HARKAITZ CANO

Norbait dabil
sute-eskaileran

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2001 Harkaitz Cano

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2001

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

SISMOGRAFIA

DARDAREN INTERPRETAZIOA

Tokion lurrikara batek hiria inarrosi duenean,

erraza da.

Gitarraren soka bat aske uzten denean.

Arropa jaso berri denean patioko soketatik.

Haurrak lo hartu eta ipuinaren zati bat kontatu gabe

uzten duenean zure ahotsak.

Edo ile-moztaile adintsuak bizarra kutxillaz

egin behar dizunean.

Partituran dagoena irakurtzea baino ez da.

Erraza da halaber zigarroa pizteko begiak jaitsi eta

ezpainikara egiten duenean zure kokotsak

gustatuko ez zaidala badakizun baina

benetan sentitzen duzun eta kontatu behar didazun

zerbait

esatera zoazenean.

Altabozetan 50 ways to leave your lover

edo egile eskubiderik ordaindu beharrik ez dagoen

beste edozein kantu.

LUMAZKO OHEA

Litekeena da gezurra izatea, baina diote

azken mezularia akabatu dutela,

su eman dietela gutun guztiei eta eskola guztiei.

Badatoz ke etenaren eta leiho itxien egunak.

Agian hau izanen da nire azken askatasun hegaldia,

otutzen zaio.

Erotismo hitz polita izan arren, otutzen zaio.

Zigarreta izeki eta galdetzen dio:

«Noiz arte pentsatzen duzu geratzea?»

Eta besteak erantzuten du: «Oroitzapenak izateko

beharrezkoa den doia baino ez».

Bakoitza alde batera jiratzen da orduan

eta ez da izararena bakarrik tentsioa

hor barruan

burdinazko malgukia ez den zerbaitek

karraska egiten duenean.

Izan ere pentsio hau

eraikin osasungaitz, kaltegarri eta arriskutsu

horietako bat da

itxuraz koltxoiak ere

birigarro mokokerrez

daude beteta.

ZORRAK

Medikuen arabera, kaltzioa falta zaizu hezurretan

eta zaharren gaixotasuna irizten diozu

azaldu berri dizutenari.

«Zaharrena eta emakumeena» arduratu da zehazteaz

ezker belarriaren parean bizi zaizun

kontzientzia.

Emakumearenak grazia egiten dizu, egia esan

ez litzaizuke batere axola izango

hurrengo bizitza batean emakume jaiotzea:

boterea izateko era bihurri bat da

aldakuntza oro, aurrez zinenaren memoria zati bat

gordetzen jakinez gero. Baina zahartzearena?

Hori ere onartzen hasteko sasoian zaude.

Dena denbora kontua da edo denbora

faltarena.

Hamabost urte bete zenituenean lagun batek

oparitutako diskoa jarri duzu tokatan;

bost minutu ere ezin duzu jasan

musika hori. Atean jo dute, gosekilen bat,

«Otsaila zor didazu»

esaldi hori, heriotza denborak baino lehen

topatu duen gizajoren baten kexua dateke

bigarren instantzia zerutar batean.

Otsaila, hilabeterik krudelena.

Bururatu zaizu erantzun bat ugazabarentzat,

«arrazoi erlijiosoak medio, axola al zaizu otsailaz

ahaztuko bagina, bi martxo

zor izango nizkizuke hartara».

Isilik geratzen zara hala ere

ate irekiak nekez eusten zaitu, «Otsaila zor didazu»

entzun duzu berriro.

Senti zenezake, bai horixe,

Otsaila

badu ja bere izena

zure hezurretan bizi den izainak.

HAIZE EZA REVISITED

Bandera trapu bat da

haizerik ez badabil.

Ostera haizea dabilenean oso bestela dira gauzak

eta bandera

trapu bat da.

KIMIOTERAPIA

Ospitale bat baino deprimenteagoa

guza bakarra dago

eta ez da hilerri bat

baizik eta ospitalera doan linea erregularreko

autobus bat jendez betea.

Jende hori nork bere radiografia besapean duela

sobre batean begirada ez zu eta ez ni

ikustera ailega ez gaitezkeen putzu sakon batean

galdurik

hunkigarria da kimioterapia eman dioten

sei urteko haurraren sehaska irribarrea

agureak radiografiak leihoko argitara lerratzen

«begira: horko puntu zuri hori da» aldarrikatuz

alegera

eta batez ere bi emakume horiek hizketan

Nine Inch Nails zure walkmaneko musikari gailenduz

atzoko malkoaren amildegia gainditu nahi duten

hitzak entzutea

«ikusiko duzu», esaten diot nik nire senarrari

«ikusiko duzu gurpildun aulkia ekartzen dugunean

ze paseo emango ditugun biok

Korrekaminos eta Koiotea deituko digute, Ismael».

Korrekaminos eta Koiotea

zirrara bat sentitzen dut hori entzutean

eta gero paralisia ezker eskura edo eskuinekora

hedatu zaion zehaztuko du emakume adoretsuak.

Bakoitzak bere radiografia besapean

bere minbizi kuota bere

abandonua bere kristalezko

begia edo bere 96 graduko gibela

hori hunkigarria ez bada

intzinera gaitzatela haizea aizkora bihurtu arte

gure arnasaren zain dago Ismael

imajina dezakegu oraindik

pertsona baina denbora gutxirako agian Ismael

xakera jolasten hankak estaltzen dizkion

manta eskoziarraren gainean

batzuetan hasperen eta beste batzuetan irribarre

egiten duen bitartean pertsona oraindik Ismael

biziduna ezen ez marrazki

«Korrekaminos eta Koiote, argi ibili

ikusiko duzue

gurpildun aulkia ekartzen digutenean».

ALBISTEAK

Bederatzietako albistegia hasi eta

apaizak begiak altxatuko ditu bibliatik

horma-erlojuko penduluak bere traiektoriaren

muga geldia joko du

esaldi bromatsu bat isiluneak etenik geratuko da

kontrako eztarrian zeharkaturik

labanak platereko okela indultatuko du une batez

eta ehunka sukalde mututan

ehunka zopa koilarakada

geldirik geratuko dira ahoen atarietan

bakelitaz irazitako erle ahotsak esaten duenean

«Tiro guztiak aurretik izan dira

azken berrien arabera».

Gero koilarak bere bidea jarraituko du ahorantz

zopa supituki hoztuagatik

bibliak begien doilorkeria zurrupatuko du ostera

horma-erlojuko pendulua beherantz amilduko da

paraxutista suizidaren gisan.

Norbaitek alkandorako patrika tapakatuko du

tabako paketearen koartadarekin

taupaden hondakinek bertan jarraitzen dutela

baieztatzeko

eta labanak ebaki leun eta ia igartezina

eginen dio platerari

han azpian, okelaren pean

min ematen duen lekuan.

Labanak agindutako zentzu diagonal berean

irekiko dira oheetako izarak, azkenik.

POESIA FIKZIOA DA (BAITA ZERA ERE)

Ez dut uste pertsona tormentatuegia naizenik.

Batzuetan etsipen ikaragarri bat jabetzen da nitaz

zer egingo zaio, gauzak aldatzen doaz

gure garai bateko eskolakidea

opuseko neska batekin ezkontzekotan dago

eta beste batek legez kanpoko arrantzan

itsasoan daramatza bederatzi hilabete

haurdunaldi oso bat

agian pertsona bihurtuko zen itsasoaren sabelean

amarenean egin ez zenez gero.

Eta batzuetan etsipen ikaragarri bat jabetzen da

nitaz

zure

bakardadeak nirearen aurka talka egindakoan

min ematen didalako

sentipen honek zeraren antza dauka,

nola esan, hogeita bat urte betetzean

guk hamahiru genituenean bederatzi zituzten neskek

jada hamazazpi dituztela deskubritzearen antzeko

zerbait.

Gau baten amaieran ohartzea, bortitz eta bat-batean.

Egunsenti errudun hori eta izango zirenik ere

imajinatzera ausartu ez ginen bular guri horiek

ez zirela egundo gureak.

Ez dakit ulertzen den horrela esanda.

Konturatzen garela honetaz eta hartaz

gure injenuitateari zegozkion edalontzi guztiak

hustu ditugula.

Akatsik ttikienengatik galtzen dugula zorion handia:

horregatik dira akats ttikienak mingarrienak.

Akats handiak ez hainbeste.

Euren barruan bizi gaitezke,

edo biraka ibili haien inguruan.

Zer egin ordea,

intsektu baten hegoa den akatsarekin?

Larritu gintuzten zenbait gauzari buruz

barre egitea liteke terapia bakarra

eta hori ere ez nahikoa

ikusezin bihurtzeko ispiluak izaraz estaltzea

aski ez den bezala.

Hori batez ere. Hori eta bizitzan galtzen dugun

guztia,

agur edo konplizitate keinu bat

garaiz eta aspaldi ez egiteagatik

galdu dugula.

