa.

Hain zoriontsu dira

ez baitute fitsik esaten, mutiko horiek.

Haiengatik balitz besotik helduta

ibiliko lirateke.

Elkarrekin egiten dute lan,

goizean goizetik.

Badatoz, poliki-poliki.

Ostertza ari da argitzen,

ilargi zurbila, artean, ur gainean zintzilik.

Hain ederra da unea, heriotzak eta anbizioak,

maitasunak are, ez baitute lekurik hemen.

Zoriona. Ezustean

heltzen da. Eta haratago doa

jaiki berritan hari buruz

esan zenezakeen beste edozer baino.

Medikuak esan zuena

Esan zuen ez zuela itxura onik

esan zuen txarra zuela benetan

esan zuen hogeita hamabi zenbatu ditut birika bakarrean

eta utzi egin diot kontatzeari

esan nion pozten naiz ze ez nuke jakin nahi

horiek baino gehiago ote dauden

esan zidan sinestuna bazara belaunikatu basoan

eta erregutu laguntza

ur-jauzira heltzen zarenean

lanbroa txistuka aurpegian lanbroa txistuka besoetan

geratu han une batez buru-argitasuna baletorkizu ere

esan nion ez naiz sinestuna baina gaur has naiteke

esan zuen benetan sentitzen dut

nahiago nuke berri hobeak banitu

esan nuen amen-amen eta berak zerbait murduskatu

nik ulertu ez nuena

eta ez nekienez zer gehiago egin eta ez nuenez nahi

albistea erabat liseritu edo berak gauza bera birritan esatea

hantxe geratu nintzaion begira une batez

eta bera ere berdin isilik niri begira harik eta

jauzi batez zutitu eta bostekoa luzatu nion arte

bizialdi honetan sekula beste inork

eman ez didan albistea eman zidan gizonari

litekeena da eskerrak eman izana ere

ohituraren poderioz.

Kanpoan harrapatuta, etxera sartu nahian

Kanpora atera eta atea itxi duzu

deskuidatuta. Jabetzerako,

beranduegi da. Zure bizitza bera ote?

Litekeena.

Euria ari du. Giltzaren kopia daukaten

bizilagunak ez daude etxean. Hamaika bider

saiatu naiz beheko leihoetan barrena. Hantxe

dauzkat begira landareak, mahaia,

aulkiak, musika ekipoa…

Kafe kikara eta hautsontzia zain

beirazko estalkidun mahaian, bihotz-begiei

deika. “Kaixo, lagunok” edo halakoren bat

esan diet. Azken finean, ez da hain larria.

Okerragoa izan zitekeen. Apur bat

barregarria ere bada, egia esan. Eskailera hartu dut.

Etxeko horman bermatu eta euripean igo naiz

terrazara, barandaren bestaldera pasatu

eta atea zabaltzen saiatzeko. Itxita dago, jakina.

Barrurantz begiratu dut, hala ere:

nire idazmahaia, paperak, aulkia.

Hauxe da, idazmahaian eserita nagoela, begirada

altxatzean topatu ohi dudan leihoaren bestaldea.

Konparaziorik ez beheko solairuarekin, pentsatu dut.

Hau beste gauza bat da.

Bada zerbait gaurdaino sekula ikusi gabea:

barruan egotea, bertan egon gabe.

Ez dakit nola azaldu.

Leihoko kristalerantz makurtu naiz

eta nire burua irudikatu dut barruan,

idazmahaian eserita. Lantzean behin

nire lanetik soa altxatzen,

gogoa beste leku eta beste garai batean daukat,

sasoi batean maite izan nuen jendearengan.

Tarte batez eutsi diot euripean.

Munduko gizakirik zorionekoena sentituz.

Atsekabe olatu batek erasan dit.

Neronek behiala eragindako kalteen lotsak astindu nau.

Leiho zoragarri hura kolpez txikitu

eta barrura sartu naiz berriz.

Azken pasartea

Eta lortu al duzu, bada, azkenik,

bizitza honetan nahi zenuena?

Bai, lortu dut.

Eta zer nahi zenuen?

Maitatua izatea, lurrean norbaitek

maite izan nauela jakitea.

Asia

Ederra da ur-bazterrean bizitzea.

Lurretik hain gertu igarotzen dira ontziak,

eskua luzatu eta bertan

hazten diren sahatsetako bati adar puska ken

diezaioke edonork. Aske dabiltza zaldiak

uretatik gertu, hondartzan lasterka.

Gizonek kapritxoa izatera, kareletik lazoa

lepora jaurti eta zaldietako bat

ekarri ahalko lukete ontzira.

Konpainia premia balute ere,

Ekialderako bidaia luzean.

Terrazatik irakur ditzaket

zaldiei, zuhaitzei eta solairu biko etxeei

so dauden gizasemeen aurpegiak.

Badakit zer darabilten buruan

auto gorria atarian aparkatutako norbaitek

terrazatik diosal egiten dienean.

