PERU CALABAZA SABAN

99 pauso
ganorabakoen aldamenean

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2021 Peru Calabaza Saban

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2021eko azaroa

Edizio hau: 2021eko azaroa

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      Paperezko edizioak ezagutu ez dituen ibilbide luzeko idazle ugari dago euskal antzerkigintzan. Haien artean dugu Peru Calabaza Saban eta, oro har, testuz beteta dauden tiraderen lekuko da 99 pauso ganorabakoen aldamenean.

      Peru C. Saban izena aspalditik egiten ahal zaio ezagun antzerkizaleari. Antzerkiola Imaginarioaren behinolako jarraitzaileek 8 Olivetti poetiko bezalako lehen obrei loturik topatuko zuten, Mina Espaziotik gertu. Haien ostean, Pikor teatro taldearen eskutik taularatu zituen, besteak beste, hainbat lan. Azkenaldian jolasari loturiko tailerretan espezializatzen ibili bada ere, berriki Udalbiltzaren “Geuretik sortuak” proiektuan idazle gisa aukeratua izan dela jakin dugu. Esku artean dugun testuaren bizitza, berriz, ezohikoa (edo kontrara, antzerkigintzan oso ohikoa) dugu: dossier baten itxura hartuta hainbat ate jo bazituen ere, tiradera batean sartuta eman ditu urte asko. Egileari dagokionez, garai oso oparo baten isla izan daiteke. Orduko ahotsaren arrastoa topatu daiteke beste liburu batean, L’Alakran talde ezagunarekin jardun baitzuen Optimistic vs pessimistic antzezlan probokatzailean lanean: gaztelaniaz eta frantsesez, Librería Albatros argitaletxeak plazaratu zuen 2019an.

      99 pauso ganorabakoen aldamenean lanak, tiraderan egonagatik, ez du galdu gaurkotasunik. Ez, behintzat, estetikari eta formari dagokienean. Izan ere, testuak bete-betean kokatu baikenezake XX. mendean garatzen joan den teatro postdramatikoa deiturikoaren (ustezko) ezaugarriekin: izaera zatikatua, absurdoaren eragina, poesiarekiko lotura formala... gorputzetan pentsatutako idazkera da bertakoa, literatur testu itxi bat osatzea baino gehiago lanerako material batzuk eskaintzea xede duena. Hitzak, irudiak eta gorputzak; haria (egonez gero) interpreteek jarriko dute.

      Horregatik guztiagatik, pozik gaude Peru Calabaza Sabanen ahots teatrala euskal letretara ekartzeaz eta irakurleari euskal teatrogintza garaikidearen aniztasuna erakutsi ahal izateaz.

99PGA eta bat gehiago

JON GEREDIAGA

Peruri, bidelagun onari

      1. Gauzak

      2. Astiro-

      3. Astiro

      4. Egiten

      5. Dakien

      6. Aspaldiko

      7. Lagun

      8. On-

      9. Ona

      10. Da

      11. Peru

      12. Calabaza

      13. Saban.

      14. Turbomodernitateestuhiperazeleratuhiperkuan-tifikatzaileetazeharonekagarrihonetan,

      15. Zorionez,

      16. Peru

      17. Oraindik

      18. Astiro-

      19. Astiro

      20. Bizitzen,

      21. Begiratzen,

      22. Sentitzen,

      23. Pentsatzen,

      24. Idazten

      25. Dakien

      26. Heroi

      27. Argi

      28. Eta

      29. Ausarta

      30. Da:

      31. Ulises.

      32. Ganorabako,

      33. Maisu,

      34. Poeta,

      35. Eta

      36. Aspaldiko

      37. Lagun

      38. Ona.

      39. Denak

      40. Batera,

      41. Eta

      42. Aldi

      43. Berean.

      44. Peru,

      45. Adiskide:

      46. Gaur

      47. Ere,

      48. 99PausoGA,

      49. Eta

      50. Beste

      51. Pauso

      52. Bat

      53. Gehiago

      54. Zure

      55. Aldamenean.

      56. Itxuraz

      57. (Soilik)

      58. Hauek

      59. Ere

      60. Ganora

      61. Gutxiz

      62. Idatzitako

      63. Letrak

      64. Dira.

      65. Baina,

      66. Kasu!

      67. Ganorabako,

      68. Maisu,

      69. Poeta,

      70. Heroi,

      71. Eta

      72. Lagun

      73. On

      74. Eta

      75. Benetako

      76. Guztien

      77. Fabore,

      78. Maitasunez

      79. Idatziak

      80. Eta

      81. Neurtuak

      82. Izan

      83. Dira

      84. Den-

      85. Denak.

      86. Astiro-

      87. Astiro,

      88. Eta

      89. Banan-

      90. Banan.

      91. Zuretzat.

      92. Zertarako?

      93. Ba,

      94. Apurka-

      95. Apurka,

      96. Munduak

      97. Bere

      98. Munstroak

      99. Gal

      100. Ditzan.

Behin eta berriro jaiotzekoak gara

PERU CALABAZA SABAN

      Duela hamabost urte Peru C. Saban nintzen eta antzerkia idazten nuen. Orain ere egiten dut, baina urte haietan hori bakarrik egiten nuen, alegia bizimodu osoa hortik ateratzen saiatzen nintzela. Batzuetan antzerki talde baten sortze prozesuaren barruan idazten nuen eta, beste batzuetan, etxeko bakardadean.

      2006-2007 urte bitartean idatzitako testuak biltzen ditu 99 pauso ganorabakoen aldamenean honek. Urtebetez idazten aritu eta gero hogeita bost kopia inprimatu eta inguruko antzerkigile euskaldun guztiei ale bana oparitu nien.

      Talde giroan sortu izanaren eraginez, ziurrenik, nire idazteko erak —kontzeptu baten inguruan molde ezberdineko testuak sortzea— hamaika muntaia ezberdin egiteko aukera ematen du, zuzendari eta aktoreei askatasun eta berrinterpretaziorako eremu zabala utziz.

      Zenbait sortzailek testu sorta hau hartu eta horietako batzuk aukeratuz bakoitzak berea muntatzen irudikatzen nuen garai hartan. Ama beretik oso alaba ezberdinak etor zitezkeen, 99PGA familia kosmopolita osatuz. Muntaia ezberdin horiek elkartu eta Ganorabako Festibal bat egitea polita izango zela pentsatzen nuen. Baina ez zen ezer mugitu.

      Antzerki testugintza lehiaketara batzuetara ere aurkeztu nituen testuok, zatika (35 pauso... 64 pauso...) eta norabide zehatzagoren bat emanez testu bilkura bakoitzari, baina saririk ere ez zen heldu.

      2010ean ni neu saiatu nintzen 99PGAren taularatzea ekoizten eta zuzentzen, Leire Olaran eta Juanjo Otero aktoreak eta lantalde zabal bat lagun nituela. Baina, askotan gertatzen den bezala, antzerki ekoizle berrientzat ate guztiak itxita topatu nituen eta kemena galdu nuen bidean.

      Orain dela hamalau urte nire alaba jaio zen eta urte batzuetan pentsatu nuen bazitekeela inoiz gehiago ez idaztea. Alaba bat edukitzea izan daiteke gauza axalekoa aita batzuentzat, bere zeregin profesionalekin zerikusirik ez duena, baina nire kasuan berak esaten zidan non nengoen, bere inozentzia mundu xamur horretara hurbiltzerakoan. Hor egon nahi nuen.

      Beste norbait bilakatzen ari nintzela sentitzen nuen, metamorfosi batean nengoela. Eta hortik ez neukan une hartan ezer esatekorik, ez nuen behar. Zertarako idatzi? Tarte batez utzi egin nion eta beste kontu batzuetan murgildu nintzen.

      Orain arte pentsatu gabe nengoen, 99PGA hau izan zela antzerki profesional asmoz idatzi nuen azkeneko testua. Eta frakaso baten historia izan zitekeen. Baina ez da. Berpiztu egin da GANBILAri esker.

      Beste leku batean nago ni orain. Beste bat naiz. Idazten jarraitzen dut, etena laburra izan zen azkenean. Calabaza armairutik atera dut. Eta beste leku batean daude testu hauek ere. Paperean orain. Eta paperak badauka betierekotasun bat. Auskalo noren eskuetara ailegatuko diren, begiradak eta (hala bedi!) eszenatokiak argitzera. Bide luzea izan dezatela!

      Ganorabakoen aldamenean jarraitzen dut, noski. Garai serio hauetan ganorabakoak beti izango gara erresistentzia.

99 pauso ganorabakoen aldamenean

Galdera handiei fundamentu gutxiko erantzunak dagozkie.

Munduan zehar POETA edo MAISU deitzen zioten. Bere herrian

GANORABAKO.

Play

Eszenatoki alboan bi mahai: Batean edariak eta pikatzeko gauzak egongo dira. Nahi duenak har dezala. Bestean soinu eta argi-mahaiak daude. Nahi duenak jar dezala esanez bezala. Eszenetan erabil litezkeen bestelako objektuak daude inguruan, bista-bistan. Musika ekipoa, diskoak, giro-soinu grabatuak. Edonolako argiztapen elementuak ere, txikiak zein handiak. Jantziak ere bertan daude.

Kamerinorik ez dago.

Publikoa aldamenean dago. Dena publikoari esaten zaio hasiera batean, belarrira bezala, edo begietara, edo eskuetara... Denok gara parte, espazio berean baikaude elkarrekin.

Aktoreak publiko artean egon daitezke, eta hortik mahaietara hurbildu, mokaduren bat hartzera, edo musikaren bat edo argiren bat instalatzera.

Aktore bakoitzak toalla bat hartu eta luze zabaldu eta lisatzen du zoru gainean.

Hondartzan neguan bezala kokatzen dira toallak lurrean zabalduta eta gainean etzanda, begiak itxita, bakardade intimo goxoan, hamar minutuko siestatxoa egiten duenaren patxadaz. Horrela daudela, noizean behin KARTELAK ateratzen dituzte toalla azpitik eta erakutsi egiten dituzte. “Bazile” tentsio bat dago.

2 MINUTU BARRU HASIKO GARA

MINUTU BARRU HASIKO GARA

EZ, 3 MINUTU BARRU HASIKO GARA

ONGI ETORRIA ZARA

5 MINUTU BARRU HASIKO GARA

10 MINUTU BARRU HASIKO GARA

30 SEGUNDO BARRU HASIKO GARA

HASTEN ARI GARA

ONGI ETORRIAK IZAN ZAITEZTELA OPA DIZUEGU

BIHOTZ-BIHOTZEZ

BIRIKA-BIRIKAZ

URDAIL-URDAILEZ

GILTZURRUN-GILTZURRUNEZ

ETA BATEZ ERE: BURMUIN-BURMUINEZ

NAHI DUENAK PIXA EGITEKO DENBORA DAUKA ORAINDIK

YA EZ!

BAGOAZ!

Hondartzan ametsetik antzerkira

Hondartzan: Donostiako Zurriolako hondartzako soinu grabazioa, “trajebainua”, toalla, betaurreko ilunak, bero itzela. Bero horrekin, irreala dena erreala denaren parte bilakatzen da.

      Lehena ailegatu naiz berriro hondartzara udako goiz batez, toalla kokatu, eguzkitan etzan, loak hartu... eta esnatzean jendez inguratuta egotea, lokartze horretatik bueltan planetaz erratu bazina bezala, eta ingurukoen elkarrizketak zurrumurruan olatuekin bilduta, eta hurbiltasuna sentitzea albokoekin nahiz beste planetakoak izan, espia parte hartzailea izan besteenean. Gero batengana joan, besarkatzeko baimena eskatu, “Ei, barkatu, besarkada bat hartuko zenidake?” dotoreziaz eskatu, eta besarkada hartu-eman ezezagunarekin, lasaiki, maitekiro... “Eskerrik asko” eta zure toallara itzuli. Zure gauzak egitera. Eta holaxe. Eta, geroago, gogorik baldin baduzu, beste norbaitengana joan, besarkada eman eta bien arteko energia pixkanaka orekatzen da, lasaiki, ez dago minik. Laztanak bakarrik. Ez zait inor inoiz haserretu horregatik. Nire azalak eskertzen du.