ZUBIA

Hatz oskolekin bezala

ukitu nahi lituzke

bi ibaiertzak, baina.

Zubia ez da

bat-bateko susto esekiaren

jestu harriz irudikatua baino.

AURRESENTIPENA

                Bai lasaitu ederra!

                Zuhaitz bat baino ez zara,

                eta ezin nauzu jarraitu.

                              Felix Francisco Casanova

Fruituak, erortzear denean,

bere organo bital guztiekin

zuhaitza agurtzeko betarik balu, bestela izango zen.

Azalpena merezi zuenak izango zukeen azalpenik.

Elkarri sorbalda eta garondoa helduz

besarkatuko lirateke, ginateke,

baita etsaiak ere.

Erlojuari begiratu eta arnasa hartu, iritsi da ordua.

Horrela hasten dira istorio guztiak

izorratzen.

Hor kanpoan, apartamentu ezezagunen batean

norbait ari da

kaxoiak arakatzen, traizio gutun baten bila.

Ez da nahikoa baina hasi lekukorik izan ez dadin

hormetako argazkiei buelta ematen,

errezelak eta sarrailak itsutzen.

Isilegi dago dena, mamuen idazkariak begira zuri.

Oraindik egin ez duzun etxe-aldaketa bat

ikusten duzu.

Aurresentitzen duzu gertatzera doana

apartatzen zara munduaren tiro angelutik,

zugan hezurmami ez dadin aurresentitzen duzuna.

Hegazkin bat igarotzen da

zeruan DAMUTU DAMUTU DAMUTU izkiriatuz

fumata zuriarekin. Da-zer?

Mutu da.

Errezelak hersten dituzu. Kanpotik

itzalak izendatzerik izango ote den otutzen zaizu.

Ez duzu inguratu nahi leihora, Gary Cooper dirudizu

errebolberraren puntan kapelua jarrita,

burua haitz artetik ateratzen duelakoa egiten.

Amarrua irentsiko dutelakoan?

Kapelua tirokatuko dizutena uste duzu?

Xaloa zara gero. Ez duzu gezilaria

trikimailu merke horiekin engainatuko.

Hutsik egiten ez duen navajoa da errealitatea.

Beltzarana txirrina jotzen ari da eta zu

hamar urteko fideltasuna

urratzera zoaz. Non geratu da

egia mingarria naturaltasunez

esaten zenuen eguna? Sukaldean ez, diozu,

goazen logelara, aparte

munduaren eta ispiluen tiro angelutik.

Erorreraren memoria amiñi bat gordeko balute,

eroriko ez balira hain goiz fruituak arrametatik

bagenuke akaso haiei begira

konstelazioenaz honatagoko kosmografiarik;

errege sagarrez osaturiko pleiadeak eta hartz ttikiak

eta arrametako galaxiak

erreferentzia punturen bat

gutxienez

geure burua munduan kokatzeko.

Elkar biluztu eta larrutan egiten duzue, hitzik

trukatu gabe.

Gramolan 50 ways to leave your lover

edo egile eskubiderik ordaindu beharrik ez dagoen

beste edozein kantu.

Bera ez da zuhaitz bat, eta pertsekutatzen zaitu

horregatik.

12 SARDINZAHAR LEHENBAILEHEN
KONTSUMITUAK IZATEKO

Poema liburu on batek izan behar luke

arrain kutxa bat bezalakoa.

Fosforo eta kaltzio iturri elikagarri freskoa.

Edo izu-laborriz harengandik ihesi

ateratzeko sentipena

sortzen duen deskarga

arrain usteldu, ikatzezko arrainburu,

hortz eta begi zorrotzena.

Bietarik bat.

Eta halakoa behar luke,

poema liburu on bat bezalakoa

gure bizitzak.

ORRATZ ALDAKETA

Abandonatu zintuen azken neskak ahazturik

utzi zituen tiranteak

tinkatu zenituen besoan.

Bi trenbide ezbehar gertatu berri ziren

abiadura gehiegiagatik

eta zu piko bat sartzera zindoan telebistako albiste

bagoi deskarrilatu

eta kazetari intziri-eragileen aurrean.

Iturri ofizialek giza akatsa eta orratz aldaketa okerra

jotzen zituzten hondamendiaren sorle.

Nik asko zekiat giza akatsez, pentsatu zenuen.

Nik asko zekiat orratz aldaketez, asko

pentsatu zenuen.

Kontuz ibili beharra dago

gaitz txarren bat harrapatuko ez baduzu.

EZ GINATEKE HONDORATUKO
APARRAITZEZKOAK BAGINA

Bi ertzak gorrotatzen dituen zubian

harrapatuta dagoenari

«ez etsi» esatea alferrik da, ordea.

Edo lo egiten duzun oheharriari

piano zaharra bailitzan

izaren mozorroa kentzea.

Ohartuko zara: hainbeste gauren ondotik oraindik

zure ametsen higadurak ez du hilobiko

izkribua ezabatzerik izan.

Insomnioarekin buruz buruko borroketan

burkotzat duzun errekarriari, gaueko korronteak

arrain baten biribildura zizelkatu dio, gehienez.

Beha gerora ere bidea zerk oztopatzen duen:

harrizko arrainaz baino

kamustu ahal izanen ez dituzun amuen galderak

zubiak arbuiatzen dituen

ertz bietan.

HURKOA MAITATZEKO ERA ARRAROA

Aiherkundearen arkeologo maiteok:

begien kare zurian lurperatuta

aurkituko dituzue zuen bertuterik onenak.

Zoriontsu zareten lagunok

mesedez ez iezadazue idatzi

zein zoriontsuak zareten esateko.

Ez da hitzartu genuen adiskidetasun itunean

halakorik jasotzen.

Zoritxarren bilduma da nik egiten dudana

zein gaiztoak diren zuen umeak

zein putzutan ito diren zuen katuak eta zakurrak

zenbat ahaide maitatu hil berri zaizkizuen

herentziarik errendatu gabe.

Zein triste zaudeten neskak, aztarnarik utzi gabe,

ihes egin zizuen egunetik.

Eman iezadazue zuen gaixotasun sendaezinen berri

droga gogor edo ez hain gogorrekiko

menpekotasunaren

eta bizitzaren jasanezin eta nekezaren berri,

merezi arren

jaso ez duzuen kritikaren sari horren berri.

Nahiago dut dirua eska diezadazuen

zoriontsu zaretela jakitea baino.

Gauzak oso gaizki daude eta otoi:

ez nabarmenarazi zuen poz susmagarri hori

jendaurrean

osterantzean norbait —ni neroni, akaso—

oreinak ehizatzeko fusil batekin sar daiteke gauez

zuen etxera, berari zor zaion zatiaren bila.

Eta maite zaituztedanetik,

ez dizuet horrelakorik desio.

MOMENTUA

                Nire gaztaroa ikusten dut ene begien aurrean

                zabaldutako maparen eran.

                                                              W. H. Auden

Nire gaztaroa ikusten dut ene begien aurrean

zabaldutako maparen eran.

Ikusten dut dardara guztiak arkatza altxa gabe lotuz

honek izan lezakeela zentzu bat.

Ikusten dut horrela funtzionatzen dugula:

Saihetsen arteko barrunbeak harramazkatu norbaiti

eman dezakeen onenaren hoditeria urratu arte.

Eta gero ihes egin, urduri lehortuz

itoginak eskuetan utzi dizkigun arrastoak.

Momentura hurbiltzen garela dirudien

une eskukada bat.

Geronen azala ere ez zaigu

hezurretara atxikitzen

ez da errukitzen, ez du gutaz ezer jakin nahi.

Momentuaz hitz eginen dugu gero,

zerbait bageneki bezala.

Momentura hurbiltzen garela dirudien

une eskukada bat.

Ukazio samur batzuk, eztiki erranak.

Begietako eraztunetan ere, enbor ebakietan bezala

adina irakur zitekeela erakutsi zizun

osaba hura.

Agian ez zen izan emakume batekin ohean,

agian ez zen izan harrotasunez bete zintuen

bihozkada bat bete zenekoa

momentura gehien hurbildu zinen unea.

Orain oroitzen duzu: zure osaba

txahal hilberriaren burua aizkoraz ebakitzen.

Zureak ireki zenituen txahalaren

begi hiletako eraztunak azkar zenbatzeko

eta orduan nekez zenekien arren

hura izango zen zure bizitza osoan momentura

gehien hurbilduko zinen unea.

Zuk bost urte zenituen

hotz zen kanpoan

eta txahala zu baino gazteagoa zen.

Aste askotan zure amari galdetu izan zenion

ea hildakoen begietan azkena ikusi zuten hura

mantentzen ote zen luzaro.

Txahala piezatan txikitu eta hirira eraman zuten.

Eta txahalarekin, momentua.

SUTE-ESKAILERETAN BIZI DIRENAK

TOPA EGITEA PROPOSATZEN ZUENA

Zaldi busti baten ibilera eduki arren

harean ahate herrenaren oinatzak uzten zituen

neskagatik.