Hari begiratuta zorioneko

sentitzen dira. Halabeharraren gozoak,

pentsatzen dute, Asiarantz doan

ontzian jarri ditu. Biltegietan, zamaketari,

badaezpadako lanetan emandako urteak

edo portuan denbora-pasa nagian igarotakoak,

ahazturik dauzkate jada. Hori guzti hori

beste norbaiti gertatu zitzaion, gazteagotan,

sekula inori gertatzekotan.

Gizonek kareletik

besoak astinduz itzultzen dute agurra.

Geldirik daude, eskudelari helduta,

ontzia uretan leun irristatu ahala. Zaldiak

zuhaitzen petik atera eta eguzkitara inguratu dira.

Zaldien estatuak dirudite hor zutik.

Joanean doan itsasontziari begira.

Olatuak lehertzen dira ontzi-kontra;

berdin hondartzan. Eta zaldien

gogoan, non

beti den Asia.

Nire ontzia

Nik eskatu bezala ari dira nire ontzia egiten.

Oraintxe behar du eraiki zutenen eskuetatik askatzear.

Toki seinalatua gorde diot kirol-portuan.

Erruz izango dute ontzian lekua lagunek:

Richard, Bill, Chuck, Toby, Jim, Hayden,

Gary, Jay, Morris eta Alfredo. Adiskide guztiak!

Haiek badakite zeintzuk diren.

Tess, jakina. Ez nintzateke bera gabe inora joango.

Eta Kristina, Merry, Catherine, Diane, Sally, Annick, Pat,

Judith, Susie, Lynne, Annie, Jane, Mona.

Doug eta Amy! Lagunak ditut, familiakoak izateaz gain;

ondo pasatzea gustatzen zaie.

Bada lekua nire ontzian guztiontzat. Benetan diot!

Denon istorioentzat izango da nire ontzian lekua.

Neronenak, bai, baina baita nire lagun kuttunenak ere.

Istorio laburrak eta sekula bukatzen ez direnak.

Benetakoak zein asmatuak. Jada amaituta daudenak

eta oraindik idazten ari direnak. Poemak ere bai!

Nola lirikoak hala luzeagoak, kontakizun ilunak.

Lagun margolarientzat, margoak eta mihiseak.

Oilasko frijitua, okela erruz, gazta, taloak, ogi frantsesa.

Nire lagunak eta ni zale garen gutizia oro.

Eta saski bete fruta, norbaitek nahi izango balu,

inork kapritxoa izanda ere esan ahal izateko sagar bat

edo mahats ale batzuk jan zituela nire ontzian.

Edozer nahi dutela, huraxe.

Gaseosa mota guztiak. Ardoa eta garagardoa, ziur.

Inori ez zaio ezer ukatuko nire ontzian.

Portu eguzkitsutik abiatuko gara dibertitzera, hori da ideia.

Ongi pasatzea elkarrekin denbora guztian. Pentsatu gabe

huntaz eta hartaz, aurrera egiteaz edo atzean geratzeaz.

Kanaberak, inork arrantzan egin nahi balu. Arrainik ez da faltako!

Kostako zerrendari jarraituko diogu tarte batez.

Baina utikan arriskua, ur handitan sartu gabe.

Ustekabekorik ez, tarte atsegina pasatuko dugu.

Jan egingo dugu eta zurrut eta barre gogotik.

Beti nahi izan dut halako txango bat, adiskideekin, nire ontzian.

Gogoak ematen badigu Schumann entzungo dugu CBC katean.

Baina hala egokituko ez balitz ere bost,

The Who eta Rolling Stones harrapatuko ditugu KRABen sintonian.

Adiskideek nahiago dutena, beti ere! Agian nork bere

irratia izan lezake nire ontzian. Edozelan dela ere,

kolosala izango da. Jendea dibertitu egingo da

eta norberak nahi duena egingo du, nire ontzian.

Sinplea

Ostarte bat zeruan. Urdin

mendilerroa. Zelaiak,

beilegi itzali batekoak.

Ilun erreka.

Zertan nabil ni hemen

bakarti eta arranguraz beterik?

Ezarian hartzen ditut katilutik marrubiak.

Hilik banengo,

komeni da gogoratzea, ezingo nuke

halakorik jan. Ez da horren sinplea.

Eta bada.

Lotan

Lo egin du eskuen gainean.

Harri batean etzanda.

Bere oinen gainean.

Beste norbaiten oinen gainean.

Autobusetan, trenetan, hegazkinetan.

Guardian zela.

Errepide bazterrean.

Sagar zaku baten gainean.

Ordainpeko komun batean.

Belar metan.

Superdome estadioan.

Jaguar batean eta furgonetaren gurdian.

Lo egin du antzokietan.

Espetxean.

Txalupetan.

Lo egin du bordatan, eta behin batez,

gaztelu batean.

Euripean egin du lo.

Eguzki galdatan.

Zaldi baten bizkarrean.

Aulkietan, elizetan, hotel dotoreetan.

Sabai arrotzen pean lo egin du bizitza guztian.

Orain lurpean datza.

Lo eta lo, betiereko loan.

Errege zahar bat bezala.