      Hala nola, insolazio ttikia dugunean izaten ditugun burutazioak (tentsioa, tentsioa egon behar du, aurkitu al duzu tentsiorik?) eta gizajendearekiko harremanak desberdin planteatzen direnean, kontrolak eta tentsioak baretzen direnean, une gozo horiek (zenbat litro edan behar horretarako?) dena den, hara: uste dut Olatzek eta Aitzolek (ala bigarren ilarako muturretan dauden ikusle bi horiek, ez dakit nola deitzen zareten) ez dutela elkar ezagutzen, bistaz behintzat ez, baina biraka ari den ziba baten bi leku desberdinetan daude, ZAUDETE, eta oreka kosmikoa dago bien artean, egiten dituzten gauzak nolabait osagarriak dira une honetan, yin eta yang-a bezala, mundu beraren parte diren ekintzak. Ohartu daitezke, ala ez. Baliteke ezer ere ez gertatzea haien artean, baina pena litzateke. Askotan gertatu egiten da. Ez dut nik baldintzatu nahi haiek oraindik baldintzatu ez dutena.

      Milaka kasu gertatzen ari da une honetan munduan. Bihar hainbat pertsona elkar ezagutzera doaz. Honek hau ezagutzen du, besteak bestea. Egun batzuetan jende berria ezagutzen duzu eta beste batzuetan ez. Eta nire ustez bihar elkar ezagutzera doazen pertsonak hasi dira elkartzen dagoeneko, baina oraindik ez dakite. Haiek oraindik ez dakite, baina ekintza paraleloak egiten hasi dira auskalo noiztik. Halako ekintza batzuk detekta ditzaket nik, urte asko daramat honetan eta seguru nago.

      Ea ba:

      BAKOITZAK BERE ALDETIK BAINA ALDI BEREAN EGITEKO GAUZAK, LASTER ELKAR EZAGUTZERA ZOAZTENEAN BAINA ORAINDIK ELKAR EZAGUTU GABE ETA UNE HORRETAN BESTEA ZERTAN ARI DEN JAKIN GABE:

Albertxiko bat jan & behatzen arteko bolatxoak atzamarrekin kendu.

(Batak egiten du gauza bat eta besteak bestea. Eta hor harreman bat dago. Argi dago, nire ustez.)

Harri zapal bat laztandu & egurrezko banku batean biluzik eseri.

Batek errepidean susto bat hartu & eta besteari komuneko papera bukatu.

Itsasoan bainu bat hartu batek & pinuarena egin frontoiko frontisaren kontra besteak.

Batek intxaurrak ireki eta geroago jateko gorde & besteak alkandora bati botoiak aldatu.

Aste honetako hasperenik handiena egin & besteak poema bat idatzi.

(Taupadak, amankomuneko une intimoak.)

 Jazz piano jole zahar baten binilozko diskoa biraka jarri & paperezko itsasontzi bat eraiki.

Zelai batean koloretako loreak bildu & kalera ateratzeko bainugelan bereziki apaindu.

Liburu batean ipuin deigarri eta kitzikagarria irakurri & lagun arteko saskibaloi partida berebizikoa jokatu.

Bat txalupan arraunean ibili & besteak itsasargiaren azpian larrua jo hirugarren batekin.

(Honek berezia dirudi baina, maitasun istorio hain mikroskopikoez ari garela, ze axola zaigu bakoitzak zer gehiago egiten duen? jelosiarik ez dago jolas honetan, konexioak era askotakoak dira, zurrunkeriarik ez, mesedez.)

Oinetako azkazalak kolorinez pintatu & sauna batean egon.

Udazkenean manta bat erosi & basoan gaztainak bildu.

(Oso ezaguna hau, baina ederra berdin-berdin:)

Ortzadar berberari begira egon bi leku oso desberdinetatik ordu berean.

Zeruan zirimolatzen diren lainoei begira egon bi leku ez hain desberdinetatik ordu berean. KONEXIO ITZELA!

Karramarro bat xaxatzen ibili & denbora-pasako hizki-zopa ebatzi.

Senide ez oso urrun bati eskutitz bat idatzi & dentistareneko itxarongelan aldizkari berri batetik 3 orrialde moztu eta poltsikoratu.

Behingoz alboko bizilagunen eztabaidatan parte hartzea erabaki & zamarra ederra aurkitu zaborretan.

Goiko masaileko hagin batean enpastea jarri berritan kaletik ibili ahoa bero-bero lokartuta & hitzaldi luze bat entzuten egon pixagura aguantatzen.

Giza bilkura batean biziki aspertu & hiriko parke batean luze egon ezer egin gabe, norbaiten zain egoteko sentsazioarekin baina inoren zain egon gabe.

(Ez dakizu non egongo den, batzuetan kilometro askotara, baina txinparta modukoak dira eta arin bidaiatzen dute.)

Neguko erakusleihoak begiratu oraindik beroa egiten duenean & telefono listinean izenen bila ibili balizko seme-alabaren bat izendatzeko.

(Hara, oraintxe bertan pasatzen ari dira txinparta batzuk hortik zuen artean, zerbait garrantzitsua gertatuko da zuon bihotzetako batean. Lasai, ez da infartua izango. Bihotz taupadak arindu egingo dira eta lau begi piztu egingo dira begirada trukean. Begiradek maizago topatu beharko lukete elkar, begi-mugalariak behar dira, begi batetik beste baten begiraino poz malko bat eramateko gai direnak.)

Hegazkin baten marrazkia egin & bidaia agentziako eskuorri guztiak zaramara bota.

(Egon daiteke hemen ala han, beti ikusten dira distirak. Hara!)

Eguna mendian emateko janaria prestatu & egunkarian ezagun (ez oso ezagun) baten eskela topatu.

(Zure oreka puntua aurkitu behar duzu bakarrik, pertsona hori zure ondoan ala mila kilometrora egon daiteke eta berak bere oreka topatuko du zurekin batera.)

Gosariko ogi txigortuaren gainean marmelada zabaldu & pegatina bati atzeko papera kendu nonbaiten pegatzeko.

Goiz osoa eman zakur baten zaunkari esanahia antzematen & beste baten ezkontza osteko dantzan aritu.

Kandela piztu & kanutoa pasa.

Beste bati gertatuko zaiona klarki igarri & atzo egin zenuena ahaztu.

Maitasunez eta gustura entzun izandako abesti batek gogaitzen zaituela lehenengoz sentitu & zuhaitzetik hartutako pikua ahora eraman eta lehor dagoela ohartu.

(Euskarria behar du gizabanakoak, eta euskarria ez dago beti berak utzi uste duen lekuan, bilatu egin behar, hasieran pentsaezinezkoak dira, oso inportantea da hau jakitea... eta jendeak ez daki! Begiratzen jakitea, hortxe dago koska!)

Logelako gortinak aldatu & aspaldiko lagun baten gutuna jaso.

Aspaldiko lagun bati deitzeko aspaldiko gogoa bete eta harekin geratu & amamarekin besotik helduta paseotxoa eman parketik.

(Honek guztiak alderantziz ere funtziona dezake, ADIBIDEZ: zuk beste norbait ezagutu nahi duzunean, orduan zerbait egiterakoan pertsona horrengan pentsatzen duzu, eta pentsatzen duzu pertsona hori une honetan zertan aritzea gustatuko litzaizukeen.)

Bainu bat hartzera noa!

Ordezkoen ordua

— Zuk esango al diezu?

— Nik? Ez. Nik ez nieke ezer esango.

— Baina konturatuko dira.

— Ke ba.

— Esan egingo diet, e... gaizki iruditzen zait bestela... Zera...

— Kontua da ez garela benetakoak...

— Ez. Tira. Kontua da lagun batzuek antzerki obra eder bat prestatu zutela. Esango nuke haiek pasa zutela bizitza osoa obra hori sortu ahal izateko, gaur hona ekartzeko, hain zuzen ere. Gero ja entseguetan bi urte luze eman zituzten. Baina azkenean obra hori ezin zutela hona ekarri, batek burua galdu zuelako... bestea bizioak galdu zuelako... Kontua da guri esan zigutela euren partez etortzeko, izenburu berarekin baina beste zertxobait egitera, antzekoa edo. Ezezkoan egon ginen baina bale, benga, egingo dugu! Hasi ginen obra bat egiten eta azkenean ez zen posible aurrekontu nahikoarik ez zegoelako, ez dakit zer...

— Dena kontatu behar al duzu!

— Orduan erabaki genuen beste obra bat egitea, xinpleagoa. Aldatu genituen oinarrizko gauza batzuk eta ordezkoak jarri genituen. Egia esan, kendu genuen... gauza pilo bat... Eta, tira, azkenean moldatu genuen gauza itxuroso moduko bat. Baina hemengo programatzaileari erakutsi genion eta esan zigun: “Hau egin behar al duzue nire herriko antzokian? Ezta pentsatu ere! Zuek ze uste duzue ba!”; “Lasai, lasai, ez dugu hau egingo, beste bat egingo dugu” (pixka bat arraro begiratu zigun, baina “bale”), hori atzo izan zen. Atzo?

— Gaur goizean izan da hori.

— Gaur? A, klaro... Ba... Pentsatu dugu: Orain dela bost urte egin genuen muntaia hura egingo dugu! Testuak badakizkigu, eszenografia ekartzeko denbora nahikoa dugu... Benga! Hasi gara hori egiten, kargatu ditugu eszenografia eta traste guztiak kamioian eta hona iritsitakoan konturatu gara... zera... bost aktore ginela obra horretan. Deitu diegu besteei telefonoz momentu batean, baina ke ba, bata liatuta zebilela, besteak mobila koberturarik gabe, eta hirugarrena sexu aldaketa operazio batetik ateratzen ari dela... Une batez zera esan dugu: Ezinezkoa da!

— Ezinezkoa?

— BAI ZERA!!

— Muntatu dugu eszenografia guztia eta bazkaltzera joan gara. Jatetxean ezagutu ditugu kasualitatez hiru aktore, bueno, ez ziren aktore-aktoreak baina konbentzitu ditugu, eta kafe ostean hona etorri gara bostok zuontzako zerbait prestatzeko asmotan. Laurak bueltan izan da hori. Lehendabizi obraren eskema txiki bat adostu dugu denon artean. Ordutik hona hiru aldiz aldatu dugu dena goitik behera. Bost minutu falta zirenean baten bat erosketa batzuk egitera joana zen... eta ez da oraindik itzuli. Beste batek pikutara bidali gaitu sei eta erdietan... kabreatuta, gainera... Gero ni ere ez naiz egongo, ze argiekin eta soinuarekin norbait arduratu behar da ere... En fin!

— Zazpigarrena da hau. Zazpigarren bertsioa.

— Gutxienez.

— Ordezkoen ordezkoaren ordezkoen ordezkoaren ordezkoaren ordezkoaren ordezkoa.

— Gutxienez.

— Hala ere, nik uste dut nahiko ondo dagoela.

— Klaro, hau guzti hau esplikatuta...!

— Bueno, dena den, ni ez nintzateke orain hemen egon beharko.

— Hori ere egia da.

— Egia esango dizuet behingoz. Ezkontza bat dago. Ez dago. Nire ezkontza. Ez naiz joan. Gaur zen. Ordu honetan egongo ginen... dantzaldiaren onenean... Bi gauzak ematen didate pena: bat, banketeak... bi, dantzaldia galdu izanak... Badakizu zerk emango lidakeen poz handia niri? Dantzaldia hemen antolatzea. Jende honekin guztiarekin batera... Baina, ke ba! Gezurra da, gainera... Nik orain egon beharko nuke... maite dudan gizonaren etxeko atea jotzen lentzeria fina jantzita...
      Edo masaje ederra jasotzen Brasilgo hondartza batean...
      Edo alboko bizilagunen haur txikia musu-truk zaintzen, xamurki, gurasoak zinemara eta trago batzuk hartzera doazen bitartean...
      Edo nire aitonari —gaixo dagoen nire aitonari— une goxoak pasarazten nik bakarrik dakidan moduan...

— Ni ez nintzateke orain hemen egon beharko. Nik egon beharko nuke:

            Lanean.