Oinatz bakoitzaren barruan ezkutatzen ziren

gure asaben opiozko argazki sepiengatik,

zure apartamentu titanlux usain berrituan

zintzilikatu eta urkatu dituzun

Nikolas Lekuonaren koadroengatik.

Ukitzean pozoi eta ke bihurtzen diren

laranja esferatuen zaporeko hitzengatik.

Barkamena erlojuen barruan

sartzen ez zela esan zuen keroseno saltzaileagatik.

Toalla zuri bat astinduz bake zeinua egin zuen

hitz ezinbestekoaren xerkatzaileagatik.

Santimamiñeko bisontea margotu ondoren akiturik

otso beltza larrutu eta bere odola edan zuen

aztiagatik,

azti beltzaren odola edan zuen

otsoagatik,

hormako bisonteari begira liluratu ziren

homo homini eta lupus lupi guztiengatik.

Casablancako piano barruan esbastika itxuran

kizkurturik bizi zen legez kanpoko etorkinagatik.

Ontzia jo zuen izebergaren damu isil

edo aitortu gabeko satisfazio harengatik,

klarinetea abandonatu eta uretara jauzi egin zuen

orkestrako gazteagatik,

Titanic izeneko hiltegietako txahalen

begi irekiegiengatik.

Jon Miranderen anfibio disekatuen bildumako

igel bategatik.

Itxoin Itxoin Apur Bat edo Trena Galduko Dut Maitea

edo antzeko esaldiak toteldu

edo sikiera noizbait pentsatu izan dituztenengatik.

Trenbidean harri trokoen ordez marrubiak dauden

erresuma faltsu eta ederragatik,

suizida asetu eta musugorrituengatik.

James Deanen irudi eskubideen

ustiapen egokiagatik.

Sherpa hasberriak sei mila metrotan erre zuen

Ducados zigarroaren azken kaladagatik.

Jennifer Jason Leigh Georgia filmeko kartelean

eserita zegoen ohe deseginagatik.

Jennifer Jason Leigh beragatik.

Aire katastrofe bat gogorarazten duen besarkada

ezusteko eta samurragatik.

Egunsentiro oilarren mokoa bozatzen duen

alanbreagatik.

Tabernazuloan desorekatzen diren Philippe Petit

ekilibrista koldarrengatik.

Eguzkiaren lehen izpiek eragindako

errezo epelaren aurretik eztarria

garbitu beharrik ez duen haurragatik.

Lazkao Txikiren aterkiagatik.

Umorea galdu gabe desesperatzen dakitenengatik.

Edozein blues kantariren hortzetako zepilloagatik.

Raymond Carverrek idazmakinaren kontra

txikitu zuen botilako isurkin identifikatu gabeagatik

edo Carverrek berak

baporetik lakioaz harrapatzen zituen

itsasertzeko zaldi bustiengatik.

Honegatik guztiagatik,

eta kopa honetan, eta zure oinatz ttipietan

egundo sartzen ez diren

beste arrazoi batzuengatik.

Topa.

MAIAKOVSKIREN ESKAILERA

                        Istorioa arraro samarra da:

                        batzuek geure bihotzak jartzen ditugu,

                        beste batzuek euren bisturiak sar ditzaten.

                                                                Benjamin Prado

Entzun dezakezu

                          norbait dabil

                                                        sute-eskaileran

Maiakovski berbera

                              errebolberraz

                                                  bere bihotzari tiro eman

edo tiroari bihotza

                            eman ondoren.

Bere hurrengo bizitzan

                                   sekuoia zulatu

                                                       izanen da

geyser aurreikusezina

                           autoendako tunel

                                      izozkailu-kamioi baten

                                                                         neumatiko.

Bere hurrengo bizitzan ate izanen da

                                           bere bihotzeko behatxulotik

zelatatuko dituzte moskutarrek

                                  etxera datozkien bisitak

                                                               begiak kizkurtuz.

Maiakovski Promenade:

                                      bost errublo.

Batzuetan pentsatzen dut

                                        agian mendazko

                                                          karameluaren eran

zurrupatuko zuela

                             bere bihotzak

                                                   bala,

                                                          emetasunez.

«Ez da hau bidea

(ez diot inori jarri nahi burutan)»

                                                     idatzi zuen

                                                                      Maiakovskik

«bukatu gabeko poemak

                         emazkiezue briktarrei.

                                         Beraiek deszifratuko dituzte.»

Kontsolamendu bat da

                norbaitek bihotz bala zurrupatzaileak

                                                         deszifratzen jakitea.

Aintza eta bizitza luzea

                                      briktarrei!

Ixo eskaileratan behera

                                       zapata garbiak

mendazko tiro bat

                          bihotzean

                                      eta paperetan

                                                keinu bat eta hitz batzuk:

«Maitasunaren txalupa

eguneroko bizimoduaren kontra

                                                 lehertu da.

                                            Vladimir Maiakovski.

                                                   Izan zaitezte zoriontsu»

Denok idatzi nahi izango

                                     genukeen denon

                                                            poema hori

xaloa litzateke ordea

                               bere bihotza

                                               ate bateko behatxulo

bihurtu ez duen beste edonork

                                                 idatzi izan balu.

Horrek frogatzen du arteak

                                        ez duela zentzurik

                                                               bizitzatik aparte.

Maiakovskiren bihotzeko

                                  behatxulotik begiratzeak

                                                                   lasaituko gaitu

Maiakovski Photomuseum

                                        bista ederrak

                                                      bost errubloren truke.

Vladimir: esadazu

                          zein karrikatan dagoen

                                                             zure ile-moztailea

non erosten dituzun

                             gorbatak eta kapeluak

                                                          zertan diren berdin

Lili Brik eta Brooklyngo

                                      zubia

(badakit zer esango didazun:

                                              ura ukitu gabe

                                                                     airean

sostengatzen diren

                             naturaren mirakuluak

                                                              dira biak).

Vladimir:

badut zertaz errudun sentitu:

                              nik fabrikatu nuen

                                         bihotzak miazkatu zizun bala.

Badut zertaz errudun

                               sentitu:

                                      bala fabrikatu nuen, ez bihotza.

Mendazko karameluaz

                                   errebolberraren danborra

                                                                            kargatuta

nire mihiaren azpian Mosku

                                      eta mendazko lurrinaren

                                                                       propaganda.

Zuk behintzat briktarrak

                                     zenituen.

Baina nortzuk dira gure

                                     briktarrak?

Nortzuk izanen dira

                           abandonatzen ditugun puskak

                                                                          deszifratu,

gure borondatea irakurriko

                                           dutenak?

Nire epaiketan defenda nazaten

                                                  nahi dut

irakur dezaten

                     hozkailuko atean

                                                 utziko dudan

                                                                      azken mezua

nire armarioak itxi eta postalak bidali

                                                   isunak eta fakturak

                                                                 kittotu ditzaten.

Mendazko karamelu batekin

                                          sartuko naiz infernura,

                                                                             Vladimir

nire ahoko listuarekin

                                 itsatsiko dizut

                                                       mendazko karamelua

zure bihotzeko behatxuloan

                                              nik fabrikatutako

                                                                         balak

egin zizun

               geyser

                       berberean

                                    jarriko dizut

lore bat.

TEILATUETAN LAN EGITEN DUEN JENDEA

Zure agendan egonagatik sekula

ezagutu ez duzun jende hori da.

Gogoratzen saiatu arren arrotzak zaizkizun

izen eta zenbaki horiek guztiak.

Teilatuetan lan egiten duen jendeak

ez dizu sekula aitortuko, baina badaki

zerua ez dela urdina

samuraien izarekin egindako banderen zurrumurrua

bereizten badaki

haizearen menera dagoenean.

Teilatuetan lan egiten duen jendeak, jende horrek du

benetako bertigoa.

Teilatuetan lan egiten duen jendeak ezingo luke

gau-club batean edo

kafetxe bateko hormen artean lan egin.

Teilaren bat aske egon daitekeen susmoa dutenean

trazatu keinuak adierazten duen eran,

teilatuetan lan egiten duen jendea tango zalantzatien

irakasle izan zen

ez hain aspaldiko bizitza batean.

Teilatuetan lan egiten duen jendeak presa-orduak eta

jende pilaketak saihesten ditu

jendetzak eta autobusek eta leuzemiaren usainak eta

gehiegi hitzak

mundua bere buztinezko artesietatik

amilarazteko arriskua balego bezala.

Teilatuetan lan egiten duen jendea ez da fio

goizeko bostetan kale hutsez ere,

eta teilatuetatik jaisten den apurretan

espaloia utziz errepideko zebrabidea

zapaldu aurretik

oin bakar batez ziurtatzen du lehenbizi

asfaltoaren gogortasuna, zer gerta ere,

oinen pean ibai izoztu bat

hondoratuko zaion beldurrez.