            Ez. Kirola egiten.

            Ez. Larrua jotzen.

            Ez. Erosketak egiten.

            Ez. Kroketak egiten.

            Ez. Langostinoak.

            Ez. Nobela on bat irakurtzen.

            Ez. Estudiatzen.

            Ez. Drogatzen.

            Ez. Eguzkia hartzen.

            Ez. Kobazulo baten barruan pospolo baten argitan zure begi nini aratzak arakatzen.

            Ez. Nik egon beharko nuke besteekiko zazpi minutu aurreratuta. Edo izpi paralizatzaile bat eduki eta nahi dudanean mundua zazpi minutuz gelditu ahal izatea eta bentaja horrekin jokatu.

            Ez. Bentajarik ez dut behar nik. Nik behar nuke emakumezko gorputza batean bizi une hau, eta gero naizen honetara itzuli.

            Ez. Hobe emakumezko geratu eta orduan emakume bezala ni bezalako gizon bat ezagutu eta elkarrekin maitemindu eta nire superEgoa indartuko luketen hiru seme-alaba maitagarri izan. Edo zazpi.

            Ez. Nik egon beharko nuke Txinako Harresiaren zeharkaldi osoa egiten, Marina Abramovic eta bere laguna bezala. Marina Abramovic artista bat da eta garai batean lagun batekin batera egiten zuen dena: lana, maitemina... dena. Egun batean ordea elkarrekikoa uztea erabaki zuten. Orduan bakoitza Txinako Harresiaren mutur batera joan zen. 21.196 kilometro daude punta batetik bestera. Egun eta ordu berean oinez hasi ziren. Harresiaren zeharkaldi osoa egin zuten kontrako norabidean. Hala, erdiko puntu batean elkartu, elkar agurtu, eta tipi-tapa bakoitzak bere bidea jarraitu zuen harresian aurrera. Zeharkaldi hori egiten egon beharko nuke nik; baina norekin? Zuekin, ikusleekin. Hala gertatzen ari da benetan: Zuek mutur batetik zatozte eta ni beste batetik, elkarrekin igaroko dugu ordubete pasatxo, eta gero nork bere bidea hartuko du. Eta ziurrenik ez gara berriz ere inoiz elkartuko.

            Ez. Elkartuko gara. Geratuko gara elkarrekin egoteko, trago batzuk hartzeko, elkarrekin afaltzeko, banan-banan zuotako bakoitzarekin afari intimoa egingo dugu. Ondo antolatuta. Gaurtik hasita, adibidez, ni libre nago urte osoan. Eta bakar-bakarrik. Orduan, adibidez, bihar zurekin geratuko naiz, eta etzi zurekin. Etzidamu zurekin. Zurekin noiz? Zure telefonoa emango didazu?... bai. Geratzeko, klaro. Deituko dizut. Deituko dizuet. Zin degizuet. Afari intimoa egingo dugu, eta gero... nahi duguna! Denbora guztian! Zurekin ostegunean, bale? Telefonoa? Deituko dizut. Apuntatu duzu zuk nirea? Bueno, zu lasai, deituko dizut nik... Ze ondo, guztiekin geratzeko denbora daukat...

            Ez. Ez da halakorik gertatuko. Famatua egingo naiz eta hurrena elkar ikusten dugunean ez dizuet aurpegira ere begiratuko. Zuen telefono zenbakiak sudokuak betetzeko erabiliko ditut. Hegazkinetan noala ozeano gaineko zeruetan. Glamourrez kirastuta zeharo.

            Ez. Nik egon beharko nuke hilda eta beste norbaitengan berraragiztatua, zugan berraragiztatua. Ez. Hobe intsektu batean berraragiztatua. Euli batean edo. Ez, kukukume batean hobe. Barkatu, ez daukat ezer zure kontra.

            Ez. Ez daukat eskubiderik. Nik kartzelan egon beharko nuke. Baina ez dizuet kontatuko zergatik. Norbaitek asmatzen baldin badu urdaiazpikoa oparituko diot. Nirea ez, txerri batena hobe.

            Ez. Nik urbanizazio eraikin berrietan egon beharko nuke dinamita kargak jartzen, eta ez zuen burmuinetan dinamita kargak jartzen. Nik egon beharko nuke elizak okupatzen kultur areto libreak egiteko. Kuarteletan masaje tailerrak ematen. Enpresetako jolas-orduak dinamizatzen. Munduko pankartarik handiena Euskal Herrian eraikitzen Guinness-ean sartzeko. Eta zer jarriko nuke pankartan? Zerbait makabroa: “Apurtu telebistak!”. Edo, “Gora munduko gizajo guztiak!”. Edo halako zerbait...

            Baina guzti horren trukean hemen nago, orain.

Ikastolako lagunak topatzeko estrategia bat

      Noizean behin ikastolako lagunen burutazioak etortzen zaizkit. Ametsetan, batez ere.

      Halako lekuan aurkitzen ditut edo halako harremana daukagu... Eskolakide gehienak ez ditut behin ere ikusi azken 15-20 urteotan. Baina asko gogoratzen ditut. Asko. Guztiak batuko balira multzo handi samarra osatuko lukete. Manifa on bat. Harremana guztiz galdua dugu, baina lagunak gara hala ere. Nik ez dakit ezer haiei buruz. Hil diren, ezkondu diren, antipodetan bizi diren, ez dakit ezer. Non nago ni eta non dago haietako bakoitza une honetan bertan! Ze itxura ote duten! Baina... zerbait gertatzekotan... ez dakit... zerbait... badakit HOR EGONGO DIRELA.

      Beti pentsatzen dut igual baten bat etorri dela gaur hona, ganorabakoen funtzio hau ikustera. Eta funtzio ostean 20 urtez elkar ikusi gabe egon ondoren 5 minutuko astitxo bat elkarrekin emango bagenu... bakardadean... hor zer gerta liteke? Ze magia dago? Zenbat irudi agertzen dira... ze, hor dena batzen baita... zeren, une hori gertatzen bada zer izango da: orainaldia? iragana? iragana eta orainaren arteko zubi modernoa? etorkizuna? balizko etorkizuna?

      Guai egongo zen orain norbait azaltzea... edo gero, funtzioa bukatzerakoan kamerinoan...

      Baten batek ere joka lezake egoera eta, nahiz eta ia ziur egon eskola berdinera joan ez ginela (holako gauzak maiz notatu egiten dira!), ba igual pertsona lirain batek kamerinora etorri nahi du eta zerbait asmatu nirekin egoteko, eta horrela bidea eskaintzen diot... en fin!

Puntazo bat!

      Baina, bueno, bestela, imajinatzea hori gerta litekeela... hori bakarrik ja guai dago...

DENAK (publiko artean ibiliz):

      Zu zara... Maiteren laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Amaiaren laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Iñigoren laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Anjelen laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Jonen lehengusua! ...ondo izan!

      Zu zara... Arantzaren laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Itziarren semea! ...ondo izan!

      Zu zara... Aitorren laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Mikelen laguna! ...ondo izan!

      Zu zara... Zure autoaren laguna! ...ondo izan!

Heroiaren kontuak

— Zu ez al zara heroia?

— Ez, ni ez naiz inoren heroi, ni arrunt taldekoa naiz.

— Baina zu ez al zara Ulises Pena?

— Bai, eta zer?

— Orduan heroia zara.

— Eta zer egin behar dut ba?

— Ibili, bilatu, bizi, galdu, berreskuratu, urrundu, borrokatu, besteak askatu, altxorrak bilatu eta hurkoekin banatu, lagunak galdu noizbehinka, kateatua izan, ihes eginez askatu, ezinbestean bizirik jarraitu, eta horren jakitun izanik abenturazale ibili munduan gora eta behera... eta azkenean, itzuli.

— Heroi klasiko bat beraz.

— Bai, mundua ez da horrenbeste aldatu, azalean bestelako itxura badu ere.

— Baina ile orrazkera honekin...

— Azaleko kontuak.

— Gurasoengandik jaso dudan heziketa aurrerakoia...

— Azalekoa ere. Beti izan dira bai bortizkeria bai bakezaleak, beti izan da bidaiari jendea eta beste batzuk etxekoiak. Estetikan eta higienean aldatu gara, genetikan ezer gutxi. Noiz abiatuko zara, Ulises?

— Arrunt taldekoa naiz ni, gurasoak helenismo zaleak izatea gauza bat da, eta izendapen horren poderioz ni heroi izatea oso gauza bestelakoa.

— Ezetz ba, konturatuko zara ezetz, zure istorioak interesatzen zaizkigu, gizateriari interesatzen zaizkio, zure kontakizunak giza-ondare garrantzitsua dira, tori grabagailu hau, zoaz, eta graba itzazu ikusten dituzun gauzen kontakizunak, itzuleran ikusiko dugu zer egin materialarekin.

— Berriro esango dizut: Ni ez naizela inongo...

— Zoaz!

— ISTORIO HAU ONDO HASTEN DA. Ulises Penak esnagailuaren deiari doi-doi erantzun dio eta eskumako hankaz altxatu da ohetik. Egunsentia bere horretan dabil eta lehen printzak ikusten ditu. Egun zoragarria. Ulisesek bizitzeko darabiltzan fundamentu guztiak janzten ditu goizeroko erritual osoa egiten duen bitartean. Txiza, dutxa, kafea, ogi txigortua, marmelada... Kotxea hartu eta lanera abiatu da. Erraz aurkitu du aparkatzeko lekua. Autotik ateratzean lagun gerlari bat aurkitu du, errealitatearen aurkako gerran dabilena, arku eta guzti bizkarrean, bizarra egin gabe, alkandora irekia, hotzik ezagutzen ez duen gerlaria, gure gerlaria, gerlari aparta, maitagarria zeharo, bihotzeko laguna, hamar bat urtetan ikusi gabea. Pozten da Ulises. Besarkada estua eman eta bestea mintzatzen hasi zaio, tinko. Laburbilduz, hau esan dio:

      — Iritsi da eguna, Ulises, aspaldi espero genuen eguna da gaur. Ulises harrituta zeharo. Iraultzaren eguna da gaur, zure bila nator, gudari guztiok bat egitera goaz, aspaldi adostu bezala. Honi guztiari buelta emango diogu behingoz.

      Ulisesek iskin egin dio:

      — Horiek aspaldiko kontuak dituk, motel, ze mundutan bizi haiz ba! Lanpetuta nabilek ni orain. Ezin diat hi eta hire matxinadaren alde ezer egin.

— Korrika joan da. Ulisesek lanera heltzea lortu du beraz, jefea baino lehenago. Une honetan hankaz gora ditu eskema guztiak. Zisko egina dago. Botaka hasi da. Txarrena, ez dakien zerbaiti huts egin izanaren betirako kondena hori. Komunera doa. Bulegoko komun ziztrinean amaitzen da istorioa. TXARTO AMAITZEN DA.

— Beste bat: PELIKULA HAU TXARTO HASTEN DA. Protagonistari ondo zihoakion dena baina bat-batean arazo batzuk agertu zaizkio. Konpontzen ahaleginduko da eta, bitartean, gertakizun paralelo batzuek kontuak zaildu egiten dizkiote. Horrenbeste trama paralelo dago munduan... Azkenean nola-hala protagonistak arazoak konpontzen ditu eta nolabaiteko zoriona aurkitzen du. Musuren bat ere tokatuko zaio, agian, txirrindulari garaileei bezala. Istorio honetan berdin dio protagonistak, bidean eraildako pertsonek etorkizunean ezinegon emozional eta intelektual itzela sortuko badiote ere, pisu-bola hori nola eramango duen. Berdin dio ere bere musu-bikotearekin batera irudikatutako paradisu hori hurrengo hilabeteetan infernu bihurtuko den ala ez. Istorio mota honetan berdin da gizonak emakumea noizbehinka jipoitzen duen ala ez. Baina, beti ere, ONDO AMAITZEN DA.

— Beste bat: ISTORIO HAU TXARTO HASTEN DA. Martinek zubi baten azpian kizkurtuta igaro du gaua. Amesgaiztoak, gosea eta hotza pasa ditu, besteak beste. Orain Martin eraikinaren teilatura igota dago eta bitan pentsatu gabe bere burua botatzen du. Txikitatik amestutako gauza. Hegan egitea. Inoiz parapenterik ezin izan du probatu. Airean dagoela irribarre handi bat dauka aurpegian. Hau da istorioaren bukaera, besoekin hegan bezala egiten eta bere etxeko bizilagunei leihotik barrena begiratzen. Pozez txoratzen. ONDO AMAITZEN DA istorio hau ere, beraz, hementxe bertan.

— ISTORIO HAU ONDO HASTEN DA. Hilketa batekin hasten da. Norbait hiltzen dute...! Moralki ez dirudi oso zuzena hilketa batekin hastea ondo hastea dela esatea, baina istorioari komeni zaio. Hilketa bat badago istorioak engantxatu egingo du entzuleen % 95 inguru. Asmatu beharko da nor den hildakoa, nor hiltzailea eta, batez ere, zergatik hil duten eta ea harrapatuko duten. Oso arrakastatsuak dira horrelako istorioak. Beraz, ondo hasten da. Baina istorio labur hau txarto amaitzen da, beraz hainbat aukera agertzen dira norabidea aldatzeko:

      A. Hildakoa ez da gizakia, animalia baizik. Kito arazo morala eta delitua. Bai, baina istorioak interesaren erdia eta audientziaren gehiengoa galduko luke. Ekoizleak bigarren orrialdea irakurri orduko paperontzira botako du gidoia.

      B. Hildakoa, pertsona bai, baina gaizkile hutsa zen, eta istorio honetako guztiak daude horretan ados. Inongo lagunik ez zeukan tipo ankerra eta zikoitza zelako. Istorioa ondo hasi arren ez dago istoriorik beraz. Edozeinek hil zezakeen eta inork ez du justiziarik eskatu. Txarto amaitzen da, interesik gabe.

      C. Hildakoa oso gaixorik zegoen eta heriotza eske zebilen aspaldian. Bere sinesmenen arabera, bestelako izaki bizidun batean berraragituko da orain eta horrek poztu egingo du hasieran, baina berehala konturatuko da bizimodu are aspergarriago batean jausi dela. Gatibu jaiotako dortoka bat da orain.

Ganorabako baten bakarrizketa

Egia esan egia handien inguruan eraikitzen da gure mundua.

Baina hori gezurra da.

Egia esan gure mundua ez da telebistako irudietan agertzen den mundu bera.

Baina hori gezurra da.

Egia esan mundua ez da mundua bera, esaldia esaten bukatu dugunerako bestelakoa baita.

Baina hori gezurra da.

Egia esan gauzak beste era batera ikusten ikastea bizitza oso baterako lana da.

Baina hori gezurra da.

Egia esan lan bezala ikusten ditudanean gauza guztiak izorratzen zaizkit.

Baina hori gezurra da.

Egia esan izorratzen nauena neure buruari jartzen dizkiodan itxaropenak zeintzuk diren ez jakitea da.

Baina hori gezurra da.

Egia esan ezjakintasunarena oso sentimendu hedatua da gaur egun.

Baina hori gezurra da.

Egia esan gaur egun errealitatea pornografiaren parekoa da: desioa-salmenta-isurketa-desioa ziklo maskulino hori.

Baina hori gezurra da.

Egia esan ziklo maskulino hori mundua ulertzeko nahiko modu hegemonikoa bihurtu da.

Baina hori gezurra da.

Egia esan hegemonien eta homogenien arabera ondo uler daiteke gizarte modernoa. Heterogeneo izateko daude artistak, eta geroz eta babesgabeagoa zaie eremu desokupatu hori.

Baina hori gezurra da ere.

Bai. Baina egia esan behar badizut ez dizut esango zer egin behar duzun.

Eta hori ere gezurra da... Eta abar...

Absentziatik hona

Absentzia mota batean zaude

ez egote ez izate kanpoan izate

urruntze aldentze urrunaldi batean

nahiz nik erraz sumatu dezakedan ondoan gaudela

baina zu hor falta horretan gabezia horretan

ez egote ez izate kanpoan izate.

Hitz beteekin ahalegintzen naiz zu nigana ekartzen

zure arreta, zure kasua ala zure jaramona nireganatzen

zure kortesia gutxienez.

Beste egun batzuetan ez baina gaur behar dut adi nazaten,

adi nazazun.

Tomate, sandia, bihotza...

Hitz beteekin esaten dizut.

Urez betetako hitzekin

euria, malkoak, tea esne eta eztiarekin.

Oxigenoz betetako hitzekin

birika, airea, bizitza, maitemina.

Orduan zu, bakarra, politki

jaitsi eta musu eman didazu

hitzik gabe.

Mirillarena

Hiltzailea aldameneko atean bizi da

ez dakit zer edo nor hil duen baina badakit bera dela

eta aldameneko atean bizi dela

maite dudala ere badakit

beti atsegin izan ditut femme fataleak pelikuletan

eta pelikula hau ondo-ondoan daukat

errealitateak fikzioa hobetzen duela ondo dakit

bi ate daude errealitate honetan

bi ate hiltzailea eta nire artean

ateetako bat irekitzen duen giltza hiltzaileak dauka

bestea nik

bi ateak aurrez aurre daude eta behatxulo edo mirilla bana dute

nik hiltzailea zelatatzen dut mirillatik maite dudalako

berak ni zelatatzen nau hiltzaile delako

ez dakit egunen batean osoki maitatu ahal izango dudan

edo berak osoki hilko nauen

oraingoz pixkanaka maitatzen gara

pixkanaka hiltzen gara

mirillatik

nire atea zabaltzen dudanean ez du hiltzaileak berea inoiz zabaltzen baina bere hiltzaile izpia botatzen dit mirillatik ondo aski nabaritzen dut nik hori

atarian zarata aditzen dudanean mirillatik maitasun izpia botatzen diot eta berak jakin badakien arren ez dakienarena egiten du nik bezalaxe

bakoitzak bere bizitza dauka eta bere atea

beti daukagu mirilla bat tartean

beti daukagu hari bat lotzen gaituena

baina haria bera onartezina da lotsagabea

mirilla zelataria salataria sekretuz jantzia

paretan ate bat atean zulotxo bat alde batean bera bestean ni

elkar ezagutzen dugu baina ezin dugu onartu

ezin diot poliziari ez inori aitortu hiltzailea dela

maite dudalako

ezin diot maite dudala aitortu ezagutzen ez dudalako

ezin dut ezagutu hiltzailea delako

ez dakit zergatik zelatatzen nauen berak

akaso hiltzailea delako

akaso maite dudala badakielako

akaso berak maite nauelako eta

beraz

hiltzailea ni naizela uste duelako

pelikula honetan.

Zentsuradorea

GANORABAKO bat geldi-geldi eta lasai-lasai geratzen da, erdian tente. Beste bi jartzen zaizkio aldamenean eta ez diote mugitzen uzten. Bata mugitzen hasten den aldiro hegoak mozten dizkio sistematikoki kolpeak joz, besteak honakoak esaten dizkion bitartean:

— Nora zoaz!

      Ez haurrik bortxatu!

      Ez inori labanarik sartu!

      Ez atera 200 armiarmen kutxa!

      Ez bota harririk jendeari!

      Ez hartu ezpatarik!

      Ez egin harakiririk!

      Ez egin kristalak puskatzearen eszenita hori!

      Ez zaitez drogatu!

      Ez ukitu errebolberra!

      Ez daukagu segururik!

      Ez egin ttu jendeari!

      Ez hasi orain kanpaina politikoa egiten!

      FABOREZ!

— Autobuseko txoferrari ZERA esan diot: Itxoin pixka bat, mesedez, tximeleta baten hegoen soinua grabatu nahi dut sortzen ari naizen kanta baten barruan sartzeko.

—Barkamena eskatu nahi dizuet.

            Barkamena, aurreko eszenan izan dudan portaeragatik. Ez daukat zuei hori egiteko eskubiderik eta barkamena eskatu nahi dizuet horregatik. Pixka bat nahastuta nenbilen gauza asko neuzkalako buruan eta, horregatik, agian rollo txarrean nengoela iruditu zaizue, baina jada pasatu zait. Ez dut nahi inork pentsatzea: jo, tipo horrek a ze rollo txarra utzi didan...!

            Nik nahiko nukeena da zuek pozik ateratzea hemendik. Halako punttu bereziarekin baina zabaltasun sentsazio batekin edo.

            BAINA GUSTUKO NUKE GAUZAK FUNDAMENTUZ EGITEA.

— FUNDAMENTUZ???

— Hara:

      Nik A pentsatzen dut.

      B esan didate

      baina Nik A pentsatzen dut.

      C esan didate

      baina Nik A pentsatzen dut.

      Orduan D, DD, E eta F esan dizkidate

      baina Nik A pentsatzen dut.

      G, H, I, J, K eta L esan dizkidate

      baina A pentsatzen jarraitzen dut Nik.

      M, N, O, P, Q, R, S, T, TS, TT, TX, TZ, U, V esan dizkidate hurrenez hurren

      Nik A pentsatzen dut.

      W, X, Y eta Z esan dizkidate

      A. Nik, A.

      A esan didate.

      Ados: A.

      Akordiora heldu gara.

Ganorabakoen egunerokoak & eldarnioak

LEHEN GANORABAKOAREN EGUNEROKOA:

Bizitzaren Fundamentuak:

Aitona-amonen belaunaldikoak: Familia, Jainkoa, ondasunak, Lege Zaharra.

Gure belaunaldikoak: lana, bikotea, etxea, lagun kuadrilla. Familia.

Niri ze axola dit honek? Nire fundamentuak ez dira horrelakoak:

Ardurez jositako pisu-bolarik ez dut nahi nire bizkarrean.

Motxila eramatekotan, zer sartu bertan.

MOTXILAN SARTZEKO MODUKO GAUZAK:

1. Linterna, jertsea, txokolatinak, ura, gazta, ogia, zahatoa, kaskoa.

2. Koloretako lapitzak, karpeta gogor bat paper zuriekin, marrubiak, melokotoi zukua, tripi bat.

3. Argazki kamera bat, tripode bat, hiru peluka, zazpi traje estilo desberdinekoak, mendiko botak, perretxikoak biltzeko otzara.

4. Liburu potolo bat, tabakoa, aulki tolesgarria, bokata bat, ura, errebolber bat, uniforme bat.

5. Altxor kutxa bat, pala ttiki bat, bi mapa, txanpon bat.

6. Fundamenturik ez dut. Taupadak dauzkat.

BIGARREN GANORABAKOAREN EGUNEROKOA:

Jubilatuen bizimodua daramadala pentsatzen du jende askok

eta bakarren batzuk esatera ere ausartzen zaizkit, nire adinarekin bestelako gauzak egin beharko nituzkeela uste baitute.

Baina nire buruari esaten diot jubilatuen bizimoduak errespetu osoa merezi duela, ze bizitza osoan egin nahi izan dutena deskubritzen ari baitira

eta beren desioak asetzen

baldin eta geratzen bazaizkie.

Aurretik kabroi bat bezala lanean alferrik galdutako urte horietan guztietan egin ez dutena egiten ahalegintzen dira eta, sarri, beranduegi heltzen dira estazio horretara, euren trena aspaldi joan baitzen.

HIRUGARREN GANORABAKOAREN EGUNEROKOA:

Ezohiko eta aparteko gertakizunak maite ditut eta ene herrian egun guztiak dira igualak. Eguraldia bakarrik aldatzen dela esango nuke. Adinarekin herritarren txundimen gaitasunak ospa egin eta beste errealitate batera pasatzen dira. Soilik batzuetan, garai batean izan zirena gogoratuz agian, malenkonia sakona sartzen zaie azalean barrena. Izan zitezkeenaren saudade umel hori, itsasora begira, adibidez. Horregatik Athleticen partida autoko irratian ozen itsasorantz begira aparkatuta dauden auto horietan. Igandea pasatzeko moduak, saudadea distraitzeko moduak.