GORPU LAPURRAK

Ez ginateke hondoratuko

aparraitzezkoak bagina, Donald Siegel.

Egunero hortzak garbitu ondoren

ematen dugun muxuari

hamaikagarrenean hartuko ez bagenio

gorpua lapurtu diotenaren zaporea.

Maite dugunaren irribarrea hilzorikoen sehaska

ez balitz.

Ez da gure errua.

Guk beti maite dugu pertsona bera

gorputz ezberdinetan izan arren.

Baina maite dugun jendea aldatu egiten da.

Baina hondoratuko ez bagina, Donald

eroriko ez bagina

ez genituzke hondoan daudenak ezagutuko.

Ez genuke elkar ezagutuko, Donald

aparraitzezkoak bagina.

FAMILIA ERRETRATUA

Ongietorri miserableen erretratura.

Zure aulkia ispilua gainean duena da.

Amodiozko kartak garbira pasatzen dituena

eskuekin keinu egiten ari zaizu.

Ez eman elkarrizketa gehiegi, zure egonarriarekin

bukatuko du bestela.

Eskutitz lapurtuak irakurri eta argazkien gela ilunean

eskuak garbitzen dituena aurrez aurre duzu.

Kaixo egiten dizu, egin kaixo.

Ez Da Hori, Gustura Nago Baina eta antzeko hitzak

konbikziorik gabe esaten dituena

bere ondoan jesarrita.

Bizitza guztia ez dena dela erakutsi nahian.

Haren ondoan zu. Beste miserable bat.

Bidaia baten ertzean zubirik eraikitzen ez dakizuna

bizitza apur bat seduzitu eta beste apur bat

seduzitua izatean datzala

eta beste guztia eszenografia hutsa dela

onartzen ez duena

egunkarietako izenburuak erakusten dizkiotenean

existitzen ez dela argudiatzen duen jainkoa bezala,

miserablea.

Miserablea zu, miserablea ni, miserablea everybody.

Barkatuko ez duela esan

eta barkatzen ez duena bezala.

Maleta prestatzetik korrika dator

bihar fotoa eta senarra

abandonatuko dituen lehengusina.

Irribarre egin. Hau albumerako da.

Haur batek jakin behar ez lukeen hitza

bazkaloste jendetsuan ahoskatzen duenean

lotsatzen den gurasoa makurtu egin da

ahalkea mahaipean ezkutatu nahian.

Denak isiltzen dira eta klik.

ASTRONAUTAREN EMAZTEA

Trenean noala ikusten ditut

kiola errektangular legez

porlanari erantsitako balkoiak

damura heltzeko falta zaizkigun

axedrez lauki apurrak

eta langile-auzoetan bizi diren

astronauten eskafandrak

leiho arasetan lehortzen jarrita dauden eskafandrak

hotza galanta bai han goian entzun behar izaten dute

astronauten emazteek

astronautok ez gaitun espazioko azken meatzariak

besterik

gaur berriro zopa atzo zopa bihar zopa

ez al da besterik?

aienatzen zaizkie astronautak beren emazteei

astronautek zopa irensteko duten

era zaratatsu horretan ahoratuz.

Eta astronauten emazteek dena jasaten dute,

egonarri handiz

Zer moduz lanean laztana? galdetzen dietenero legez

keinu proletario batez

beren bularrak jertsepean doituz.

Trenbidearen bazterrean trabiesa hautsiak eta

abandonaturiko maletak erretzen dituzte

langile buzodunek

erabat beharrezko ez den guztia erretzeko agindua

jaso balute bezala.

Orduan astronautaren emazteak alaba gazteena

orraztu eta eskolara bidaliko du,

trenean noala ikus ditzaket

astronauta, bere emaztea,

inguruko etxeetan zintzilik jarritako arropak

mezu zifratu baten eroale bailiran.

Zintzilik jarritako arropak

bidaiari hotzituei eskainiak

bagoiko leihotik har daitezkeela dirudi besoa

amiñi bat luzatuz gero.

Eta prenda intimoetan pausatuz beharbada

zenbait orban indar handiagoz igurtzi dituztela

otutzen zait.

Auzo hauetan elurra egiten duenean

astronauten emazteak matxinatu eta

balkoietan behera

burko eta lastairetako luma zuriak

astintzen dituztela ematen du.

Hotza galanta bai han goian

astronautok ez gaitun espazioko azken meatzariak

besterik

gaur berriro zopa atzo zopa bihar zopa

ez al da besterik?

errepikatzen du astronautak,

eta bere emazteak isilik dirau

egonarri handiz.

Astronauta insomnea goiz doa gaur ohera

emazteak tapakia sorbaldaraino altxatzerako

hartu du loak.

Esaerak dioen eran:

edozein astronauta handiren atzean

emakume handi bat

ezkutatzen da.

Astronautaren emazteak hasperen egiten du egundo

haur zela zuhaitzen hostoak koloretako arkatzez

margotzeko aukera izan balu

Marc Chagall izan zitekeela pentsatuz.

Zaila ordea.

Horretarako Chagall nor zen jakin beharko zukeen.

Eta gero pentsatzen du agian, ziurrago:

gasaren sugarra lezkoa dela pertsianen artetik

sartzen den goizeko argia

geltoki batean emandako azken musua

bezain urdina.

Kromatismoak menperatzen ditu

Chagallen alaba ezezagunak.

Astronautaren emazteak ez daki baina

idazlea da bera.

Egunen batean azaldu beharko digu zergatik ez duen

bere liburuetarik

bat bakarra ere idatzi.

ZOO ILOGIKOA

Iritsi da. Bera da

Ama Naturak eman digun

ugaztunik inteligenteena:

amnesia.

IJITOAK

Ijito haiek beti zebiltzan

teilatu zapalean dantzan,

ulertezina zena

etxe hark ez baitzuen inongo eskailerarik

ez eta teilaturik ere.

Ijitoak Urbarten bizi ziren

bizikleten hilerriaren bestaldean

etxeen eskeletoen artean kizkurturik.

Urteak zeramatzaten etxe haiek erdi-eraikian

geldirik,

errail alderantzizkatuz osaturiko eskeleto

birikarik gabeko korazak,

alkandora laranjak zintzilik

zituzten hormigoizko aldamioak.

Gauez sua egiten zuten, herriraino heltzen zen

izerdi eta neumatiko erreen usaina.

Lagun batek zera esan zigun behin

ijitoen izerdia beltza zela

kanibalen oinordeko zirelako.

Mihi zintzoek kontatzen zutenez, ehunka ziren eta

alkateak berekin ekarri zituen

aterpe truk boto eskubidea eman

eta hauteskundeak berriro irabazteko asmoz.

Bizikleten hilerriaren bestaldean erditzen ziren

bertan lurperatzen zituzten

errautsezko ring-etan

gaueko ganibet borroketan hildakoak

munduaren ezkutuan, zakurren amets eta

zaunken artean.

Guk beldur genien:

hiriko bizikletak lapurtu eta beltzez

margotzen zituzten, guk sekula gehiago

ez ezagutzeko moduan.

Bazen bat Agoacao izenekoa

klake dantzaria izan nahi zuena.

Bazen musugorri bat, Tonetti lez ezaguna

eta baita betizu bat ere, Malasnoticias deitzen zutena

beti esaten baitzuen edozeren aurretik

«berri txarrak dakartzat aixkideak»

berdin esateko gero erdi negarrez

«hiltzera zoak hermano Pepe» edo eransteko

«ezkontzera zoak hermana Carmencita».

Harentzat ez zen berri onik.

Haiek maitatzen hasi nintzen

—beranduegi, aitortzen dut—

Malasnoticias melatu hura niganaino etorri

eta galdegin zidanean

errutinazko «berri txarrak dakartzat» haren ondotik

ea ni nintzen zapata-dendako payitoa.

Hala entzun zuen, hala esan zioten.

Egun euritsua zen eta zapata pare bat nahi zuen

Agoacao lurperatzeko.

— Zakurrek ez diezazkioten ametsak hozkatu, payito.

PERLARIK EZ

Mishima, Steinbeck, zuek bazenuten zuen perla

eta ezin didazue horrela hitz egin.

Lehen bestela zen, Yukio, badakit.

Ez iezadazu berriro lepora nire ganoragabekeria, John.

Lehen ustekabean egunaren kakotik zintzilik

topatzen zenuen perla ttipia.

Lepoko edo belarritako batetik alde egindako perla.

Koltxoipean birakari aurkitua hautsontzian

utziko zenuen, ahaztura ereiten duenak bezala

kimua mingarriegia izango ez den esperantzan.

Hautsontziko perla, begien parean jarri eta hari goizero

etorkizuna galdetzen saiatu.

Txirrinak jotzen zuenero bihotz taupadak

bizkortu eta jotzen zuena postaria ez zela sinestera

kondenatzen zintuen,

perla madarikatu perla bedeinkatu hark.

Baina jada ez da halako emakumerik geratzen.