BIGARREN GANORABAKOAREN EGUNEROKOA:

Gizon edadetu batek senideen bisita hartzen du ospitaleko gela batean. Saiatzen da haiekin egoten, haiei plazera emateko, baina egia esan telesaila ikusten ari zen telebistan, oso gustura, familia baten istorioak kontatzen dituen telesaila, egunero ikusten duena. Pertsonaia guztien trikimailu guztiak segitzen ditu gertu-gertutik, pena handia emango lioke gaurko kapitulua galtzeak, kostatu egiten zaio senide ezeroso horiekin lasai egotea. Guztia batera egiten saiatzen da, lehen oso ondo egiten zuen, elkarrizketa eta telebista, biak batera, baina buruak jada ez dio ematen. Beste ordu batean etortzea ere bazuten, baina justu orain etorri behar. Bai, berak nahiago luke telesaila lasai eta bakarrik ikusi. Hau guzti hau senideei azaltzen die. Ulertzekoa da. Badoaz lasai.

LEHEN GANORABAKOAREN EGUNEROKOA:

Egun berri bat hasi da eta nik aurrera jarraitzen dut nirean. Eta berak ere aurrera bere loan, loaren eskuetan baitago, eta ni jakin-minarenean. Eta ez daukat burutazio berezirik, eta ez daukat une honetarako musika aproposik, ez baita egundaino halako musikarik konposatu, eta munduaren funtzionamendua aditzen dut soilik, eta ni nirean, norabide jakinik gabe, zerbait berria aurkituko dudalakoan, nire itzal-aldean edo egunerokoan funtzionarazten nauten mekanismoen artean murgilduta, erdibide gozo batean.

      Bizirik sentitzeko estrategiaren bat ote den galdetzen diot nire buruari, baina hori tranpa bat da, erori baino lehen aurreikusten dudan tranpa bat, ez baitut argudiorik behar nirean bizitzeko. Errutinak maite ditut, baina baita sukarrak eskaintzen duen ELDARNIOA ere, eldarnio gozoa baita beste guztien martxa kanpotik behatu eta norbera geldirik dagoela sumatzea.

      Egongo ez banintz bezala sentitu nahi dut kanpokoekin. Gaur ez dut ezer erosiko egun osoan eta horrek desagertze bidean kokatuko nau kontsumoaren gizarte honetan.

HIRUGARREN GANORABAKOAREN ELDARNIOA:

Zigarro bat erreko dut azkenengo zigarroa balitz bezala. BETI BEZALA. Erretzeak hil zaitzake. Ala biziberritu. Beharbada ez da izango gaur erreko dudan azkenengo zigarroa baina hori ez dut jakingo hurrengo zigarroa erre arte. Edozer gerta liteke. Heriotza posible denean biziki gozatzen ditugu gauzak. Horrela hezi gara ezinbestean. Bestela, bata bestearen ondoren egiten ditugu gauza guztiak, halabeharrez bezala. Zigarroa ezpainetan jarri eta “Emango didazu argia, mesedez?”.

LEHEN GANORABAKOAREN ELDARNIOA:

Elizan mundu guztiak aldamenekoari bostekoa ematen dion momentu hori gustatu zait beti. Ateoa sentitu arren kristaua naiz ezinbestean, beste horrenbeste gauza naizen bezala: emea, zuria, euskalduna, iletsua... Ondorio kaltegarri asko dauzka horrek, baina baita une ederrak ere. Eskua ematearena gustatzen zait, batez ere ezezagunekin gertatzen zaizunean. Paktu bat dago horren atzean. Normalean ez dira halako gauzak egiten. Ibili hiriko kaleetatik jendeari bostekoa ematen eta hitz atseginak eskaintzen... Zer esango du jendeak? Tipo hau Hare Krishna izango da, edo mormoia, edo auskalo ze sektatakoa. Intentzio onik ez du izango, seguru. Atzean pakturik ez dagoelako.

Ama lurra maite badut,

...une honetan ama lurra estuki besarkatzeko gogoa etortzen bazait, zergatik ez dut ba egingo! Zoriontsu banaiz eta hori besarkada batez adierazi nahi badut (Biluzten ari da) zergatik ez dut egingo? (Lurrean ahuspez etzanda dago) Izaki bizidun eta bizigabe guztiak, pertsonak barne, maitatzen ditudalako egiten dut hau,

maitasun itzela sentitzen baitut,

noren aurrean justifikatu beharko nuke nire burua?

Armairutik ateratzea?

Ze armairutatik atera behar dugu?

Egurrezkoa da? Burdinazkoa? Buztinez egindakoa?

Eta zein eskuk haztatutako buztina da hau? Zein eskuk eraiki dituzte gure buztinezko armairuaren paretak? Eta nola demontre irekitzen da buztinezko atea? Buztinezko giltza batekin akaso? Zer dago kanpoan? Zer dago mirillaren beste aldean?

BIGARREN GANORABAKOAREN ELDARNIOA:

Etorkin bat naiz orain. Europar Planet honetara heldu berri den estralurtar moduko bat. Ez dut kaletarren hizkuntza berbera menperatzen eta ez dut inor ezagutzen heldu berri naizen lur puska honetan. Hiru egun luze eman ditut honaino heltzeko eta heriorekin aurrez aurre ikusi dut neure burua bidaiaren minutu guztietan. Harrapatu banindute ziega ilun batean hilko zatekeen naizen hau, eta istripuren bat gertatuz gero errepide ala ozeano bazter batean agertuko ziratekeen nire haragi-hezurrak. Baina salbu naiz. Honaino iritsi naiz eta pozarren nago. Ekipajerik ez dakart batere eta ez nau kezkatzen. Hobe arin ibiltzea. Sos bakar batzuk dauzkat eta listo. Lagun berriak egiteko irrikatan nago. Emadazu eskua, nire laguna izan nahi al duzu?

LEHEN GANORABAKOAREN ELDARNIOA:

Ez gara puntu horretan bizi. Ez gaude hor. Azalaren kodeak leku sekretuetan oparitzen dira soilik, ezin duzu ezezagunak besarkatzen ibili. Espero dezakezuna baino haratago doa kastrazioa. Tentazioa bai, nonahi dago. Baina kontakturik gabe. Okelaren plazerak begiradaren bitartez asetzen dira. Zer darabilzue azalean? Ze grasa, ze tentsio, ze pozoi da hori?

Poliki dator eguna. Politki.

BIGARREN GANORABAKOAREN ELDARNIOA:

Estrainioak gara. Plastilina puska batez ezagutzen ditudan pertsonei forma ematen saiatzen naiz. Lagun batengan pentsatzen hasi eta haren oroimenak bueltaka ditudala atzamarrak bere kasa ari dira moldeatzen. Asko kontzentratzen naiz pertsona horrengan. Behin-behineko oroimenak lehenik, zaharragoak pixkanaka, haren haurtzarora heltzen naiz eta gero une honetan bertan irudikatzen dut pertsona hori, non egongo den, zertan arituko den: lo, lanean, jaten, norbaitekin solasean... Halako batean heltzen da une bat non pertsona horren esentzia ulertu dudan. Orduan nire eskuen mugimenduen kontrola berreskuratu eta plastilinatik aldentzen ditut. Plastilina zati horretan lagun horren esentzia bildu dut. Beste lagun eta senideekin ere egiten dut prozesu bera, banan-banan, plastilina zati desberdinetan. Egunak ematen ditut lan horretan. Elikatzea ere ahaztu egiten zait. Guztiak dauzkat orain mahai gainean. Plastilinazko 56 forma. Lagun eta senideak. Ez nago bakarrik jada.

Korronteak

      Itsas ertzean nago, Lekeitioko Karraspioko hondartzan, irla inguruko uretan ahoz gora etzanda.

      Korronteak eraman nazan uzten dut nire burua uretan lasai fresko-fresko egonean egoten.

      Korrontea dabil eta pixka batean utzi egiten diot itsasoak eraman nazan berak nahi duen lekura.

      Utziko banio, itsasoak bakarrik dakien leku horretara eramango ninduke eta han aurkituko nituzke mendeetan zehar itsasoak eramandako gauza eta giza guztiak.

      Nora abiatzen dira indarrik gabe geratzen diren gauzak eta gizak, itsasoak edo haizeak eramanak?

      Uretatik ateratzen naiz.

      Mareak ekarritakoak begiratzen ditut, uhin lerroa markatzen dutenak hondarrean. Egur puskak, karrakelak, alga zatiak, giza hondakinak, txori hilotz pare bat. Guztiak indarge honaino iritsi den olatua lez.

      Ni neu lez, oheratzerakoan.

Hizlariarena

Ganorabako batek hitzaldi bat emateko asmoa agertzen du, eta MAISUz mozorrotzen da. Aretoko giroa bere gustura jartzen duen bitartean, inork ez baitio laguntzen, MORTADELA TXERRIAk (beste ganorabako bat da, baina hau ere mozorrotuta) bere aurkezpena egingo digu ia-ia konfidentzia moduan.

MORTADELA TXERRIA: Gaia geo-in-ge-nia-ri-tza du. Neurri handiko teknologiaren bitartez planeta baten egoera globala aldatzeko gai dira geoingeniariak. Edo horretan saiatzen dira. Berak kontatuko digu ondo. Asko daki horretaz. Antza, errusiarrek 1993an 25 metroko ispilu bat jarri zuten espazioan satelite bati lotuta eguzki izpiak Siberiaraino islatzeko. Bidaian kontatu dit. Gutxi dakigu guk baina oso zientzia landua da geoingeniaritza hori. Adibidez: 2005eko martxoan aurora boreal artifiziala sortzea lortu zuten Ameriketako zientzialari batzuek. Mikroorganismoak sartuz, Artizarreko klima aldatzeko egitasmoak ere badaude, edo Lurraren orbita aldaraztekoa hemendik bilioi bat urtera eguzkitik urrundu ahal izateko, ez erretzeko. Horrelako gauza pila bat gauza...

Une batean maisuak mikrofonoa probatzeko zera esaten du:

MAISUA: Ene barruan dauzkat hainbat ezkutuko bidaiari, nik gonbidatu gabe igo direnak nire ontzira.

Prestaketekin jarraitzen du inork laguntzen ez diola. Zerbaiten bila dabil. Bitartean MORTADELA TXERRIAk aurkezpenarekin jarraitzen du, mikrotik orain.

MORTADELA TXERRIA: Bostondik etorri da gaur. Nik jaso dut aireportuan. Askotan joaten da Ameriketara. Woody Allen ere ezagutzen omen du... Mundu osoan ibilia da, eta aditu handia da. Bere herrian GANORABAKO deitzen diote besterik gabe...

MAISUA (besteari mikroa kenduz): Hasiko zara halakoak esaten eta gero zure trasteak lekuz aldatzen hasiko zara ia-ia konpultsiboki, eta “Hau nahi dut” esan nahiko zenuke baina ez duzu topatzen.

Eta hasten zara harat-honat.

Eta beldur gehienak hasten zaizkizu etortzen.

Baina zuk jaramonik ez egitea erabaki duzu eta aurrera jotzen duzu.

Gustuko uste duzuna hasten zara egiten.

Baloratzen duzu hau.

Baloratzen duzu bestea.

Orokortasunetan galtzen zara.

Albisteak telebistan gertatzen dira.

Kontatzen dizute uneoro hau eta bestea.

Irudiak. Goizaldeko hirurak dira eta orain neska bat ibiliko da esaten kate pribatu horietako batean jendeak deitu egin behar duela. Zuk deitu egin behar duzula. Nik deitu egin behar dudala. Letra batzuk daude laukitxo batean barreiatuta banan-banan eta bakoitza alde batera begira. Sei letra. Horiekin hitz bat osatu beharra dago. Eta emaitza dakienak deitu. Letrak dira F I E S T eta A . Horrela esanda erraza da, baina A T E I S F esaten badut, e... Eta, hara! badakit erantzuna (poz ttikia ematen dit honek).

Festa bai, nik!

Gauza batzuek ematen dute poz ttikia eta poz handia beste batzuek.

      Eta ez dut inoiz deitu baina orain egingo dut. Gero Tarotera deituko dut. Harrigarria benetan nigan, ezta? Baina hori egiteko gogoa sartzen bazait egingo dut. Eta dirua soberan banu dirua gastatzen emango nuke denbora guztia. Zuk ere egin dezakezu. Atera daukazun diru guztia bankutik, txanponetan eskatu leihatilan (poltsa bat eraman, noski, txanponak sartzeko) eta txanpon horiekin guztiekin joko-aretora sartu eta eskuarekin banan-banan txanpon guztiak hartu eta makinetan sartu. Frutak.

Koloretako frutak.

Diru guztia xahutu duzunean eskatzen hasi: familiakoei ahal duten guztia atera, dirua daukaten lagunei gehiago eskatu, atzeratutako zor guztiak banan-banan kobratu, kalean eskatu, eta ateratako hori guztia ere txanponetara aldatu eta joko-areto horretan xahutu. Gero hondartza bateraino oinez joan, dagoen distantziara dagoela, eta iristerakoan bainu on bat hartu. Gutxienez.

Buuu-ffa!

DENBORA SOBERAN DUGUNEZ, GUZTIA BALDARKI EGIN DEZAKEGU LASAI-LASAI.

Bokaziozko ofizioak:

Tostada gainean gurina zabaltzen katedratikoa!

Peritu kafegilea!

Laranja-zukugile katedratikoa!

Holako gauzak, bai...

“Oso pertsona berezia” esaldia esateko 1.000 modu desberdin.

Telefono zenbaki bat eman didate.
Non apuntatu dut?

— Pertsona berri bat ezagutu duzu, interesgarria. Oso pertsona berezia. Deitzeko esan dizu, eta bere telefono zenbakia eman. Eta zuk... non apuntatu duzu?

— Nik buruz gogoratzen ditut beti telefono zenbakiak. Ez daukat nire buruko espazioa beste gauza batzuetan okupatua. Zenbakiak gogoratzeko gai ez bagara, zertan da gure memoria...!

— Sakelako telefonoan apuntatu dut nik. Dei galdu bat egin diot gero hark nire telefonoa ere erregistratuta eduki dezan. Listo. Hekatonbe telefonoide bat gertatzen ez bada behintzat, betirako egongo gara bata bestearen agendan. Zenbat jende kontrolatzen dudan! Ze ondo jendearen agendetan egotea! Ze poza! Bai poza!

— Ni urduri jarri naiz eta ezin izan diot bere telefono berria eskatu. Liluratuta baina bakarrik geratu naiz, usoak alde eginda. Libre alde eginda. Gaixoa. Zatoz, laztana, nik eskaintzen dizkizut janaria, ziurtasuna eta kaiola ederra, nire salarako bistekin. Total, bere telefonoa edukita ere ez nintzen ausartuko deitzera...

— Papertxo txiki batean... apuntatu dut... gaur goizean eman didaten telefono zenbakia. Beste bakeroetako poltsikoren batean gordeta daukat papertxoa.

            Bakeroak zikin-zikinak zeuden! Labadora! Ez, ez ditut sartu... Euria egin du goizean eta busti egin naiz, prakak erantzi eta kolgadorean eskegi ditut... Baina ez zen hemen! Non zen? Mirenen etxean! Eta Miren Almeriara joan da bazkalostean! Eta Oihane Xauenera! Eta Ana? Ana Berlinera! Pisua hutsik dago. Eta prakak barruan! Eta katua? Nor utziko zuten katua zaintzen? Rebeca? Emilia? Eukene? Aitziber? Jon Koldo? Andoni? Felix? Katuaren norabidean egon behar du papertxoa berreskuratzeko pista fundamentalak. “Katuaren norabidea”: Titulu ona dirudi. Beste aukera bat daukat: leiho batetik sar naiteke, bigarren pisuan da. Edo aurreko bizilagunekin hitz egin eta igual patiotik kolgadorea parean geratzen da eta kanabera batekin hartu dezaket. Ez dakit aurreko bizilagunek ezagutzen nauten. Baina baneukan kanabera bat! Non egongo da? A, badakit! Badakit non dagoen! Orduan: kanabera hartuko dut, bizilagunen etxeko tinbrea joko dut eta arrantzalea naizela kontatuko diet, patioan arrain ederrak atera zaizkiela ikusi dudala eta axola ez bazaie nik arrantzatuko ditudala, eta nahi baldin badute gero erdibana egin dezakegula arrantzatutakoarekin. Edo udaletxetik bidali nautela arrain madarikatu horiek deuseztatzeko kanpaina baten barruan. Arrain zikin eta arriskutsuak direla eta umeei kosk egiten dietela kontatuko diet. Baina Mirenen bizilagunek ez daukate umerik etxean. Bueno, baina lagunen seme-alabak... Gero, ustekabean bezala, plastiko zahar bat engantxatzen zaion arrantzalearen plantak eginez prakak eskuratuko ditut kanaberarekin, eta praken poltsikoan aurkituko dut papertxoa, baldin eta bustita egotearren tinta korritu ez zaion... Bueno, baina aurretik tortilla bat prestatzera noa, gose pixka bat edukiko duzue eta. Norena ote zen telefono zenbaki hori...!

— Folio baten goiko aldean apuntatu dut nik gaur eman didaten telefono zenbakia. Folioaren zuritasunean balizko dei horrek eman ahal didan guztia apuntatuko dut. Folio hori karpeta baten barruan dago. Karpeta hori nire mahaiaren gainean dago une honetan. Nire gelan. Nire etxean. Nire auzoan. Nire hirian. Nire eskualdean. Nire kontinentean. Nire munduan. Hemendik ez oso urrun, hain zuzen ere.

— Grafiti handi bat egin dut gaur goizean eman didazun telefono zenbaki horrekin. Hainbeste poz zabaldu beharra neukan! Arratsalderako Udalak borratuta zeukan...

— Boligrafo gorri batez eskuaren alde honetan idatzi dut telefono zenbakia. Begira. Hemen eta orain daukat. Eskuak bi aldiz garbitu arte gutxi gorabehera. Epe hori daukat deitzeko. Txiringitoa muntatu eta gero busti ditut eskuak, freskatzeko batez ere, eta kopeta pixka bat bustitzeko. Berriro eskuak garbitu orduko ez badizut deitu, orduan ez nizula deitu behar izango da...

— Errotuladore potolo beltz batez apuntatu dut argazki baten atzeko aldean. Argazkian biok azaltzen gara sari bana jasotzen.

— Marea behera profitatuz, hondar hezean apuntatu dut zure telefonoa pago adar bat erabiliz. Hondartzako kabinatik deitu dizut bost minutu beranduago. Ez didazu telefonoa hartu. Zenbakia ahaztu dut. Marea igo da gero. Hobe da horrela, laztana. Topatzekotan topatuko gara...

— Hamaika leku desberdinetan apuntatu dut nik badaezpada ere. Rotuladore permanent bat hartu eta etxeko hainbat txoko aukeratu ditut.

— Sudoku bateko lerro batek dituen bederatzi laukitxoen barruan!

— Pianoaren bederatzi teklatan sol bemol batean hasita eskala bat osatuz!

— Logelako pertsianaren bederatzi xaflatan!

— Gaston Bachelard-en El derecho de soñar liburuaren 33. orrialdearen beheko partean!

— Telebista pantailaren erdian 20 bat zentimetroko letra bolumendunak eginez Teleberria erretransmititzen zuten bitartean! (Aurkezlea txaketa dotorea eta gorbata jantzita gerritik gora, eta mahai azpian trajebainuan! Kristoren beroa egiten zuen estudioan! Nire etxean ez).

— Lababoan eta bainuontzian!

— Etxeko platano guztien azalean!

— Kamerinoan bildutako hauts pilari zure telefono zenbakien forma eman diot!

— Espagetiekin ere gauza bera.

— Papiroflexia bitartez ere lortu dut zure telefono zenbakia lau dimentsiotan altxatzea.

— Baina ez dakit deituko dizudan... Forma interesatzen zait edukia baino gehiago! Artista garaikidea naiz ni! Bizi diren munduko artista guztiak bezain garaikidea gutxienez!

Zurekin egin dut amets bart

GANORABAKO bakoitzak publikoko norbait aukeratu, aurrez aurre paratu eta begietara begiratuz hurbilean mintzatuko zaio.

— Zurekin egin dut amets bart. Eta orain hementxe bertan zaude nire aurrean. Ametsean honako hau gertatzen ari da, ametsetan beti dena orainaldian igarotzen baita. Unean uneka. Eta ametsetan bezala kontatuko dizut.

            Orain zu gazteagoa zara, noski, azkenekoz elkar ikusi genueneko adina daukazu hemen, neure ametsean. Zuk 14 urte dituzu une honetan eta nik ere bai, eta energia horrekin sentitzen zaitut. Azal leuna duzu eta begirada garbia. Artilezko leotardo koloretsuekin eta kamiseta urdinarekin. Ilea garbitu berria duzu, gimnasiako klase ostean baikaude. Beste klaserik ez dugu gaur eta libre gara. Eskutik heldu nauzu eta hitz samurrak belarrira esan. Laztan jolasa dugu amets honetan, hamalau urteko laztan jolas trakets samarra, orain ere jendearen aurrean lotsatu samar gaude...

(GANORABAKOA maleta baten barruan sartzen da.)

— Zurekin egin dut amets bart. Eta orain hementxe bertan zaude nire aurrean. Ametsean hau gertatzen ari da, ametsetan beti dena orainaldian igarotzen baita. Unean uneka. Eta ametsetan bezala kontatuko dizut.

            Atzo kalean gurutzatu ginen. Ez dakit zuk nigan erreparatu ote zenuen. Ohartu ote zinen. Baina ni bai. Eta gero gauean nire ametsetik igaro zara eta zuk, orain, une honetan, atzoko adina duzu, ez oraingoa baizik eta atzokoa, eta nire amets aurrean gara, hirugarren aldia da elkartzen garena... kanikatan jolastuko dugu? (Peluka bat janzten du) Ez al dituzu kanikak ekarri?

— Zurekin egin dut amets bart. Eta orain hementxe bertan zaude nire aurrean. Ametsean honako hau gertatzen ari da, ametsetan beti dena orainaldian igarotzen baita. Unean uneka. Eta ametsetan bezala kontatuko dizut.

            Nire idoloa izan zara beti eta zure argazkiak dauzkat logelako paretetan paratuta. Zure groupie bat izan naiz eta hainbat eta hainbat kontzertutan ikusi eta entzun zaitut. Baita telebistan atera zinenean ere. Eta nolabait beste aldean kokatzen zintudan beti, goian, argiaren argitan, errepresentazioaren munduan... Baina orain, amets honetan, pertsona normal-normala zarela ari naiz konturatzen, pertsona arrunta zarela guztiz, eta hasieran hemen zure aurrez aurre egonagatik sentitzen nuen zirrara hori, belaun-ahulezia, dardara, izerdi tantatxoak tak-tak, hori dena ja pasa egin zait eta ondo sentitzen naiz. Gustura nago zurekin.

(GANORABAKOA lo geratzen da ikuslearen belaunen gainean.)

Bukaera bat

      Maleta handi bat dago.

      Ondoan emakume bat maletari helduta.

      Tentsioan.

      Geldi-geldi.

      Orain ez dago tentsiorik.

      Maleta barruan gizon bat.

      Esku bat ateratzen du kremaileratik.

      Emakumeak irribarre egiten du.

      Gizonak burua ateratzen du.

      Emakumeak berehala mikrofono bat jartzen dio hitz egiteko.

      Gizonak hitz egiten du.

      Gizonak begi biziz mikrofonotik esaten du:

      — Egin al duzue inoiz dantzan gorputzeko muskulu guztiak erabiliz?

      Maletatik ateratzen da gizona.

      Biluzik.

      Biek elkarrekin dantzatzen dute, xamurtasunez baina gorputzeko muskulu guztiak erabiliz dantzatzeko kontsignaz.

      Nekatu egiten dira, oso nekagarria delako intentsitate horrekin dantzatzea.

      Gizona berriz sartzen da maletan, mikroarekin.

      Emakumeak maleta ixten du.