Desertatzen zintuztenean, ohepean

belarritako bat propio ahaztuta uzten zuten

emakume haiek.

Badaezpada.

Damututa ere, itzultzeko aitzakia bat izateko.

HASBERRIA

Begiratu lurrak hatzekin eta begiekin deitzen dituen

kartoizko etxeei.

Legez kanpoko rasantea,

negutegietako errezelak leihoan,

loteria dezimo atzeratua karbonerako zokaloan.

Etxe horiek dira hirigintzara

restopak autobideetara direna.

Probisionaltasunaren indefinizio luzetsia.

Begiratu

lurrak arranguraz eta errukiz deitzen dituen etxeei.

Dadoak bailiran eskuetan hartu eta

intxaurren eran

elkarren kontra kraskatuko nituzke batzuetan

barruko bizilagunei

samurtasunez begiratzeko.

Zuhaitzen zainak txirikordatzen diren eran

elkar laztantzen duten

eskurik ba ote tximiniek eraiki kezko sardeetan

astronauta proletarioek insomnioetan

burkoei hortzekin egindako hieroglifikoak

—ez korrejitu azken hau, arren,

eufemismoa izanagatik hieroglifiko orbainentzat—

masail gorritu batek eragindako bizinorabidearen

aldaketa ustekabea

neska bat, laurogeita hamar graduko angeluan ilea

lerroz lerro lehortzen

bertan arropa zintzilik jartzeko asmoa bailuen.

Bere barruan ezkutatzen utziko didan norbait.

Berdin zait, norbait.

Baina ondo pentsatuz gero, utzi bakean.

Utzi bakean intxaur luzetsi horiek.

Ahaztu esan dudana.

Nahiago dut errezelik ez altxatu.

Dadorik ez kraskatu.

Hasberriak bakarrik liluratzen dira pertsonekin.

Baina halere, egin al dezakegu besterik?

PAUL KLEE

Zure egunerokoan idatzirik laga zenuen:

begi batek begiratzen duenean

besteak sentitu egiten du.

Ez ukatu norbait besarkatu eta begiak herstean

txalupa behiala abandonatuaren kulunka desagertua

begien hondoan sosegu triste bat sentitzen ez duzunik.

Zure burua neurri konfesaezinetaraino nahastu

eta nahi duzuna zure buruari nahi zenuela

sinetsarazitakoa besterik ez dela ikusten

sentitzen duzu.

Ez ukatu mundua bere ardatzean mantentzen duen

resignazioa sentitzen ez duzunik:

bart gaueko kafearen kondar lehor eta hotza

egunsentian

sukaldeko leiho ondoan topatzen duzun kondar bera,

baina ez katiluan, begien hondoan baizik.

Norbait besarkatzen duzunean

eta besarkatzen duzulako

begiratzen duen begirik ez dagoelako

biek sentitzen dute.

Eta norberak, begi edo pertsona bakoitzak,

bere egunerokoan du idazten.

BORIS VIAN, TRUMAN CAPOTE,
ZU ETA BIOK MAHAI BATEN INGURUAN

Patetikoak zarete

sintzeridadea eta traiziorik eza

balore absolututzat jotzen dituzuen horiek.

Barregarriak zarete.

Barkatu baina hala zarete.

Bizitza traizio ttikiekin

eta etsaiarekin entseatu larru jotzeekin

eta ohantze arrotzekin

sostengatuko ez balitz bezala.

Oreka ez da gauza puru eta garbi bat, oreka denez

eta oreka denetik.

Jakina. Nik ere sinesten dut zerbaitetan.

Haiek jainkoa deitzen dioten horretan

eta zuek kasualidadea esaten diozuen horretan.

Baina ez dut uste Jainkoa denik, eta ezta

kasualidadea ere.

Traidore sintzeroak

Eta insintzero traidoreak

ez diot gezurrik

estimatzen zaituztedala diodanean.

Aitortzen dut ez naizela batere ona

erretratuak egiten, eta asmatzen dudan apurretan

da haien antz handiegia dudalako.

BASQUIAT

Ni naiz Jean Michel Basquiat

artista beltza, gorriak pasatakoa

beltzek eta zuriek baztertua

gustu orokorraren begietan

eta kantari blonden ipurtzuloetan

hatza sartzen zuena

bere etxeko ateetan eta errezeletan margotzen zuena

hil zenean bere hozkailu margotua

lagunek merkezurrean saltzeko lapurtu ziotena

hil zenean hirugarren abenidako

tailer mekaniko bateko berrehun kiloko atea

lapurtu ziotena

bertan bere graffiti bat zegoelako.

Ni naiz Jean Michel Basquiat

lientzoen gainean kafea hartu, bazkaldu,

haserretu, poztu, desesperatu eta uzten ziotenean

lo egiten zuena

lientzoetan bere neskalagunen telefonoak apuntatu

eta haiekin haserretzean ezabatu egiten zituena

gauzak ongi nabarmentzeko eta

jendeak haiei kasu egiteko

marraztutakoak oro ezabatzea baita biderik onena

eta bakarra.

Ni naiz Basquiat,

Warholekin boxeoan aritu eta irabazi egin ziona.

Ni naiz.

New Yorkeko downtowneko

neska zuri progre usteko guztiekin larrua jo zuena

bi astetan eta hamar segundotan

margotutako koadroak prezio berean saltzen zituena

hamar segundo horietako eskumuturraren dardaran

bizitza guztia zegoelako.

Ni naiz Basquiat

haur problematikoa

topera bizi nahi zuen rasta ileko gazte

xalo

merkatuak irentsia

maitagarria

jasangaitza

sakona

azalekoa

naturala

artifiziala

zuk nahi duzuna, jada hilik nagoenez gero.

Ni naiz hori

dirurik ez zeukanean edo

bere gameluak huts egiten zionean

Washington Squaren lo egiten zuena

bi telebista eta bi gramola

topera jarrita pintatzen zuena

lapurra

bilaua

aingerua

errege koroatua

frakasoaren ama eta amama

arrakastaren semea eta bilo rasta bis biloba

begien hondoan

haur bozatu baten tristura bistakoa zuena

nola ez hogeita zazpi urterekin gaindosiaz hil zena

lurpetik besoa atera nahi duena

hilarriari bere gustuko azken zertzelada margotu

azken telefono zenbakia apuntatu

eta ezabatzeko

ezgauza

Brooklyngo hilerri honetan

eta bere koadro bakoitzean

datzana.

Ni naiz Basquiat.

ZOO ILOGIKOA 2

Begirada bakoa izaki, gauzak gehiegi pentsatzeak

eman zion espirala barraskiloari.

Oskolarena edozein espeziek eskertzen duen

garapen naturalaren ondorio da.

Beste bat da ordea, barraskiloaren

mendekurik handiena:

lehoiak ez duen zerbait izatea.

A, Oihaneko Erregea izanagatik

ez da egundo, lehoi itxurako eskailerarik

asmatu.

VAN GOGH

Badoa ekia palmondoen artetik Zeruan zaude

men egiten duten publizitate

hormirudien atzetik.

Gaur ere, atzo bezala, ospatuko zen

ezkontzarik eta dantzarik

portuan,

arrain kutxaz osaturiko oholtzen gainean.

Baina gero maitasuna geratzen da

janari poltsen hondoan

hatzetan itsatsitako arrainaren gantz-olioa bailitzan

baldosa errepikatuetan sukaldean, kalenda orri,

endibia hosto

hormen arteko keinu disgustagarrietan.

Dena ez da tostadora baten gari zaporeko

lurrin atsegina

dena ez da ohe gainean zutitu eta barrez

bonbilla funditu bat aldatzea bezain atsegina

janari poltsen hondoan geratzen doan

arrainaren gantz-olioa hatzetan itsatsia ere badago

gu eta gainerako alferrik galduen bizitzaren parte da

moilako elizan ezkontzean

edo hozkailuko atea irekitzean

kirofano klandestino bateko argia

dirudien argitzal dardartia

plater batean afari ospela, eta aise uler dezakezu

Van Goghek bere belarria

sukaldeko ganibetaz ebaki izanaren arrazoia.

Sukaldea, ring bat eta hamabi soka

bederatzi mila birus

hiruzpalau apustu bata bestearen segidan galtzean

edo gauzak ilun ikusten direnean

aholkatzen dute belarri bat moztea, edo hatz bat

gutxienez ttikiena, hankako bat besterik ez bada

eta koldarrenen kasuan.

Frakaso kopuru jakin bat irents dezakegu denbora

jakin batean

frakasoen artean kontatzen ditugula

saiatu ez izanak ere, sentsazioa berdintsua da:

arrainaren gantz-olioa hatzetan itsatsia

horman begirada iltzatu eta

lepoa okertzearekin arnasa bilatzea.

Van Goghek

inoiz baino argiago ikusi omen zuen dena

eta inoiz baino kementsuagoak izan ziren

bere gogoetak

belarria moztu ondoren hiru egunetan

guztia ulertu zuen argi eta garbi.

Hiru egunez baino ez, hori bai.

Gero itzuli zen deabruaren kapelaren

kiribildurak zituzten garisailak pintatzera

ezkutatuz horrela lientzo azpiko arrain itsuak,

ezkutatuz

janari poltsen hondoko

arrainen gantz-olioa hatzetan itsatsia

amuari duela mila urte ausiki egin zionarena.

Telefono zutabeek gaur Zeruan zaude

ohartarazten dute

argiaren zauriak orraztuz

zerbait itsaskorra eta gazia eroaten dute

eta ama haurdunak, goragaleak jota,

komunera doaz telefonoak

jotzen duen bakoitzean.

Badoa ekia palmondoen artetik Zeruan zaude

baina jada

ez da aingerurik geratzen men egiten duten

publizitate hormirudien atzetik.

Gezurra dirudi baina

gaur ere, atzo bezala, ospatuko zen

ezkontzarik eta dantzarik

moilan

arrain kutxaz osaturiko oholtzen gainean.

ZOO ILOGIKOA 3

Ni naiz xake taulatan

falta den irudirik garrantzitsuena:

bufoia.

ERREGURIK KONTUAN HARTU EZ ZIOTENA

Inoiz izan ez dudan alabak berdin heltzen dio

koilarari eta arkatzari

eta marrazten duenean elikatzen da,

eta bazkaltzen duenean orein berdeak marrazten ditu

oraindik betazpietako hobietatik

lurra atera ez diotenaren pozarekin.

Inoiz izan ez dudan alaba gauero etortzen zait ohera,

gabon esan eta muxu ematen dit masailean.

Loak hartzen nauenean inoiz izan ez dudan alaba

bere gelan giltzapetzen da

eta inoiz izan ez dituen panpina guztiak

konbokatzen ditu. Eta konbokatzen ditu

nik orain zenba ditzakedan hegazkinak

eta euriaren begiak, martxoko egun epelak.

Esnatzen naizenean

inoiz izan ez dudan alabak alde egin du jada

munduko Gernika guztietan erraustutako eskoletarantz,

sekula oparitu ez nion bizkar-zorroa lepoan hartuta.

Eta Boris Vianek kaxoietan

edateko zerbait bilatzen duen bitartean

ni geratzen naiz

behinola sukalde izan zen egoitza honetan

sekula ez existitu izanaren

kontsolamendu hala-moduzkoarekin.

FGL

Aurpegi baten bila hiria zeharkatu duenak soilik

dakizkien gauzak.

Jainkoa ikusi dutela

begirada anker bat maitasunezko batetik bereiztea

ezinezkoa den orduan

sute-eskaileran behera

berandu eskolara

bus leihoetako lurrunean marrazkiak egiten dituen

haurraren izua bezala berandu.

Aurpegi baten bila hiria zeharkatu duenak soilik

dakizkien gauzak.

Ehun begi pareko piztia esnatzen da hiria

eta pertsiana bakoitza begi bailitzan irekitzen dela

poliki tiraka neska bat tiraderari.

Eta duela berrehun urte jaio izan balitz

itsasontzi bateko belak

tinkatuko zituzkeela neska horrek.

Aurpegi baten bila hiria zeharkatu duenak soilik

dakizkien gauzak.

New Yorkeko portuan

beren ogibide bakarra

leiho altuak irekitzea den langileak

ehunka etorkizun igarleekin pilatzen direla

Hudson ertzean oihuka:

«Hor doa, hor doa hemendik sei urtera

olibondoen artean fusilatuko duten poeta!»

Anartean Federicoren aurpegia ezkutatzen da

kamarotean

ulertu gabe entzun gabe ikusi gabe jakin gabe

amorante guztien bizkar hotzetan dabiltzala

Rimbaud eta Lizardi

berataz galdezka.

SYLVIA PLATHEN LEHENGUSINA

Ibilera segurua

zapaltzen zenuen espaloian konfiantza

janzkeran ere zorionaren pertsonifikazioa

jaka laranja eta niki more marraduna

lanera nindoala

balkoitik eskuaz agur egiten zenidanean.

Gure animo amilduen burkoa

telefonoz deitzean kafe bat hartzeko beti prest

bizitzarekin berak kendutakoarekin

emandakoarekin bezain esker oneko beti

inoiz ez arazo samalda leherketarik

inoiz ez kexu bat zure ezpainetan.

Aurpegi alaia, erlaxatua,

begietan epeltasun historiaurrekoa.

Eta badakizu zer den gehien izorratzen nauena?

Zu bezalakoak direla

azkenean

itotzear zeudenak uretatik ateratzeko soka hartu

eta soka horrekin

beren burua arrametara urkatzen lehenak.

OINOHARRA

Amarrurik gabeko argazki bat. Neska batek

ibaia zeharkatzen du aingeru baten laguntzaz.

Neskatila trentzadun alaia, barre egiten duena

argazkia berreskuratzean oroituko ez duen zerbaitez

eta ez duena imajinatu ere egiten

zer den gainera datorkiona.

Eta halere oroitzen duena

bera zela argazkiko trentzadun alaia

eta argazkian negarrez egotea nahiago lukeena,

baldin horrek argazkirik gabeko etorkizun batean

gogoratzeko moduko arrazoietan oinarritutako

zoriona ekarriko balio.

DARDAREN INTERPRETATZAILEA

Pertsona arrunta nintzen ni.

Behin etxeko atarian esku ahurra altxatu nuen

euria ari ote zuen ziurtatzeko eta emakume batek

txanpon bat jarri zuen nire eskuan

eskalea nintzelakoan.

Jakin gabe, nire bizitza aldatu zuen.

Geroztik kalean bizi naiz.

Kartoiek aurkituko dute nire falta joaten naizenean.

Zahartzeak dakarren pisu hau ezingo nuke eraman

ikasi izan ez banu urteekin interpretatzen

inguruko dardaretan mundua.

Haizeak astintzen duen alanbrean harrapatutako

egunkari zatia.

Lepo hunkituak zotin egiteko daukan era.

Wolframio hariaren haustura iragarlea.

Neskatilaren eskuak elkar igurzten eta bekain keinu

parkinsonaren aurrekari nerabe eta inprobablea

trenean hizketan ari zaion mutilari begira.

Txorakeriez mintzo da baina neskak maite du,

adi itxuran dago.

Dardara egiten duten hatzak gose dira elkar ukitzen.

Neskatilak heldu egin behar die bere hatzei

lasterka abia ez daitezen

mutil ikaratiaren belaunak oratzera, beren kabuz,

mutilaren begietan setio errefusaezina marraztera.

Jaitsi dira.

Trena da orain dardara egiten duen bakarra

ziraldoetan sentikor dela ezkutatzen saiatuz.

Bakarrik nago eta ez diot estimu handiegia bizitzari.

Ez gaizki ulertu: gaurko kontua bakarrik da

eta agian biharkoa.

Baina ez bihar guztietakoa.

Ez diot estimu handirik bizitzari baina

harro esan dezaket:

ibaiaren alde honetan ez dago

dardarak interpretatzen gain hartuko didan inor.

Oraindik gordetzen dut bizitza

irauli zidan txanpon hura.

Dardara egiten dut eskuetan hartzean.

Hau da nire istorioa,

hau eta txanpon bat behar dudala,

eskertuko nizukeela txanpon bat.

Erran nahi baita, beste txanpon bat.

CUL DE SAC

                        Gizaki gehienen antzekoa zen bera;

                        besterik bururatzen ez zitzaionean baino

                        ez zuen jainkoen aholkua onartzen.

                                                              Gábor Thurzó

Ez zegoen beherago egiterik animoan eta eskaileretan.

Zure aurpegia ezaguna egiten zait, bota nion.

Askori gertatzen zaie: Arthur Rimbaud naiz, esan zidan

Rimbaud poeta ala trafikatzailea?, ausartu nintzaion.

Biak, erantzun zidan.

Hunkitu egin ninduen, aitortzen dut.

Hain tipo serioa ematen zuen

aguafuerte eta grabatuetan

eta hantxe zebilen morroia, hilkor arrunta bailitzan

absenta trago batzuk borrokatzen.

Nire aurpegia galdera ikur eta puntu suspentsibozko

bozeto ikaratua zen.

Irribarre egin zuen, mahasti lurperatuak,

bere altxorrak,

seinalatuz.

Bai, hau duk sasoi baterako lekua, esan zidan,

iritsi haiz.

BROOKLYNERAKO HIRUGARREN IRTEERA

GIZON BAT KORRIKA
LUR HARTZE PISTAN

Aireportuek duty freeak dituzte bakarti

konpultsiboen eskuak tabakoz betetzeko.

Dirukutxako zintzarri soinuak

damuari deitzen ote dion.

Irudipena. Duty Free.

Free Mumia Abu-Jamal. Set Drugs Free.

Beti galdetu izan diot nire buruari

nor ote den Duty hori.