      Gizona mikrotik mintzatzen da, maleta barrutik:

      — Arrain bat jan al duzu bizirik inoiz? Saio jarraiko zineman nago, ez dugu elkar asko ezagutzen, bistaz baino pittin bat gehiago bakarrik. Ausardiaz gonbidatu zaitut zinera baina zereginak zenituela... Laztan minez ni, zinerantz ni, bakarrik ni, dudatsu. Berandutu egin zait pixka bat. Berdin da, bukaeran ikusiko dut filmaren hasiera. Zinean hamabi bat lagun, gehienak filma hiruzpalau aldiz ikustera etorriak, lehen ordutik han, erdi lotan edo. Giro beteranoa, biziosoa, zoruak eta paretek osatzen dituzten izkinetan olio beltza pilatzen dutenetakoa. Saio jarraiko zineman.

            Zapaburu laranja gorrixka hankatxo hasi berriekin, lau hankatxo, zapaburu arrain moduko hauek akuario ttiki batean daude, paper japoniarrez papereztaturiko gelatxo baten erdian, zinearen alboetako batean, platea batean, gortina granate baten atzean. Pelikula japoniarra saio jarraian proiektatzen den artean aukera dago arrain horiek jateko, filmaren irudietan egiten duten bezala. Ikusi dut bik egin dutela platearako bidea. Ni ere altxatu, gortina atzera joan, salabardo ttiki batekin zapaburu laranja gorrixka horietakoa harrapatu eta jan dut bat, bizirik, arrain handiek egiten duten bezala, haiek beti bizirik jaten dute. Nire eserlekura itzuli naiz arraina oraindik ahoan mugimenduak egiten ari, eta nire eserleku ondoan eserita zaude zu. Begiratu xamur horrekin jantzia. Perbertitua jada.

      Emakumeak maleta pittin bat ireki eta gizonak burua ateratzen du.

      Elkarri begira geratzen dira, goxo.

      Emakumeak jaten ematen dio leunki.

      Mimatu egiten du.

      Harreman doi-doia dute.

      Emakumeak maleta itxi eta ospa egiten du.

      Maleta itxia geratzen da gizonez betea.

      Beste bat heltzen da.

      Maletara begiratu eta hura hartu baino lehen mintzatzen hasten zaio:

      — Hara!

      Argal-argala zaude!

      Ilea... edonola daramazu!

      Ez diguzu inoiz deitzen!

      Bilatu al duzu lanen bat?

      Kolore guti hartu duzu ba azalean!

      Jaten al duzu?

      Zaintzen al duzu zure bizimodua?

      Joaten zara inoiz elizara?

      Ze printzipio dauzkazu zuk?

      Zertaz bizi zara?

      Zertaz biziko zara etorkizunean?

      Ez al duzu etxe bat inoiz erosteko asmorik?

      Kontuz ibiltzen al zara errepidean?

      Behar al duzu zerbait?

      Lotsagabea!

      Inpresentablea benetan!

      Maleta itxia hartu eta badoa.

Beste bat: mundu bat dago hor kanpoan
inoiz kontrolatu ezin duguna

Eszena honetan GANORABAKO GUZTIEK parte hartzen dute. Zapi bat daramate buruan lotu gabe, baina aurpegia estaltzen diena.

— Badakizu eszena honek ze izenburu duen? MUNDU BAT DAGO HOR KANPOAN INOIZ KONTROLATU EZIN DUGUNA. Titulu polita, ze beti nahi dugu dena kontrolatu eta borroka horretan galtzen gara. Hobe genuke beste zerbaitetan aritu. Bizitza jolastea.

— Bizitza jolastea. Baai. Edeerraa. Egiguzu frogapen bat.

(Zerbait egiten du jolastuz. Laburra.)

— Ezin dut gehiago. Etsi egingo dut bihar.

— Gaur ez?

— Gaur ez. Gaur aurrera jo beharra dago gure ondorengoei mundu hobea uzteko. Euskal Herria altxatzeko, baten batek esaten duen bezala.

— Altxatu? Eta noraino altxatu nahi duzu ba?

— Asko ez. Bihar etsitzera noa, mundua une batez gelditu eta jaitsi egingo naiz, eta ez nuke jaisterakoan minik hartu nahi.

— Jakina. Eta nondik hasiko gara?

— Hauekin, noski, horretara etorri dira. Hemen dugu abangoardiako taldetxoa gure zain. Guk proposatuko diegunaren zain.

— Gure menpe al daude?

— Bai. EZ. Zer da menpean egotea?

— Galdera potoloa. Horrelakoekin hasiz gero jai daukagu.

— Jaia. Hori abiapuntu hobea iruditzen al zaizu?

— Jakina baietz! Ze Santu ospatzen dugu gaur? Ze herri honetan Santurik ez badago ospatzeko jai daukagu.

— Hori duk eta! Taloak ekarri al dituk?

— Sagardoa?

— Kalimotxoa?

— Txistorra?

— Tripiak?

— Tripakiak?

— Topikoak?

— Tipikoak?

— Jai dugu!

— Jairik ezaren menpeko gara.

— Tranpa bat.

— Zer?

— Beste bat.

— Baina... hala ere... libro gara beti ere...

— 186 + 12.410 + 8 = ...12.604 egun daramatzat bizirik. Gutxi gorabehera guztiak libre pasatu ditut.

— Beraz... Zortzi urte bisustu, e..? Zortzi aldiz izan duk propinako egun hori eta aprobetxatu al duk?

— Hori. Zer egiten ibili haiz otsailaren 29 horietan?

— Ba, urte bisustuetan olinpiar jokoak egiten dira, ospatzeko. Baina otsailean ez, noski, udan. Beraz udan olinpiar jokoak ikusten egon naiz ia beti.

— Oker zaude.

— Seguru?

— Ez nago ziur.

— Eta otsailaren 29koak gogoratzen al dituzu?

— Jakina baietz! gogoratuko ez ditut ba!:

      1976an goiz-arratsaldea jolasean igaro nuen eta 13 hitz berri ikasi nituen. Bazkaltzeko espinakak eman zizkidaten. Hori ezin ahaztu.

1980an bizikletan erorikoa izan nuen eta belaun-ukalondoak ondotxo urratu nituen, baina ez nuen “Antibiotiko” hitza ikasi, “Atlantiko” hitza baizik. Hori bai: amak afaltzeko makarroiak prestatu zizkidan.

1984an sukar-eldarnioan igaro nuen egun osoa, ohean, gustura ordea, eskolara joan gabe, nire burutazioetan.

1988an Gizarteko azterketa izan nuen eskolan eta urduri eman nuen eguna, errepasatzen. Gero 9 bat atera nuen, baina momentuan...

1992an Goizean erdipurdi, baina gero Maiderrekin musuka pasatu nuen arratsalde-gau ederra. Opari, piropo, paripe, pipolino, palomino, emari, safari, musukari, jostalari, nuvolari... pozik!

1996an Aitorren laguna nintzen. Aitorren urtebetetzea otsailaren 29an da. Bost urte bete zituen egunean mozkor itzela harrapatu genuen. Itzela. Martxoaren lehena oso-osorik eman nuen ura edan eta edan eta buruko minari aurre egiteko metodo guztiak probatuz.

2000n egun arrunta izan nuen, edozeinek edozein egunetan bezalakoa (hau gure barne-arauen kontra doa zuzenean, badakit, baina adin kontuagatik, you know).

Eta 2004an LILURA SENTITZEKO GAITASUNARI BURUZ ikuskizuna entseatzen eman nuen egun osoa, entsegu-lokal beltz batean beste bost pertsonarekin bizikidetzan, alegia.

— Eta 2008an?

— 2008koa ez dut gogoratzen. Ganoragabetua nengoen ordurako... Negua zela kontuan hartuta, ziur lotan eman nuela osoa. Gero desagertu egin nintzen. Baina gaurkoa ere egun berezi horietakoa da... Gizateriaren historia osoan lehendabiziko aldiz da... (gaurko data).

— Hara! Egia handia da hori.

— Egia maiuskuloa. Maiestatikoa. Sandia-egia. Edo kalabaza-egia. Ospatu beharrekoa dudarik gabe. Ikusi nahi al duzu LILURA SENTITZEKO GAITASUNARI BURUZ obraren bideoa?

— Ba, utzi; ez dut behar. Lilura-marmitan erori nintzen txikitan eta pozoi-gozo horiek asaldatu besterik ez naute egiten.

— Bueno, hobe, ez baitugu bideorik ekarri...

— Ez al duzu zeozer miragarririk egin behar? Animatzeko...

— Lehen esan dugun agintearen gaiari buruzko poematxo bat ekarri dut. Irakurriko al dizuet?

— Ez. Hobe ez. Poesia modaz at dago berriro. Ildotik at hago, Itoizekoak bezala.

— Baina ez da poema normala, e... hau ez da munduko beste poema guztiak bezalakoa, guztiz bestelakoa baizik. Neronek idatzia da...

— Neron! Benetan zaharra orduan. Ezagutzen al duzu Neronen historia?

— Zeraren zera egin zuena? Baina beste historia bat da hori, eta beste batean kontatuko dugu agian...

— Bai, beste batean hobe...

— Agian bai...

(Badoaz.)

99PGA... baina, nola?

* 2006-2010 bitartean 99PGA taularatzeko hainbat ahalegin egin nituen eta, lortu ez banuen ere, garai hartako ohar hauek testuekin batera behar dutela iruditu zait. Hala ere, testu hauekin zerbait muntatu nahi duenari, “gogoak ematen didana egiteko gai naiz?” etengabe bere buruari galdetzeko jarrerarekin hurbiltzea eskatzen diot oroz gain, eta beste guztia ahanztea nahi baldin badu.

PERU CALABAZA SABAN

aurkezpena:

Gure kultura honetan gauza guztiak fundamentuz egitea asko baloratzen den zerbait da. Edozer fundamentuz egitea. Dena fundamentu osoz egitea. Asko baloratzen da. Lan fundamentuzkoa. Pertsona fundamentuzkoa. Bizitza fundamentuzkoa. Baina ez da sanoa. Presio handiegia da.

Barnean daukagun fundamentalista ttiki zein handi oro da lan honen jopuntu. Baita inguruan dauzkagun fundamentalista handiak ere.

Helburua ganorabakoen aldamenean 99 pauso ematea da, eta erronka ea 100. pausoan zer aurkituko ote dugun. Ganorabakoa fundamentalistek gustatzen ez zaien jendilajea izendatzeko erabiltzen duten hitza da. Nire lagunak. Batek dakizkien gauzak darabiltzatenak buruan. Potentzialki indartsuenak, baina ez dakigu zertarako. Eta hau ez da kuestio makala!

Zentzu horretan antzerki politikoa da, bazterretatik erdigunera abiatzen den indarra delako, zerbait mugitzeko asmoz.

Antzerkia eta performancearen arteko zerbait izango da pieza hau, edo ez da ezer izango.

Harremanak lanaren erdigunean izango dira. Ikusleekiko harremana landuko da bereziki.

Kultura gauza zabala (eta ez gauza estua) izan dadin nahi dugunok egunen batean ganorabakoen inguruan bildu beharko ditugu indarrak. Ganorabakotu beharko gara.

mamia:

“Galdera handiei fundamentu gutxiko erantzunak dagozkie”.

Hainbat galdera handi daude lan honen oinarrian, hauek dira horietako batzuk:

—Zeintzuk dira gure pentsamoldeak jartzen dizkigun tranpak?

—Zer da menpean egotea?

—Nola manipulatzen dira pertsonak?

—Gu ala gure ordezkoak gara?

—Ze mekanismo ditugu ezagutu beharrekoak ondo bizitzeko?

—Non ditugu gure mugak?

—Bizitzeko grina zerk berpiztuko digu?

—Zerk liluratuko gaitu bihar?

Asmoa ganorabakoen aldamenean 99 pauso ematea da ea fundamentu gutxiko erantzunen bat aurkitzen dugun gure galdera potoloentzat.

Hauek dira galdera fundamentalak, lan honen fundamentuak. Baina lan honetan fundamenturik ez dugu, taupadak ditugu. Eta kezkak. Gaur egun politika egiteko orduan goian aipatutako zenbait gauza aintzat hartu beharko liratekeela iruditzen zaigu.