Aise imajina dezaket

import-export exekutibo gizen bat

Duty My Darling, Non Utzi Duzu

Atzoko Soineko Barruan Bizi Zitzaizun Keinua, esaten.

Horrelako zerbait esaten isilik ez geratzeagatik.

Patrikak eta maletak bete euri,

atzerapenari bizkarra emanda

eserita daude beren borondatearen kontra

irauntzaile izatera kondenatuak.

Hainbeste jende koldar, nor bere istripuaren bila.

Setazko galtzerdi eta begizulo galeriak,

sandwichen asepsia, jendea jendearen bistara,

bonboiak eta litxarreria kontsolagarri.

Esperantzari des zaporgea gehituz.

Une batez hegazkin baten ordutegi atzeratuan

begiak lerratuz

gurutzegrama deszifratu eta

bizitza berregin daitekeela

sinesten duten hatz erakuslea eta eraztuna.

Hegazkinen inguruan ez da ordea inor,

zementuzko hektarea hutsak baino ez.

Lur hartze pistak hegazkinendako dira

ez diete bidaiariei bertan geratzen uzten

berehala gidatzen dituzte

itxarongela eta korridoreetara,

oxigeno maskarak behar balituzte lez

hegazkinen inguruak fumigatu berriak baleude lez.

Baina egon behar du tribu bat

aireportuetan desagertu eta

aireplanoen sabeletan bizi dena.

Radarretan ez agertzeko

beti makurtuta dabilen Nôtre Dameko konkorduna.

Argia eta behelainoa ugazaba.

Axola zaizkidan lekuko guztientzat ikusezin

aireportuetan beti esnatzen naiz amesgaiztoetan

bere burua xake taulan atzematen duen

zaldi gorria lez

bakarrik eta korrika eta izututa

irteerarik gabeko lur hartze pistan

itzulbiderako seinalerik eza

eta sukarra.

BUZOIAK DIRA NIRE ABERRIA

Beren jaioterriko argazkiak erakusten zizkidaten,

vodka botila inportatuetako etiketak,

min gorriaren mapak, besoetan tatuatu Bulgariako

banderak, eraikin esanguratsuenen postalak.

«Ez al dituk sentitzen?

Sakonak dituk norbere lurraren taupadak motel!.

Ez hadi itsutu hire errautsak postara kondenatuz».

Pobrea irizten zioten goizero biluzik egiten nuen

postontzirako erromesaldiari.

Eskaileran behera biluzik ikusten ninduten auzoek

beren dutxako alfonbra eskaintzen zidaten

errukiz, eskuzabal,

errezatzeko edo estaltzeko, ez jakin:

meka bat behar nuela uste zuten.

Deserriaren patrikan gatibu neuzkan

eskuak eta begiak

baina zure gutuna jasotzen nuenean

buzoiak ziren nire aberri bakarra.

Helbide jakinik utzi gabe alde egin nuen, geroztik

zuhaitz batean atseden hartzen dudanero

zapata bat jartzen dut adarretik zintzilik eta

nire izena zolan

idazten diot.

Adarra ez da sekula adarrik altuena

baina hori ez da preziso:

haizeak kulunkatzen du horma-erlojuko

penduluaren eran

zapata bakartua.

Herren ibiltzen naiz gero, espaloia berdindu ezinik

zapata besapean

ogi bat balitz bezala.

Eta zapata itxurako nire buzoia delako

nire aberri bakarra

itxoiten dut

elurrak edo desesperoak edo lurrunak edo

adats iluneko postariak

bete dezan nire aberri pendularra

oinatz itxurako

kartazal urrun zigilatuekin.

GOSPEL MEZA BAT
(KOIOTEAREN ALDE)

Ez dut sekula jasan izan Korrekaminosen irribarre

iraingarria. Ateen azpietatik zapal-zapal eginik

pasatzen ikustea, ihesa gauzatu bezain pronto

bere ohiko itxura berreskuratzeko

edo basamortuko arroken artetik ziztu bizian

Koioteak jaurtitako harritzar oro saihestuz,

edo erraztasun ikaragarri batekin

hormak bertikalki igotzen.

Odolik ez,

lehortzen jarritako izararik ez

leihoetan.

Bizitza biolinen musika eta

kandelen inguruko tximeleten hegaldia

balitz bezala.

Koiotearen aldekoa izan naiz ni beti.

Beti amestu izan dut Korrekaminos

chicken-grill bateko biraderan

samurtu eta kurruskatzen

ikustearekin.

Koiotearen aldekoa izan naiz ni beti.

Horregatik sortu dit errukia zebrabideko eszenak:

oraingoan ez zerion Koioteari

mendeku eta aiher nahiaren lerderik,

ez zuen begietan gauzatzear den ehizaren aiduru

distirarik.

Lexington abenidako semaforo baten kontra

ukalondoa bermaturik

bere larruarekin xukatzen zituen begiak,

ez zen gehiago indarrik bere oin behiala gorietan,

ahiturik zen, ahuldadearen mende erabat.

Baina gehien hunkitu nauena

ez da izan Koiotearen negar zinezkoa

ez eta jabeek hedez lotuta zekartzaten zakurrentzat

inbidiazkoa zen begirada bat edukitzea ere.

Gehien hunkitu nauena

Koiote fedegabea belaunen gainean

errezatzen ari zela ikustea izan da.

Ez zuela bere haginetan ere sinesten.

Abenidan gora eta behera zebilen jendeak ordea

ez zion koadro patetikoari

aparteko arretarik eskaintzen.

Odolik ez,

lehortzen jarritako izararik ez

leihoetan.

Hiru dolarreko zinema areto baten beroan ezkutatua

Korrekaminosen lorratza ez zen inondik inora ageri.

Udazkena joana zen, eta negu bortitza iragartzen zen

zumezko otarreen gainean

kizkurtzen ziren

dinamita-saltzaile klandestinoentzat.

ELURRETAN IDATZIA

Kasetoi eta aldamio nabarmenegiak

eskultura liburu koadro kantu edo dantza hori

sostengatzen.

Huts egindako lan mingarriak dira.

Polea, kontrapisu, metafora, soka-joko

horiengatik ez balitz

amilduak ziren

eskultura liburu koadro kantu edo dantzak oro.

Ihesean elurretan utzitako aztarnek

salatzen dute ahaleginaren ustela.

Poema batera sartu eta galtzarbe anonimoen usaina

eta sukalde tresneria erabiliaren zantzuak

topatzea bezala,

aurreko maizterrak poeman

izara zikin eta ohe deseginetan

desesperazioaren artesiak utzi dituela ohartzen zara.

Saka eta maka hondatu dituztela

zureak izan behar zuten hitzak.

Gogaiturik beti ikusteaz artistaren eskua bere lanean

elurte honetan bekit betiko ezkutatzea haizu:

elur erori berrian idatzi nahi nuke poema hau

hatz hormatuez

eta poema bertan behera utziz desagertu gero

elurretan

oinatzik

izara zikinik

ohe deseginik

batere utzi gabe nire ihesean.

Horixe baino ez. Poema xume bat elurretan idatzia

Williamsburgeko zubiko pilareen pean.

Eta ideiarik ez inork hara hura idaztera

nolatan ailegatu naizen

eta ideiarik ez inork nolatan lortu dudan

ihes egitea gero

gibelean batere arrastorik utzi gabe.

Norberak aurki dezan bere bidea

norbaitek ezaba dezan utzi dut

elurretan idatzia poema xume bat, hau lakoxea,

ohiko bakardade eta hortz-estutze eta

hagin hobietara hotza eta mina ez egokitzeaz

eta gutun faltagatiko kexu zerrendaz haratago

deus berririk ez dioena, bestalde.

ABENDUAK 29 ETA HOTZAK JOTA

Hitzordu bat. Adibidez hemen

orri zuri honetan.

Zita baten zain derrigorrezkoak diren

hitzetan pentsatuz,

bakarrik.

Beste ezertan ez. Bakarrik hitz horietan pentsatuz.

Jendea pilatzen ari da zubietan

bakarka edateko

binaka edatekoak diren likoreak.

Zaldi karrerak lurpean.

Hozkailu-kamioietako gakoetan behi haragiaren ordez

txeloak zintzilik.

Biren artean mahaian hedatu aurretik

mantel batek airean sentitzen duen poz esekia.

Gabonak dira, laguntza

eskatzen dute trapuzko hartzek

eskaparateetako sasietan harrapatuta.

Bihar belaontzi batek naufragatuko du giza galeren

galerian, baina guri zer.

Ahoko lurruna eta bizarrean itsatsi jelazko lanpernak

kale hauetan oinez ibiltze hutsa

zoriontsu izatearen pareko dela

gogorarazi nahian.

ZENTRIFUGATUA

Gogorra egiten zaie batzuei.

Gauzak era pragmatiko batean ikustean datza gakoa:

han esertzea, bat ile-apaindegian esertzen den

patxada berdinaz

ilea gehitxo moztuko ote dioten kezkarekin soilik.