Ezegonkortasunari buruzko pieza ere bada 99 pauso ganorabakoen aldamenean. Bizitzaren aldakortasunari buruzkoa. Askatasunari ateratzen diogun probetxuari buruzkoa (ateratzen ez diogunari buruzkoa ere bai, noski). Galdutasunaren aldekoa.

galdutasunari buruzko egia
ttikien sare malgua da.

Dena lotuta eta orekatua edukitzen ohituta gauden gizakiok desorekan gara etengabe. Ez dakigu kontrolatzea maite dugun ala ez. Zenbat kontrolatzea da kontua. Sufritzeko aitzakiak bilatzen ditugu maiz. Pilulak.

Norberaren identitate malgutasunak, anbiguotasunak, murruak behera botatzen dituzten jarrerak landuko dira. Identitaterik eza. Ganoragabekotasuna.

Aktoreek ganorabakoarena egiten dute, bakoitza bere mugak bilatuz bezala. Beren gorputzetan, beren burmuinetan, espazioan.

Egunerokoan gure buruari egiten dizkiogun narrazioak interesatzen zaizkigu. Eta narrazio horiek beti ere daukaten arbitrariotasuna.

Oro har gizalegezkoak ez diren jarrerei buruz arituko da pieza. Ganberroak izatea ez da derrigorrez hiriko mobiliario urbanoa apurtzen ibiltzea edo beste izaki bizidunei putadak egiten ibiltzea. Ganberroak izatea beste gauza bat da, guztiz askatzailea den material sentikorra.

Loari buruz ere hitz egingo da. Goiz osoa lotan pasatzen duten horietaz, adibidez. Psikonauta handi horietaz. Beren ohitura ezkutuan gorde behar izaten duten horietaz.

Bereziki zainduko da tonua, giroa. Sentiberatasuna oso presente egongo da, nahiz eta barre algarak egiteko uneak ere izango diren obran zehar. Zenbait kasutan barre urduriak izan daitezke, eta beste zenbait kasutan barre sakon askatuak. Maitekorra da guztia babesten duen giroa, ordea.

modua:

Ahalegin sortzaile zintzoa dago egitasmo honen atzean.

Hala, BENETAKOTASUNA izango du oinarri taularatze moduak. Ez dugu inola ere “espektakulu bat gehiago” egin nahi. Hurbileko komunikazioa bilatuko dugu, bai prozesuan, bai emanaldietan.

site specific art. Alegia: Leku bakoitzari moldatzen zaion arte espezifikoa. Izan ere, gure emanaldi bakoitza aurretik eskainitakoen zeharo ezberdina izango da, espazioa, giroa edota ikusleen jarreraren arabera. Ahalegin berezia egingo dugu zentzu honetan antzerkiak berezko duen ikusle eta aktoreen arteko interaktibitatea berraktibatzeko. Irudipena baitugu oro har antzerkian ikusle pasiboaren figura kodifikatu dela, eta bestelako harremanak eraiki nahi ditugu pieza honetan. Kode berriak eraiki beharko ditugu baldin eta hartu-eman hori aktibatu nahi badugu. Ikerketa lerro argia dugu hortik.

Hala, entsegu denboran sorkuntzaren oinarriak ondo finkatu beharko ditugu gerora, zuzenekoan, aipatutako malgutasun horren barruan askatasunez eta atseginez mugitu ahal izateko.

Ekoizpenaren pieza guztiak norabide horretan doaz, arlo guztietan egitura malguak sortuz muntaia edozein lekutan kabitu dadin, baldin eta entxufe bat baldin badago. Medioak aurrezteko apustu bat ere dago, funtsezko komunikazioa lortzeko aparataje handiak beharrezko ez direlakoan. Eramangarria izango da dena. Antzokiak gustatzen zaizkigu baina bestelako espazioetan interbentzioak egiteari oso interesgarria deritzogu.

2+1=3   Bi aktore izango dira taula gainean. Horiez gain, hirugarren pertsona bat egongo da hor. Pertsona honek girotze lanak egingo ditu oro har, musika eta bideoaz arduratuko da eta argiekin ere lagunduko du. Hizketaldirik egitea ere gerta liteke. Aktoreen eta ikusleen artean harreman lasaiak izan daitezen arduratuko da. Emanaldian ikusi eta entzuten diren argi eta soinu guztiak aipatu hiru aktoreek maneiatuko dituzte zuzenean.

Jantzi aldaketa guztiak eszena gainean egiten dira, aktoreek zenbait rol hartzen dituzte piezan zehar, baina rol horiek jolastuz besterik gabe, “gogoak ematen didana egiteko gai naiz?” etengabe bere buruari galdetzen dionaren jarrerarekin. Partida bukatzen denean, adibidez squash partida bat jolasten egon izan balira bezala, beste zerbait egiten dute, edo komentatu egiten dute zerbait, edo pixka bat deskantsatu egiten dute, zerbait pikatu...

Umorea. Pentsamenduak harrotzen dituen umore mota horren bilaketa funtsezko osagaia da gure sukaldean.

Ekintza Antzerkia, Antzerki Zuzena, publikoa mugiarazten duena gustatzen zaigu. Gertakizunak aldi berean gertatzen dira antzerkian, lantalde osoa lanean ari da uneoro, askotan plano desberdinetan. Unean uneko harreman horiek eraikitzen dira haien eta ikusleen artean. Ez dago distantziarik ikusleekiko, espazio berbera konpartitzen dugu. Planteatuko diren ekintzetako batzuk kalean egin daitezke, iragarri gabe, egun arrunt bat baliatuz, eta ea zer gertatzen den...

Pieza zentzugabekoa eta zentzuduna izango da. Biak. Gimnasia intelektual askatzailea planteatzeak dakarren arriskua da.

Pentsamoldeari argi berriak eskaini nahi dizkionak (akaso zenbait euskaldun-fededuni hereje samarrak suerta dakizkiokeen argiak) badu zer erein paradoxaren lur bizietan.

Pentsaera poetikoa pentsamenduaren matxinada lez instalatu zaigu.

Poesia ez baita testuan jaiotzen.

Poesiak gure begirada argitzen du.

Susmoa dugu badela antzerki-errepresentazio eredu bat agortzen ari dena. Pieza hau ez dugu ikusten dramaturgia klasikoaren eskemaren arabera.

Ez da pertsonaiarik pieza honetan. Ez, gure eguneroko bizitzetan pertsonaiarik ez dagoen heinean... Pertsonaiak barik aktoreak izango dira eszenan, eta ikusleei mintzatuko zaizkie zuzenean, zuzenean baina albotik, xuxurlatuta ere batzuetan. Publikoaren papera ez da antzerkiko ohikoa izango, mugiarazi egingo baitugu, xamurtasunez eta kausa onaren alde baina mugituz.

Eszena bakoitzean aldi berean ala jarraian ematen diren zeinu ezberdinek sortutako tentsiotik sortuko da osotasunaren zentzua. Eszena batetik bestera igarotzeak ez ditugu zertan justifikatu. Tarteka impasse uneak izango dira. Amets-irudi modukoak.

Pik Nik bat ere egingo dugu piezaren erdian. Atsedenaldia iragarri eta jendea mahaira hurbiltzera gonbidatuko dugu giroa aldatuz e.a.

testuak:

Piezaren abiapuntua dira. Testu askeak dira esku artean ditugunak eta haien arteko loturak eta kontrasteak, abenturak eta kalenturak, bilatzea zeregin funtsezko bat izango da, aktoreekin eta ekintzekin batera egin beharrekoa. Aktoreek ere testu berriak idatz ditzakete. Pieza aurkezten den bakoitzean desberdina izango den heinean, testu-banku bezala funtzionatuko du testu pila horrek.

soinua:

Soinuak presentzia nabarmena izango du taularatzean giroa sortzen daukan garrantziagatik. Emozioak eta giza irrazionalitatean aurki daitekeen zirrara izango dira helburu. Emanaldietan soinu teknikariaren kokapenak, eszenaren alboan, eta taula gainean gertatzen den guztiarekin izango duen harreman zuzenak ere soinuari bestelako protagonismoa emango dio.

argiak:

Ideia nagusia zera da: argiztapen elementu guztiak aktoreek mugituko dituztela, eta argiztapena oro har eszena barrutik maneiatuko dela. Neurri txikiko argi ugari izango da, argiztapen katxibatxeak.

bideoa:

Bi funtzio ezberdin beteko ditu bideoak pieza honetan:

1. Argiztapen elementu oinarrizko bezala zenbait unetan. Batzuetan marrak proiektatuko dira, beste batean xaboi ponpak, beste batean paisaia bat...

2. Espazio publikoetan egindako ganorabakokadak erakutsiz. Oso film laburrak izango dira, minutu batekoak gehienez, eta edukian oso-oso zehatzak. Gaia: Ametsak. Esna edo lotan izan ote diren ez dakigun amets horiek. “Nire burua imajinatzen dut toki publiko ezberdinetan gauza arraroak egiten eta barregura sartzen zait”.

jantziak:

Gure ganorabako hauek ez dute zertan beste guztiok bezala jantzi, aske baitira nahi duten guztia jartzeko. Jantzitakoekin gusturago eta lasaiago ibiliko lirateke New Yorkeko kaleetan adibidez Euskal Herriko edozein herritako kaleetan baino. Jantzi aldaketa ugari egongo da. Arropak eszenatokian daude eskegita eta aldaketa guztiak bertan egingo dira. Pertsonaia asko dago baina haien atzean aktoreak daudenik ez da ukatuko. Maskarak, antifazak eta koloretako betaurreko asko egongo dira, baita pelukak ere.

eszenografia eta atrezzoa:

Eszenatokiak oro har nerabe baten logelaren antza izango du. Bi mahai, koltxoi bat eta beste altzariren bat izango dira. Lurrean botata egongo dira arropak, diskoak, komikiak...

ATREZZOAk zenbait ganorabakokeria eta ganorabakogailu jasoko ditu, objektu bitxiak eta jostakariak, baita erabilpen ezohikoa izango duten objektu ohikoak ere.

Pikatzeko janaria egongo da ikusleen eskura mahai batean: tenporadako fruta zatituak, sandwichak, txokolatea, freskagarriak... Atsedenaldi moduko bat egin eta bertaratzeko gonbita egingo zaie ikusleei, giroa hartara moldatuz.

99PGAren ikus-entzuleak jale ere izango ditugu beraz.

On egin!

Biografia

Peru Calabaza Saban
(Iruñea, 1973)

      Idatzi, beti idatzi du (kronikak, ipuinak, poesia, abesti letrak) baina argitaratzeko premia handirik gabe aritu izan da. Kazetaritza ikasketak eta praktikak egin eta gero, zenbait lagunekin batera Bilbon Mina Espazioa sormen gunea abiatu zutenetik sorkuntza jolas etengabean ari da. Antzerki zuzendaritza ikasketak egin zituen Barakaldoko Antzerki Ikastegian, baina oro har autodidakta sena dauka.

      Denetarik egitea du gustuko.

      Antzerki testugintzan FTI-Antzerkiola Imaginarioarekin hasi zen (Mis rarezas dirías tú, 8 Olivetti poetiko, Caja XXI Kutxa, La niña que sueña lunas también se mea en la cama) eta gerora Pikor Teatro (Marra Zapaldu, Jokoaut!), L'Alakran (Optimistic vs Pessimistic, Kaïros, Sísifos y Zombis) edo La Elemental (Infame) antzerki konpainiekin batera idazten aritu zen, hamar bat urtez antzerki idazle profesional gisan. Bakarka idatzi zituen ere Umbral eta hemen aurkezten dugun 99PGA hau. Gaur egun MelonYeimon taldearen parte da eta Mostar 2040 proiektua dauka esku artean. Xamurtasunaren Historia Zaldibian narrazioa idatzi berri du 2021eko udan.

      Hitzetik ekintzara (eta ekintzatik hitzera bueltan) dabil azkenaldian. Kuid – Epizentroak Aldatuz egitasmoa abiatu zuen 2018an, pertsonen bizimodua hobetzeko proiektuak gauzatzeko, mugak apurtuz eta etiketak saihestuz.

      Egun Larrabetzun bizi da.