Edota bestela

trapero salerosleen begiekin

elektrogailu bat gehiago bailitzan begiratzea

trasteari.

Geratzen direnen burmuinetan

maitasunean eta zitalkerian xahututako fotogramak

izozten dituen

hozkailu bat bailitzan aulki hura, edo hobeto

ispiluaren bestaldeko erregearen tronua edo

garbigailu bat bailitzan.

Bizitzako arropa zikin guztiak hartu,

anabasa batean kiribildu

eta limoiaren lurrina erantsi arte ahoan

biraka erabiltzen dituen

garbigailu lerdejario bat bailitzan begiratzea

trasteari:

zuzentzen zaituzte bereganaino, bertan eserarazi,

hedez lotu, azkenekoz hitz egiteko aukera eman

eta trantzerako itxaronaldian

Hugo Pratten komikiren bat eskatu.

Zigarro bat erretzen ere utziko dizute akaso

—nondik ematen dien, arauak arauak baitira—.

Eta badakizu arropa zintzilik jarri beharrik ez duzula

gehiago izanen

estalaktita tanta gogaikarriei adio

zuretzat dena bukatua dagoela.

Eta dena, hitz hori,

oraindik ajatu gabeko blujean parea

begitantzen zaizu

aulki elektrikoa zentrifugatzen hasten denean.

Traperoen furgonetak bihurgunea harrapatu du

eta dantza egin dute azkenekoz

kondenatuaren alkandorek.

Agure tximaluze batek limoi-azal bat zurrupatu

eta oinez jarraitzen du.

Kale hutsetan arrasto

garratz bat edo beste.

PRESA ORDUA L LINEAN

Brown Baby

xuxurlatzen ari zait Nina Simone walkmanean.

Atzo gustura egon nintzen emakume batekin ohean

eta bera ere bai nirekin, hala uste dut behintzat.

Hori da onena. Onena da gustura egotea

eta bestea ere hala egon zela uste izatea

gezurra izan arren.

Pozik noa metroan, igarriko ote zaidan beldurrez.

Baina nora doa jende hau guztia?

Nora doa eskaileretan batera eta bestera presaka

lurpeko pasabideetatik, nora

zein otordu bero dute zain eta noren sukaldean

itxaron ezin dezakeen zein eginkizun garrantzitsu,

zein zeregin atzeraezin

zein da luzaro pentsatu ondoren

dadoak jaurtikitzen diren moduan

listukatuko duten hitz-gakoa

bizitzari buruzko zein lekzio zoragarri espero lezake

sexu-gose konfesaezina pizten digun

eskolume presatiak

zein film ezinbesteko ikustera doa bikote hura

norentzat dira hormak urratuz eta

petalo urratuen arrasto bat utziz

korrika doazen lore haiek

zein lehergailu atomiko erori da hor kanpoan

zein gas-hilgarriren giltza ireki dute

jendeak hainbeste presa izan dezan

zergatik dauzkate denek erlojuak

begi ninietako makillaje pendularrean

zein ahaide gaixo ari zaie hiltzen ospitalean

zein amorante dute zain

zein zakil zutun

zein alutxo ireki

zer saldu nahi dute

nor erosi berri dute,

jada ihes egiteko gogoa izateraino damutu ote dira?

Nora doaz, zergatik?

Hain gozoa al da benetan saria?

Erran iezadazue, hain gozoa da?

Nina Simone ari al da

Brown Baby belarrira xuxurlatzen

egunaren bukaeran zain duten zerraldoan?

Agian presa ordua da L metroan.

Eta hori da dena, eta ez da besterik.

WILLIAMSBURGEKO ZUBIA EGITEKO
ILTZEAK NONDIK ATERA DITUZTEN

                        Erlauntza batetik jaten ikusi dut

                        gurutzera iltzatu zutenetik.

                                                      Ezra Pound

Eskuekin egin zuen keinua

tantoa galdu duen pilotariak esku-ahur minberatua

hatzekin sakatzean egiten duen berbera zen.

«Jainkoa naiz eta ez begiratu niri horrela.

Egarri naiz, atera zerbait zintzurra bustitzeko.

Eztarrian gezi bat banu bezala da, jainkoarren».

Tabernako inork ez zuen zalantzan jarri.

Iltzeen zuloak odoletan zituen oraindik

esku-ahurretan.

Trago bakar batez hustu zuen atera zioten pozoia.

Gero, ahotsa altxatu zuenean,

masailgorritu egin zen apur bat

arotz xumearen semea

aginduak emateko jaio izan ez balitz legez:

«Bidali hiruzpalau gazte muinora, jainkoarren,

ea gurutzeko egurrarekin zerbait egin dezaketen:

zaldiko maldiko bat, kulunkaulkia, baltsaren bat,

nik al dakit, jainkoarren.

Edozer.»

DARDAREN INTERPRETAZIOA 2

Queensboroko zubiaren bestaldean

East River ertzeko faktoria birrinduan adreiluak

biltzen dabiltza gazte mexikarrak.

Osorik dauden adreiluak baino ez zaizkie baliozko.

Hamabost xentimo ematen diete bakoitzeko.

Izan zituen behiala leihoak eta beirak faktoria zahar

gaur birrinduak.

Faktoria suntsituko leihoetan behin

Empire State eta

Ezpainetako Barra eta

Chrysler Building

eta gainerako etxeorratzak islatzen ziren.

Ehundegi bat zen faktoria hura eta alkandorak

josten zituzten mexikar emakumeek,

egunean hamalau orduz,

pedaldun makinaz. Erne. Entzun daiteke gaur ere

makina gelako pistoien zarata.

Hatzen pespunte dardartian, leihoetan islatu

zerulerroko eraikinak urtzen zirenean,

irudi zen etxeorratzen zerulerroa bera

josten zutela emakume mexikarrek,

eraikuntzei eta argiei

hartzen zizkietela bebarruak ilundu ahala,

eta hiriak jarraitzen zuela arnasten, haien hatzez

jositako botoietatik.

Eta ohartzen ziren emakume mexikarrak hala zela

zinez

ezinbestekoa zela haien lana munduarentzat.

Dardara egiten zuten hatzek gero,

eta etortzen zen gaua adreiluak inarrostera

beren aurri etorkizuna iragarriz.

ENCUENTRA LA MUERTE
MIENTRAS BUSCABA SU ROPA

Honela dio La Prensa egunkari hispanoko

lehen orrialdeko esaldi erraldoiak.

Heriotza topatu zuen, bere arropa artean.

Erratza pasatzen ari garela

sabaitik zintzilik zegoen aulki bat

tupustean erortzen den bezala, heriotza.

Van Goghek bere gelan irudikatu zuen koadro ospetsuan,

ohearen pean ezkutaturik

edo etxeko sarrera-ateko behatxulotik

arrain lente baten begirada zabal eta puztuan,

edo eskolan,

munduko ibaien zerrenda buruz ikasia ozenki

ahoskatzean, desizozte garaia denik ohartu gabe.

Edo hanka puntetan, bionbo baten atzean zer suma.

Inoiz ez errebolber baten begi-puntuan.

Inoiz ez ganibet baten mutur piramidalean,

edo xiringa baten estreinua den malko eutsiezinean.

Gauzak oso sinpleak dira batzuetan

galtzerdi granate baten kidearen xerka zabiltzanean.

Heriotza aurkitu zuen, bere arropa artean.

Pozoiaren bila, adrenalinaren zain,

etxeko buzoian edo labanderiako deskontu orrian,

baina inoiz ez

urkamendiak eta azken gurariak osatu bikotean.

Encuentra la muerte mientras buscaba su ropa.

Eta biluzik zihoan, gehienetan bezala,

urdanga hori.

STEER CLEAR OF THE CLOSING DOORS

                        Bizirautea izan da nire mendekua.

                                                    Jenaro Talens

Apartatu ixtera doazen ateetatik.

Ez da zalantzak izateko garaia.

Guraize izan ziren ate horiek beste bizitza batean.

Trena huts eginez Grahamen geratuko zara betiko.

Estazioa utziz gero inoiz ez duzu jakinen

metroak alde egin ondoren

Graham Lorimer Bedford

1st avenue 3rd avenue Union Square

estazioek existitzen jarraitzen duten.

Jakingo ez duzun eran

jada irakurritako esaldien traiziorik

izanen ote den

bertan iraunen ote duten hitzek

liburua hertsi ostean

edo balioko duten egoera, esaldi,

keinu leunki marraztu horiek

hurrengo mendeetako maitaleentzat.

Tolestu plegua eta

gutunetako hitzak gaizkiesaka hasiko dira

zure bizkar.

Zure hobebeharrez. Steer clear of the closing doors.

Topatzen duzun kutxa baten gauzarik antzekoena

izan dadila juke-box bat.

Zaude aparte

artazien bihotza ere

apurtzen duten

egunen

gillotinatik.